ĐẶT VẤN ĐỀ Ngày nay, một số môn thể thao Việt Nam đã tiếp cận được nền thể thao thế giới, trong đó môn thể thao thế mạnh đã giành được huy chương trên đấu trường Olympic là môn Cử tạ. Chiến lược phát triển thể dục thể thao (TDTT) Việt Nam đến năm 2020 đã xác định Cử tạ là một trong những môn trọng điểm hàng đầu cần được quan tâm đầu tư để có huy chương vàng Olympic 2016 [24]. Trước sự quan tâm, đầu tư của Đảng và Nhà nước đối với môn thể thao mũi nhọn này, là điểm nóng đang được các nhà quản lý, các nhà chuyên môn chú tâm. Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) là một trong những đơn vị đứng đầu cả nước về thành tích môn Cử tạ.
Thành tích tại Đại hội TDTT toàn quốc 2010, TP.HCM đạt hạng 2 toàn đoàn với 7 huy chương vàng, 16 huy chương bạc và 6 huy chương đồng. Đặc biệt, vận động viên (VĐV) Thạch Kim Tuấn đạt huy chương vàng tại Thế vận hội Olympic trẻ 2010. Mục tiêu của môn cử tạ ở kỳ Thế vận hội tiếp theo là giành huy chương. Tổng cục TDTT đã quyết định đưa Trần Lê Quốc Toàn và Thạch Kim Tuấn vào nhóm VĐV trọng điểm, tập trung đầu tư để tranh tài tại các đấu trường quốc tế, cụ thể là đấu trường Olympic 2016.
Thành tích của VĐV được xác định gồm các yếu tố sau (D.Harre) [6]: các phẩm chất nhân cách (tư tưởng xã hội chủ nghĩa, đạo đức và các phẩm chất tâm lý thi đấu); các tố chất thể lực (năng lực sức mạnh - sức nhanh – sức bền); kỹ thuật – phối hợp vận động (kỹ xảo vận động – khả năng phối hợp vận động); chiến thuật (năng lực chiến thuật – thể lực, kỹ xảo kỹ - chiến thuật cũng như sự hiểu biết về chiến thuật) và cấu trúc cơ thể là yếu tố tiền đề. Các yếu tố xác định thành tích thể thao cá nhân rất quan trọng đối với việc đạt được các thành tích thể thao cao ở mỗi môn thể thao. Tuy nhiên tầm quan trọng và tỷ lệ ảnh hưởng của nó lại mang tính chất riêng biệt ở mỗi môn thể thao. Điều đó cũng có ối với các mối quan hệ cụ thể giữa các yếu tố xác định thành tích để đưa ra những quyết định về phương pháp tập luyện.
2 Thực tế cho thấy, trong nhiều năm qua việc nghiên cứu về môn thể thao cử tạ chưa thực sự được quan tâm, cụ thể là chưa có đề tài nghiên cứu các cấp, đề tài trình độ thạc sĩ, tiến sĩ về môn thể thao này. Hiện nay, TP.HCM bước đầu có sự đầu tư nghiên cứu thông qua đề tài “xây dựng tiêu chuẩn tuyển chọn VĐV cử tạ thành phố Hồ Chí Minh” đang được triển khai thực hiện. Với mong muốn tìm hiểu và nghiên cứu về môn thể thao này đồng thời làm phong phú nguồn tài liệu tham khảo trong lĩnh vực khoa học TDTT cũng như đóng góp vào sự phát triển của môn cử tạ, chúng tôi mạnh dạn chọn đề tài: “Đánh giá sự biến đổi các chỉ tiêu y sinh của nam vận động viên cử tạ trẻ thành phố Hồ Chí Minh sau 1 chu kỳ năm tập luyện năm (2014 -2015)”. Mục tiêu tổng quát: Xây dựng tiêu chí đánh giá sự biến đổi các chỉ tiêu y sinh của nam vận động viên cử tạ trẻ thành phố Hồ Chí Minh sau 1 chu kỳ tập luyện năm (2014 -2015), thông qua đó đánh giá ảnh hưởng của nó đến hiệu quả chương trình huấn luyện nam vận động viên cử tạ trẻ thành phố Hồ Chí Minh nhằm chuẩn bị lực lượng tham gia ASIAD năm 2018 tại Indonesia.
