Luận văn thạc sĩ hus nghiên cứu đánh giá hiện trạng biến động đất đai và đề xuất định hướng sử dụng đất hợp lý huyện hà quảng tỉnh cao bằng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá biến động đất đai và đề xuất định hướng sử dụng đất hợp lý tại huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng.

• Tác giả: Phạm Diễm Trang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đắc Nhẫn
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Nghiên Cứu Đánh Giá Hiện Trạng, Biến Động Đất Đai Và Đề Xuất Định Hướng Sử Dụng Đất Hợp Lý Huyện Hà Quảng - Tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC SỬ DỤNG HỢP LÝ ĐẤT ĐAI
• 1.2. Khái niệm về đất đai
• 1.3. Một số lý luận về đánh giá đất đai
• 1.4. Một số lý luận về sử dụng đất
• 1.5. Mối quan hệ giữa biến động đất đai và đô thị hóa
• 1.6. Tầm nhìn dài hạn về sử dụng quỹ tài nguyên đất
• 1.7. NHỮNG CĂN CỨ PHÁP LÝ VÀ CƠ SỞ ĐỊNH HƯỚNG SỬ DỤNG ĐẤT ĐẾN 2020 HUYỆN HÀ QUẢNG - TỈNH CAO BẰNG
• 1.7.1. Cơ sở thông tin, tư liệu, bản đồ
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG NĂM 2014 VÀ BIẾN ĐỘNG ĐẤT ĐAI THỜI KỲ 2005-2014 HUYỆN HÀ QUẢNG TỈNH CAO BẰNG
• 2.1. PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỬ DỤNG ĐẤT HUYỆN HÀ QUẢNG TỈNH CAO BẰNG
• 2.1.1. Các yếu tố về điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và môi trường
• 2.1.2. Các yếu tố về kinh tế - xã hội
• 2.2. ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG SỬ DỤNG ĐẤT NĂM 2005 HUYỆN HÀ QUẢNG
• 2.2.1. Tổng diện tích tự nhiên
• 2.2.2. Nhóm đất nông nghiệp
• 2.2.3. Nhóm đất phi nông nghiệp
• 2.2.4. Nhóm đất chưa sử dụng
• 2.3. ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG SỬ DỤNG ĐẤT NĂM 2014 HUYỆN HÀ QUẢNG
• 2.3.1. Tổng diện tích tự nhiên
• 2.3.2. Đất nông nghiệp
• 2.3.3. Đất phi nông nghiệp
• 2.3.4. Đất chưa sử dụng
• 2.4. ĐÁNH GIÁ BIẾN ĐỘNG SỬ DỤNG ĐẤT HUYỆN HÀ QUẢNG THỜI KỲ 2005 - 2014
• 2.4.1. Tình hình biến động sử dụng đất giai đoạn 2005-2014
• 2.4.2. Phân tích nguyên nhân và các yếu tố ảnh hưởng đến biến động trong sử dụng đất
• 2.4.3. Đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội, môi trường, tính hợp lý của việc sử dụng đất
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT ĐỊNH HƯỚNG SỬ DỤNG ĐẤT ĐẾN NĂM 2020 HUYỆN HÀ QUẢNG, TỈNH CAO BẰNG
• 3.1. PHƯƠNG HƯỚNG, MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI ĐẾN NĂM 2020
• 3.1.1. Phương hướng phát triển kinh tế - xã hội
• 3.1.2. Mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội
• 3.1.3. Chỉ tiêu dân số, lao động, việc làm và thu nhập
• 3.2. ĐỊNH HƯỚNG SỬ DỤNG ĐẤT HUYỆN HÀ QUẢNG ĐẾN NĂM 2020
• 3.2.1. Tiêu chí sử dụng đất hợp lý
• 3.2.2. Đề xuất định hướng sử dụng đất huyện Hà Quảng đến năm 2020
• 3.3. GIẢI PHÁP NHẰM SỬ DỤNG HỢP LÝ ĐẤT ĐAI TRÊN ĐỊA BÀN
• 3.3.1. Giải pháp về chính sách
• 3.3.2. Giải pháp về quy hoạch
• 3.3.3. Giải pháp về khoa học công nghệ
• 3.3.4. Giải pháp về bảo vệ tài nguyên đất và môi trường
• 3.3.5. Giải pháp về đầu tư
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Biến Động Đất Đai Tại Huyện Hà Quảng

Biến động đất đai tại huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng là một vấn đề quan trọng trong quản lý tài nguyên đất. Đất đai không chỉ là nguồn tài nguyên quý giá mà còn là yếu tố quyết định trong phát triển kinh tế - xã hội. Việc đánh giá biến động đất đai giúp xác định tình hình sử dụng đất hiện tại và đưa ra các định hướng sử dụng hợp lý trong tương lai.

1.1. Khái Niệm Về Biến Động Đất Đai

Biến động đất đai được hiểu là sự thay đổi trong diện tích, loại hình và mục đích sử dụng đất theo thời gian. Tại huyện Hà Quảng, biến động này chủ yếu diễn ra do sự chuyển đổi từ đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp nhằm phục vụ cho nhu cầu phát triển kinh tế và đô thị hóa.

