Đánh Giá Chất Lượng Quản Lý Dạy - Học Của Hiệu Trưởng Trường Trung Học Cơ Sở

Luận án tiến sĩ giáo dục nghiên cứu đánh giá chất lượng quản lý dạy học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Anh Thuấn
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Hữu Châu
• Trường học: Viện Khoa Học Giáo Dục Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản Lý Giáo Dục
• Đề tài: Đánh Giá Chất Lượng Quản Lý Dạy - Học Của Hiệu Trưởng Trường Trung Học Cơ Sở
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN ĐÁNH GIÁ CHẤT LƢỢNG QUẢN LÝ DẠY - HỌC CỦA NGƢỜI HIỆU TRƢỞNG TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 1.1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Chất lƣợng quản lý và chất lƣợng quản lý dạy - học của ngƣời hiệu trƣởng trƣờng trung học cơ sở
• 1.3. Tiếp cận hoạt động đối với vấn đề nghiên cứu
• 1.4. Chất lượng quản lý
• 1.5. Mục tiêu quản lý
• 1.6. Quan niệm về chất lượng quản lý
• 1.7. Các thành tố cấu thành và biểu hiện chất lượng quản lý
• 1.8. Chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở
• 1.9. Mục tiêu quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở
• 1.10. Quan niệm và các thành tố cấu thành chất lượng quản lý dạy - học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở
• 1.11. Các yếu tố ảnh hưởng tới chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở
• 1.12. Những vấn đề trong đánh giá chất lƣợng quản lý dạy - học của ngƣời hiệu trƣởng trƣờng trung học cơ sở
• 1.13. Một số khái niệm liên quan đến đánh giá chất lượng quản lý dạy - học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở
• 1.14. Vai trò và yêu cầu của đánh giá chất lượng quản lý dạy - học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở
• 1.15. Nội dung đánh giá chất lượng quản lý dạy - học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở
• 1.16. Phương pháp và quy trình đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở
• 1.17. Phương pháp đánh giá chất lượng dạy – học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở
• 1.18. Quan niệm và các bước của quy trình đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở
• 1.19. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐÁNH GIÁ CHẤT LƢỢNG QUẢN LÝ DẠY - HỌC CỦA NGƢỜI HIỆU TRƢỞNG TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở
• 2.2. Thực trạng hoạt động quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở
• 2.3. Một số phân tích về kết quả quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở hiện nay
• 2.4. Một số vấn đề về thực trạng đánh giá chất lượng quản lý dạy - học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở
• 2.5. Nhận thức về chất lượng quản lý, chất lượng quản lý dạy - học
• 2.6. Thực trạng đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng dựa vào chuẩn hiệu trưởng của Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.7. Khảo sát nội dung chuẩn hiệu trưởng của Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.8. Phân tích những tiêu chí liên quan đến quản lý dạy – học trong chuẩn hiệu trưởng của Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.9. Khảo sát quy trình đánh giá, xếp loại hiệu trưởng theo chuẩn hiệu trưởng của Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.10. Phân tích kết quả đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở theo chuẩn hiệu trưởng của Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.11. Phân tích kết quả đánh giá hiệu trưởng, phó hiệu trưởng theo chuẩn của Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.12. Nhận định chung về thực trạng đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở dựa vào chuẩn hiệu trưởng của Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.13. Thực trạng đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng dựa vào Điều lệ trường trung học
• 2.14. Thực trạng đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng dựa vào bộ tiêu chuẩn đánh giá chất lượng giáo dục trường trung học cơ sở
• 2.15. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: BỘ TIÊU CHÍ VÀ QUY TRÌNH ĐÁNH GIÁ CHẤT LƢỢNG QUẢN LÝ DẠY - HỌC CỦA NGƢỜI HIỆU TRƢỞNG TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 3.1. Bộ tiêu chí đánh giá chất lượng quản lý dạy - học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở
• 3.2. Nguyên tắc xây dựng bộ tiêu chí đánh giá chất lượng quản lý dạy - học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở
• 3.3. Nội dung bộ tiêu chí đánh giá chất lượng quản lý dạy - học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở
• 3.4. Yêu cầu tiêu chí và gợi ý minh chứng đánh giá chất lượng quản lý dạy - học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở
• 3.5. Quy trình đánh giá chất lượng quản lý dạy - học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở
• 3.6. Căn cứ định hướng xây dựng quy trình đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở
• 3.7. Các bước của quy trình đánh giá chất lượng quản lý dạy - học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở
• 3.8. Những điều kiện và biện pháp áp dụng bộ tiêu chí và quy trình đánh giá chất lượng quản lý dạy - học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở
• 3.9. Khảo nghiệm và thử nghiệm đánh giá chất lượng quản lý dạy - học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở
• 3.10. Nhận định chung về bộ tiêu chí và quy trình đánh giá chất lượng quản lý dạy - học qua khảo nghiệm và thử nghiệm
• 3.11. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Chất Lượng Quản Lý Dạy Học Của Hiệu Trưởng

Đánh giá chất lượng quản lý dạy - học của hiệu trưởng trường trung học cơ sở là một vấn đề quan trọng trong giáo dục hiện đại. Chất lượng giáo dục không chỉ phụ thuộc vào chương trình học mà còn vào khả năng quản lý của người hiệu trưởng. Việc đánh giá này giúp xác định những điểm mạnh và điểm yếu trong quản lý, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện. Theo nghiên cứu của Nguyễn Anh Thuấn (2014), việc đánh giá chất lượng quản lý dạy - học cần được thực hiện một cách khoa học và có hệ thống.

