Đánh Giá Mức Độ Bền Vững Của Các Điểm Tái Định Cư Thủy Điện Sơn La Tại Huyện Thuận Châu

Luận văn thạc sĩ đánh giá bền vững các điểm tái định cư thủy điện Sơn La tại huyện Thuận Châu, cung cấp cái nhìn sâu sắc về phát triển bền vững.

• Tác giả: Thiều Quang Phi Hùng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Vũ Quyết Thắng
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Đánh Giá Mức Độ Bền Vững Của Một Số Điểm Tái Định Cư Thủy Điện Sơn La Trên Địa Bàn Huyện Thuận Châu
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Khoa Học
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tình hình chung về hoạt động di dân, tái định cư ở Việt Nam
• 1.1.1. Khái niệm chung
• 1.1.2. Các hoạt động di dân, tái định cư
• 1.1.3. Các văn bản pháp luật của Nhà nước về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất
• 1.1.4. Công tác di dân tái định cư một số thủy điện ở Việt Nam
• 1.1.5. Vài nét về hoạt động Di dân tái định cư thủy điện Sơn La
• 1.2. Tổng quan về PTBV và các phương pháp đánh giá mức độ bền vững các cộng đồng dân cư
• 1.2.1. Tổng quan về phát triển bền vững
• 1.2.2. Các phương pháp đánh giá mức độ bền vững các cộng đồng dân cư
• 1.3. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Thuận Châu
• 1.3.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.3.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.3.3. Khái quát thực trạng phát triển cơ sở hạ tầng
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp đánh giá nhanh môi trường
• 2.2.2. Các phương pháp đánh giá mức bền vững cộng đồng
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Thực trạng các điểm TĐC nghiên cứu
• 3.1.1. Điểm TĐC Nong Bóng
• 3.1.2. Điểm TĐC Tiên Hưng
• 3.2. Đánh giá mức độ bền vững 03 điểm TĐC nghiên cứu
• 3.2.1. Mức độ bền vững của cộng đồng theo phương pháp BS
• 3.2.2. Bền vững của cộng đồng TĐC theo chỉ số bền vững địa phương LSI
• 3.2.3. So sánh đánh giá mức độ bền vững theo hai phương pháp BS và LSI
• 3.3. Giải pháp nâng cao tính bền vững cho các điểm TĐC nghiên cứu
• 3.3.1. Nguyên nhân dẫn đến tính bền vững các điểm TĐC chưa cao
• 3.3.2. Những giải pháp nhằm nâng cao độ bền vững cho các điểm TĐC
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• 1. Mẫu bảng hỏi – trả lời
• 2. Danh sách các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân phát phiếu điều tra
• 3. Danh sách các cán bộ, công chức phỏng vấn

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Bền Vững Các Điểm Tái Định Cư Thủy Điện Sơn La

Đánh giá bền vững các điểm tái định cư thủy điện Sơn La tại huyện Thuận Châu là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh phát triển năng lượng và bảo vệ môi trường. Việc xây dựng thủy điện không chỉ mang lại lợi ích về năng lượng mà còn tạo ra những thách thức lớn cho cộng đồng dân cư bị ảnh hưởng. Đánh giá mức độ bền vững giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến đời sống của người dân và tìm ra giải pháp cải thiện.

1.1. Khái Niệm Về Đánh Giá Bền Vững

Đánh giá bền vững là quá trình phân tích các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường để xác định khả năng duy trì và phát triển của các cộng đồng tái định cư. Điều này bao gồm việc xem xét các chính sách hỗ trợ, điều kiện sống và khả năng phát triển sản xuất của người dân.

1.2. Tình Hình Tái Định Cư Tại Huyện Thuận Châu

Huyện Thuận Châu là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng lớn từ dự án thủy điện Sơn La. Với hàng ngàn hộ dân phải di dời, việc tái định cư đã gặp nhiều khó khăn, từ việc thiếu đất sản xuất đến cơ sở hạ tầng chưa hoàn thiện.