1.2. Tình Hình Đất Đai Tại Huyện Hà Quảng

Huyện Hà Quảng có tổng diện tích tự nhiên khoảng 45.322 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm tỷ lệ lớn. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, diện tích đất nông nghiệp đang có xu hướng giảm do sự chuyển đổi sang các loại hình sử dụng đất khác, đặc biệt là đất xây dựng cơ sở hạ tầng.

II. Vấn Đề Biến Động Đất Đai Tại Huyện Hà Quảng

Biến động đất đai tại huyện Hà Quảng đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự gia tăng dân số và nhu cầu phát triển kinh tế đã dẫn đến áp lực lớn lên tài nguyên đất. Việc quản lý đất đai không hiệu quả có thể gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho môi trường và xã hội.

2.1. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Biến Động Đất Đai

Các yếu tố tự nhiên như địa hình, khí hậu, và tài nguyên thiên nhiên có ảnh hưởng lớn đến biến động đất đai. Bên cạnh đó, các yếu tố kinh tế - xã hội như nhu cầu phát triển đô thị, đầu tư cơ sở hạ tầng cũng đóng vai trò quan trọng.

2.2. Thách Thức Trong Quản Lý Đất Đai

Quản lý đất đai tại huyện Hà Quảng gặp nhiều khó khăn do thiếu thông tin chính xác và kịp thời. Việc áp dụng các chính sách quản lý đất đai chưa đồng bộ và thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này.

III. Phương Pháp Đánh Giá Biến Động Đất Đai Tại Huyện Hà Quảng

Để đánh giá biến động đất đai, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc thu thập dữ liệu từ các nguồn khác nhau và phân tích chúng sẽ giúp đưa ra những nhận định chính xác về tình hình sử dụng đất.

3.1. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu về tình hình sử dụng đất được thu thập từ các báo cáo thống kê, bản đồ hiện trạng và các tài liệu liên quan. Việc sử dụng công nghệ GIS cũng giúp nâng cao độ chính xác trong việc phân tích và đánh giá.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu Biến Động Đất Đai

Phân tích dữ liệu biến động đất đai bao gồm việc so sánh diện tích, loại hình và mục đích sử dụng đất qua các năm. Điều này giúp xác định xu hướng và nguyên nhân của biến động, từ đó đưa ra các giải pháp hợp lý.

IV. Định Hướng Sử Dụng Đất Hợp Lý Tại Huyện Hà Quảng

Định hướng sử dụng đất hợp lý là rất cần thiết để đảm bảo phát triển bền vững. Việc xây dựng các chính sách và quy hoạch sử dụng đất phù hợp sẽ giúp tối ưu hóa nguồn tài nguyên đất.

4.1. Các Tiêu Chí Sử Dụng Đất Hợp Lý

Các tiêu chí sử dụng đất hợp lý bao gồm việc bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế và đảm bảo công bằng xã hội. Cần có sự tham gia của cộng đồng trong quá trình xây dựng các tiêu chí này.

4.2. Đề Xuất Giải Pháp Sử Dụng Đất

Đề xuất các giải pháp sử dụng đất bao gồm việc quy hoạch lại các khu vực sử dụng đất, khuyến khích phát triển nông nghiệp bền vững và tăng cường quản lý nhà nước về đất đai.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Kết Quả Nghiên Cứu Biến Động Đất Đai

Kết quả nghiên cứu về biến động đất đai tại huyện Hà Quảng có thể được ứng dụng trong việc xây dựng các chính sách quản lý đất đai hiệu quả. Việc áp dụng các kết quả này sẽ giúp cải thiện tình hình sử dụng đất và bảo vệ môi trường.

5.1. Ứng Dụng Trong Quy Hoạch Đất Đai

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất, đảm bảo tính hợp lý và hiệu quả trong việc phân bổ tài nguyên đất.

5.2. Tác Động Đến Chính Sách Quản Lý Đất Đai

Nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chính sách quản lý đất đai, từ đó nâng cao hiệu quả trong việc sử dụng và bảo vệ tài nguyên đất.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Biến Động Đất Đai Tại Huyện Hà Quảng

Kết luận về biến động đất đai tại huyện Hà Quảng cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp quản lý hiệu quả. Tương lai của biến động đất đai phụ thuộc vào việc áp dụng các chính sách hợp lý và sự tham gia của cộng đồng.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng biến động đất đai tại huyện Hà Quảng đang diễn ra mạnh mẽ và cần có các biện pháp quản lý kịp thời để đảm bảo phát triển bền vững.