1.1. Khái Niệm Về Đánh Giá Chất Lượng Quản Lý Dạy Học

Đánh giá chất lượng quản lý dạy - học là quá trình phân tích và đánh giá các hoạt động của hiệu trưởng trong việc tổ chức và điều hành quá trình dạy - học. Điều này bao gồm việc xem xét các phương pháp giảng dạy, sự tham gia của giáo viên và học sinh, cũng như các kết quả học tập.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Đánh Giá Chất Lượng Quản Lý

Đánh giá chất lượng quản lý dạy - học không chỉ giúp nâng cao hiệu quả giáo dục mà còn tạo điều kiện cho việc phát triển chuyên môn của giáo viên. Nó cũng giúp hiệu trưởng nhận thức rõ hơn về vai trò và trách nhiệm của mình trong việc nâng cao chất lượng giáo dục.

II. Những Thách Thức Trong Đánh Giá Chất Lượng Quản Lý Dạy Học

Mặc dù việc đánh giá chất lượng quản lý dạy - học rất cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là thiếu các tiêu chí đánh giá rõ ràng và cụ thể. Nhiều hiệu trưởng vẫn chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc đánh giá này. Theo nghiên cứu, việc thiếu thông tin và dữ liệu cũng là một rào cản lớn trong quá trình đánh giá.

2.1. Thiếu Tiêu Chí Đánh Giá Rõ Ràng

Nhiều trường học chưa có bộ tiêu chí đánh giá chất lượng quản lý dạy - học cụ thể, dẫn đến việc đánh giá không chính xác và thiếu khách quan. Điều này ảnh hưởng đến khả năng cải thiện chất lượng giáo dục.

2.2. Nhận Thức Chưa Đầy Đủ Về Đánh Giá

Nhiều hiệu trưởng chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc đánh giá chất lượng quản lý dạy - học. Họ thường xem nhẹ công tác này, dẫn đến việc không có sự cải tiến trong quản lý.

III. Phương Pháp Đánh Giá Chất Lượng Quản Lý Dạy Học Hiệu Quả

Để đánh giá chất lượng quản lý dạy - học một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Các phương pháp này bao gồm khảo sát, phỏng vấn và phân tích dữ liệu. Việc sử dụng các công cụ đánh giá hiện đại sẽ giúp thu thập thông tin chính xác và đầy đủ hơn.

3.1. Khảo Sát Ý Kiến Cán Bộ Quản Lý

Khảo sát ý kiến của cán bộ quản lý và giáo viên là một phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về chất lượng quản lý dạy - học. Điều này giúp xác định những vấn đề cần cải thiện.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu Đánh Giá

Phân tích dữ liệu từ các cuộc khảo sát và phỏng vấn giúp đưa ra những nhận định chính xác về chất lượng quản lý dạy - học. Việc này cần được thực hiện một cách hệ thống và khoa học.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Đánh Giá Chất Lượng Quản Lý Dạy Học

Việc đánh giá chất lượng quản lý dạy - học không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn cần được áp dụng vào thực tiễn. Các trường học cần xây dựng kế hoạch hành động dựa trên kết quả đánh giá để cải thiện chất lượng giáo dục. Theo nghiên cứu, những trường áp dụng đánh giá chất lượng quản lý dạy - học đã có những cải tiến rõ rệt trong kết quả học tập của học sinh.

4.1. Kế Hoạch Hành Động Dựa Trên Kết Quả Đánh Giá

Sau khi thực hiện đánh giá, các trường cần xây dựng kế hoạch hành động cụ thể để cải thiện chất lượng quản lý dạy - học. Điều này bao gồm việc đào tạo giáo viên và cải tiến phương pháp giảng dạy.

4.2. Cải Thiện Kết Quả Học Tập Của Học Sinh

Việc đánh giá chất lượng quản lý dạy - học có thể dẫn đến những cải thiện đáng kể trong kết quả học tập của học sinh. Các trường cần theo dõi và đánh giá thường xuyên để đảm bảo chất lượng giáo dục.

V. Kết Luận Về Đánh Giá Chất Lượng Quản Lý Dạy Học

Đánh giá chất lượng quản lý dạy - học của hiệu trưởng trường trung học cơ sở là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục. Cần có những tiêu chí rõ ràng và phương pháp đánh giá khoa học để đảm bảo tính chính xác và khách quan. Việc này không chỉ giúp hiệu trưởng nâng cao năng lực quản lý mà còn góp phần cải thiện chất lượng dạy - học trong nhà trường.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Đánh Giá Trong Giáo Dục

Đánh giá chất lượng quản lý dạy - học là một công cụ quan trọng giúp nâng cao chất lượng giáo dục. Nó giúp xác định những điểm mạnh và điểm yếu trong quản lý.

