Mở đầu Chƣơng I: Tổng quan tài liệu Chƣơng II. Địa điểm, thời gian và phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng III: Kết quả nghiên cứu Kết luận và khuyến nghị Tài liệu tham khảo Phụ lục 3 CHƢƠNG I TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Khái niệm về chất thải rắn và quản lý chất thải rắn 1. Khái niệm về chất thải rắn Theo quan niệm chung: Chất thải rắn (CTR) là toàn bộ các loại vật chất đƣợc con ngƣời loại bỏ trong các hoạt động kinh tế - xã hội của mình (bao gồm các hoạt động sản xuất, các hoạt động sống và duy trì sự tồn tại của cộng đồng…).
Trong đó quan trọng nhất là các loại chất thải sinh ra từ hoạt động sản xuất và hoạt động sống [21]. Theo quan điểm mới: CTR đô thị (gọi chung là rác thải đô thị) đƣợc định nghĩa là: Vật chất mà ngƣời tạo ra ban đầu vứt bỏ đi trong khu vực đô thị mà không đòi hỏi đƣợc bồi thƣờng cho sự vứt bỏ đó. Thêm vào đó, chất thải đƣợc coi là CTR đô thị nếu chúng đƣợc xã hội nhìn nhận nhƣ một thứ mà thành phố phải có trách nhiệm thu gom và tiêu hủy. Thuật ngữ “Chất thải rắn sinh hoạt” đƣợc đề cập trong luận văn này là những chất liên quan đến hoạt động của con ngƣời, nguồn tạo thành chủ yếu từ các khu dân cƣ, các cơ quan, trƣờng học, các trung tâm dịch vụ, thƣơng mại.
CTRSH có thành phần bao gồm kim loại, sành sứ, thủy tinh, gạch ngói vỡ, đất, đá, cao su, chất dẻo, thực phẩm dƣ thừa hoặc quá hạn sử dụng, xƣơng động vật, tre, gỗ, lông gà lông vịt, vải, giấy, rơm, rạ, xác động vật, vỏ rau quả… 1. Khái niệm về quản lý chất thải rắn Quản lý chất thải rắn là sự kết hợp kiểm soát nguồn thải, tồn trữ, tho gom, trung chuyển và vận chuyển, xử lý và đổ chất thải rắn theo phƣơng thức tốt nhất nhằm đảm bảo không ảnh hƣởng đến sức khỏe cộng đồng, thỏa mãn các yếu tố về kinh tế, kỹ thuật, bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, giữ gìn cảnh quan đô thị và hạn chế tất cả các vấn đề môi trƣờng liên quan. Quản lý thống nhất chất thải rắn là việc lựa chọn và áp dụng kỹ thuật, công nghệ và chƣơng trình quản lý thích hợp nhằm hoàn thành mục tiêu đặc biệt quản lý chất thải rắn [17]. Nguyên tắc quản lý chất thải rắn: - Tổ chức, cá nhân xả thải hoặc có hoạt động làm phát sinh chất thải rắn phải nộp phí cho việc thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn.
4 - Chất thải phải đƣợc phân loại tại nguồn phát sinh, đƣợc tái chế, tái sử dụng, xử lý và thu hồi các thành phần có ích làm nguyên liệu và sản xuất năng lƣợng. - Ƣu tiên sử dụng các công nghệ xử lý chất thải rắn khó phân huỷ, có khả năng giảm thiểu khối lƣợng chất thải đƣợc chôn lấp nhằm tiết kiệm tài nguyên đất đai. - Nhà nƣớc khuyến khích việc xã hội hoá công tác thu gom, phân loại, vận chuyển và xử lý chất thải rắn. Các công cụ quản lý chất thải rắn - Công cụ điều chỉnh vĩ mô: Luật pháp, chính sách - Công cụ hành động: Quy định hành chính, xử phạt, kinh tế (thuế, phí…) - Công cụ hỗ trợ: GIS, mô hình hóa, kiểm toán môi trƣờng, quan trắc môi trƣờng.
Nguồn phát sinh , đặc điểm, thành phần, tính chất chấ t thải rắ n sinh hoa ̣t 1. Nguồ n phát sinh chất thải rắn sinh hoạt - Chất thải rắn phát sinh từ nhà ở của dân; - Chất thải rắn từ các cơ quan, trƣờng học; - Từ các khu dịch vụ, thƣơng mại, chợ; - Từ đƣờng phố, quảng trƣờng, công viên. - Chất thải rắn sinh hoạt (loại thông thƣờng phát sinh từ các nhà máy, xí nghiệp, các cơ sở công nghiệp, y tế, làng nghề,. Đặc điểm, thành phần, tính chất của chất thải rắn sinh họat CTRSH phát sinh từ các hoạt động sinh hoạt rất đa dạng của con ngƣời.
