MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là tài sản Quốc gia có giá trị lớn, có vị trí đặc việt quan trọng đối với đời sống của từng hộ gia đình, cá nhân, là tư liệu sản xuất đặc biệt và là điều kiện tối thiểu đảm bảo cho quá trình tái sản xuất giúp xã hội không ngừng phát triển. Ở nước ta, Hiến pháp quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý: Nhà nước giao đất, cho thuê đất cho các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân sử dụng ổn định lâu dài hoặc có thời hạn theo quy định của pháp luật. Vì vậy, việc sử dụng đất đai hợp lý và hiệu quả là nhiệm vụ của toàn xã hội.
Thực hiện đường lối đổi mới do Đảng ta đề xướng, trong các năm gần đây kinh tế tiếp tục tăng trưởng với tốc độ ổn định, các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, khoa học, xã hội,… ngày càng được cải thiện. Sự phát triển chung của nền kinh tế xã hội cũng như của đất nước, trước hết đặt ra phải xây dựng hệ thống hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật, hệ thống giao thông đường bộ, hệ thống thủy lợi, hệ thống lưới điện quốc gia… là điều kiện rất cơ bản để phát triển nông nghiệp, công nghiệp, thương mại, dịch vụ… Để xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng, phát triển các ngành kinh tế, Nhà nước phải thu hồi đất của người sử dụng đất và phải bồi thường, hỗ trợ tái định cư cho người bị thu hồi. Trong thời gian qua Đảng và nhà nước ta đã có nhiều cố gắng trong việc xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư. Tuy nhiên đất đai và công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất đang là vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp, ảnh hưởng đến nhiều mặt đời sống kinh tế, xã hội, tới mỗi người dân và cộng đồng dân cư.
Giải quyết không tốt, không thỏa đáng quyền của người bị thu hồi đất sẽ gây ra những khiếu kiện, việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của các dự án không thống nhất, không đồng bộ, thiếu công bằng; vấn đề đời sống, lao động và việc làm của người dân sau khi không còn hoặc thiếu đất sản xuất… sẽ gây nhiều nguy cơ mất ổn định an ninh, chính trị, trật tự, an toàn xã hội, làm ảnh hưởng tới sự phát triển bền vững của đất nước. n 2 Do gặp nhiều khó khăn như vậy, nên việc đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng để thấy được những thuận lợi và hạn chế, nhằm đưa ra những phương án khả thi để giải quyết các vấn đề khó khăn một cách có hiệu quả đang là một nhu cầu cấp thiết của xã hội. Nhằm kịp thời có những giải pháp tích cực trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất góp phần giải quyết những vấn đề bức xúc hiện nay, được sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Quản lý tài nguyên và hướng dẫn của thầy giáo TS. Lê Văn Thơ, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Thanh Sơn - tỉnh Phú Thọ” 1.
Mục đích của đề tài - Đánh giá kết quả công tác bồi thường GPMB khi nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án “Tưới cây vùng đồi huyện Thanh Thủy phục vụ chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi và phát triển nông thôn vùng chậm lũ Tam Thanh”. - Đánh giá ảnh hưởng của công tác giải phóng mặt bằng đến đời sống của người dân trong khu vực giải phóng mặt bằng. - Phân tích, đánh giá để tìm ra những thuận lợi, khó khăn còn tồn tại trong việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn huyện, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm. - Đề xuất một số giải pháp và kiến nghị góp phần giải quyết những tồn tại, khó khăn, trong quá trình thực hiện nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án đầu tư trên địa bàn, giúp cho công tác quản lý Nhà nước về đất đai ngày càng hiệu quả.