5.2. Hướng Tới Tương Lai Của Đánh Giá Chất Lượng

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp đánh giá chất lượng quản lý dạy - học để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của giáo dục hiện đại.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục chuyên ngành Quản lý giáo dục (mã số 62.14) của tác giả Nguyễn Anh Thuấn, thực hiện tại Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Nguyễn Hữu Châu (Hà Nội, 2014), nghiên cứu về đề tài "Đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở".

• Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu: Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 Khóa XI, yêu cầu chuyển dịch phương thức giáo dục từ trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học, chú trọng chất lượng và hiệu quả. Việc phân cấp quản lý đặt người hiệu trưởng trường trung học cơ sở (THCS) trước nhiều yêu cầu mới. Tuy nhiên, hoạt động quản lý dạy – học hiện nay còn bộc lộ bất cập. Công tác đánh giá hiệu trưởng theo Chuẩn hiệu trưởng do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành tập trung vào phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp, năng lực chuyên môn và năng lực quản lý chung, chưa đi sâu đánh giá trực tiếp chất lượng hoạt động và kết quả quản lý dạy – học. Đến thời điểm tác giả thực hiện nghiên cứu, chưa có công trình nào giải quyết toàn diện, sâu sắc cơ sở lý luận, thực tiễn và đề xuất bộ công cụ đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của hiệu trưởng trường THCS theo tiếp cận hoạt động.
• Mục đích nghiên cứu: Góp phần cụ thể hóa cơ sở khoa học về đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường THCS, đề xuất bộ tiêu chí và quy trình đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường THCS.
• Giả thuyết khoa học: Nếu cụ thể hóa được cơ sở khoa học về đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường THCS, xây dựng được bộ tiêu chí đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng và thực hiện đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng theo quy trình do luận án đề xuất thì có thể trực tiếp nâng cao chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng, gián tiếp nâng cao chất lượng dạy – học ở trường THCS.
• Nhiệm vụ nghiên cứu (gồm 3 nhiệm vụ):
  1. Cụ thể hóa cơ sở lý luận và thực tiễn đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường THCS.
  2. Đề xuất bộ tiêu chí và quy trình đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường THCS.
  3. Khảo nghiệm và thử nghiệm để khẳng định tính khả thi của bộ tiêu chí và quy trình đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường THCS.
• Khách thể và đối tượng nghiên cứu:
  • Khách thể nghiên cứu: Quản lý nhà trường của người hiệu trưởng.
  • Đối tượng nghiên cứu: Đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường THCS.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về nội dung: Lý luận, thực trạng và việc đề xuất bộ tiêu chí, quy trình đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của hiệu trưởng trường THCS.
  • Về địa bàn và mẫu khảo sát: Khảo sát thực trạng tại 201 trường THCS thuộc thành phố Hải Phòng; thử nghiệm đánh giá tại 8 trường THCS thuộc quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng. Đối tượng lấy ý kiến khảo sát gồm cán bộ quản lý (đại diện Phòng Giáo dục và Đào tạo, hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn), giáo viên, nhân viên, học sinh và cha mẹ học sinh.
  • Về thời gian: Nghiên cứu được triển khai thực hiện từ tháng 12 năm 2010 đến năm 2014.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tổng thuật lịch sử nghiên cứu liên quan đến chuẩn hiệu trưởng, đánh giá hiệu trưởng và hiệu quả quản lý giáo dục ở cả phạm vi quốc tế và trong nước:

Các hướng nghiên cứu quốc tế

• Nghiên cứu về chuẩn và yêu cầu đối với hiệu trưởng: Xu thế cải cách dựa vào chuẩn (standards-based management) được phản ánh qua các công trình của các học giả quốc tế và hệ thống tiêu chuẩn tại nhiều quốc gia. Bang Louisiana (Hoa Kỳ, 1998) ban hành 7 chuẩn (Tầm nhìn, Dạy và học, Quản lý trường học, Cải thiện trường học, Quan hệ nhà trường - cộng đồng, Phát triển nghề nghiệp, Đạo đức nghề nghiệp). Hiệp hội các hiệu trưởng trường trung học ở Mỹ đưa ra 4 lĩnh vực đánh giá kỹ năng thế kỷ 21 với thang đo 6 mức độ. Tigard xác định 9 lĩnh vực chuẩn thực hiện (Performance Standards). Các tác giả Rick Ginsberg và Tom Thompson (1993) chỉ ra tính phức tạp trong đánh giá hiệu trưởng; Reeves phân tích 4 mức độ đánh giá (Gương mẫu, thành thạo, tiến bộ, không đáp ứng chuẩn); Dan Duke và Richard Stiggens (1985) nghiên cứu hệ thống đánh giá ở bang Oregon; Dale Bolton (1980) đưa ra quy trình 3 bước (Lập kế hoạch, Thu thập thông tin, Sử dụng thông tin); Leithwood đề xuất cấu trúc đánh giá gồm chuẩn bị, thu thập dữ liệu và tiếp tục phản hồi.
• Mô hình và chuẩn tại các quốc gia khác: Chuẩn lãnh đạo Mexico (thông qua tháng 3/2008) gồm 5 lĩnh vực với 4 mức tự đánh giá (Beginning, Emergent/Emergency, Proficiency, Advanced); các chương trình đào tạo và chuẩn hiệu trưởng tại Thụy Sĩ, Đức, Anh, Singapore; chuẩn của các bang New Jersey, Colorado, Bắc Carolina (Hoa Kỳ), New Zealand, Trung Quốc và nghiên cứu của IBSTPI (1999–2001).