6.2. Định Hướng Tương Lai

Tương lai của biến động đất đai tại huyện Hà Quảng sẽ phụ thuộc vào việc thực hiện các chính sách quản lý đất đai hiệu quả, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý và sử dụng đất đai bền vững là trụ cột then chốt trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của mọi vùng lãnh thổ, đặc biệt tại các khu vực miền núi biên giới có tính chất nhạy cảm về an ninh và môi trường. Huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng sở hữu tổng diện tích tự nhiên 45.322,66 ha với đường biên giới quốc gia dài 61,7 km tiếp giáp Trung Quốc, bao gồm 19 đơn vị hành chính cấp xã (trong đó có 9 xã biên giới). Địa bàn nằm tại vị trí trọng điểm kinh tế của tỉnh, giữ vai trò quan trọng trong giao lưu thương mại qua cửa khẩu Sóc Giang và sở hữu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Pác Bó. Tuy nhiên, đặc thù địa hình núi cao chia cắt mạnh, chiếm phần lớn là núi đá vôi khô hạn cùng sức ép gia tăng dân số lên 32.953 người (năm 2014) đã tạo ra thách thức lớn đối với việc bảo đảm an ninh lương thực và sử dụng quỹ tài nguyên đất.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ thực trạng phân bố quỹ đất, nhận diện quy luật chuyển dịch không gian và các nhân tố thúc đẩy biến động đất đai trong giai đoạn 10 năm (2005 - 2014). Trên cơ sở đó, tác giả xác định mục tiêu cụ thể: đánh giá toàn diện hiện trạng sử dụng đất năm 2014, lượng hóa mức độ biến động cơ cấu 3 nhóm đất chính và xây dựng phương án định hướng sử dụng đất hợp lý đến năm 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp hệ thống số liệu khoa học giúp chính quyền địa phương tối ưu hóa 92,84% diện tích đất nông nghiệp, điều tiết mở rộng đất phi nông nghiệp phục vụ tăng trưởng GDP đạt 12%/năm, đồng thời hỗ trợ gia tăng thu nhập bình quân đầu người từ 1,9 triệu đồng (năm 2005) lên trên 8,0 triệu đồng (năm 2014).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết phát sinh thổ nhưỡng học kinh điển của nhà khoa học V. Dokuchaev kết hợp quan điểm hiện đại tại Hội nghị Môi trường toàn cầu ở Rio de Janeiro (1993), nhìn nhận đất đai là một thể tự nhiên tổng hợp của bề mặt sinh quyển, bao gồm thổ nhưỡng, địa hình, khí hậu, thảm thực vật, khoáng sản và kết quả tác động lịch sử của con người. Đồng thời, nghiên cứu phát triển trên nền tảng khung đánh giá đất đai của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO 1976, 1989, 1991) và mô hình biến đổi sử dụng đất LUCC do Meyer và Turner (1994) khởi xướng. Các lý thuyết này nhấn mạnh yêu cầu phải hài hòa ba trụ cột phát triển bền vững: hiệu quả kinh tế dài hạn, ổn định xã hội và duy trì cân bằng sinh thái môi trường.

Nghiên cứu làm sáng tỏ 4 khái niệm chuyên ngành nền tảng:

• Đất đai và Đơn vị đất đai (Land Unit): Bộ phận không gian lãnh thổ xác định theo phương thẳng đứng và chiều nằm ngang, mang các thuộc tính sinh thái đồng nhất gắn liền với chủ thể quản lý và quyền sử dụng.
• Phân loại 3 nhóm đất theo Luật Đất đai 2013: Hệ thống phân cấp pháp lý gồm đất nông nghiệp (sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản), đất phi nông nghiệp (đất ở, chuyên dùng, quốc phòng, hạ tầng) và đất chưa sử dụng.
• Biến động sử dụng đất: Quá trình thay đổi về quy mô diện tích, cơ cấu phân bổ và tính chất của các loại hình sử dụng đất dưới tác động của quy luật tự nhiên và hoạt động kinh tế - xã hội.
• Đô thị hóa nông thôn và sức tải đất đai: Quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp gắn với giới hạn không gian cư trú và mức tiêu thụ tài nguyên của quần thể dân cư.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp thu thập toàn diện trên phạm vi 100% diện tích không gian lãnh thổ huyện Hà Quảng (45.322,66 ha) qua 19 xã và thị trấn, trong khung thời gian 10 năm từ 2005 đến 2014. Cỡ mẫu bao trùm toàn bộ hệ thống hồ sơ địa chính, số liệu kiểm kê đất đai các kỳ 2005, 2010, 2014 từ Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Cao Bằng và UBND huyện Hà Quảng. Phương pháp chọn mẫu toàn phần được áp dụng nhằm bảo đảm tính đại diện tuyệt đối, loại bỏ sai số thống kê khi phân tích đặc thù vi khí hậu giữa 12 xã vùng cao núi đá (Lục Khu) và 7 xã vùng thấp thung lũng.