II. Những Thách Thức Trong Đánh Giá Bền Vững Điểm Tái Định Cư

Việc đánh giá bền vững các điểm tái định cư thủy điện Sơn La gặp phải nhiều thách thức. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người dân mà còn tác động đến sự phát triển bền vững của khu vực.

2.1. Thiếu Đất Sản Xuất Và Cơ Sở Hạ Tầng

Nhiều hộ dân tái định cư gặp khó khăn trong việc tìm kiếm đất sản xuất. Đất được cấp thường có chất lượng kém, không đủ để đảm bảo sinh kế cho người dân. Hơn nữa, cơ sở hạ tầng như trường học, trạm y tế cũng chưa được xây dựng đầy đủ.

2.2. Chính Sách Hỗ Trợ Chưa Đầy Đủ

Chính sách hỗ trợ cho người dân tái định cư chưa thực sự hiệu quả. Mặc dù có nhiều văn bản quy định, nhưng việc thực hiện còn nhiều bất cập, dẫn đến tình trạng người dân không được bồi thường thỏa đáng.

III. Phương Pháp Đánh Giá Mức Độ Bền Vững Các Điểm Tái Định Cư

Để đánh giá mức độ bền vững của các điểm tái định cư, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Các phương pháp này giúp xác định các chỉ số bền vững và đưa ra các giải pháp cải thiện.

3.1. Phương Pháp Đánh Giá Theo Chỉ Số Bền Vững

Sử dụng các chỉ số bền vững như BS (Barometer Sustainability) và LSI (Local Sustainability Index) để đánh giá tình hình các điểm tái định cư. Các chỉ số này giúp phân tích các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường.

3.2. Phương Pháp Khảo Sát Thực Địa

Khảo sát thực địa là một phương pháp quan trọng để thu thập dữ liệu về đời sống của người dân tại các điểm tái định cư. Qua đó, có thể đánh giá chính xác hơn về tình hình thực tế và nhu cầu của cộng đồng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu về mức độ bền vững của các điểm tái định cư có thể được ứng dụng vào thực tiễn để cải thiện đời sống của người dân. Các giải pháp từ nghiên cứu sẽ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển bền vững.

4.1. Giải Pháp Cải Thiện Đời Sống Người Dân

Đưa ra các giải pháp cụ thể nhằm cải thiện đời sống người dân như hỗ trợ phát triển sản xuất, xây dựng cơ sở hạ tầng và tạo điều kiện cho người dân tiếp cận các dịch vụ xã hội.

4.2. Tăng Cường Quản Lý Tài Nguyên

Cần có các chính sách quản lý tài nguyên hiệu quả để đảm bảo sự phát triển bền vững cho các điểm tái định cư. Việc này bao gồm quản lý đất đai, nước và các nguồn tài nguyên khác.

V. Kết Luận Về Đánh Giá Bền Vững Các Điểm Tái Định Cư

Đánh giá bền vững các điểm tái định cư thủy điện Sơn La là một nhiệm vụ quan trọng nhằm đảm bảo cuộc sống ổn định cho người dân. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để thực hiện hiệu quả các chính sách hỗ trợ.

5.1. Tương Lai Của Các Điểm Tái Định Cư

Tương lai của các điểm tái định cư phụ thuộc vào việc thực hiện các chính sách bền vững và sự tham gia của cộng đồng. Cần có các chương trình hỗ trợ dài hạn để đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.2. Khuyến Nghị Chính Sách

Đưa ra các khuyến nghị chính sách nhằm cải thiện tình hình tái định cư, bao gồm việc hoàn thiện các quy định về bồi thường, hỗ trợ và phát triển sản xuất cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dự án Thủy điện Sơn La với công suất thiết kế 2.400 MW và dung tích hồ chứa đạt 9,26 tỷ m³ là công trình thủy điện có quy mô lớn tại khu vực Đông Nam Á. Để phục vụ công trình năng lượng trọng điểm quốc gia này, gần 20.000 hộ gia đình tại các tỉnh Tây Bắc đã phải di dời nơi ở và tư liệu sản xuất. Huyện Thuận Châu là một trong những địa bàn tiếp nhận và bố trí tái định cư trọng điểm của tỉnh Sơn La, tiếp nhận 14 khu với 37 điểm và tổng cộng 1.640 hộ dân. Quá trình di dời trên quy mô lớn đã tạo ra nhiều thách thức phức tạp về xáo trộn sinh kế, suy thoái môi trường đất, thiếu hụt nguồn nước sinh hoạt và nguy cơ tái nghèo tại vùng đất mới.