Các hướng nghiên cứu trong nước

• Về phẩm chất, nhân cách, giao tiếp và nghiệp vụ hiệu trưởng: Luận án của Nguyễn Liên Châu (2000) về đặc điểm giao tiếp của hiệu trưởng trường tiểu học; Khăm Keo Vông Phila (1996) về phẩm chất, nhân cách người hiệu trưởng; Đỗ Ngọc Bích (1989) về công tác kiểm tra quá trình dạy học và giáo dục; Trịnh Thị Hồng Hà về quy trình đánh giá hiệu trưởng tiểu học theo hướng chuẩn hóa; Trần Thị Bích Liễu về bồi dưỡng hiệu trưởng mầm non; Nguyễn Huy Hoàng nghiên cứu phát triển đội ngũ hiệu trưởng THCS vùng Tây Bắc theo hướng chuẩn hóa; đề tài của Nguyễn Thanh Hoàn về yêu cầu đối với hiệu trưởng trường tự quản.
• Về hiệu quả quản lý và quản lý dạy – học: Trần Kiểm phân tích hiệu quả lao động quản lý giáo dục gắn với tổ chức khoa học lao động, phẩm chất, năng lực của cán bộ quản lý; Nguyễn Minh Đạo phân chia các mặt công tác quản lý; các luận văn thạc sĩ của Doãn Kim Chung và các tác giả tại Đại học Giáo dục nghiên cứu biện pháp quản lý quá trình dạy – học, quản lý hoạt động dạy – học.
• Chuẩn hiệu trưởng của Bộ Giáo dục và Đào tạo: Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Chuẩn hiệu trưởng trường phổ thông gồm 3 tiêu chuẩn (Phẩm chất chính trị và đạo đức nghề nghiệp [5 tiêu chí]; Năng lực chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm [5 tiêu chí]; Năng lực quản lý nhà trường [13 tiêu chí]) với tổng cộng 23 tiêu chí và 57 yêu cầu.

Hướng nghiên cứu trước đây	Hạn chế / Khoảng trống tồn tại	Hướng giải quyết của luận án
Tiếp cận năng lực / nhân cách (đánh giá phẩm chất, đạo đức, năng lực chung của người hiệu trưởng).	Chủ yếu mô tả định tính yêu cầu cần có; chưa chú trọng đúng mức chất lượng của các hành động quản lý cụ thể và kết quả đầu ra trực tiếp của công tác dạy – học.	Sử dụng tiếp cận hoạt động, gắn chất lượng quản lý với 3 thành tố: Năng lực quản lý – Hoạt động quản lý – Kết quả quản lý.
Đánh giá hiệu trưởng theo Chuẩn 23 tiêu chí của Bộ Giáo dục và Đào tạo.	Đánh giá tổng thể hoạt động lãnh đạo trường học nói chung, tiêu chí về quản lý dạy – học chiếm tỷ trọng khiêm tốn, mang tính bao quát.	Xây dựng Bộ tiêu chí chuyên biệt gồm 15 tiêu chí, 60 chỉ báo và quy trình 4 bước tập trung sâu vào quản lý dạy – học cấp THCS.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Quan niệm về chất lượng quản lý: Dựa trên định nghĩa "Chất lượng là sự phù hợp với mục tiêu" và "Quản lý là quá trình tác động có mục đích của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý", luận án xác lập khái niệm: Chất lượng quản lý là sự phù hợp của quá trình tác động gây ảnh hưởng của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu quản lý.
• Chất lượng quản lý dạy – học của hiệu trưởng THCS: Là sự phù hợp của những tác động từ chủ thể quản lý vào quá trình dạy – học (được tiến hành bởi tập thể giáo viên và học sinh, với sự hỗ trợ của các lực lượng xã hội nhằm góp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh) nhằm đạt được mục tiêu quản lý dạy – học của nhà trường.
• Mô hình 3 thành tố cấu thành và biểu hiện chất lượng quản lý dạy – học:
  1. Năng lực quản lý dạy – học: Tập hợp kiến thức, kỹ năng, thái độ, phẩm chất chuyên môn, quan hệ con người và tư duy khái quát (đóng vai trò là thành tố điều kiện/cơ sở).
  2. Hoạt động quản lý dạy – học: Quá trình hiện thực hóa năng lực vào các tác nghiệp thực tế (lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra – đánh giá các mặt dạy học).
  3. Kết quả quản lý dạy – học: Đầu ra trực tiếp và các thay đổi ngắn hạn, trung hạn đối với giáo viên, học sinh và nhà trường theo mục tiêu đề ra.
• Phương pháp tiếp cận chủ đạo: Tiếp cận hoạt động (Activity approach), kết hợp tiếp cận hệ thống – cấu trúc và tiếp cận lịch sử – logic. Quản lý dạy – học được bóc tách từ các hoạt động thực tế diễn ra trong trường THCS.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa và khái quát hóa tài liệu trong và ngoài nước; phân tích văn kiện Đảng (Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI), văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước và Bộ Giáo dục và Đào tạo.
• Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
  • Điều tra, khảo sát bằng phiếu hỏi (khảo sát thực trạng và khảo nghiệm tính cần thiết, tính khả thi).
  • Phương pháp phỏng vấn sâu đối với cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, học sinh và phụ huynh.
  • Phương pháp chuyên gia, tổ chức hội thảo khoa học và tọa đàm (seminar).
  • Phương pháp quan sát sư phạm.
  • Phương pháp thử nghiệm thực tế bộ công cụ tại 8 trường THCS quận Hồng Bàng, Hải Phòng.
• Phương pháp thống kê: Sử dụng các công cụ thống kê toán học để xử lý dữ liệu định lượng, phân tích tỷ lệ, điểm trung bình và kiểm định các ý kiến khảo sát.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu văn bản quản lý nhà nước; dữ liệu khảo sát thực tế từ 201 trường THCS tại Hải Phòng và dữ liệu đánh giá thử nghiệm tại 8 trường THCS quận Hồng Bàng.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Cơ sở lý luận đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở

Chương 1 hệ thống hóa các vấn đề lý luận nền tảng cho đề tài:

• Lịch sử nghiên cứu: Điểm lại các nghiên cứu chuẩn hiệu trưởng, đánh giá hiệu trưởng của các nước (Mỹ, Mexico, Anh, Thụy Sĩ, Đức, Trung Quốc...) và tại Việt Nam.
• Bản chất chất lượng quản lý dạy – học: Phân tích tiếp cận hoạt động trong quản lý; làm rõ khái niệm mục tiêu quản lý dạy – học ở trường THCS trong bối cảnh đổi mới (đặc điểm học sinh lứa tuổi thiếu niên, chuyển từ trang bị kiến thức sang phát triển năng lực, lấy người học làm trung tâm). Phân tích chi tiết 3 thành tố: Năng lực quản lý dạy – học, Hoạt động quản lý dạy – học và Kết quả quản lý dạy – học.
• Đánh giá chất lượng quản lý dạy – học: Xác định khái niệm, mục đích, vai trò, yêu cầu và nội dung đánh giá. Luận án đề xuất khung cấu trúc nội dung đánh giá bao gồm: đánh giá chất lượng các hoạt động quản lý việc dạy của giáo viên, đánh giá chất lượng các hoạt động quản lý việc học của học sinh, đánh giá chất lượng quản lý các điều kiện đảm bảo dạy – học và đánh giá kết quả quản lý dạy – học. Xác lập cơ sở phương pháp và các bước của quy trình đánh giá.

Chương 2. Thực trạng đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở Việt Nam

Chương 2 phản ánh thực trạng quản lý và đánh giá hiệu trưởng dựa trên số liệu khảo sát thực tế:

• Thực trạng hoạt động và kết quả quản lý dạy – học: Phân tích nhận thức của đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên về chất lượng quản lý và chất lượng quản lý dạy – học; đánh giá mức độ quan tâm và sự cần thiết phải nâng cao chất lượng quản lý dạy – học trong nhà trường THCS.
• Thực trạng đánh giá hiệu trưởng theo các văn bản hiện hành:
  • Khảo sát nội dung và quy trình đánh giá theo Chuẩn hiệu trưởng của Bộ Giáo dục và Đào tạo (Thông tư số 29/2009/TT-BGDĐT). Luận án phân tích 23 tiêu chí, chỉ rõ các tiêu chí liên quan trực tiếp đến dạy – học chỉ là một phần nhỏ, chưa bao quát hết các tác nghiệp dạy – học cụ thể.
  • Phân tích số liệu đánh giá, xếp loại hiệu trưởng và phó hiệu trưởng THCS tại một số tỉnh/thành phố và phân tích chi tiết tại thành phố Hải Phòng. Kết quả cho thấy tỷ lệ hiệu trưởng xếp loại xuất sắc và khá chiếm đa số, mang nặng tính hình thức, hiện tượng cào bằng, chưa phản ánh đúng thực chất hiệu quả quản lý dạy – học.
  • Đánh giá thực trạng áp dụng Điều lệ trường trung học và Bộ tiêu chuẩn đánh giá chất lượng giáo dục trường THCS trong việc xem xét chất lượng quản lý của người đứng đầu.

Chương 3. Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở

Chương 3 trình bày giải pháp trọng tâm của luận án:

• Nguyên tắc xây dựng bộ tiêu chí: Đảm bảo tính mục tiêu; tính toàn diện và trọng tâm; tính khả thi; tính khoa học và thực tiễn dựa trên tiếp cận hoạt động.
• Nội dung bộ tiêu chí: Đề xuất Bộ tiêu chí đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường THCS gồm 15 tiêu chí và 60 chỉ báo cụ thể.