Các phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm:

• Phương pháp thống kê, so sánh: Tiến hành đồng bộ hóa và quy đổi chỉ tiêu phân loại đất giữa Luật Đất đai 2003 và Luật Đất đai 2013 về một hệ thống tiêu chuẩn thống nhất, giúp lượng hóa chính xác tỷ lệ tăng giảm diện tích qua từng giai đoạn.
• Phương pháp tiếp cận hệ thống vĩ mô và vi mô: Kết hợp định hướng quy hoạch từ trên xuống (top-down) theo quy hoạch tỉnh Cao Bằng với khảo sát nhu cầu sử dụng đất từ dưới lên (bottom-up) của từng thôn bản, ban ngành.
• Phương pháp toán dự báo dân số: Vận dụng mô hình tăng trưởng tự nhiên theo hàm số lũy thừa kết hợp phương pháp cân đối lao động để dự báo quy mô 32.953 dân số và nhu cầu lương thực đến năm 2020.
• Phương pháp bản đồ số và GIS: Sử dụng phần mềm chuyên dụng Microstation để số hóa ranh giới, biên tập bản đồ hiện trạng năm 2014 và xây dựng bản đồ định hướng không gian sử dụng đất đến năm 2020 một cách trực quan, chính xác.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích đối chiếu chuỗi số liệu giai đoạn 2005 - 2014 trên địa bàn huyện Hà Quảng ghi nhận 4 biến động mang tính bước ngoặt:

Cơ cấu đất đai huyện Hà Quảng (2005 - 2014)

• Thứ nhất, đất nông nghiệp mở rộng quy mô vượt bậc: Diện tích đất nông nghiệp tăng từ 38.672,80 ha (chiếm 86,28% năm 2005) lên 42.076,46 ha (chiếm 92,84% diện tích tự nhiên năm 2014), tương ứng mức tăng 3.403,66 ha. Đất lâm nghiệp giữ vai trò chủ đạo với 34.628,36 ha (chiếm 76,40%), trong đó rừng phòng hộ chiếm 32.040,57 ha. Đất sản xuất nông nghiệp đạt 7.215,11 ha với diện tích trồng cây hàng năm chiếm 5.514,14 ha.
• Thứ hai, đất phi nông nghiệp tăng trưởng bứt phá 81,3%: Diện tích nhóm đất này mở rộng thêm 433,87 ha, từ 533,66 ha (chiếm 1,19% năm 2005) lên 967,53 ha (chiếm 2,13% năm 2014). Đất phát triển hạ tầng kỹ thuật ghi nhận bước tăng ấn tượng, đạt 401,25 ha, riêng đất giao thông chiếm 318,06 ha nhờ triển khai tuyến đường Hồ Chí Minh dài 36 km qua địa bàn huyện và nâng cấp 37 km Tỉnh lộ 210.
• Thứ ba, đất chưa sử dụng giảm sâu 59,44%: Nhờ các chương trình khoanh nuôi bảo vệ rừng và khai hoang đất sản xuất, diện tích đất chưa sử dụng đã giảm mạnh 3.339,82 ha, từ 5.618,49 ha (chiếm 12,53% năm 2005) xuống còn 2.278,67 ha (chiếm 5,03% năm 2014).
• Thứ tư, hiệu quả sản xuất nông sản hàng hóa gia tăng: Sản lượng lương thực có hạt tăng từ 14.489 tấn (năm 2005) lên trên 16.000 tấn (năm 2014), bình quân lương thực đạt 540 kg/người/năm. Một số cây trồng công nghiệp ngắn ngày hình thành vùng chuyên canh rõ nét như cây thuốc lá (674,7 ha cho sản lượng 1.185 tấn), đậu tương (782,69 ha) và lạc (523,1 ha).

Thảo luận kết quả

Khi biểu diễn trực quan dữ liệu thông qua biểu đồ cơ cấu tròn và bảng ma trận chuyển dịch đất đai, có thể thấy rõ sự chuyển biến tích cực trong phương thức khai thác tài nguyên lãnh thổ. Nguyên nhân trực tiếp thúc đẩy quá trình này xuất phát từ việc triển khai đồng bộ chính sách giao đất lâm nghiệp theo Luật Đất đai, kết hợp với các chương trình mục tiêu quốc gia về bảo vệ rừng phòng hộ đầu nguồn và dự án phát triển kết cấu hạ tầng khu kinh tế cửa khẩu Sóc Giang.

So sánh với các nghiên cứu tương đồng tại khu vực miền núi phía Bắc, xu thế mở rộng đất lâm nghiệp và hạ tầng giao thông tại Hà Quảng diễn ra nhanh hơn mức bình quân khu vực. Tuy nhiên, thảo luận khoa học chỉ ra một nghịch lý: dù tổng diện tích đất nông nghiệp rất lớn nhưng quỹ đất sản xuất có tầng đất dày thuận lợi lại vô cùng hạn chế. Khoảng 3.562,58 ha thuộc nhóm đất xói mòn trơ sỏi đá có tầng đất mịn mỏng dưới 20 mm, phân bố tại các sườn dốc hiểm trở. Tình trạng thiếu nước mặt nghiêm trọng tại 12 xã vùng Lục Khu và tỷ lệ lao động nông nghiệp chiếm tới 85% là điểm nghẽn lớn cho quá trình công nghiệp hóa. Điều này đòi hỏi định hướng quy hoạch không thể chạy theo mở rộng diện tích cơ học mà phải chuyển hướng sang thâm canh nông nghiệp sinh thái trên đất dốc và đầu tư hồ đập tích trữ nước.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa việc quản lý và sử dụng đất đai huyện Hà Quảng:

• Hoàn thiện chính sách quản lý và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất: Đẩy nhanh tiến độ đo đạc chính quy, phấn đấu hoàn thành cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đạt tỷ lệ trên 95% diện tích đất sản xuất nông nghiệp và đất ở nông thôn. Thực hiện giao khoán ổn định 32.040,57 ha rừng phòng hộ cho cộng đồng thôn bản quản lý. Thời gian thực hiện: 2015 - 2017. Chủ thể thực hiện: UBND huyện Hà Quảng chủ trì, phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Cao Bằng.