Mục tiêu cụ thể: - Đánh giá thực trạng việc sử dụng chỉ tiêu y sinh trong chương trình huấn luyện năm của nam vận động viên cử tạ trẻ thành phố Hồ Chí Minh. - Xây dựng và ứng dụng chỉ tiêu y sinh học hiện đại phục vụ công tác huấn luyện nam vận động viên cử tạ trẻ thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2014 - 2015. - Đánh giá sự biến đổi các chỉ tiêu y sinh của nam vận động viên cử tạ trẻ thành phố Hồ Chí Minh và ảnh hưởng của nó đến việc đánh giá hiệu quả công tác huấn luyện sau 1 chu kỳ tập luyện năm. Nội dung nghiên cứu: Nội dung 1: Đánh giá thực trạng việc sử dụng chỉ tiêu y sinh trong chương trình huấn luyện năm của nam VĐV cử tạ trẻ thành phố Hồ Chí Minh.
3 + Xây dựng phiếu và khảo sát thực trạng việc sử dụng chỉ tiêu y sinh trong chương trình huấn luyện năm của nam VĐV cử tạ trẻ thành phố Hồ Chí Minh. + Xử lý phiếu khảo sát đánh giá thực trạng việc sử dụng chỉ tiêu y sinh trong chương trình huấn luyện năm của nam VĐV cử tạ trẻ thành phố Hồ Chí Minh. + Tổng hợp các công trình nghiên cứu đánh giá thực trạng việc sử dụng chỉ tiêu y sinh trong chương trình huấn luyện VĐV ở thành phố Hồ Chí Minh. Nội dung 2: Xây dựng và ứng dụng chỉ tiêu y sinh học hiện đại phục vụ công tác huấn luyện năm của nam vận động viên cử tạ trẻ thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2014 - 2015.
+ Xây dựng phiếu và khảo sát lựa chọn các chỉ tiêu y sinh học hiện đại đánh giá công tác huấn luyện nam vận động viên cử tạ trẻ thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2014 - 2015. + Tổ chức kiểm tra lấy số liệu lần 1 các chỉ tiêu y sinh của nam vận động viên cử tạ trẻ thành phố Hồ Chí Minh. Nội dung 3: Đánh giá sự biến đổi các chỉ tiêu y sinh của nam vận động viên cử tạ trẻ thành phố Hồ Chí Minh sau 1 chu kỳ tập luyện năm và ảnh hưởng của nó đến hiệu quả công tác huấn luyện. + Tổ chức kiểm tra lấy số liệu lần 2 các chỉ tiêu y sinh của nam vận động viên cử tạ trẻ thành phố Hồ Chí Minh sau một chu kỳ tập luyện năm.
+ Đánh giá sự biến đổi và ảnh hưởng của các chỉ tiêu y sinh học (thành phần cơ thể (cơ, xương, mỡ), các chỉ số sinh hóa, thành phần sợi cơ (I, IIa, IIx) đến hiệu quả công tác huấn luyện nam VĐV cử tạ thành phố Hồ Chí Minh. 4 Chƣơng I: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái lƣợc lịch sử phát triển môn cử tạ 1. Môn cử tạ thời cổ đại [7], [8] Thời cổ đại, hầu hết các nước trên thế giới đều dùng hình thức nâng vật có trọng lượng nặng để thi đấu sức mạnh và dũng khí với nhau.
Có rất nhiều chứng cứ chứng minh rằng người Hy Lạp dùng phương pháp nâng trọng lượng của hòn đá để thi đấu sức mạnh. Người Hy Lạp cũng chính là dân tộc dùng tạ tay sớm trước nhất để tập luyện sức khỏe. Những năm đầu người Tây Ban Nha thích tập các bài tập nâng hòn đá lớn đặt trên vai để tăng cường sức mạnh. Đã từng có 1 đại lực sĩ có thể nâng hòn đá nặng 200kg từ dưới đất đặt lên vai sau đó thả xuống thực hiện 7 lần liên tiếp nhau trong 5 phút.
