Luận văn thạc sĩ hay một số đặc điểm lâm học của rừng trồng các loài cây họ sao dầu trong các mô hình phục hồi rừng cây gỗ lớn bản địa tại khu bảo tồn thiên nhiên bình châu phước bửu

Khám phá đặc điểm lâm học của rừng trồng cây họ sao dầu trong phục hồi rừng gỗ lớn tại khu bảo tồn thiên nhiên Bình Châu Phước Bửu.

• Người hướng dẫn: Ts. Bùi Việt Hải
• Trường học: Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Một số đặc điểm lâm học của rừng trồng các loài cây họ Sao Dầu trong các mô hình phục hồi rừng cây gỗ lớn bản địa tại Khu bảo tồn thiên nhiên Bình Châu-Phước Bửu
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Bà Rịa

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Những khái niệm liên quan
• 1.2. Một số kết quả nghiên cứu trồng cây họ Sao Dầu trong phục hồi rừng
• 1.2.1. Đặc trưng về cấu trúc quần xã cây họ Sao Dầu
• 1.2.2. Rừng trồng cây họ Sao Dầu
• 1.2.3. Các biện pháp lâm sinh tác động ở rừng trồng cây họ Sao Dầu
• 1.2.4. Một số nhận xét và bình luận
• 1.3. ĐẶC ĐIỂM KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Vị trí địa lý
• 1.3.2. Địa hình và thổ nhưỡng
• 1.3.3. Thổ nhưỡng
• 1.3.4. Khí hậu và thủy văn
• 1.3.5. Diện tích và tài nguyên rừng
• 1.3.6. Tài nguyên rừng
• 1.4. MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.4.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.4.1. Phương pháp luận. Kế thừa các tài liệu có liên quan
• 1.4.4.2. Phương pháp thu thập số liệu trên ô tiêu chuẩn
• 1.4.4.3. Xác định các chỉ tiêu nghiên cứu
• 1.4.4.4. Phân chia đối tượng và xác định mẫu nghiên cứu
• 1.4.4.5. Thực hiện điều tra và ghi chép các chỉ tiêu nghiên cứu
• 1.4.4.6. Phương pháp xử lý và tính toán số liệu
• 1.4.4.6.1. Phân chia đối tượng nghiên cứu
• 1.4.4.6.2. Tính toán số liệu thực nghiệm
• 1.4.4.6.3. Thực hiện các phân tích số liệu thực nghiệm
• 1.4.4.6.4. So sánh giữa các trung bình mẫu
• 1.4.4.6.5. Công cụ tính toán
• 2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 2.1. Đặc điểm lâm học của mô hình rừng trồng cây họ Sao Dầu
• 2.2. Kết quả phân chia các mô hình rừng trồng
• 2.3. Biến động mật độ cây trồng theo loài và phương thức trồng rừng
• 2.4. So sánh tỷ lệ sống của cây trồng theo loài và phương thức trồng
• 2.5. Biến động mật độ cây trồng theo tuổi ở các mô hình rừng trồng
• 2.6. Biến động phẩm chất cây trồng theo loài và phương thức trồng
• 2.7. Biến động phẩm chất cây trồng ở các loài và mô hình rừng trồng
• 2.8. Biến động phẩm chất cây trồng theo tuổi ở các mô hình rừng trồng
• 2.9. Cấu trúc số cây ở các mô hình rừng trồng
• 2.10. Phân bố số cây ở các loài cây trồng giai đoạn 10 – 12 tuổi
• 2.11. Phân bố số cây ở các loài cây trồng giai đoạn 15 – 17 tuổi
• 2.12. Kiểm định tính quy luật của các phân bố
• 2.13. Sinh trưởng của Sao đen, Dầu cát, Sến cát ở các mô hình rừng trồng
• 2.14. Những đặc trưng sinh trưởng của các mô hình rừng trồng
• 2.15. Ước lượng sinh trưởng D1,3, Hvn và Dt ở các mô hình rừng trồng
• 2.16. Hàm sinh trưởng D1,3 ở các mô hình rừng trồng
• 2.17. Hàm sinh trưởng Hvn ở các mô hình rừng trồng
• 2.18. Hàm sinh trưởng Dtán ở các mô hình rừng trồng
• 2.19. Đặc điểm quan hệ tương quan giữa các chỉ tiêu sinh trưởng
• 2.20. Quan hệ chiều cao – đường kính thân của cây
• 2.21. Quan hệ chiều cao – đường kính tán của cây
• 2.22. Sinh trưởng của đường kính tán và sự cạnh tranh giữa các cây trồng
• 2.23. Ảnh hưởng của các yếu tố trồng rừng tới sinh trưởng rừng trồng
• 2.24. So sánh sinh sinh trưởng giữa các loài cây trồng chính
• 2.25. So sánh sinh trưởng giữa các phương thức trồng
• 2.26. Hiệu quả lâm sinh của các mô hình rừng trồng và đề xuất giải pháp
• 2.26.1. Xác định các tiêu chí cho đánh giá hiệu quả lâm sinh
• 2.26.2. Kết quả đánh giá hiệu quả lâm sinh của rừng trồng Sao đen, Sến cát
• 2.26.3. Về các kỹ thuật trồng
• 2.26.4. Sự đa dạng về mô hình trồng, độ lớn về diện tích mô hình
• 2.26.5. Kết quả đánh giá khả năng phục hồi của các mô hình rừng trồng
• 2.26.6. Đề xuất các biện pháp phục hồi rừng với cây họ Dầu
• 2.26.6.1. Đối với các kỹ thuật trồng rừng
• 2.26.6.2. Đối với loài Sao đen
• 2.26.6.3. Đối với loài Dầu cát và Sến cát
• 3. KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Một số hình ảnh rừng trồng cây họ Sao Dầu tại KBT
• Kết quả tính toán trên Statgraphics 15