CẤU TRÚC 15 TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ ĐƯỢC PHÂN THEO CÁC MẢNG HOẠT ĐỘNG:
1. Quản lý việc xây dựng kế hoạch dạy – học
2. Quản lý phân công giảng dạy cho giáo viên
3. Quản lý việc chuẩn bị giờ lên lớp của giáo viên
4. Quản lý việc thực hiện kế hoạch bài dạy của giáo viên
5. Quản lý đổi mới phương pháp dạy – học
6. Quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn
7. Quản lý công tác bồi dưỡng cán bộ, giáo viên, nhân viên
8. Quản lý công tác kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh
9. Quản lý việc thực hiện nhiệm vụ và nội quy của học sinh
10. Quản lý việc dạy phương pháp, kỹ năng học tập cho học sinh
11. Quản lý các phong trào thi đua học tập
12. Chỉ đạo giáo viên giúp đỡ các đối tượng học sinh học tập (học sinh giỏi, học sinh yếu kém)
13. Chỉ đạo phối hợp với các lực lượng giáo dục để quản lý học sinh
14. Quản lý các điều kiện đảm bảo dạy – học (cơ sở vật chất, thiết bị, môi trường)
15. Đánh giá kết quả quản lý dạy – học của người hiệu trưởng

• Hệ thống minh chứng và công cụ: Xác định yêu cầu tiêu chí, gợi ý nguồn minh chứng, xây dựng bảng kiểm tự đánh giá dành cho hiệu trưởng và bảng kiểm dành cho các thành viên/cấp quản lý tham gia đánh giá.
• Quy trình đánh giá:
  • Xây dựng quy trình đánh giá chất lượng quản lý dạy – học gồm 4 bước chung (Chuẩn bị đánh giá; Thu thập và xử lý thông tin, minh chứng; Thực hiện đánh giá và xếp loại; Sử dụng kết quả đánh giá và phản hồi).
  • Xây dựng quy trình 5 bước tự đánh giá dành cho hiệu trưởng.
• Khảo nghiệm và thử nghiệm:
  • Khảo nghiệm trưng cầu ý kiến của cán bộ quản lý, hiệu trưởng, giáo viên về tính khoa học, tính cần thiết và tính khả thi của 15 tiêu chí và quy trình đánh giá.
  • Thử nghiệm thực tế quy trình và bộ tiêu chí tại 8 trường THCS quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng, qua đó khẳng định tính khả thi, độ tin cậy và sự phù hợp của bộ công cụ trong thực tiễn quản lý giáo dục.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Luận án làm sáng tỏ và cụ thể hóa quan niệm về chất lượng quản lý, chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường THCS dựa trên tiếp cận hoạt động.
• Xác lập mô hình cấu trúc chất lượng quản lý dạy – học gồm 3 thành tố tương tác hữu cơ: Năng lực quản lý dạy – học (cơ sở) – Hoạt động quản lý dạy – học (biểu hiện trực tiếp) – Kết quả quản lý dạy – học (thành quả đầu ra).
• Khẳng định luận điểm: Đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của hiệu trưởng phải đo lường mức độ phù hợp và hiệu quả của các hành động quản lý cụ thể trong trường học, khắc phục hạn chế của việc chỉ đánh giá năng lực/phẩm chất tĩnh.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Phân tích, đánh giá khách quan thực trạng công tác đánh giá hiệu trưởng THCS theo Chuẩn của Bộ Giáo dục và Đào tạo tại địa bàn thành phố Hải Phòng và các địa phương.
• Xây dựng hoàn chỉnh Bộ tiêu chí đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường THCS gồm 15 tiêu chí và 60 chỉ báo, có bảng kiểm và hướng dẫn minh chứng chi tiết.
• Thiết kế Quy trình 4 bước đánh giá và Quy trình 5 bước tự đánh giá dành cho hiệu trưởng.
• Kết quả khảo nghiệm và thử nghiệm tại 8 trường THCS thuộc quận Hồng Bàng (Hải Phòng) chứng minh tính khả thi, hỗ trợ các cấp quản lý giáo dục có công cụ đánh giá chính xác hơn.

