Tổng quan nghiên cứu

Thị trường trang thiết bị và dịch vụ y tế tại Việt Nam ghi nhận tốc độ tăng trưởng bình quân trên 10% mỗi năm, phản ánh nhu cầu đầu tư nâng cấp hệ thống chăm sóc sức khỏe ngày càng cấp thiết. Tuy nhiên, các doanh nghiệp phân phối thiết bị y tế đang đứng trước sức ép tài chính gay gắt do đặc thù vốn lưu động lớn, chu kỳ quay vòng vốn kéo dài và thời gian thu hồi nợ từ các cơ sở y tế thường vượt quá 90 ngày. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm đặt ra là làm thế nào để vừa duy trì tốc độ tăng trưởng doanh thu, vừa kiểm soát rủi ro thanh khoản và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn vốn.

Mục tiêu cốt lõi của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng sức khỏe tài chính của Công ty Cổ phần Y tế Quang Minh trong giai đoạn 2017 - 2019, đồng thời xây dựng mô hình dự báo báo cáo tài chính cho giai đoạn 2020 - 2022. Phạm vi nghiên cứu về không gian tập trung tại toàn bộ hệ thống chi nhánh của công ty tại Hà Nội, Đà Nẵng, Tây Nguyên và Thành phố Hồ Chí Minh; phạm vi thời gian thu thập số liệu thực tế kéo dài 3 năm và dự phóng cho 3 năm tiếp theo. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp các chỉ số định lượng giúp doanh nghiệp cải thiện tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu lên trên 15%, kiểm soát hệ số nợ an toàn dưới 60% tổng nguồn vốn và gia tăng dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản trị tài chính doanh nghiệp hiện đại kết hợp với các mô hình phân tích chiến lược kinh doanh. Khung phân tích vận dụng lý thuyết cấu trúc vốn tối ưu, mô hình 5 áp lực cạnh tranh của Michael Porter nhằm xác định vị thế ngành kinh doanh thiết bị y tế, cùng mô hình phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức để nhận diện bối cảnh hoạt động. Bên cạnh đó, mô hình phân tích tài chính đa nhân tố DuPont được triển khai nhằm phân rã tỷ suất sinh lời thành các cấu phần hiệu quả kinh doanh, vòng quay tài sản và đòn bẩy tài chính.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: phân tích tài chính là quá trình kiểm tra, đối chiếu và so sánh các số liệu trong quá khứ và hiện tại để đánh giá tiềm năng và rủi ro; dự báo tài chính là việc lượng hóa các chỉ tiêu trên báo cáo tài chính tương lai dựa trên các kịch bản tăng trưởng; hệ thống báo cáo tài chính bao gồm bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và báo cáo lưu chuyển tiền tệ; khả năng thanh toán phản ánh năng lực bù đắp các khoản nợ đến hạn bằng tài sản lưu động; hiệu suất sử dụng vốn đo lường khả năng luân chuyển của vốn lưu động và tài sản cố định để sinh ra doanh thu.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn bắt nguồn từ hệ thống báo cáo tài chính đã được kiểm toán của Công ty Cổ phần Y tế Quang Minh trong 3 năm liên tục từ năm 2017 đến năm 2019, kết hợp với các báo cáo thống kê ngành y tế quốc gia và dữ liệu chi tiêu y tế bình quân đầu người giai đoạn 2015 - 2020. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 100% dữ liệu kế toán tài chính nội bộ của doanh nghiệp trong giai đoạn phân tích và chọn mẫu so sánh đối chuẩn từ 5 doanh nghiệp phân phối thiết bị y tế tiêu biểu có cùng quy mô vốn.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được lựa chọn nhằm đảm bảo tính đồng nhất về chu kỳ kinh doanh và độ chính xác tuyệt đối của các giao dịch thương mại đặc thù ngành y. Phương pháp phân tích dữ liệu tích hợp kỹ thuật so sánh ngang dọc, phân tích tỷ lệ tài chính, phân tích xu hướng và phương pháp dự báo tài chính theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu thuần. Việc lựa chọn phương pháp tỷ lệ phần trăm doanh thu được chứng minh là phù hợp nhất với các doanh nghiệp thương mại có mối quan hệ tương quan tuyến tính chặt chẽ giữa doanh thu bán hàng với nhu cầu vốn lưu động và tài sản ngắn hạn. Toàn bộ quy trình nghiên cứu được triển khai chặt chẽ theo dòng thời gian kéo dài 12 tháng từ khâu thu thập chứng từ đến khi hoàn thiện mô hình lượng hóa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu tài chính thực tế tại Công ty Cổ phần Y tế Quang Minh giai đoạn 2017 - 2019 cho thấy nhiều chuyển biến rõ nét:

Doanh thu thuần duy trì đà tăng trưởng ấn tượng với tốc độ bình quân đạt 18,5% mỗi năm, đưa tổng tài sản của doanh nghiệp tăng hơn 25% trong suốt 3 năm khảo sát nhờ mở rộng mạng lưới phân phối hóa chất xét nghiệm và thiết bị chẩn đoán hình ảnh tại khu vực miền Trung và Tây Nguyên.

Hiệu quả quản trị hàng tồn kho bộc lộ nhiều điểm nghẽn khi vòng quay hàng tồn kho giảm dần từ mức 3,2 vòng vào năm 2017 xuống còn 2,6 vòng vào năm 2019, tương ứng với kỳ luân chuyển hàng tồn kho kéo dài từ 112 ngày lên 138 ngày, làm gia tăng đáng kể chi phí lưu kho và rủi ro hết hạn sử dụng của sinh phẩm xét nghiệm.

Kỳ thu tiền bình quân của doanh nghiệp duy trì ở mức cao đáng báo động, dao động từ 95 ngày đến 110 ngày do tỷ trọng công nợ từ các bệnh viện công lập và trung tâm y tế chiếm trên 70% tổng các khoản phải thu, dẫn đến hệ số khả năng thanh toán nhanh giảm từ 1,15 lần năm 2017 xuống còn 0,85 lần vào năm 2019.

Khả năng sinh lời của vốn chủ sở hữu đạt đỉnh 16,8% vào năm 2018 nhưng sau đó suy giảm xuống 13,5% trong năm 2019 do chi phí lãi vay tăng hơn 22% khi công ty phải sử dụng nợ vay ngắn hạn ngân hàng để bù đắp sự thiếu hụt của dòng tiền kinh doanh.

Thảo luận kết quả

Thực trạng suy giảm các hệ số thanh khoản và hiệu suất luân chuyển vốn của công ty phản ánh một quy luật tất yếu trong giai đoạn mở rộng thị phần thương mại. Khi doanh nghiệp áp dụng chính sách nới lỏng tín dụng thương mại để cạnh tranh cung ứng máy móc cho các dự án xã hội hóa y tế, công nợ bị chiếm dụng tăng vọt. So sánh với các nghiên cứu tài chính tương tự trong ngành dược phẩm và vật tư y tế, hiện tượng này khá phổ biến khi các nhà phân phối tư nhân phải gánh chịu thời gian giải ngân kéo dài từ nguồn ngân sách bảo hiểm y tế.

Trong báo cáo nghiên cứu, các biến động tài chính được trực quan hóa thông qua hệ thống biểu đồ cột thể hiện tốc độ tăng trưởng doanh thu 3 năm, kết hợp đồ thị đường biểu diễn sự sụt giảm của hệ số thanh toán hiện hành và thanh toán tức thời. Bảng cân đối cơ cấu tài sản và nguồn vốn cho thấy nợ ngắn hạn chiếm tới hơn 62% tổng nguồn vốn vào năm 2019, tạo ra áp lực tái tài trợ rất lớn. Kết quả dự báo tài chính giai đoạn 2020 - 2022 bằng mô hình tỷ lệ phần trăm doanh thu chỉ ra rằng nếu doanh thu tăng trưởng 15% mỗi năm mà không rút ngắn chu kỳ chuyển đổi tiền mặt, công ty sẽ đối mặt với mức thâm hụt vốn lưu động vượt quá 30 tỷ đồng vào năm 2022.