Tóm tắt

I. Tổng quan về đặc điểm lâm học của rừng trồng cây họ Sao Dầu

Rừng trồng cây họ Sao Dầu tại khu bảo tồn Bình Châu-Phước Bửu là một trong những mô hình phục hồi rừng quan trọng. Đặc điểm lâm học của rừng trồng này không chỉ thể hiện qua cấu trúc quần xã mà còn qua khả năng sinh trưởng và phát triển của các loài cây. Việc nghiên cứu các đặc điểm này giúp đánh giá hiệu quả của các mô hình trồng rừng và khả năng phục hồi của hệ sinh thái.

1.1. Đặc điểm sinh thái của khu bảo tồn Bình Châu Phước Bửu

Khu bảo tồn Bình Châu-Phước Bửu có khí hậu nhiệt đới ẩm, với độ ẩm cao và lượng mưa lớn. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các loài cây họ Sao Dầu. Đặc điểm thổ nhưỡng tại đây cũng ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của cây trồng.

1.2. Vai trò của cây họ Sao Dầu trong hệ sinh thái

Cây họ Sao Dầu đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì đa dạng sinh học và cân bằng sinh thái. Chúng không chỉ cung cấp gỗ mà còn tạo môi trường sống cho nhiều loài động thực vật khác.

II. Thách thức trong quản lý rừng trồng cây họ Sao Dầu

Quản lý rừng trồng cây họ Sao Dầu tại khu bảo tồn Bình Châu-Phước Bửu gặp nhiều thách thức. Những vấn đề như biến đổi khí hậu, sự cạnh tranh giữa các loài cây và tác động của con người đến hệ sinh thái là những yếu tố cần được xem xét.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến rừng trồng

Biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến lượng mưa và nhiệt độ, từ đó tác động đến sự sinh trưởng của cây họ Sao Dầu. Việc theo dõi và đánh giá các yếu tố này là cần thiết để có biện pháp ứng phó kịp thời.

2.2. Cạnh tranh giữa các loài cây trong rừng

Sự cạnh tranh giữa các loài cây trong rừng trồng có thể dẫn đến giảm sút chất lượng và số lượng cây trồng. Cần có các biện pháp quản lý hợp lý để duy trì sự cân bằng trong quần xã thực vật.

III. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm lâm học của rừng trồng

Nghiên cứu đặc điểm lâm học của rừng trồng cây họ Sao Dầu được thực hiện thông qua các phương pháp điều tra và phân tích số liệu. Các chỉ tiêu sinh trưởng và chất lượng cây trồng được đánh giá để đưa ra kết luận chính xác.

3.1. Phương pháp thu thập số liệu

Số liệu được thu thập từ các ô tiêu chuẩn, bao gồm các chỉ tiêu như chiều cao cây, đường kính thân và mật độ cây. Việc này giúp đánh giá chính xác tình trạng sinh trưởng của cây trồng.

3.2. Phân tích số liệu và đánh giá kết quả

Số liệu thu thập được phân tích bằng các phương pháp thống kê để xác định mối quan hệ giữa các yếu tố sinh trưởng. Kết quả này sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho việc quản lý rừng.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu rừng trồng cây họ Sao Dầu

Kết quả nghiên cứu về đặc điểm lâm học của rừng trồng cây họ Sao Dầu có thể được ứng dụng trong việc quản lý và phục hồi rừng. Những thông tin này giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định đúng đắn trong việc bảo tồn và phát triển rừng.

4.1. Đề xuất giải pháp phục hồi rừng

Các giải pháp phục hồi rừng cần được xây dựng dựa trên kết quả nghiên cứu. Việc lựa chọn loài cây phù hợp và phương thức trồng là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của rừng.

4.2. Tăng cường quản lý và bảo tồn rừng

Cần có các biện pháp quản lý hiệu quả để bảo tồn rừng trồng cây họ Sao Dầu. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của rừng cũng là một yếu tố quan trọng trong công tác bảo tồn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của rừng trồng cây họ Sao Dầu

Nghiên cứu về đặc điểm lâm học của rừng trồng cây họ Sao Dầu tại khu bảo tồn Bình Châu-Phước Bửu đã chỉ ra nhiều thông tin quan trọng. Tương lai của rừng trồng này phụ thuộc vào các biện pháp quản lý và bảo tồn hiệu quả.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu lâm học

Nghiên cứu lâm học không chỉ giúp hiểu rõ hơn về đặc điểm sinh trưởng của cây mà còn góp phần vào việc bảo tồn đa dạng sinh học. Điều này rất cần thiết trong bối cảnh biến đổi khí hậu hiện nay.