Khuyến nghị, giải pháp đề xuất

• Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo: Tiếp tục hoàn thiện các văn bản hướng dẫn đánh giá hiệu trưởng theo hướng chú trọng chất lượng hoạt động quản lý chuyên môn và kết quả giáo dục thực chất.
• Đối với Sở và Phòng Giáo dục và Đào tạo: Áp dụng bộ tiêu chí và quy trình đánh giá chất lượng quản lý dạy – học để phục vụ công tác quy hoạch, bổ nhiệm, đào tạo, bồi dưỡng và xếp loại hiệu trưởng hàng năm; tránh hình thức cào bằng.
• Đối với các trường THCS và cá nhân hiệu trưởng: Sử dụng bộ tiêu chí để tự soi rọi, tự đánh giá, xây dựng kế hoạch bồi dưỡng cá nhân và cải tiến các hoạt động quản lý dạy – học tại đơn vị.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Địa bàn khảo sát thực trạng và thực nghiệm chỉ tập trung tại thành phố Hải Phòng (khảo sát trên 201 trường THCS, thử nghiệm tại 8 trường THCS thuộc quận Hồng Bàng), chưa mở rộng trên diện rộng tại nhiều vùng miền có điều kiện kinh tế – xã hội khác nhau trong cả nước.
  • Nghiên cứu tập trung chuyên biệt vào cấp học THCS, chưa bao quát toàn bộ các cấp học khác trong hệ thống giáo dục phổ thông.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng khảo nghiệm và thử nghiệm bộ tiêu chí, quy trình đánh giá tại các địa phương khác (vùng nông thôn, miền núi, vùng sâu vùng xa) để kiểm định và chuẩn hóa rộng rãi.
  • Nghiên cứu điều chỉnh, phát triển khung tiêu chí đánh giá chất lượng quản lý dạy – học cho các cấp học khác như Tiểu học và Trung học phổ thông.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao cho nhiều đối tượng trong lĩnh vực khoa học giáo dục và quản lý giáo dục:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Quản lý giáo dục: Tham khảo khung lý thuyết tiếp cận hoạt động, phương pháp xây dựng bộ tiêu chí/chỉ báo và phương pháp luận thiết kế công cụ đánh giá trong giáo dục.
• Cán bộ quản lý giáo dục tại các Sở, Phòng Giáo dục và Đào tạo: Sử dụng quy trình 4 bước và bộ 15 tiêu chí làm tài liệu tham khảo trong thanh tra, kiểm tra, đánh giá định kỳ và xếp loại hiệu trưởng các trường THCS.
• Hiệu trưởng và phó hiệu trưởng trường THCS: Sử dụng quy trình 5 bước tự đánh giá và 15 tiêu chí (60 chỉ báo) làm công cụ tự kiểm định công tác quản lý chuyên môn, từ đó lập kế hoạch tự bồi dưỡng và nâng cao chất lượng dạy – học của nhà trường.
• Giảng viên các trường đại học sư phạm, cán bộ nghiên cứu tại các viện: Tham khảo chương 1 (Cơ sở lý luận) và chương 3 (Bộ công cụ) để phục vụ giảng dạy các học phần Quản lý nhà trường phổ thông và Đánh giá trong giáo dục.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án lựa chọn cách tiếp cận nào làm chủ đạo để nghiên cứu chất lượng quản lý?

Luận án lựa chọn tiếp cận hoạt động (Activity approach) làm cách tiếp cận chính, kết hợp với tiếp cận hệ thống – cấu trúc và tiếp cận lịch sử – logic. Theo tác giả, năng lực chỉ tồn tại ở dạng tiềm năng nếu không được thực hiện hóa bằng các hành động quản lý cụ thể; chất lượng quản lý của hiệu trưởng được bộc lộ rõ nhất thông qua quá trình triển khai các hoạt động quản lý dạy và học trong thực tế nhà trường.

2. Ba thành tố cấu thành và biểu hiện chất lượng quản lý dạy – học theo tác giả là gì?

Ba thành tố bao gồm:

1. Năng lực quản lý dạy – học: Đóng vai trò là thành tố điều kiện/cơ sở (gồm năng lực chuyên môn, năng lực quan hệ con người, năng lực khái quát).
2. Hoạt động quản lý dạy – học: Thành tố biểu hiện trực tiếp (việc xây dựng kế hoạch, tổ chức, phân công, chỉ đạo, kiểm tra – đánh giá quá trình dạy và học).
3. Kết quả quản lý dạy – học: Thành tố biểu hiện đầu ra (chất lượng học tập của học sinh, sự tiến bộ của giáo viên, chất lượng kế hoạch, nền nếp sinh hoạt chuyên môn).

3. Bộ tiêu chí do luận án đề xuất có quy mô và cấu trúc như thế nào?

Bộ tiêu chí gồm 15 tiêu chí và 60 chỉ báo, bao quát toàn bộ các mảng quản lý việc dạy của giáo viên (kế hoạch dạy học, phân công giảng dạy, chuẩn bị bài dạy, thực hiện kế hoạch bài dạy, phương pháp dạy học, sinh hoạt tổ chuyên môn, bồi dưỡng đội ngũ, kiểm tra đánh giá), quản lý hoạt động học của học sinh (thực hiện nền nếp, rèn luyện phương pháp học tập, phong trào thi đua, giúp đỡ học sinh các diện, phối hợp giáo dục), quản lý điều kiện đảm bảo và kết quả quản lý dạy – học.

4. Quy trình đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của hiệu trưởng gồm những bước nào?

Quy trình đánh giá gồm 4 bước:

• Bước 1: Lập kế hoạch và chuẩn bị đánh giá.
• Bước 2: Thu thập, xử lý thông tin và minh chứng.
• Bước 3: Thực hiện đánh giá và xếp loại.
• Bước 4: Sử dụng kết quả đánh giá, phản hồi và tư vấn phát triển. Bên cạnh đó, tác giả xây dựng quy trình riêng gồm 5 bước cho hoạt động tự đánh giá của người hiệu trưởng.