Mục tiêu chính của đề tài là đánh giá toàn diện mức độ bền vững về sinh thái - tự nhiên và kinh tế - xã hội tại 03 điểm tái định cư tiêu biểu: điểm Nong Bóng (xã Tông Lạnh), điểm Pá Chập và điểm Tiên Hưng (xã Phổng Lái). Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn di dân từ năm 2008 đến năm 2011, phản ánh các mốc di chuyển thực tế của cộng đồng dân cư các xã Liệp Muội, Chiềng Bằng và Pha Vinh thuộc huyện Quỳnh Nhai chuyển về. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc lượng hóa mức độ phát triển bền vững thông qua hệ thống chỉ thị thực chứng, giúp giảm thiểu đến 30% các xung đột phát sinh sau tái định cư và cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng để các cơ quan quản lý điều chỉnh chính sách giao đất, nâng cao mức độ ổn định sinh kế cho đồng bào miền núi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết phát triển bền vững do Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới (WCED) xác lập năm 1987, kết hợp cùng mô hình tương tác ba trụ cột Kinh tế - Xã hội - Tự nhiên của Viện Quốc tế về Môi trường và Phát triển (IIED, 1995). Khung phân tích mở rộng ứng dụng mô hình "Quả trứng sinh thái" (Egg of Sustainability) của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN, 1996), trong đó hệ thống môi trường tự nhiên đóng vai trò là phân hệ nuôi dưỡng sự sống bao bọc lấy phân hệ xã hội nhân văn nhạy cảm.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm:

• Điểm tái định cư: Điểm dân cư được xây dựng theo quy hoạch đồng bộ về đất ở, đất sản xuất nông lâm nghiệp, công trình công cộng và cơ sở hạ tầng kỹ thuật.
• Di dân tập trung: Hình thức di dời có tổ chức của chính quyền địa phương theo quy mô bản liền khoảnh.
• Sức tải sinh thái nhân văn: Khả năng dung nạp của tài nguyên đất và nguồn nước địa phương đối với áp lực dân số gia tăng đột biến.
• Chỉ thị phát triển bền vững cấp địa phương: Tập hợp các biến số định lượng phản ánh trạng thái suy thoái tự nhiên và chất lượng phúc lợi cộng đồng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp đánh giá nhanh môi trường (REA), khảo sát thực địa và điều tra xã hội học chuyên sâu:

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Tổng cộng 75 phiếu khảo sát cấu trúc được thực hiện đại diện cho 75 hộ gia đình tại 03 điểm nghiên cứu, bao gồm 30 hộ tại điểm Pá Chập, 22 hộ tại điểm Tiên Hưng và 23 hộ tại điểm Nong Bóng. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng dựa trên tỷ lệ quy mô dân số thực tế tại từng bản tái định cư, kết hợp phỏng vấn sâu 12 cán bộ thuộc Ban Quản lý dự án di dân huyện Thuận Châu, cán bộ địa chính xã và già làng, trưởng bản.
• Phương pháp Thước đo độ bền vững (Barometer of Sustainability - BS): Đánh giá tích hợp 2 mảng phúc lợi gồm 5 chỉ thị sinh thái (đất, nước, không khí, đa dạng sinh học, sử dụng tài nguyên) và 5 chỉ thị xã hội nhân văn (sức khỏe, việc làm/thu nhập, học vấn, an toàn trật tự, bình đẳng giới) với thang đo 100 điểm.
• Phương pháp Chỉ số bền vững địa phương (Local Sustainability Index - LSI): Áp dụng bộ chỉ thị chuyên biệt cho vùng núi với 5 chỉ thị đơn có trọng số tổng bằng 12. Tác giả đã hiệu chỉnh chỉ thị tỷ lệ cấp nước sạch thành tỷ lệ số tháng có đủ nước sinh hoạt trong năm để phản ánh đúng thực tế đứt gãy nguồn nước cấp tự chảy tại vùng cao.
• Lý do lựa chọn phương pháp: Sự kết hợp giữa thang đo BS và chỉ số LSI cho phép đối chiếu chéo kết quả đánh giá, khắc phục tính chủ quan của các chỉ số kinh tế đơn lẻ và lượng hóa chính xác mức độ nhạy cảm sinh thái tại các vùng tiếp nhận dân.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu điều tra tại 03 điểm tái định cư Nong Bóng, Pá Chập và Tiên Hưng mang lại những kết quả định lượng cụ thể:

Thứ nhất, về khía cạnh sinh thái và tài nguyên, quỹ đất sản xuất được giao thực tế chỉ đáp ứng khoảng 60% đến 70% so với nhu cầu canh tác ban đầu theo định mức quy chuẩn. Tại điểm Pá Chập và Nong Bóng, đất dốc chiếm trên 65% diện tích canh tác, dẫn đến hiện tượng xói mòn và suy giảm độ phì nhanh chóng sau 2 đến 3 vụ ngô liên tiếp. Về nguồn nước, mặc dù 100% số hộ được lắp đặt mạng lưới ống dẫn nước tự chảy, nhưng do nguồn sinh thủy suy giảm và đường ống thường xuyên hư hỏng, số tháng đủ nước sinh hoạt chỉ đạt bình quân 7 đến 8 tháng trong năm, gây thiếu hụt nước nghiêm trọng trong mùa khô.

Thứ hai, về phúc lợi xã hội và điều kiện sống, 100% số hộ dân đã dựng được nhà sàn kiên cố tại nơi ở mới và 85% số hộ tiếp cận được lưới điện quốc gia. Tỷ lệ trẻ em dưới 15 tuổi được đến trường đạt trên 96%, tỷ lệ trẻ sơ sinh không bị tử vong đạt xấp xỉ 98%. Tuy nhiên, chỉ số việc làm và thu nhập bộc lộ tính bấp bênh lớn: thu nhập ngoài chi phí lương thực chỉ chiếm khoảng 18% tổng thu nhập hộ gia đình. Tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo chiếm tới 90%, khiến người dân gặp khó khăn khi chuyển đổi nghề nghiệp sang dịch vụ hoặc tiểu thủ công nghiệp.

Thứ ba, tổng hợp chỉ số phát triển bền vững cho thấy cả 3 điểm đều nằm trong vùng "Bền vững trung bình" theo thang đo BS (điểm tổng hợp dao động từ 46,2 đến 52,8 trên thang 100) và vùng "Kém bền vững" đến "Bền vững trung bình" theo chỉ số LSI (giá trị dao động từ 0,48 đến 0,56 trên thang điểm 1,0). Điểm Tiên Hưng đạt chỉ số cao hơn nhờ mô hình chuyển đổi sang trồng chè Shan tuyết, trong khi điểm Pá Chập và Nong Bóng gặp trở ngại lớn về chia cắt địa hình.

Thảo luận kết quả

Trên đồ thị biểu diễn ma trận hai chiều của phương pháp BS, tọa độ giao điểm giữa trục phúc lợi sinh thái (trục tung) và trục phúc lợi xã hội (trục hoành) của các điểm tái định cư rơi hoàn toàn vào khu vực trung gian. Tương tự, bảng tổng hợp trọng số LSI chỉ ra rằng chỉ thị về ổn định nguồn nước và diện tích đất canh tác không bị thoái hóa kéo tụt điểm số tổng thể của toàn vùng.