5.2. Triển vọng phát triển rừng trồng trong tương lai

Với những giải pháp hợp lý, rừng trồng cây họ Sao Dầu có thể phát triển bền vững và đóng góp vào việc phục hồi hệ sinh thái. Sự kết hợp giữa nghiên cứu và thực tiễn sẽ mang lại hiệu quả cao trong công tác quản lý rừng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu bảo tồn thiên nhiên Bình Châu - Phước Bửu thuộc tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu quản lý tổng diện tích 10.880,3 ha, trong đó đất có rừng đạt 9.309,81 ha bao gồm 8.017,27 ha rừng tự nhiên và 1.292,54 ha rừng trồng. Trong cơ cấu diện tích rừng trồng phục hồi, các loài cây bản địa thuộc họ Sao Dầu (Dipterocarpaceae) giữ vai trò chủ lực với tổng diện tích 660,3 ha được đưa vào nghiên cứu trọng điểm, bao gồm Sao đen (372,3 ha), Sến cát (305,3 ha) và Dầu cát (217,4 ha). Thực trạng suy thoái rừng tự nhiên ven biển nhiệt đới đòi hỏi các giải pháp tái thiết hệ sinh thái rừng cây gỗ lớn bản địa bền vững. Tuy nhiên, việc thiếu hụt các dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác về sinh trưởng, cấu trúc quần thụ và cơ chế cạnh tranh sinh thái ở các mô hình rừng trồng theo tuổi và phương thức canh tác đang là rào cản lớn trong quản lý lâm sinh.

Mục tiêu cụ thể của công trình là xác định các đặc điểm lâm học cơ bản, đánh giá định lượng biến động mật độ, tỷ lệ sống, phẩm chất cây và quy luật cấu trúc không gian của 3 loài cây họ Sao Dầu tại 2 giai đoạn tuổi 10 - 12 năm và 15 - 17 năm. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên vùng đất cát pha đặc thù ven biển tại huyện Xuyên Mộc trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2018. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc cung cấp hệ thống chỉ số định lượng làm căn cứ khoa học vững chắc giúp nâng tỷ lệ sống trung bình của rừng trồng lên trên 85%, tối ưu hóa tỷ lệ cây phẩm chất tốt đạt trên 80% và xây dựng phác thảo kỹ thuật chuyển hóa rừng trồng thành rừng cây gỗ lớn bản địa có giá trị bảo tồn sinh học cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 2 nền tảng lý thuyết lâm sinh học hiện đại:

• Lý thuyết phục hồi sinh thái rừng suy thoái nhiệt đới của Lamb và Gilmour (2003) với 3 cấp độ hành động chính gồm cải tạo rừng, phục hồi rừng và khôi phục rừng trên đất trống đồi núi trọc.
• Lý thuyết cấu trúc quần xã thực vật và mối quan hệ tương hỗ sinh thái trong các hệ sinh thái rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới của Thái Văn Trừng (1978, 1998) và các mô hình sinh trưởng thực nghiệm cây họ Sao Dầu của Nguyễn Hoàng Nghĩa (2005).

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng 4 khái niệm chuyên ngành then chốt:

• Rừng trồng phục hồi bản địa theo Thông tư số 34/2009/TT-BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
• Cây phụ trợ và cây hỗ trợ lập địa theo Quy chế quản lý rừng ban hành kèm theo Quyết định số 186/2006/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
• Chỉ số cạnh tranh tán (Crown Competition Index - CCI) nhằm lượng hóa không gian dinh dưỡng và mức độ giao tán giữa các cá thể trong quần thụ.
• Phân cấp phẩm chất cây rừng theo 3 cấp tiêu chuẩn lâm học: cấp a (cây tốt, thân thẳng đều, tán cân đối), cấp b (cây trung bình, khuyết tật nhẹ) và cấp c (cây xấu, sâu bệnh, cong queo).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua hệ thống 61 ô tiêu chuẩn (OTC) tạm thời có diện tích 1.000 m2 mỗi ô (kích thước 20 m x 50 m hoặc 25 m x 40 m). Tổng dung lượng mẫu đo đếm thực tế đạt 2.095 cây gỗ cá thể thuộc 3 loài Sao đen, Dầu cát và Sến cát. Cỡ mẫu được phân bổ khoa học theo 2 cấp tuổi: giai đoạn 10 - 12 tuổi bố trí 33 OTC trên diện tích 300,4 ha; giai đoạn 15 - 17 tuổi bố trí 28 OTC trên diện tích 400,0 ha.

Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật rút mẫu điển hình theo Quyết định số 689/QĐ-TCLN-KL của Tổng cục Lâm nghiệp, bảo đảm tính đồng nhất nghiêm ngặt về điều kiện lập địa (đất cát pha Feralit) và mật độ ban đầu 417 cây/ha (cự ly thiết kế 6 x 4 m). Việc lựa chọn các phương pháp phân tích thống kê gồm phân tích phương sai một yếu tố (ANOVA), kiểm định t-Student, kiểm định tính độc lập Chi-square và mô phỏng hàm phân bố cấu trúc (Weibull, Gamma, Lognormal, Normal) thông qua phần mềm Statgraphics Centurion XV và Excel 2010 nhằm bảo đảm độ tin cậy thống kê với mức xác suất ý nghĩa P-value dưới 0,05, giúp phát hiện chính xác các quy luật sinh trưởng mà phương pháp đo đếm giản đơn không thể phản ánh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tỷ lệ sống bình quân của cả 3 loài cây họ Sao Dầu tại khu vực nghiên cứu đạt mức cao, dao động từ 81,1% đến 86,3%. Trong đó, loài Dầu cát có tỷ lệ sống cao nhất đạt 86,3% (hệ số biến động 7,26%), cao hơn hẳn so với Sao đen (81,8%) và Sến cát (81,1%). Khi xem xét theo phương thức canh tác, mô hình rừng trồng thuần loài kết hợp cây nông nghiệp ngắn ngày cho tỷ lệ sống trung bình đạt 83,8%, cao hơn so với mô hình trồng hỗn giao với cây lâu năm đạt 81,7%.

Thứ hai, phẩm chất cây rừng có sự phân hóa rõ rệt giữa các loài và phương thức trồng ở mức ý nghĩa thống kê rất cao (P = 0,000). Mô hình Dầu cát thuần loài đạt tỷ lệ cây tốt phẩm chất a cao nhất với 85,6%, tỷ lệ cây xấu phẩm chất c chỉ chiếm 5,8%. Sao đen thuần loài đạt 80,4% cây phẩm chất a. Ngược lại, ở phương thức trồng hỗn giao với cây nông nghiệp dài ngày, tỷ lệ cây tốt sụt giảm đáng kể: Sao đen hỗn giao chỉ đạt 70,1% cây tốt và Sến cát hỗn giao đạt 66,6% cây tốt, trong khi tỷ lệ cây trung bình phẩm chất b tăng lên mức 21,7% - 25,7%.

Thứ ba, các chỉ tiêu sinh trưởng về đường kính ngang ngực (D1,3) và chiều cao vút ngọn (Hvn) ở cấp 12 tuổi phản ánh ưu thế sinh học vượt trội của loài Dầu cát với đường kính trung bình đạt 20,8 cm và chiều cao đạt 7,67 m; kế tiếp là Sến cát với đường kính 19,7 cm và chiều cao 7,03 m; Sao đen đạt đường kính 18,6 cm và chiều cao 6,87 m. Phân bố số cây theo cấp đường kính N/D1,3 và cấp chiều cao N/Hvn của cả 3 loài đều tuân theo phân bố một đỉnh lệch trái với hệ số bất đối xứng Sk dương từ 0,20 đến 0,46. Kiểm định Chi-square cho thấy hàm Weibull và Lognormal mô phỏng cấu trúc quần thụ hoàn toàn phù hợp với thực nghiệm ở mức P-value lớn hơn 0,05.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt về phẩm chất cây và tỷ lệ sống giữa mô hình thuần loài và hỗn giao bắt nguồn từ yếu tố sinh thái ánh sáng và chế độ cạnh tranh không gian sống. Trong mô hình trồng kết hợp cây nông nghiệp ngắn ngày (khoai mì), cây nông nghiệp chỉ che bóng và cải tạo đất trong 5 - 6 năm đầu rồi kết thúc canh tác, giúp cây gỗ được giải phóng tán hoàn toàn để vươn tầng tự do. Ngược lại, trong mô hình trồng xen cây nông nghiệp dài ngày (cây Điều), tán Điều phát triển rộng theo chiều ngang tạo áp lực cạnh tranh gay gắt về ánh sáng và không gian dinh dưỡng ngầm, đồng thời việc tỉa cành phục vụ thu hoạch nông sản của người dân đã vô tình làm biến dạng thân cây rừng trồng.

Trên các đồ thị tương quan lâm học, dữ liệu sinh trưởng đường kính và chiều cao có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ phân bố tần suất hình chuông lệch và đường cong hồi quy phi tuyến tính H/D. Kết quả này hoàn toàn tương thích với các báo cáo thực nghiệm lâm nghiệp tại Đồng Nai và Bình Phước, khẳng định các loài Sao Dầu bản địa có biên độ sinh thái thích nghi mạnh mẽ với vùng đất cát pha khô hạn ven biển Bình Châu - Phước Bửu nếu được điều tiết chế độ tán che kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, điều tiết chế độ tàn che và xử lý cây phụ trợ: Đối với các diện tích rừng trồng có cây hỗ trợ hoặc cây nông nghiệp dài ngày, cần thực hiện chặt tỉa cành nhánh hoặc tỉa thưa cây phụ trợ sau 4 - 5 năm đầu; bảo đảm độ tàn che của tầng hỗ trợ giảm từ 0,6 xuống 0,2 - 0,3 để giải phóng không gian ánh sáng tầng trên cho Sao đen và Dầu cát; mục tiêu giữ tỷ lệ che sáng tự nhiên đạt trên 70% không gian vút ngọn; tiến độ hoàn thành trong giai đoạn 2026 - 2028 dưới sự giám sát của Ban quản lý Khu bảo tồn.