Yêu cầu của đề tài - Nắm vững chính sách pháp luật đất đai; chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và các vản bản có liên quan. - Nắm chắc khung giá bồi thường của Chính phủ, địa phương và các quyết định có liên quan. - Các số liệu, tài liệu điều tra, khảo sát phải đầy đủ, đảm bảo tính trung thực, chính xác và khách quan. - Tổ chức trao đổi, tọa đàm về tình hình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng với một số cơ quan nhà nước trực tiếp thực hiện.
n 3 - Đưa ra các giải pháp cụ thể trong việc tổ chức thực hiện các dự án nghiên cứu. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa học tập và nghiên cứu khoa học Giúp sinh viên củng cố và hoàn thiện những kiến thức đã học, học hỏi kiến thức, kinh nghiệm thực tế, nắm chắc các chính sách pháp luật về đất đai; những chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và các văn bản có liên quan. Ý nghĩa thực tiễn Từ quá trình nghiên cứu đề tài, giúp tìm ra những thuận lợi và khó khăn của công tác bồi thường GPMB để từ đó rút ra những giải pháp khắc phục, góp phần thúc đẩy nhanh tiến độ bồi thường GPMB.
n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Khái niệm về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất là một dạng chính sách công có nội dung liên quan đến nhiều lĩnh vực giáp ranh như: đất đai, tài chính,… Giống như các chính sách công khác, có nhiều quan niệm khác nhau về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với người dân bị thu hồi đất. Một số người cho rằng, quyền sử dụng đất là hang hóa nên Nhà nước cần đối xử với người bị thu hồi đất như là bên bán quyền sử dụng đất. Quan điểm này cực đoan, không phù hợp với chế độ sở hữu toàn dân về đất đai và chế độ quản lý theo mục đích sử dụng đất của Nhà nước.
Một số khác lại cho rằng, đất đai thuộc quyền quản lý của Nhà nước, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thu hồi đất theo luật và chỉ bồi thường theo quy định của pháp luật. Quan điểm này quá cứng nhắc, không phù hợp với chủ trương để thị trường điều tiết việc sử dụng đất có hiệu quả của nước ta. Quan điểm trong khóa luận này cho rằng, về mặt lý luận, có thể coi chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là một dạng chính sách đặc biệt của Nhà nước thể hiện cách ứng xử vừa đại diện cho chủ sở hữu, vừa phản ánh thái độ của cơ quan được xã hội trao quyền quản lý đất đai, vừa bao hàm nội dung điều hòa lợi ích theo hướng đảm bảo quyền lợi chính đáng của các bên liên quan phục vụ mục tiêu hiệu quả kinh tế xã hội và công bằng, trong đó cơ quan Nhà nước sử dụng nhiều công cụ tổ chức, tài chính,… để đạt được các mục tiêu. Bồi thường Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất được giao cho tổ chức, UBND xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật đất đai 2003.
Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất [10]. Hỗ trợ Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu n 5 hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới [10]. Tái định cư Tái định cư là người sử dụng đất bị Nhà nước thu hồi đất theo quy định mà phải di chuyển chỗ ở thì được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức sau: Bồi thường bằng nhà ở, bồi thường bằng giao đất ở mới, bồi thường bằng tiền để tự lo chỗ ở mới [6]. Cơ sở khoa học 2.
Cơ sở lý luận về công tác bồi thường GPMB Công tác GPMB góp phần cải thiện môi trường đầu tư, khai thác các nguồn lực từ đất đai cho đầu tư phát triển, các sơ sở hạ tầng kinh tế xã hội ở nước ta thời gian qua đã được Đảng và Nhà nước quan tâm đầu tư hầu khắp các vùng miền trên cả nước, đặc biệt tại các thành phố lớn đã đóng góp vào sự thành công bước đầu của công cuộc “Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”, thúc đẩy kinh tế phát triển, đáp ứng nhu cầu vật chất, tinh thần của nhân dân. Đạt được kết quả nêu trên công tác bồi thường, GPMB đóng vai trò không nhỏ để các dự án phát huy hiệu quả. Giải phóng mặt bằng là quá trình đa dạng và phức tạp. Nó thể hiện khác nhau đối với mỗi một dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội.
Tính đa dạng thể hiện: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội và có trình độ dân trí nhất định. Đối với mỗi khu vực nội thành, khu vực ven đô, ngoại thành… mật độ dân cư khác nhau, ngành nghề đa dạng và đều hoạt động sản xuất theo một đặc trưng riêng của vùng đó. Do đó, giải phóng mặt bằng cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt. Tính phức tạp thể hiện: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân.
Ở khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất lại là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đồi nghề nghiệp khó khăn, do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ được đất để sản xuất. Trước tình hình đó đã dẫn đến công tác tuyên n 6 truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển là rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển đồi nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời sống dân cư sau này.