• Điều chỉnh quy hoạch và chuyển dịch cơ cấu không gian đất đai: Quy hoạch bảo vệ nghiêm ngặt 1.700,97 ha đất trồng lúa (trong đó giữ ổn định 626,58 ha chuyên trồng lúa nước), mở rộng hợp lý quỹ đất phi nông nghiệp lên trên 1.200 ha nhằm phát triển hạ tầng Khu kinh tế cửa khẩu Sóc Giang và mở rộng không gian đô thị thị trấn Xuân Hòa. Khai thác thêm 1.000 ha đất chưa sử dụng để đưa vào sản xuất nông lâm nghiệp. Thời gian thực hiện: 2015 - 2020. Chủ thể thực hiện: Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Hà Quảng cùng UBND 19 xã, thị trấn.

• Ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ vào bảo vệ đất dốc: Thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu GIS giám sát biến động tài nguyên đất và rừng theo thời gian thực. Triển khai đồng bộ các mô hình canh tác nông - lâm kết hợp, trồng băng cây che phủ chống rửa trôi trên diện tích 5.514,14 ha đất cây hàng năm, bảo vệ 3.562,58 ha đất dốc có nguy cơ thoái hóa cao. Thời gian thực hiện: 2016 - 2020. Chủ thể thực hiện: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp Trạm Khuyến nông huyện.

• Tăng cường nguồn lực đầu tư hạ tầng thủy lợi và bảo vệ môi trường: Kiên cố hóa toàn bộ 47 tuyến kênh mương nội đồng (nâng cấp 21 tuyến mương đất còn lại), xây dựng bổ sung hệ thống đập dâng và bể chứa nước mưa dung tích lớn phục vụ sinh hoạt và tưới tiêu cho 12 xã vùng cao. Đầu tư hoàn thiện khu xử lý chất thải sinh hoạt tại thị trấn Xuân Hòa với công suất xử lý đạt trên 95% lượng rác thải đô thị. Thời gian thực hiện: 2016 - 2020. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng huyện Hà Quảng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Cung cấp khung cơ sở dữ liệu số hóa và các căn cứ khoa học trực tiếp cho Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Cao Bằng, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Hà Quảng trong công tác lập kế hoạch sử dụng đất hàng năm và điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất cấp huyện kỳ 2016 - 2020.
• Nhà quy hoạch hạ tầng và phát triển kinh tế cửa khẩu: Cung cấp bức tranh phân bố không gian và quỹ đất tiềm năng để bố trí các dự án logistics, thương mại dịch vụ tại Khu kinh tế cửa khẩu Sóc Giang, các công trình kết nối tuyến đường Hồ Chí Minh dài 36 km và quy hoạch mở rộng không gian đô thị trung tâm thị trấn Xuân Hòa.
• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu học thuật: Nguồn tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận đánh giá biến động đất đai vùng núi cao karst, kỹ thuật đồng bộ hóa dữ liệu kiểm kê đất đai giữa các thời kỳ luật pháp và quy trình ứng dụng Microstation trong biên tập bản đồ địa chính.
• Doanh nghiệp và tổ chức đầu tư nông nghiệp, du lịch: Giúp các nhà đầu tư nắm bắt cơ cấu thổ nhưỡng để liên kết chuỗi giá trị cây công nghiệp ngắn ngày (thuốc lá, đậu tương, lạc), khai thác hợp lý 50 triệu tấn quặng bôxít và phát triển các tour du lịch sinh thái - lịch sử gắn với Khu di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó.

Câu hỏi thường gặp

• Mục tiêu cốt lõi của luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý đất đai tại huyện Hà Quảng là gì? Luận văn tập trung đánh giá hiện trạng sử dụng đất năm 2014, phân tích quy luật và nguyên nhân biến động đất đai giai đoạn 2005 - 2014 trên diện tích 45.322,66 ha. Từ đó, nghiên cứu đề xuất định hướng phân bổ không gian sử dụng đất hợp lý, khả thi đến năm 2020, làm căn cứ phục vụ giao đất, cho thuê đất và phát triển bền vững kinh tế địa phương.

• Xu hướng biến động đất đai nổi bật nhất tại Hà Quảng trong 10 năm nghiên cứu là gì? Xu hướng nổi bật là diện tích đất nông nghiệp tăng thêm 3.403,66 ha (đạt tỷ trọng 92,84%), đất phi nông nghiệp tăng mạnh 81,3% (đạt 967,53 ha), trong khi đất chưa sử dụng giảm sâu từ 12,53% xuống còn 5,03%. Sự chuyển dịch này phản ánh thành quả phủ xanh đất trống đồi núi trọc và mở rộng hệ thống giao thông huyết mạch.