Thứ hai, hoàn thiện quy trình chăm sóc lâm sinh định kỳ: Thực hiện chế độ chăm sóc nghiêm ngặt tối thiểu 4 năm liên tục sau khi trồng; tiến hành phát dọn dây leo bụi rậm, xới xáo đất xung quanh gốc cây với đường kính 0,8 - 1,0 m và bón bổ sung 100 - 150 g phân vi sinh/gốc vào đầu mùa mưa (tháng 5 - 6); mục tiêu giảm tỷ lệ cây phẩm chất c xuống dưới 4% trên toàn bộ lâm phần; đơn vị thực hiện là các tổ bảo vệ rừng và cộng đồng nhận khoán.

Thứ ba, ưu tiên phát triển cơ cấu loài và mô hình phục hồi tối ưu: Khuyến khích mở rộng mô hình Dầu cát thuần loài hoặc Dầu cát hỗn giao với các loài cây họ Đậu bản địa (Gõ đỏ, Giáng hương) theo mật độ thiết kế chuẩn 417 cây/ha (cự ly 6 x 4 m); mục tiêu đạt tỷ lệ cây phẩm chất tốt trên 85% và trữ lượng bình quân trên 150 m3/ha ở tuổi 25; lộ trình áp dụng từ năm 2026 do Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu chỉ đạo.

Thứ tư, thiết lập hệ thống giám sát và đo đếm cố định: Duy trì định vị mạng lưới 61 ô tiêu chuẩn định kỳ điều tra 2 năm/lần để theo dõi chỉ số cạnh tranh tán (CCI), đường kính thân và trữ lượng rừng thông qua phần mềm thống kê chuyên ngành; giao Phòng Khoa học Kỹ thuật của Khu bảo tồn làm đầu mối chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Ban quản lý các khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia ven biển: Tiếp cận các cứ liệu khoa học để hoạch định phương án phục hồi 1.292 ha rừng trồng suy thoái và tối ưu hóa công tác bảo tồn nguồn gen quý hiếm.
• Cán bộ kỹ thuật và chuyên viên Chi cục Kiểm lâm: Sử dụng các hàm sinh trưởng, mật độ thiết kế 417 cây/ha và định mức kỹ thuật lâm sinh để thẩm định, thiết kế các dự án trồng rừng gỗ lớn bản địa thay thế.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Lâm học: Kế thừa phương pháp luận nghiên cứu 61 ô tiêu chuẩn, ứng dụng các mô hình toán học thống kê ANOVA, Chi-square và kiểm định phân bố Weibull trên dữ liệu lâm sinh thực tế.
• Các tổ chức phát triển nông thôn và cộng đồng nhận khoán rừng: Áp dụng phương thức kết hợp cây nông nghiệp ngắn ngày trong 5 năm đầu nhằm tạo sinh kế trước mắt mà vẫn bảo đảm tỷ lệ cây rừng sống đạt trên 85%.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao loài Dầu cát lại đạt tỷ lệ sống và tỷ lệ phẩm chất tốt cao nhất trong nghiên cứu? Dầu cát thể hiện đặc tính sinh thái thích nghi vượt trội với điều kiện đất cát pha và khí hậu nắng gió khắc nghiệt tại Bình Châu - Phước Bửu. Dữ liệu thực nghiệm trên 10 ô tiêu chuẩn ghi nhận tỷ lệ sống đạt 86,3% và tỷ lệ cây tốt phẩm chất a đạt 85,6%, cao hơn hẳn so với Sao đen (80,4%) và Sến cát (66,6%).

Phương thức trồng kết hợp cây ngắn ngày mang lại lợi thế gì so với trồng xen cây dài ngày? Cây ngắn ngày như khoai mì chỉ che phủ đất và giữ ẩm trong 5 - 6 năm đầu rồi kết thúc chu kỳ, giúp cây gỗ hoàn toàn thông thoáng tầng tán. Ngược lại, cây dài ngày như Điều cạnh tranh dinh dưỡng và ánh sáng liên tục, làm tỷ lệ cây tốt của Sao đen giảm từ 80,4% xuống 70,1%.

Mật độ ban đầu 417 cây/ha có bảo đảm cho sự phát triển của cây họ Sao Dầu không? Mật độ 417 cây/ha với cự ly 6 x 4 m là khoảng cách lý tưởng giúp các loài cây gỗ lớn phát triển cân đối giữa đường kính thân và đường kính tán. Kết quả đo đếm ở tuổi 12 cho thấy đường kính thân đạt 18,6 - 20,8 cm mà chưa xuất hiện hiện tượng cạnh tranh gay gắt.