Đề xuất và khuyến nghị

Tái cấu trúc chính sách bán hàng và thắt chặt quản trị công nợ phải thu: Thiết lập hạn mức tín dụng thương mại phân tầng cho từng nhóm khách hàng bệnh viện, áp dụng tỷ lệ chiết khấu thanh toán sớm 1,5% cho các đơn vị thanh toán trong vòng 30 ngày, nhằm mục tiêu rút ngắn kỳ thu tiền bình quân từ 110 ngày xuống dưới 75 ngày trong giai đoạn 2020 - 2021. Bộ phận chịu trách nhiệm thực thi là Phòng Tài chính - Kế toán chủ trì cùng Phòng Kinh doanh.

Tối ưu hóa chuỗi cung ứng và định mức hàng tồn kho: Ứng dụng mô hình quản trị tồn kho kinh tế và hệ thống kiểm kê định kỳ đối với từng nhóm hóa chất, linh kiện thay thế, phấn đấu nâng vòng quay hàng tồn kho từ 2,6 vòng lên 3,8 vòng mỗi năm trước quý IV năm 2022, qua đó tiết giảm chi phí lưu kho tối thiểu 12%. Bộ phận chịu trách nhiệm là Phòng Quản trị Cung ứng và Kho vận.

Cơ cấu lại nguồn tài trợ và giảm thiểu rủi ro đòn bẩy tài chính: Thay thế một phần các khoản vay ngắn hạn bằng vốn vay trung dài hạn hoặc kêu gọi vốn góp cổ đông chiến lược, duy trì hệ số nợ trên tổng tài sản dưới ngưỡng 55%, đưa hệ số khả năng thanh toán hiện hành đạt trên 1,5 lần vào cuối năm 2022. Chủ thể thực hiện là Hội đồng Quản trị và Ban Tổng Giám đốc.

Kiến nghị đối với cơ quan quản lý nhà nước: Đề xuất Bộ Y tế và Bảo hiểm Xã hội Việt Nam hoàn thiện khung pháp lý đấu thầu tập trung trang thiết bị y tế, rút ngắn quy trình phê duyệt thanh quyết toán chi phí khám chữa bệnh bảo hiểm y tế xuống dưới 60 ngày để tháo gỡ điểm nghẽn dòng tiền cho cộng đồng doanh nghiệp cung ứng. Chủ thể thực hiện là Hiệp hội Thiết bị Y tế Việt Nam và các cơ quan quản lý chuyên ngành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Ban điều hành và Giám đốc tài chính các doanh nghiệp phân phối thiết bị y tế: Tài liệu cung cấp bức tranh toàn diện về quản trị vốn lưu động đặc thù ngành, giúp các nhà quản trị nhận diện sớm rủi ro mất cân đối dòng tiền và thiết lập mô hình dự phóng tài chính đa kịch bản cho doanh nghiệp mình.

Chuyên viên thẩm định tín dụng tại các ngân hàng thương mại và quỹ đầu tư: Luận văn cung cấp phương pháp luận chi tiết và các ngưỡng chỉ số tài chính tham chiếu thực tế để đánh giá năng lực trả nợ, mức độ rủi ro tín dụng khi cấp hạn mức cho các doanh nghiệp thương mại y tế.

Học viên cao học, giảng viên và sinh viên khối ngành Kinh tế, Kế toán và Tài chính: Đây là công trình tham khảo mẫu mực về việc ứng dụng kết hợp phương pháp phân tích tỷ lệ, mô hình DuPont và kỹ thuật dự báo tài chính theo phần trăm doanh thu trên bộ số liệu kế toán thực tế của doanh nghiệp Việt Nam.