Hình thức vận động này được người Tây Ban Nha lưu truyền cho đến ngày hôm nay. Ở các vùng nông thôn của Pháp và của Tây Ban Nha, hình thức nâng hòn đá để thi đấu sức mạnh với nhau được diễn ra rất phổ biến. Hòn đá họ nâng có tên gọi là Easarone, hình trụ tròn, có 2 đầu cầm, rất giống với trục lăn lúa của vùng nông thôn miền bắc của Trung quốc. Trong võ lâm cổ đại của Trung quốc, tập võ công cần phải có sức mạnh phi thường, họ phải dùng rất nhiều công cụ và nhiều hình thức để tăng cường sức mạnh, nên cử tạ là môn tập bắt buộc giành cho những người tập võ.
Trên đây chỉ là một số tình hình của các hoạt động thi đấu cử tạ của các nước. Các loại hình tập luyện biểu diễn và thi đấu sức mạnh này diễn ra liên tục, so với ngày hôm nay, dù cho các hoạt động của môn cử tạ trong thời cổ đại chỉ mang tính chất nguyên thủy nhưng có tác dụng rất lớn trong việc tăng cường sức mạnh, phòng chống bệnh tật, phòng thân ngừa địch,. do đó được lưu truyền cho đến ngày nay. Môn cử tạ thế giới cận đại [7], [8] Môn cử tạ thế giới cận đại bắt đầu từ đầu thế kỷ 18, khi đó ở nhiều nước châu âu như Pháp, Anh, Thụy Sỹ, Đức,.
đã có môn tạ đĩa và tạ tay. Theo sổ sách ghi 5 chép của của lịch sử TT, năm 1825 đã tổ chức thi đấu cho các đại lực sĩ tại Pari; năm 1840 thì xuất hiện tai Luân Đôn và Brúc-xen; năm 1868 xuất hiện tại New York; năm 1873 xuất hiện tại Vác-xa-va; năm 1880 xuất hiện tại Viên (thủ đô Áo),. Đến cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 xuất hiện hàng loạt các đại lực sĩ nổi tiếng. Người đại diện nổi tiếng nhất là đại lực sĩ người Đức Eugen Sandow (1867-1925).
Năm 1896, giải vô địch cá nhân cử tạ Châu Âu tổ chức lần đầu tiên tại Luân Đôn (Anh), năm 1898 tổ chức tại Viên. Thời kì đầu dụng cụ thi đấu chỉ là tạ tay loại nhỏ và loại lớn. Sau đó phát triển thành tạ hình cầu tròn (Globe- Ended Barbell), trọng lượng phần lớn không đổi, mà làm 2 đầu rổng tâm để có thể tùy ý tăng thêm trọng lượng trong thi đấu. Sau đó, trong các giải thi đấu quốc tế đều sử dụng hình thức tăng các bánh tạ để tăng trọng lượng trong thi đấu.
Bánh tạ có đường kính là 45-55cm, đòn gánh tạ có đường kính là 3cm, dài 187cm. Sau khi xuất hiện loại tạ này đã đẩy nhanh tốc độ nâng cao thành tích thi đấu và nâng cao trình độ kĩ thuật. Năm 1896 lần đầu tiên môn cử tạ được liệt kê vào danh sách những môn thi đấu chính trong thế vận hội Olympic, không phân chia hạng cân thi đấu và cũng chỉ cho phép các VĐV nghiệp dư tham gia. Trong thi đấu chia thành nâng tạ 1 tay và nâng tạ 2 tay, thành tích thi đấu rất thấp.
Những giải thi đấu cử tạ thế giới và thế vận hội Olympic đầu tiên, do dụng cụ thi đấu chưa được tiêu chuẩn hóa, và trong thi đấu còn gộp chung với biểu diễn sức mạnh do đó các hình thức nâng tạ rất đa dạng hóa bao gồm cử bổng, cử giật, cử đẩy, cử nâng tự do, … và còn có cả phân ra nâng tạ 1 tay và nâng tạ 2 tay.