ĐẶT VẤN ĐỀ 1. T nh cấp thiết của đề tài Như chúng ta đều biết quá trình khai thác sử dụng đất luôn gắn liền với quá trình phát triển của xã hội. Xã hội càng phát triển thì nhu cầu sử dụng đất càng cao. Bởi vì đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt không gì thay thế được, là môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các công trình kinh tế, văn hóa, an ninh quốc phòng.
Thế nhưng cuộc sống nhân loại lại theo quy luật, con người số lượng ngày càng nhiều, nhưng đất đai có giới hạn về không gian, nhưng vô hạn về thời gian sử dụng cùng với thời gian và sự tác động của con người, đất đai có thể biến động theo chiều hướng tốt hoặc xấu. Trong tình hình dân số nước ta tăng nhanh, nền kinh tế vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước, chủ trương công nghiệp hóa, hiện đại hóa trên khắp đất nước, quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ. Những vấn đề trên đã kéo theo sự gia tăng nhu cầu nhà ở, mở rộng giao thông, các khu công nghiệp, làm cho giá cả đất đai khắp nơi tăng liên tục, tình hình sử dụng đất đai biến đổi không thể kiểm soát được. Nhất là những năm gần đây với nền kinh tế thị trường, kinh tế cả nước nói chung và huyện Mường La nói riêng đã có những bước phát triển mạnh mẽ, dẫn đến nhu cầu sử dụng đất cho các mục đ ch khác nhau không ngừng thay đổi, tuy nhiên vấn đề đặt ra là đất đai có hạn.
Ch nh vì vậy với mục tiêu hướng đến là sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả và bền vững đang và sẽ đặt ra nhiệm vụ, nhu cầu quan trọng, cấp thiết nhằm cân nhắc, xác định kỹ càng và hoạch định khoa học hơn các chỉ tiêu phân bổ sử dụng nguồn đất đai cho phù hợp và hiệu quả với sự phát triển kinh tế - xã hội. Để đáp ứng được nhiệm vụ quản lý nhà nước về đất đai và nắm vững hiện trạng sử dụng đất, tình hình biến động đất đai, phản ánh hiệu quả của hệ thống ch nh sách pháp luật về đất đai, làm cơ sở khoa học cho công tác xây LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 dựng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai trong những năm tới. Chúng ta cần tiến hành thống kê, kiểm kê đất đai và đánh giá được những biến động về HTSD đất một cách rõ ràng và ch nh xác nhằm hệ thống lại diện t ch đất mà chúng ta đang quản lý. Từ đó, chúng ta sẽ thấy được sự thay đổi về mục đ ch sử dụng cũng như cách thức sử dụng đất theo chiều hướng phát triển của xã hội để điều chỉnh việc sử dụng đất một cách hợp lý nhất nhằm đảm bảo việc sử dụng đất đai một cách có hiệu quả, bền vững trong tương lai.
Việc định hướng sử dụng hợp l tài nguyên đất có ý nghĩa quan trọng nhằm định hướng trong quản lý Nhà nước trên lĩnh vực đất đai; là cơ sở pháp lý cho công tác quản lý Nhà nước về đất đai, làm căn cứ cho việc giao đất, cho thuê, chuyển mục đ ch sử dụng đất. Khu vực nghiên cứu là huyện Mường La có tổng diện t ch tự nhiên 142.274,2 ha, chiếm 10,06% diện t ch tự nhiên của toàn tỉnh. Cách thành phố Sơn La 41 km về ph a Đông Bắc, có trục đường Tỉnh lộ 106 đi qua, một trong những tuyến đường huyết mạch của tỉnh Sơn La nối liền giữa trung tâm Mường La và thành phố Sơn La, là huyện có vị tr tiếp giáp với tỉnh Yên Bái và tỉnh Lai Châu nên có vai trò quan trọng trong giao lưu kinh tế, dịch vụ, thương mại và văn hoá với các huyện, tỉnh lân cận, góp phần nâng cao giá trị thu nhập của huyện và nhu cầu trao đổi hàng hóa của nhân dân. Việc xây dựng công trình thuỷ điện Sơn La và các nhà máy thuỷ điện vừa và nhỏ khác được xây dựng trên địa bàn huyện nên Ch nh phủ cũng như tỉnh quan tâm đầu tư nhiều cơ sở hạ tầng góp phần thúc đẩy sự phát triển của huyện về mọi mặt.
Do vậy, Mường La có vị tr rất quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội của tỉnh nói riêng và vùng Tây bắc nói chung. Bên cạnh những lợi thế trên huyện Mường La là địa phương miền núi có diện t ch tự nhiên lớn, nguồn đất dự trữ vẫn còn tuy nhiên hiệu quả sử dụng đất còn chưa cao, một vài nơi việc sử dụng đất còn chưa đúng với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Việc khai thác quá mức nguồn tài nguyên rừng, tình trạng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 đất trống đồi trọc đã và đang để lại những hậu quả lớn. Hàng năm hiện tượng sạt lở và lũ quét đã ảnh hưởng rất lớn tới đời sống của nhân dân mà nguyên nhân chủ yếu cũng ch nh là do chưa sử dụng hợp lý, chưa bảo vệ được nguồn tài nguyên đất.