Quy luật phân bố số cây theo đường kính và chiều cao tuân theo mô hình toán học nào? Cấu trúc số cây theo D1,3 và Hvn của cả 3 loài ở tuổi 12 và 17 đều tuân theo dạng phân bố một đỉnh lệch trái với hệ số Sk dương từ 0,17 đến 0,46. Kiểm định Chi-square xác nhận phân bố thực nghiệm tương thích chặt chẽ với hàm phân bố lý thuyết Weibull và Lognormal với P-value lớn hơn 0,05.

Thời gian thực hiện các biện pháp chăm sóc kỹ thuật lâm sinh sau khi trồng kéo dài bao lâu? Các biện pháp chăm sóc, làm cỏ, vun gốc và tỉa cành cây hỗ trợ bắt buộc phải tiến hành liên tục tối thiểu 4 năm sau khi trồng. Việc tỉa thưa cây che bóng đúng thời điểm ở năm thứ 2 đến năm thứ 4 là yếu tố quyết định để tránh hiện tượng cớm nắng và suy thoái phẩm chất thân cây.

Kết luận

• Đã xác lập bức tranh toàn diện về đặc điểm lâm học của 3 loài Sao đen, Dầu cát, Sến cát trên 61 ô tiêu chuẩn với 2.095 cây đo đếm tại Khu bảo tồn thiên nhiên Bình Châu - Phước Bửu.
• Chứng minh Dầu cát là loài cây bản địa có khả năng thích ứng cao nhất với tỷ lệ sống đạt 86,3% và tỷ lệ cây phẩm chất tốt đạt 85,6%.
• Khẳng định tính ưu việt của phương thức trồng kết hợp cây nông nghiệp ngắn ngày trong giai đoạn đầu so với mô hình trồng xen cây dài ngày liên tục.
• Xây dựng thành công hệ thống hàm sinh trưởng và mô hình phân bố cấu trúc quần thụ chuẩn xác dựa trên các hàm toán học Weibull và Lognormal.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp kỹ thuật lâm sinh từ điều tiết tán che, chăm sóc 4 năm đầu đến quy hoạch mật độ 417 cây/ha.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp luận cứ khoa học định lượng thực chứng, giải quyết triệt để bài toán lựa chọn loài và kỹ thuật nuôi dưỡng rừng trồng gỗ lớn bản địa ven biển nhiệt đới. Trong giai đoạn 2026 - 2030, các đơn vị quản lý cần tiếp tục mở rộng quan trắc sinh trưởng chu kỳ 20 năm và thử nghiệm các công thức hỗn giao Sao Dầu với cây họ Đậu. Hãy liên hệ ngay với cơ quan quản lý chuyên trách để tiếp nhận chuyển giao quy trình kỹ thuật lâm sinh phục hồi rừng bền vững này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Những khái niệm liên quan Rừng trồng là rừng được hình thành do con người trồng, bao gồm: rừng trồng mới trên đất chưa có rừng; rừng trồng lại sau khi khai thác rừng trồng đã có; và rừng tái sinh tự nhiên từ rừng trồng đã khai thác (Thông tư số 34/2009/TT- NNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn). Theo Trần Văn Con (2006) trồng lại rừng (sau khai thác hay do bị mất rừng) được hiểu là hoạt động gây lại rừng trên đất trống đồi núi trọc, phân biệt với cải tạo rừng là hoạt động thay thế rừng nghèo kiệt thành rừng trồng có năng suất cao hơn. Hoạt động phục hồi rừng là các hoạt động có ý thức của con người nhằm làm đảo ngược quá trình suy thoái rừng.

Để phục hồi lại các hệ sinh thái rừng đã bị thoái hóa, có nhiều sự lựa chọn tùy thuộc vào từng đối tượng và mục đích cụ thể. Lamb và Gilmour (2003) đã đưa ra 3 nhóm hành động tương ứng với các mức độ khác nhau nhằm làm đảo ngược quá trình suy thoái rừng, đó là: cải tạo rừng, phục hồi rừng và khôi phục rừng. Theo đó, các hoạt động phục hồi rừng được diễn ra trên hai loại đối tượng chính là phục hồi rừng tự nhiên và phục hồi rừng trên đất trống (dẫn theo Trần Văn Con, 2006). Theo Quy chế quản lý rừng ban hành kèm theo Quyết định số 186/2006/QĐ- TTg ngày 14/8/2006 của Thủ tướng Chính phủ thì, cây phụ trợ (hay hỗ trợ) là cây trồng với cây trồng chính trong một thời gian nhất định có tác dụng thúc đẩy cây trồng chính sinh trưởng, phát triển tốt hơn.

Cây hỗ trợ được đề cập trong đề tài này được hiểu theo khái niệm nêu trên. Cũng theo Quy chế quản lý rừng ban hành kèm theo Quyết định số 186/2006/QĐ-TTg ngày 14/8/2006 của Thủ tướng Chính phủ, các biện pháp kỹ thuật lâm sinh chính có thể áp dụng trong phạm vi của đề tài tại KBT bao gồm khoanh nuôi phục hồi rừng tự nhiên và cải tạo rừng trồng hiện có hoặc trồng rừng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Theo đối tượng và phạm vi nghiên cứu đã đề cập của đề tài này, ở đây chỉ tập trung vào nội dung cải tạo rừng trồng hoặc trồng rừng mới. Cây họ Sao Dầu (hay họ Dầu) ở Việt Nam được nghiên cứu một cách có hệ thống đầu tiên là các công trình nghiên cứu của người Pháp, trong đó phải kể đến bộ Thực vật chí Đông Dương gồm 8 tập của H.