• Nghiên cứu đã áp dụng những phương pháp then chốt nào để xử lý số liệu? Tác giả đã kết hợp điều tra thống kê toàn diện 19 xã, quy đổi đồng bộ chỉ tiêu kiểm kê theo Luật Đất đai 2013, sử dụng mô hình hàm số lũy thừa dự báo dân số theo tốc độ tăng tự nhiên 8,5‰, đồng thời ứng dụng phần mềm đồ họa Microstation để số hóa và thành lập hệ thống bản đồ hiện trạng, bản đồ quy hoạch không gian.

• Địa hình và thổ nhưỡng Hà Quảng đặt ra những trở ngại lớn nào cho quản lý tài nguyên đất? Huyện có địa hình núi đá vôi hiểm trở, 12 xã vùng cao chịu cảnh khô hạn quanh năm và tồn tại 3.562,58 ha đất xói mòn trơ sỏi đá với tầng đất mịn mỏng dưới 20 mm. Tình trạng khan hiếm nguồn nước mặt tại vùng Lục Khu gây trở ngại lớn cho việc hình thành các vùng canh tác nông nghiệp tập trung quy mô lớn.

• Các giải pháp quy hoạch đất đai trọng điểm đến năm 2020 được tác giả đề xuất gồm những gì? Định hướng trọng tâm bao gồm: duy trì ổn định 42.076,46 ha đất nông nghiệp gắn với bảo vệ 32.040,57 ha rừng phòng hộ, bảo đảm 1.700,97 ha đất lúa nước; mở rộng hợp lý đất phi nông nghiệp lên trên 1.200 ha để phục vụ Khu kinh tế cửa khẩu Sóc Giang và hoàn thiện kiên cố hóa 47 tuyến kênh mương nội đồng.

Kết luận

• Luận văn đã hoàn thành việc đánh giá toàn diện hiện trạng quản lý 45.322,66 ha đất tự nhiên của huyện Hà Quảng, làm rõ đặc thù phân hóa giữa vùng núi cao và vùng thung lũng.
• Lượng hóa chính xác xu hướng chuyển dịch tích cực giai đoạn 2005 - 2014, nổi bật là việc thu hẹp 59,44% quỹ đất chưa sử dụng để gia tăng độ che phủ rừng và phát triển hạ tầng kỹ thuật.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp liên ngành đồng bộ về chính sách, quy hoạch không gian, khoa học công nghệ sinh thái và vốn đầu tư thủy lợi.
• Ứng dụng thành công phần mềm Microstation trong việc số hóa bản đồ hiện trạng năm 2014 và bản đồ định hướng sử dụng đất hợp lý đến năm 2020.
• Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc, đóng góp trực tiếp vào công tác điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất cấp huyện, bảo đảm an ninh biên giới và hài hòa lợi ích kinh tế - môi trường.

Về mặt học thuật, công trình đóng góp luận cứ quan trọng vào hệ thống lý luận quản lý đất đai vùng núi đá vôi phía Bắc, giải quyết bài toán mâu thuẫn giữa gia tăng dân số và giới hạn tài nguyên đất canh tác. Các cơ quan quản lý và địa phương cần bắt tay ngay vào việc lập kế hoạch sử dụng đất chi tiết giai đoạn 2016 - 2020 và triển khai số hóa hồ sơ địa chính. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý có thể tra cứu toàn văn luận văn tại Thư viện Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - Đại học Quốc gia Hà Nội để ứng dụng chi tiết các kết quả vào thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu Chương 2: Hiện trạng sử dụng đất năm 2014 và biến động sử dụng đất năm 2005 - 2014 huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng Chương 3: Đề xuất định hƣớng sử dụng đất đến năm 2020 huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC SỬ DỤNG HỢP LÝ ĐẤT ĐAI 1. Khái niệm về đất đai a) Khái niệm Theo V. Docuchaev, đất là một thể tự nhiên độc lập cũng giống nhƣ khoáng vật, thực vật, động vật, đất không ngừng thay đổi theo thời gian và không gian.