Các nhà hoạch định chính sách kinh tế và quản lý ngành y tế: Giúp các cơ quan quản lý thấu hiểu những khó khăn thực tế về dòng tiền của các đơn vị cung ứng vật tư, làm căn cứ sửa đổi cơ chế tài chính công trong các bệnh viện và cơ sở y tế.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp dự báo tài chính theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu mang lại ưu thế gì cho doanh nghiệp?

Phương pháp này cho phép liên kết trực tiếp tốc độ tăng trưởng doanh thu dự kiến với nhu cầu bổ sung tài sản lưu động và nguồn vốn tự tài trợ. Tại Công ty Y tế Quang Minh, phương pháp này đã dự báo chính xác nhu cầu vốn lưu động ròng gia tăng khoảng 15% tương ứng với kịch bản tăng trưởng doanh thu 18% mỗi năm.

Vì sao kỳ thu tiền bình quân của doanh nghiệp thiết bị y tế thường kéo dài trên 90 ngày?

Đặc thù ngành y tế gắn liền với cơ chế thanh quyết toán từ bảo hiểm y tế và thủ tục hành chính tại các bệnh viện công lập thường kéo dài từ 3 đến 6 tháng. Thực tế tại công ty cho thấy các khoản nợ bệnh viện công chiếm trên 70% tổng dư nợ, khiến vòng quay công nợ bị trì trệ đáng kể.

Những báo cáo tài chính nào được sử dụng làm nguồn dữ liệu phân tích chính trong luận văn?

Nghiên cứu sử dụng trọn bộ 3 báo cáo tài chính đã kiểm toán giai đoạn 2017 - 2019 gồm Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và Báo cáo lưu chuyển tiền tệ, kết hợp các thuyết minh chi tiết về cơ cấu nợ vay và hàng tồn kho của doanh nghiệp.

Chỉ số nào phản ánh rõ nét nhất hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp phân phối thiết bị y tế?

Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu và vòng quay vốn lưu động là 2 chỉ số then chốt nhất. Trong nghiên cứu, biến động tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu từ 16,8% năm 2018 xuống 13,5% năm 2019 đã phơi bày trực tiếp gánh nặng chi phí lãi vay và hiệu suất quay vòng vốn suy giảm.

Các giải pháp đề xuất trong luận văn có thể nhân rộng cho các doanh nghiệp thương mại ngành khác không?

Các giải pháp về mô hình đặt hàng kinh tế, kỹ thuật chiết khấu thanh toán sớm và cơ cấu lại kỳ hạn nợ hoàn toàn có thể áp dụng cho các doanh nghiệp phân phối có chu kỳ kinh doanh dài và áp lực công nợ cao như ngành dược phẩm, hóa chất và vật liệu xây dựng.

Kết luận

  • Công trình đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về phân tích và dự báo tài chính doanh nghiệp thương mại dịch vụ y tế.
  • Phân tích sắc bén thực trạng tài chính của Công ty Cổ phần Y tế Quang Minh giai đoạn 2017 - 2019, chỉ rõ nút thắt nằm ở kỳ thu tiền bình quân kéo dài 110 ngày và nợ ngắn hạn chiếm tới 62% nguồn vốn.
  • Xây dựng thành công mô hình dự báo tài chính giai đoạn 2020 - 2022 với các chỉ tiêu định lượng rõ ràng, giúp doanh nghiệp chủ động kế hoạch vốn.
  • Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp có tính khả thi cao, gắn liền với mốc thời gian và chủ thể thực thi cụ thể nhằm nâng tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu đạt trên 15%.
  • Lộ trình triển khai khuyến nghị chia làm 2 giai đoạn: ưu tiên ổn định thanh khoản trong 6 tháng đầu năm 2021 và hoàn thành tối ưu hóa cơ cấu vốn vào cuối năm 2022.

Các nhà quản trị doanh nghiệp và bạn đọc quan tâm có thể ứng dụng ngay bộ khung chỉ số và mô hình dự báo trong công trình nghiên cứu này để tối ưu hóa hiệu quả quản trị tài chính tại đơn vị mình.