Trong công trình về những hệ sinh thái rừng nhiệt đới Việt Nam, Thái Văn Trừng (1978, 1998) có liệt kê lại toàn bộ những kết quả nghiên cứu có liên quan đến thảm thực vật và các hệ sinh thái rừng chủ yếu ở nước ta, trong đó có nhiều công trình về cây họ Dầu. Gần đây hơn, Nguyễn Hoàng Nghĩa (2005) trong tác phẩm “Cây họ Dầu ở Việt Nam” đã hệ thống và tập hợp một cách khá đầy đủ về những đặc trưng thực vật học, phân loại học, kỹ thuật trồng và mô tả 46 loài cây họ Dầu ở Việt Nam. Theo đó, tại Việt Nam cây họ Sao Dầu có xấp xỉ 50 loài thuộc 6 chi (Anisoptera, Dipterocarpus, Hopea, Parashorea, Shorea và Vatica); trong đó, chi Dipterocarpus có 12 loài, chi Hopea có 11 loài là hai chi có nhiều loài nhất. Các loài cây họ Sao Dầu phân bố rải rác trên cả nước, nhưng phân bố tập trung chủ yếu là vùng Đông Nam Bộ và Tây Nguyên.

Cây Sao đen, Dầu cát, Sến cát ở Việt Nam đã có nhiều nhà khoa học mô tả về hình thái, giải phẫu cũng như các đặc điểm sinh học, về cơ bản không có sự khác biệt so với các đặc điểm chung của loài này ở các nước khác. Tại Việt Nam, Sao đen, Dầu cát và Sến cát phân bố tự nhiên ở hầu hết các tỉnh miền Nam từ Kon Tum trở vào, đặc biệt nhiều ở vùng Đông Nam Bộ như Bình Phước, Tây Ninh, Đồng Nai, Bà Rịa-Vũng Tàu và các tỉnh Tây Nguyên. Hiện nay, cả ba loài cây này đã được dẫn giống trồng nhiều nơi, kể cả các tỉnh phía Bắc, Sao đen còn được trồng trên các trục đường phố, đường giao thông và ở một số mô hình trồng cây bản địa. Một số kết quả nghiên cứu trồng cây họ Sao Dầu trong phục hồi rừng 1.

Đặc trưng về cấu trúc quần xã cây họ Sao Dầu Từ rất nhiều kết quả nghiên cứu, có thể đi đến nhất trí rằng, cây họ Sao Dầu ở Việt Nam mà chủ yếu là vùng Đông Nam Bộ và Tây Nguyên đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái rừng tự nhiên (Phân viện Điều tra qui hoạch rừng Nam Bộ, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Số loài cây trong họ Sao Dầu có thể không nhiều bằng những họ khác, nhưng số cá thể thường chiếm ưu thế ở nhiều ưu hợp thực vật rừng hay trạng thái rừng. Ở vùng Đông Nam Bộ, cây họ Sao Dầu có 6 chi với gần 40 loài. Ở các khu vực nhỏ của vùng như Khu BTTN Bình Châu-Phước Bửu (tỉnh Bà Rịa) có 13 loài, Khu Bảo tồn Thiên nhiên – Văn hoá (tỉnh Đồng Nai) có 18 loài.

Những ưu hợp có cây họ Sao Dầu thường thấy ở vùng Đông Nam Bộ là: ưu hợp họ Dầu + họ Thị + họ Sến; ưu hợp họ Dầu + họ Sến cát; ưu hợp họ Dầu + họ Bồ hòn + họ Sim; ưu hợp họ Dầu + họ Bồ hòn + họ Thị (Phân viện ĐTQHR Nam Bộ, 2000, 2003 và 2009). Khả năng kết nhóm của các loài cây họ Sao Dầu là một đặc điểm lâm học quan trọng, giữa các loài cây luôn có các quan hệ hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình sinh trưởng, sinh tồn và phát triển. Tác giả đã chỉ ra rằng, trong tổ thành của kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đối có hai nhóm sinh thái khá rõ rệt: nhóm Dầu song nàng – Dầu rái và nhóm Dầu rái – Cám – Trâm quầng. Kết quả nghiên cứu sự kết nhóm sinh thái giữa một số loài cây gỗ rừng kín nửa rụng lá ẩm nhiệt đới của một số tác giải khác như Trần Văn Con (2006), Nguyễn Xuân Hùng (2009) cũng là một trong số những nghiên cứu theo hướng đó.