Nguyên nhân chính dẫn đến tính bền vững chưa cao bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ trong việc lập quy hoạch chi tiết trước khi đón dân. Công tác giải phóng mặt bằng được ưu tiên đẩy nhanh tiến độ để phục vụ việc tích nước hồ thủy điện, dẫn đến việc chưa chuẩn bị đầy đủ quỹ đất sản xuất có tầng đất dày và nguồn sinh thủy bền vững. Mặt khác, sự thay đổi liên tục của các văn bản quy phạm pháp luật trong thời gian ngắn (từ Nghị định 197/2004/NĐ-CP, Nghị định 84/2007/NĐ-CP đến Nghị định 69/2009/NĐ-CP và Quyết định 34/2010/QĐ-TTg) đã tạo ra sự chênh lệch về mức hỗ trợ giữa các đợt di dân, gây tâm lý so sánh quyền lợi trong cộng đồng. So sánh với các bài học tại dự án Thủy điện Hòa Bình và Thủy điện Yaly, việc chậm trễ tạo lập sinh kế lâu dài tại chỗ luôn là điểm nghẽn lớn nhất cản trở quá trình hội nhập kinh tế bền vững của đồng bào tái định cư.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao tính bền vững cho các điểm tái định cư trên địa bàn huyện Thuận Châu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Hoàn thiện quy hoạch và khai hoang đất sản xuất: Ủy ban nhân dân huyện Thuận Châu phối hợp với Ban Quản lý dự án di dân rà soát, đo đạc bổ sung và cấp tối thiểu 0,8 đến 1,0 ha đất sản xuất/hộ trong giai đoạn 2012-2014; đẩy mạnh xây dựng ruộng bậc thang và rãnh ngăn dòng chảy tràn trên đất dốc nhằm kéo giảm tỷ lệ đất thoái hóa xuống dưới 10%.
• Nâng cấp công trình cấp nước và hạ tầng thủy lợi: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Sơn La đầu tư xây dựng mới các bể lắng lọc, kiên cố hóa 100% hệ thống mương dẫn nước tự chảy, thành lập tổ tự quản quản lý vận hành cấp thôn bản để bảo đảm 12/12 tháng cung ứng đủ nước sinh hoạt hợp vệ sinh cho người dân từ năm 2013.
• Chuyển dịch cơ cấu cây trồng và đào tạo nghề: Trạm Khuyến nông huyện Thuận Châu tổ chức tập huấn kỹ thuật thâm canh chè chất lượng cao, cà phê vối và cây cao su đa mục đích; phấn đấu nâng tỷ lệ lao động được đào tạo nghề nông - lâm nghiệp lên trên 40% vào năm 2015, từng bước nâng mức thu nhập bình quân đầu người vượt mốc 15 triệu đồng/năm.
• Củng cố mạng lưới an sinh xã hội và thiết chế văn hóa: Phòng Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng Trung tâm Y tế huyện duy trì tỷ lệ trẻ em đi học đạt 100%, xóa bỏ tình trạng bỏ học sau các kỳ nghỉ; nâng cao năng lực khám chữa bệnh của trạm y tế xã Phổng Lái và Tông Lạnh; duy trì sinh hoạt văn hóa cộng đồng tại nhà văn hóa bản để bảo tồn bản sắc dân tộc Thái.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là nguồn tài liệu tham khảo giá trị cho các nhóm độc giả sau:

• Cơ quan quản lý nhà nước và Ban Quản lý dự án tái định cư: Cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn giúp Ủy ban nhân dân các cấp đánh giá hiệu quả sau tái định cư và hoàn thiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng cho các dự án thủy điện, thủy lợi quy mô lớn.
• Nhà nghiên cứu và chuyên gia phát triển bền vững: Nắm bắt phương pháp luận kết hợp giữa mô hình BS và LSI trong việc lượng hóa các chỉ số môi trường - nhân văn tại các khu vực nhạy cảm sinh thái miền núi.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Đất đai: Tài liệu học thuật chuẩn mực về phương pháp thiết kế bảng hỏi, kỹ thuật chọn mẫu phân tầng và quy trình xử lý dữ liệu khảo sát thực địa.
• Các tổ chức phi chính phủ (NGOs) và đơn vị tài trợ: Tham khảo dữ liệu nền tảng để xây dựng các dự án tài trợ sinh kế cộng đồng, cải thiện nguồn nước sạch và quản trị tài nguyên rừng dựa vào cộng đồng tại vùng Tây Bắc.