Thành phần lý, hóa học của CTRSH đô thị rất khác nhau tùy thuộc vào từng địa phƣơng, điều kiện kinh tế - xã hội, điều kiện tự nhiên, khí hậu và nhiều yếu tố khác. Mỗi nguồn thải khác nhau lại có thành phần chất thải khác nhau nhƣ: Khu dân cƣ và thƣơng mại có thành phần chất thải đặc trƣng là chất thải thực phẩm, giấy, carton, nhựa, vải, cao su, rác vƣờn, gỗ, nhôm.; Chất thải từ dịch vụ nhƣ rửa đƣờng và hẻm phố chứa bụi, rác, xác động vật, xe máy hỏng., chất thải thực phẩm nhƣ can sữa, nhựa hỗn hợp… (xem Bảng 1. Đinh ̣ nghiã thành phầ n CTR sinh hoạt Thành phần Định nghĩa Ví dụ 1. Các chất cháy được: 5 Các vật liệu làm từ giấy bột Các túi giấy, mảnh bìa, a.
Giấy và giấy giấy vệ sinh Có nguồn gốc từ các sợi Vải, vải vụn, quần áo cũ, b. Hàng dệt rách len Các chất thải từ đồ ăn thực Cọng rau, vỏ quả, thân c. Thực phẩm phẩm cây, lõi ngô Các vật liệu và sản phẩm Đồ dùng bằng gỗ: bàn, d. Gỗ, củi, rơm, rạ đƣợc chế tạo từ gỗ, tre, ghế, đồ chơi, vỏ dừa,.
rơm,… Các vật liệu và sản phẩm Phim cuộn, túi chất dẻo, đƣợc chế tạo từ chất dẻo chai lọ nhựa, xô chậu e. Chất dẻo nhựa, ống nƣớc nhựa, vỏ dây điện,. Các vật liệu và sản phẩm Bóng, giầy, ví, băng cao su f. Da và cao su đƣợc chế tạo từ da và cao su 2.
Các chất không cháy: Các vật liệu và sản phẩm Vỏ hộp, dây điện, hàng a. Các kim lọai sắt đƣợc chế tạo từ sắt mà dễ bị rào, định, ốc vít, dao, nắp nam châm hút lọ Các vật liệu và sản phẩm Vỏ nhôm, giấy bao gói, đồ b. Các kim lọai phi sắt không bị nam châm hút đựng Các vật liệu và sản phẩm Chai lọ, đồ đựng bằng c. Thủy tinh đƣợc chế tạo từ thủy tinh thủy tinh, bóng đèn,.
Bất kỳ các lọai vật liệu Vỏ chai, ốc, xƣơng, gạch, d. Đá và sành sứ không cháy khác ngoài kim đá, đồ gốm,… loại và thủy tinh. Tất cả các vật liệu và sản Đá cuội, cát, đất,… phẩm khác không phân lọai trong bảng này. Các chất hỗn hợp thể phân thành hai phần: kích thƣớc > 5mm và lọai ≤ 5mm Nguồ n:Trần Hiếu Nhuệ và nnk , 2001.