Vì vậy để phát huy tiềm năng sẵn có, hướng tới sử dụng hợp lý tài nguyên đất và bảo vệ môi trường, đồng thời thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Sơn La và huyện Mường La trong những năm tới, cần thiết phải có những phân t ch hiện trạng và đánh giá biến động sử dụng đất. Đây sẽ là cơ sở khoa học và thực tiễn để đưa ra phương án định hướng sử dụng đất đai bền vững, hoạch định ch nh sách khoa học hơn, định hướng sử dụng đất hợp lý hơn trong từng giai đoạn phát triển, đồng thời giải quyết mâu thuẫn về quan hệ đất đai. Ch nh vì vậy đề tài luận văn “Đánh giá biến động hiện trạng sử dụng đất tại huyện Mường La, tỉnh Sơn La giai đoạn 2010 - 2019, phục vụ công tác quản lý, sử dụng đất hiệu quả, bền vững” được đặt ra trong nghiên cứu này. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.
Khái niệm về đất đai và quản lý sử dụng đất đai 1. Khái niệm về đất đai Đất là một dạng vật chất tự nhiên hình thành trong quá trình kiến tạo của trái đất. Đất theo nghĩa thổ nhưỡng là vật thể thiên nhiên có cấu tạo độc lập lâu đời, hình thành do kết quả của nhiều yếu tố: đá gốc, động thực vật, kh hậu, địa hình và thời gian. Thành phần cấu tạo của đất gồm các hạt khoáng chiếm 40%, hợp chất humic 5%, không kh 20% và nước 35% và nó được hình thành do sự tác động tổng hợp cực kỳ phức tạp của các yếu tố: Sinh vật, đá mẹ, địa hình, kh hậu.
Có thể hiểu đất đai là một từ ghép gồm đất và đai. Đai là vành đai xung quanh khu đất, thửa đất, nó chỉ phạm vi ranh giới cụ thể của đất. Đất đai chỉ một khu đất, thửa đất cụ thể không phải là đất chung chung hoặc đất đai là nơi ở, xây dựng cơ sở hạ tầng của con người và thổ nhưỡng là mặt bằng để sản xuất nông lâm nghiệp. Đất đai về mặt thuật ngữ khoa học được hiểu theo nghĩa rộng như sau: "đất đai là một diện t ch cụ thể của bề mặt trái đất, bao gồm tất cả các cấu thành của môi trường sinh thái ngay trên vỏ dưới bề mặt đó bao gồm: kh hậu, bề mặt, thổ nhưỡng, dáng địa hình, mặt nước (hồ, sông, suối, đầm lầy,.
Các lớp trầm t ch sát bề mặt cùng với nước ngầm và khoáng sản trong lòng đất, tập đoàn thực vật và động vật, trạng thái định cư của con người, những kết quả của con người trong quá khứ và hiện tại để lại (san nền, hồ chứa nước hay hệ thống tiêu thoát nước, đường xá, nhà cửa. Như vậy, "đất đai" là khoảng không gian có giới hạn, theo chiều thẳng đứng (gồm khí hậu của bầu khí quyển, lớp đất phủ bề mặt, thảm thực vật, động vật, diện tích nước, tài nguyên nước ngầm và khoáng sản trong lòng đất), theo chiều nằm ngang trên mặt đất (là sự kết hợp giữa thổ nhưỡng, địa LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 hình, thuỷ văn, thảm thực vật cùng các thành phần khác) giữ vai trò quan trọng và có ý nghĩa to lớn đối với hoạt động sản xuất cũng như cuộc sống của xã hội loài người. Đất đai là sản phẩm của tự nhiên có trước lao động và cùng với quá trình lịch sử phát triển kinh tế-xã hội, đất đai là điều kiện lao động và nó đóng vai trò quyết định cho sự tồn tại, phát triển của xã hội loài người. Nếu không có đất đai thì rõ ràng không có bất kỳ một ngành sản xuất nào, cũng như không thể có sự tồn tại của loài người.
Đất đai là một trong những tài nguyên vô cùng quý giá của con người, điều kiện sống cho động vật, thực vật và con người trên trái đất. Đất đai tham gia vào tất cả các hoạt động của đời sống kinh tế, xã hội. Đất đai là địa điểm, là cơ sở của các thành phố, làng mạc các công trình công nghiệp, giao thông, thuỷ lợi và các công trình khác. Đất đai cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp, xây dựng như gạch ngói, xi, măng, gốm sứ.
Đất đai là nguồn của cải, là một tài sản cố định hoặc đầu tư cố định, là thước đo sự giàu có của một quốc gia. Đất đai còn là sự bảo hiểm cho cuộc sống, bảo hiểm về tài ch nh, như là sự chuyển nhượng của cải qua các thế hệ và như là một nguồn lực cho các mục đ ch tiêu dùng. “Đất đai là một diện t ch cụ thể của bề mặt trái đất bao gồm tất cả các cấu thành của môi trường sinh thái ngay trên và dưới bề mặt đó như: kh hậu bề mặt, thổ nhưỡng, trong lòng đất, tập đoàn động thực vật, trạng thái định cư của con người, những kết quả của con người trong quá khứ và hiện tại để lại (san nền, hồ chứa nước hay hệ thống tiêu thoát nước, đường sá, nhà cửa. Luật đất đai 1993 của nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam có ghi: “Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá xã hội, an ninh quốc phòng.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.