Về mặt thuật ngữ khoa học, đất đai đƣợc hiểu theo nghĩa rộng nhƣ sau: Đất đai là một diện tích cụ thể của bề mặt trái đất, bao gồm tất cả các cấu thành của môi trƣờng sinh thái ngay trên và dƣới bề mặt đó bao gồm: khí hậu bề mặt, thổ nhƣỡng, dạng địa hình, mặt nƣớc, các lớp trầm tích sát bề mặt cùng với nƣớc ngầm và khoáng sản trong lòng đất, tập đoàn thực vật, trạng thái định cƣ của con ngƣời, những kết quả của con ngƣời trong quá khứ và hiện tại để lại [5]. Có thể đƣa ra một định nghĩa đầy đủ nhƣ sau: “Đất là một diện tích cụ thể của bề mặt đất liền trái đất, bao gồm tất cả các đặc tính sinh quyển ngay trên hay dƣới bề mặt đó gồm có: yếu tố khí hậu gần bề mặt trái đất; các dạng thổ nhƣỡng và địa hình, thuỷ văn bề mặt (gồm: hồ, sông, suối và đầm lầy nƣớc cạn); lớp trầm tích và kho dự trữ nƣớc ngầm sát bề mặt trái đất; tập đoàn thực vật và động vật; trạng thái định cƣ của con ngƣời và những thành quả vật chất do các hoạt động của con ngƣời trong quá khứ và hiện tại tạo ra (nhƣ: các bậc thềm, hồ chứa nƣớc hoặc các hệ thống tiêu thoát nƣớc, đƣờng xá, công trình xây dựng. Đất đai đƣợc hiểu theo nghĩa rộng là: “một diện tích cụ thể của bề mặt trái đất bao gồm tất cả các yếu tố cấu thành của môi trường sinh thái ngay trên và dưới bề mặt đó bao gồm khí hậu bề mặt, thổ nhƣỡng, dạng địa hình - hình thái, mặt nƣớc (hồ, sông, suối, đầm lầy…). Tập đoàn thực vật, động vật (HST); Các lớp trầm tích sát bề mặt cùng với nƣớc ngầm và khoáng sản trong lòng đất; trạng thái định cƣ của con ngƣời; Những kết quả của con ngƣời trong quá khứ và hiện tại để lại (san nền, hồ chứa nƣớc hay hệ thống tiêu thoát nƣớc, đƣờng sá, nhà cửa…” [Hội nghị quốc tế về Môi trƣờng ở Rio de Janerio, Brazil 1993].

7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đất đai là một vật thể tự nhiên nhƣng mang tính lịch sử luôn tham gia vào các mối quan hệ xã hội cụ thể là quá trình sử dụng đất, quá trình này chịu sự chi phối của các điều kiện tự nhiên nhƣ khí hậu bề mặt, địa hình - hình thái, thủy văn, quy luật sinh thái tự nhiên cùng các quy luật kinh tế xã hội và kỹ thuật. Vậy đất đai là tổ hợp các dạng tài nguyên thiên nhiên được đặc trưng bởi một lãnh thổ, một chất lượng của các loại đất (soil), bởi một kiểu khí hậu, một dạng địa hình, một chế độ thủy văn, một kiểu thảm thực vật… Đất đai chính là cơ sở không gian (đơn vị hành chính) của việc bố trí các đối tƣợng sản xuất, định cƣ và là phƣơng tiện sản xuất mà trƣớc hết và rõ nhất là kinh tế nông - lâm - ngƣ nghiệp, dân cƣ và xây dựng dân dụng… Khi nói đến đơn vị đất đai (Land Unit) là bộ phận không gian lãnh thổ đã kèm theo ngƣời sở hữu hoặc ngƣời có quyền sử dụng và quản lý nó. Nhƣ vậy có thể nói: Đất đai là đơn vị lãnh thổ có giới hạn theo chiều thẳng đứng gồm: khí hậu, lớp đất phủ bề mặt (soil), thảm thực vật, động vật, diện tích mặt nƣớc, tài nguyên nƣớc ngầm và khoáng sản trong lòng đất. Theo chiều nằm ngang: trên mặt đất (là sự kết hợp giữa thổ nhƣỡng, địa hình, thủy văn, thảm thực vật cùng với các thành phần khác) tạo nên mối liên kết trong chu trình vật chất và năng lƣợng giữa các hệ sinh thái tự nhiên hay hệ sinh thái nông nghiệp kề cận.

Đây là mối quan hệ tạo nên cơ cấu đất của mỗi đơn vị lãnh thổ nói chung hay trên mỗi đơn vị hành chính - kinh tế nói riêng. Trong các hoạt động sản xuất, sinh tồn của xã hội loài ngƣời đất đai có các chức năng nhƣ: + Sản xuất: qua quá trình sản xuất, đất đai cung cấp lƣơng thực, thực phẩm và rất nhiều sản phẩm khác cho con ngƣời sử dụng trực tiếp hay gián tiếp thông qua sản xuất nông nghiệp. + Môi trƣờng sống: cung cấp môi trƣờng sống cho sinh vật và gen di truyền để bảo tồn nói giống cho thực vật, động vật và các cá thể sống cả trên và dƣới mặt đất. + Cân bằng sinh thái: hình thành một thể cân bằng năng lƣợng trái đất thông qua việc phản xạ, hấp thụ và chuyển đổi năng lƣợng phóng xạ từ mặt trời và tuần hoàn khí quyển.