Câu hỏi thường gặp

Nghiên cứu sử dụng những công cụ định lượng nào để đo lường tính bền vững? Luận văn tích hợp hai công cụ chính: Thước đo độ bền vững (BS) gồm 10 chỉ thị đơn thuộc 2 nhóm phúc lợi tự nhiên và nhân văn trên thang 100 điểm, cùng Chỉ số bền vững địa phương (LSI) hiệu chỉnh cho miền núi gồm 5 chỉ thị với tổng trọng số bằng 12.

Tại sao tác giả lại điều chỉnh chỉ thị cấp nước sạch trong phương pháp LSI? Tại vùng nghiên cứu, 100% hộ dân đã có đường ống nhưng nguồn cấp nước tự chảy thường xuyên mất nước cục bộ từ 5 đến 10 ngày do tắc ống hoặc cạn kiệt nguồn. Chỉ thị được đổi thành "tỷ lệ số tháng đủ nước sinh hoạt" để phản ánh chính xác tính liên tục và mức độ ổn định của dịch vụ cấp nước.

Điểm khác biệt căn bản giữa phương pháp BS và LSI trong nghiên cứu là gì? Phương pháp BS biểu diễn trực quan tương tác giữa hệ thống sinh thái và xã hội trên đồ thị ma trận hai chiều 5 phân vùng, trong khi phương pháp LSI tập trung lượng hóa một chỉ số điểm tổng hợp duy nhất có tính đến các hệ số trọng số ưu tiên cho từng chỉ thị đặc thù miền núi.

Vì sao mức độ bền vững của 3 điểm tái định cư tại Thuận Châu chưa cao? Nguyên nhân chủ yếu do quỹ đất sản xuất giao cho người dân thiếu hụt so với nhu cầu, đất canh tác có độ dốc cao dễ xói mòn, hạ tầng cấp nước chưa ổn định trong mùa khô và trên 90% lao động chưa qua đào tạo nghề, dẫn đến năng lực tự phục hồi sinh kế còn hạn chế.

Những căn cứ pháp lý chính nào điều chỉnh công tác bồi thường tại thời điểm nghiên cứu? Hoạt động bồi thường, hỗ trợ di dân chịu sự điều chỉnh của Luật Đất đai 2003, Nghị định 197/2004/NĐ-CP, Nghị định 84/2007/NĐ-CP, Nghị định 69/2009/NĐ-CP và các văn bản chỉ đạo đặc thù của Chính phủ như Quyết định 34/2010/QĐ-TTg cùng hơn 400 văn bản hướng dẫn của tỉnh Sơn La.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập khung phương pháp luận định lượng tin cậy bằng cách kết hợp Thước đo BS và Chỉ số LSI nhằm đánh giá thực trạng phát triển bền vững tại các điểm tái định cư Thủy điện Sơn La.
• Kết quả khảo sát 75 hộ dân tại Nong Bóng, Pá Chập và Tiên Hưng phản ánh mức độ bền vững chỉ đạt ngưỡng trung bình, trong đó rào cản lớn nhất nằm ở diện tích đất sản xuất màu mỡ bị thiếu hụt và mạng lưới cấp nước sinh hoạt không liên tục.
• Nghiên cứu đã chứng minh rõ mối quan hệ hữu cơ giữa sự suy thoái tài nguyên đất dốc và nguy cơ tái nghèo của đồng bào di dân khi thiếu các mô hình sản xuất nông nghiệp hàng hóa thay thế.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi với lộ trình hoàn thiện giao đất sản xuất bổ sung, kiên cố hóa hạ tầng cấp nước và đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp cho lao động nông thôn.
• Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo thiết thực phục vụ công tác quy hoạch, quản lý di dân tái định cư bền vững cho các dự án thủy điện trên phạm vi cả nước. Quý bạn đọc và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác chi tiết số liệu thực địa trong toàn văn luận văn để ứng dụng vào công tác chuyên môn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Trong bối cảnh nƣớc ta đang trong giai đoạn Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa, nhu cầu năng lƣợng ngày càng tăng cao, bình quân mức sử dụng điện ở nƣớc ta mới đạt 340kwh/ngƣời/năm, theo nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, nƣớc ta thiếu 9 tỷ kwh mỗi năm, đến năm 2015 phải mua tới 6 -7 tỷ kwh. Với kiến tạo tự nhiên Việt Nam có nhiều sông, suối có lợi thế lớn về nguồn thủy năng, nhiều dự án thủy điện đã đƣợc khởi công. Thủy điện Sơn La là một trong số thủy điện đã đƣợc khởi công với công suất 2400MW, sẽ là thủy điện lớn nhất Đông Nam Á, với dung tích chứa của hồ là 9,26 tỷ m3 và diện tích lƣu vực 43.760km2 kéo theo đó là gần 2 vạn gia đình phải di dời để nhƣờng đất xây dựng thủy điện [1]. Việc triển khai xây dựng thủy điện đã và đang làm nảy sinh một số vấn đề bất cập về môi trƣờng, văn hoá và đặc biệt là đời sống của ngƣời dân.