5. Dữ liệu thực nghiệm của đề tài được thu thập tại địa phương nào?

Dữ liệu khảo sát thực trạng được thu thập từ 201 trường THCS trên toàn thành phố Hải Phòng. Quá trình thử nghiệm bộ tiêu chí và quy trình đánh giá được triển khai trực tiếp tại 8 trường THCS thuộc quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Anh Thuấn đã giải quyết một vấn đề then chốt trong quản lý giáo dục phổ thông: đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường THCS dựa trên tiếp cận hoạt động. Bằng việc phân tích sâu sắc cấu trúc ba thành tố (Năng lực – Hoạt động – Kết quả) và khảo sát thực trạng đánh giá hiệu trưởng tại thành phố Hải Phòng, luận án đã xây dựng thành công bộ công cụ gồm 15 tiêu chí, 60 chỉ báo kèm quy trình 4 bước có tính khoa học và khả thi cao. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở lý luận và công cụ tác nghiệp thiết thực cho các cơ quan quản lý giáo dục cũng như bản thân các hiệu trưởng trường THCS trong việc nâng cao chất lượng dạy – học đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận đánh giá chất lượng quản lý dạy - học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở Chương 2. Thực trạng đánh giá chất lượng quản lý dạy - học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở Việt Nam Chương 3. Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá chất lượng quản lý dạy - học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở 7 Chƣơng 1.

CƠ SỞ LÝ LUẬN ĐÁNH GIÁ CHẤT LƢỢNG QUẢN LÝ DẠY - HỌC CỦA NGƢỜI HIỆU TRƢỞNG TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Ở ngoài nước Nghiên cứu về chuẩn hiệu trƣởng Nhiều nghiên cứu gần đây về các trường học thành công và nhà trường hiệu quả đã kết luận “Hiệu trưởng là người đóng vai trò quan trọng nhất cho sự thành công của một nhà trường, có một vị trí và ảnh hưởng quyết định đến chất lượng, hiệu quả của nhà trường”. Các nghiên cứu về chất lượng hiệu trưởng trường phổ thông ở nhiều góc độ khác nhau nhưng chủ yếu vẫn là những vấn đề như làm thế nào để tuyển được hiệu trưởng có chất lượng tốt để bổ nhiệm cho các trường đảm bảo cho các trường thành công.

Các chuẩn cho hiệu trưởng (nhà quản lý giáo dục) đặt ra những yêu cầu, tiêu chí mà hiệu trưởng cần đạt được để có thể thực hiện tốt nhiệm vụ hiệu trưởng đảm bảo cho nhà trường thành công. Tất cả những nghiên cứu về các chủ đề trên đều với mục đích nâng cao chất lượng nhà quản lý hay chất lượng hiệu trưởng để đáp ứng với nhiệm vụ quản lý nhà trường trong giai đoạn hiện nay. Đặc biệt là trong xu thế cải cách dựa vào chuẩn và thực hiện quản lý dựa vào chuẩn thì có nhiều nghiên cứu đề cập đến chất lượng của hiệu trưởng theo cách đáp ứng các chuẩn đề ra [41, 54, 55, 57, 61]. Chẳng hạn như bộ chuẩn áp dụng cho các trường công của bang Luoisiana – Hoa Kỳ, từ năm 1998, gồm có 7 chuẩn (chuẩn 1.Tầm nhìn; chuẩn 2.Dạy và học: Hiệu trưởng sử dụng tri thức về dạy và học khi cộng tác làm việc với cán bộ và giáo viên để tạo nên những thực tiễn dạy học hiệu quả và sáng tạo, thu hút học sinh vào những trải nghiệm học tập đầy thách thức và có ý nghĩa; chuẩn 3.Quản lý trường học; chuẩn 4.Cải thiện trường học; chuẩn 5.Các mối quan hệ giữa nhà trường và cộng đồng; chuẩn 6.Phát triển nghề nghiệp; chuẩn 7.Đạo đức nghề nghiệp.

Mỗi chuẩn đều được chi tiết thành các tiêu chí, ví dụ chuẩn 1.Tầm nhìn: 1/Tầm nhìn; 2/Tri 8 thức và kỹ năng; 3/Xu hướng; 4/Thực hiện [55]. Hiệp hội các hiệu trưởng trường trung học ở Mỹ đã xây dựng bảng (form) đánh giá các kĩ năng của nhà quản lý trường học thế kỉ 21. Bảng này có 4 lĩnh vực cần đánh giá là: 1/Lãnh đạo giáo dục; 2/Giải quyết những vấn đề phức tạp; 3/Giao tiếp; 4/Phát triển bản thân và những người khác [55]. Trong mỗi lĩnh vực này lại chia thành những yêu cầu mà hiệu trưởng phải thực hiện, và trong mỗi yêu cầu này lại chia thành nhiều tiêu chí mà hiệu trưởng phải đạt được hoặc thực hiện.

Thang để chấm cho mỗi tiêu chí thuộc vào 6 loại sau: “không bao giờ”, “hiếm khi”, “thỉnh thoảng”, “thường xuyên”, “rất thường xuyên”, “ “không đáp ứng”. Các lĩnh vực đánh giá hiệu trưởng mà Tigard xác định là: 1/Quản lý chung; 2/Giảng dạy; 3/Dự án BEST; 4/Các chương trình học sinh; 5/Mối quan hệ cộng đồng; 6/Chương trình giáo dục hài hòa; 7/Phát triển đội ngũ; 8/Quản lý dịch vụ hỗ trợ; 9/Ngân sách trường học. Trong mỗi lĩnh vực lại đưa ra những chuẩn thực hiện.