+ Tàng trữ và cung cấp nguồn nƣớc: kho tàng dự trữ nƣớc ngầm, nƣớc mặt vô tận, tác động mạnh tới chu trình tuần hoàn nƣớc và có vai trò điều tiết nƣớc rất to lớn. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Dự trữ (nguyên liệu và khoáng sản trong lòng đất) cung cấp cho nhu cầu sử dụng của con ngƣời. + Không gian sự sống: là môi trƣờng đệm và làm thay đổi hình thái, tính chất của các chất thải độc hại. + Bảo tồn, bảo tàng lịch sử: trung gian để bảo vệ chứng tích lịch sử, văn hóa của loài ngƣời, lƣu giữ thông tin về điều kiện khí hậu, thời tiết và cả quá trình sử dụng đất trong quá khứ.

b) Sử dụng hợp lý tài nguyên đất Sử dụng tài nguyên đất cần phù hợp với chức năng vốn có của đất đai kết hợp với các biện pháp bảo vệ tài nguyên, môi trƣờng đất cho phù hợp và phục vụ phát triển bền vững đất đai. Luật đất đai 1993 của Việt Nam đã khẳng định: đất đai là tài sản quốc gia; là tƣ liệu sản xuất đặc biệt; là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trƣờng sống; là địa bàn phân bố dân cƣ xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hóa xã hội an ninh và quốc phòng. Đất đai là nguồn tài nguyên không tái tạo và nằm trong nhóm tài nguyên hạn chế của Việt Nam. Vì vậy, muốn sử dụng hợp lý tài nguyên đất chúng ta cần quy hoạch sử dụng đất bền vững.

Tiến hành đánh giá tiềm năng đất đai gồm tiềm năng tự nhiên và tiềm năng kinh tế xã hội từ đó chỉ ra những thuận lợi và hạn chế là tiền đề cho quy hoạch sử dụng đất. Trƣớc khi tiến hành quy hoạch sử dụng đất cần đánh giá hiện trạng sử dụng đất qua các năm và làm rõ sự biến động đất đai trong một giai đoạn cụ thể và gắn với một đơn vị lãnh thổ. Trên cơ sở dự báo nhu cầu đất đai chỉ ra xu thế chuyển dịch đất đai nhằm định hƣớng dài hạn sử dụng quỹ đất đai thông qua luật đất đai. Nhƣ vậy, quy hoạch sử dụng đất và sử dụng hợp lý tài nguyên đất có mối quan hệ bổ trợ tƣơng hỗ cho nhau.

Sử dụng đất đai một cách khoa học, hợp lý là nhiệm vụ mang tính cấp bách và lâu dài của nƣớc ta. Trong thực tế, một thời gian dài việc sử dụng đất đai khoa học, hợp lý chủ yếu hƣớng vào đất nông nghiệp và từng thời kỳ đƣợc thực hiện một cách phiến diện. Có thời kỳ chủ yếu hƣớng vào việc mở rộng đất canh tác với mục tiêu tự túc lƣơng thực theo lãnh thổ hành chính bằng mọi giá, đôi khi trọng tâm lại hƣớng vào đổi mới cơ cấu diện tích gieo trồng với mục tiêu hiệu quả kinh tế… 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong khi sử dụng hợp lý đất đai là vấn đề phức tạp chịu sự ảnh hƣởng của nhiều yếu tố quan trọng khác nhau, về thực chất đây là vấn đề kinh tế liên quan đến toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Nhiệm vụ đặt ra là sử dụng tối đa quỹ đất quốc gia để phục vụ phát triển nền kinh tế quốc dân và xã hội, dựa trên nguyên tắc ƣu tiên đất đai cho sản xuất nông nghiệp.

Sử dụng hợp lý đất nông nghiệp cần đảm bảo bền vững sinh thái (thích nghi sinh thái), bền vững về môi trƣờng (tự nhiên và nhân văn), bền vững con ngƣời và mang lại hiệu quả kinh tế lâu dài. Sử dụng hợp lý tài nguyên đất là sử dụng đất đai hợp với các quy luật tụ nhiên, phù hợp với chức năng vốn có của nó. Sử dụng hợp lý tài nguyên đất là phƣơng thức sử dụng đất nhằm sản xuất đƣợc ổn định, lâu dài và phát triển. Ổn định là đứng vững về mặt kinh tế, đời sống và đƣợc xã hội chấp nhận; lâu dài là giảm đƣợc mức độ nguy cơ cho sản xuất và môi trƣờng; phát triển là bảo vệ đƣợc tiềm năng của các nguồn lợi tự nhiên (FAO,1991); (Nguyễn Xuân Quát , 2004).

c) Sử dụng đất và sự bền vững Quy hoạch sử dụng đất là một hệ thống các biện pháp kinh tế, kỹ thuật và pháp chế của nhà nƣớc về tổ chức và sử dụng đất đầy đủ, hợp lý, khoa học và có hiệu quả cao nhất thông qua việc phân phối và tái phân phối quỹ đất cả nƣớc, tổ chức sử dụng đất nhƣ một tƣ liệu sản xuất cùng với các tƣ liệu sản xuất khác gắn liền với đất nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất xã hội, tạo điều kiện bảo vệ đất và bảo vệ môi trƣờng. Một mục đích cơ bản của việc quản lý đất đai tốt là đảm bảo sự phát triển bền vững. Tất cả các phong cảnh thay đổi theo thời gian thông qua sự can thiệp của con ngƣời hoặc những quá trình tự nhiên. Điều cần thiết là những thay đổi này đƣợc quản lý, đƣợc hiểu và việc sử dụng đất đai đƣợc sử dụng một cách bền vững và sự phát triển đó đáp ứng những yêu cầu hiện nay mà không can thiệp đến khả năng của các thế hệ tƣơng lai, để đáp ứng những yêu cầu của chính họ (WCED 1987 ).