Công tác đền bù và tái định cƣ bắt buộc tuy đƣợc chính phủ quan tâm đầu tƣ nhƣng vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề cần giải quyết nhƣ thiếu đất sản xuất và đất sản xuất đã đƣợc giao chất lƣợng xấu, các phƣơng án phát triển sản xuất chƣa rõ. Nhiều khu, điểm TĐC đã đón dân, nhƣng công trình công cộng chậm đƣợc xây dựng nhƣ trƣờng học, trạm xá, nhà văn hoá, nƣớc sinh hoạt, điện, đƣờng giao thông. Việc qui định về định mức xây dựng các điểm TĐC theo tiêu chuẩn nông thôn về đất ở, về xây dựng cơ sở hạ tầng tập trung, chƣa phù hợp với đặc điểm tập quán sinh sống của ngƣời dân. Tuy chính sách hỗ trợ đời sống thực hiện tốt nhƣng chƣa đáp ứng cho ngƣời dân ổn định cuộc sống.

Huyện Thuận Châu là một trong 9 vùng TĐC của tỉnh Sơn La, huyện Thuận Châu có cả di dân đi và đến, là một trong ba huyện có số hộ TĐC lớn nhất tỉnh Sơn La với 14 khu, 37 điểm, 1640 hộ TĐC [1]. Do vậy, việc đánh giá mức độ bền vững tại một số khu, điểm TĐC tìm ra những bài học kinh nghiệm và các giải pháp nhằm ổn định cho các khu, điểm TĐC 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] là rất cần thiết, tiến tới xây dựng các khu, điểm TĐC có tính bền vững cao ở tỉnh Sơn La và trong cả nƣớc nói chung và ở huyện Thuận Châu nói riêng. Từ những vấn đề nêu trên, tôi chọn đề tài "Đánh giá mức độ bền vững một số điểm tái định cư thủy điện Sơn La trên địa bàn huyện Thuận Châu" làm đề tài luận văn thạc sỹ. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tình hình chung về hoạt động di dân, tái định cƣ ở Việt Nam Việc xây dựng và phát triển thủy điện đã và đang đem lại nhiều lợi ích và tầm quan trọng cho đất nƣớc. Song để giải bài toán tái định cƣ (TĐC) cho ngƣời dân vùng này không hề đơn giản. Hệ thống các chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ TĐC khi thu hồi đất đã có những thay đổi nhằm mục tiêu sớm ổn định cuộc sống và phục hồi sinh kế cho ngƣời dân.

Tuy nhiên, quá trình thực hiện chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ và TĐC thời gian qua đã bộc lộ nhiều vấn đề làm ảnh hƣởng đến kết quả thực hiện dự án di dân TĐC. Chính sách bồi thƣờng hỗ trợ và TĐC không nhất quán và thay đổi liên tục gây nhiều khó khăn cho công tác quản lý và tổ chức thực hiện.