Một số kết quả chỉ ra rằng, trong kết cấu rừng của các ưu hợp ở khu vực rừng Bình Châu-Phước Bửu tồn tại các dạng kết nhóm theo cặp loài và tổ hợp loài. Kết nhóm theo cặp (hai loài) có: Dầu cát – Cầy, Dầu cát – Sến cát, Dầu cát – Trâm trắng; kết nhóm theo tổ hợp (trên hai loài) có: Dầu cát – Trâm trắng – Cầy, Trâm trắng – Dầu cát – Sến cát. Khi xử lý kiểu rừng này cần bảo vệ độ ưu thế của các loài trong kết cấu rừng (Nguyễn Duy Chuyên, 1994). Ở phía Bắc, cùng mọc với các loài trong họ Sao Dầu ở tầng tán rừng và dưới tán còn có những loài cây lá rộng thường xanh khác trong hệ thực vật bản địa như các loài trong họ Đậu (Leguminosaseae), họ Giẻ (Fagaceaea), họ Sim (Myrtacceae), họ Xoan (Meliaceae) (Hoàng Phú Mỹ và Võ Đại Hải, 2013).

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Rừng trồng cây họ Sao Dầu Công trình trồng cây họ Sao Dầu đầu tiên ở Việt Nam được biết đến là của Paul Mourand (1920) (dẫn theo Thái Văn Trừng, 1998) đã thử nghiệm trồng Dầu rái và Sao đen tại Trạm thực nghiệm Trảng Bom theo 3 công thức: Công thức 1: Trồng thuần loài với mật độ cao lên tới 20. Ưu điểm là rất sớm hình thành quần thể nhưng nhược điểm rõ nhất là cạnh tranh và sớm, phải tỉa thưa và tốn kém trong việc tạo rừng. Công thức 2: Trồng theo rạch dưới tán rừng tự nhiên.

Ở công thức này, cây trồng sinh trưởng kém do không cạnh tranh được với cây tự nhiên. Sau này, có cải tiến mở các băng rộng hơn thay thế cho các rạch hẹp. Công thức 3: Trồng Sao đen, Dầu rái với các loài cây phù trợ như Đậu chàm (Indigofera teysmanii) và Muồng đen (Senna siamea). Đây là hai loài cây che phủ đất ban đầu, ngăn chặn cỏ dại và che bóng giai đoạn đầu.

Từ những nghiệm thức này, về sau nhiều loài cây họ Sao Dầu khác cũng đã được thử nghiệm trồng và những cây phù trợ cũng đa dạng hơn như Keo lá tràm (Acacia auriculiformis), Keo tai tượng (A. mangium), Keo dậu (Leucaena leucocephala) hoặc một số loài cây nông nghiệp dài ngày khác như Điều (Anacardium occidentale), các cây ăn quả khác như Xoài, Mít, Bưởi, … Có thể nói, Đông Nam Bộ là vùng có nhiều loài cây họ Sao Dầu nói riêng và cây bản địa nói chung được đưa vào thử nghiệm trồng đa dạng nhất ở nước ta, đặc biệt là các loài của rừng ẩm nhiệt đới như Dầu song nàng, Sến cát cát, Vên vên, Sao đen, Sến cát mủ… Thống kê bước đầu có 24 loài cây bản địa đã được gây trồng ở vùng Đông Nam Bộ thời gian qua. Các loài cây trồng bản địa trong các mô hình thường gồm: Sến cát, Dầu trà beng, Sao đen, Vên vên, Bằng lăng, Gõ đỏ, Muồng đen, Gáo vàng,… Các loài tiêu biểu gồm có: Sến cát, Sao đen, Vên vên, Dầu song nàng, Dầu trà beng, Dầu mít, Sến cát, Gõ đỏ, Cẩm lai, Bằng lăng, Dáng hương, Gõ mật, Ươi, v. Có thể điểm lại một số kết quả chính về trồng cây họ Sao Dầu trong vùng như sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 (1) Tại Đồng Nai, có 94 mô hình trồng rừng có cây bản địa bao gồm: trồng thuần loại một loài cây có 10 mô hình, trồng hỗn giao hai loài cây có 36 mô hình, hỗn giao ba loài cây có 36 mô hình, hỗn giao bốn đến năm loài cây có 12 mô hình.

Có hai phương thức trồng chính được áp dụng là trồng Sao đen và Sến cát thuần loài hoặc hỗn loài có xen với một số loài cây phù trợ như Keo lá tràm, Điều và cây ăn quả như Xoài, Mít. Ở những nơi có mật độ trồng cao (trên 1.600 cây/ha), cây sinh trưởng trung bình hoặc kém trong khi cây trồng có mật độ thấp hơn lại có các giá trị sinh trưởng tốt hơn (Nguyễn Văn Quý, 2011). Tại rừng trồng Sao đen và Dầu rái thuần với mật độ 416 cây (Sao đen) và 312 cây (Dầu rái) có xen cây nông nghiệp sinh trưởng tương đối tốt trong những năm đầu do được chăm sóc và bảo vệ tốt. Khi cây nông nghiệp được thu hoạch, người ta thường không tập trung vào các cây Sao đen, Dầu rái nên có sự suy giảm mật độ và sinh trưởng (Tô Bá Thanh, 2009; Phạm Xuân Hoàn, 2012).