Các loaị chấ t thải đặc trưng từ nguồ n thải sinh hoạt TT Nguồn thải Thành phần chất thải Chất thải thực phẩm , giấ y, Carton, Nhƣ̣a, Vải Khu dân cư và thương (quầ n áo cũ , rách; tã lót , khăn vê ̣ sinh , cao su , 1 mại: rác vƣờn, gỗ, nhôm, kim loại chứa sắt. 6 Chất thải thể tích lớn , Đồ điện gia dụng : bóng đèn, bóng đèn túyp , tivi, máy tính hỏng ,Rác 2 Chất thải đặc biệt vƣờn thu gom riêng , đồ dùng mỹ phẩ m (thuố c nhuô ̣m tóc ), pin, bình ác quy , dầ u, lố p xe , chấ t thải nguy hại Nhƣ đã trình bày ở mục chất thải khu dân cƣ và Chất thải công sở, khu thƣơng mại, nhƣng chủ yếu là giấy lọai, bìa 3 trường học carrton, nhựa Chất thải thực phẩm, giấy báo, carton, giấy lọai hỗn hợp, chai lọ nƣớc giải khát, can sữa và nƣớc 4 Chất thải dịch vụ uống, nhựa hỗn hợp, vải, giẻ rách,…phát sinh từ khu vực nhà hàng, khách sạn, các cửa hàng, cửa hiệu,… Chất thải đường phố, Rác, đất cát, bụi do quét rửa đƣờng phố; xác 5 nơi công cộng động vật, cỏ, cành lá cây, gốc cây,. CTRSH trong các cơ sở Nhƣ đã trình bày ở mục chất thải khu dân cƣ và 6 công nghiệp, y tế, làng khu thƣơng mại, chất thải dịch vụ nghề Nguồ n: Trần Hiếu Nhuệ và nnk, 2001. Tác động của chấ t thải rắ n sinh hoa ̣t đối với môi trường và sức khỏe cộng đồng a) Chất thải rắn làm nhiễm bẩn môi trường xung quanh (đất, nước, không khí…) Chất thải rắn nếu không đƣợc thu gom, vận chuyển và xử lý sẽ làm nhiễm bẩn môi trƣờng xung quanh, làm cho tình trạng vệ sinh nhà ở, khu dân cƣ sút kém, có thể thấy rõ qua 3 yếu tố chính mùi hôi, bụi và nƣớc bẩn.
- Mùi hôi (xú uế): Dƣới tác động của vi sinh vật hoại sinh (các sinh vật nhỏ ăn các thành phần rác hữu cơ nhƣ lá, vỏ cây, thức ăn thừa… sẽ bị phân huỷ và sinh ra những khí độc (nhƣ H2S, CH4) các khí độc này bay vào không khí sẽ làm ô nhiễm môi trƣờng. Trong điều kiện nóng ẩm nhƣ nƣớc ta, quá trình phân huỷ sẽ xảy ra càng nhanh và nguy cơ ô nhiễm môi trƣờng càng lớn. - Bụi: Bụi từ các đống rác (trên đƣờng phố, ngõ xóm, khu dân cƣ…) khi gặp gió hoặc khi quét dọn sẽ bay lên làm nhiễm bẩn không khí, dẫn đến viêm nhiễm đƣờng hô hấp cho công nhân vệ sinh và cho mọi ngƣời khác một cách dễ dàng. 7 - Nƣớc bẩn: Nƣớc từ các đống rác không chỉ làm nhiễm bẩn đất ngay tại chỗ, mà còn bị nƣớc mƣa cuốn đi và làm nhiễm bẩn nguồn nƣớc mặt và nƣớc ngầm ở nơi xa hơn nữa.
b) Chất thải rắn là nguồn chứa mầm bệnh Chất thải là nguồn chứa nhiều loại mầm bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là bệnh đƣờng ruột (tả lỵ, thƣơng hàn…). Các vi khuẩn này có thể sống nhiều ngày trong đất, nƣớc và có nguy cơ gây ra những bệnh dịch. c) Chất thải rắn là nơi hoạt động của sinh vật trung gian (như ruồi, chuột, gián) Chất thải rắn, đặc biệt là những chất thải có thành phần hữu cơ cao nhƣ rác, phân ngƣời và gia súc là nguồn cung cấp thức ăn và có vai trò quyết định trong vấn đề sinh sản của ruồi. Từ những đống rác dơ bẩn, lƣu cữu do không đƣợc thu gom, vận chuyển kịp thời, ruồi nhặng đậu vào, kiếm thức ăn và đẻ trứng.
Sau đó, chúng lại đậu vào những thức ăn của con ngƣời (do không đƣợc che đậy, bảo quản tốt) để làm nhiệm vụ trung gian là vận chuyển mầm bệnh đƣờng ruột vào cơ thể con ngƣời. Ngoài ra, các đống rác và cống rãnh còn là nơi hoạt động của chuột, bọ, gián… chính là nơi phát sinh các ổ dịch bệnh, đặc biệt là các bệnh đƣờng tiêu hoá. Theo nhiều điều tra nghiên cứu và thống kê cho thấy, mỗi năm có khoảng 5 triệu ngƣời, trong đó có 4 triệu trẻ em bị chết vì các loại bệnh có liên quan đến chất thải. d) Chất thải rắn chiếm dụng không gian và làm mất mỹ quan đô thị, tạo nếp sống kém văn minh Chất thải rắn không chỉ gây ô nhiễm môi trƣờng đất, nƣớc, không khí, ảnh hƣởng đến sức khoẻ của con ngƣời mà còn chiếm dụng đất đai, không gian sống của con ngƣời.