Nghiên cứu đặc điểm hệ thực vật tại khu vực xã minh sơn vườn quốc gia du già cao nguyên đá đồng văn hà giang

Nghiên cứu đặc điểm hệ thực vật tại xã Minh Sơn, vườn quốc gia Du Già, Cao nguyên đá Đồng Văn, Hà Giang, khám phá sự đa dạng sinh học độc đáo.

• Tác giả: Nguyễn Hoài Linh
• Người hướng dẫn: TS. Vương Duy Hưng
• Trường học: Đại học Lâm nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng và môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm hệ thực vật tại khu vực xã Minh Sơn – Vườn quốc gia Du Già – Cao nguyên đá Đồng Văn – Hà Giang
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Giang

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.2. Những nghiên cứu về hệ thực vật ở Hà Giang và VQG Du Già
• 1.3. MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.3.4.1. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 1.3.4.2. Phương pháp phỏng vấn
• 1.3.4.3. Phương pháp ngoại nghiệp
• 1.3.4.4. Phương pháp nội nghiệp
• 1.4. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI
• 1.4.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.4.1.1. Vị trí địa lý
• 1.4.1.2. Đặc điểm địa hình, khí hậu, thủy văn
• 1.4.1.3. Nguồn tài nguyên
• 1.4.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.4.2.1. Dân số, lao động, tình hình phân bố dân cư
• 1.4.2.2. Tình hình kinh tế
• 1.4.2.3. Tình hình văn hóa - xã hội
• 1.5. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 1.5.1. Đặc điểm hệ thực vật tại khu vực nghiên cứu
• 1.5.2. Danh lục các loài thực vật tại khu vực xã Minh Sơn
• 1.5.3. Đa dạng các taxon thực vật tại khu vực nghiên cứu
• 1.5.4. Các loài quý hiếm và có nguy cơ bị tiêu diệt tại khu vực nghiên cứu
• 1.5.5. Các loài có ích tại khu vực nghiên cứu
• 1.5.6. Phân tích bản chất sinh thái của hệ thực vật
• 1.5.7. Phân tích các mối quan hệ với hệ thực vật khác
• 1.5.8. Các yếu tố tác động đến hệ thực vật tại khu vực nghiên cứu
• 1.5.8.1. Do con người
• 1.5.8.2. Do tự nhiên
• 1.5.9. Đề xuất giải pháp bảo tồn
• 1.5.9.1. Giải pháp về kỹ thuật
• 1.5.9.2. Giải pháp tuyên truyền
• 1.5.9.3. Giải pháp kinh tế
• 1.5.9.4. Tăng cường hiệu quả các hoạt động quản lý
• 2. KẾT LUẬN – TỒN TẠI - KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. DANH MỤC CÁC BẢNG
• Phụ lục 2. DANH SÁCH CÁC BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng quan về hệ thực vật xã Minh Sơn Vườn quốc gia Du Già

Hệ thực vật tại xã Minh Sơn, thuộc Vườn quốc gia Du Già, Hà Giang, là một trong những hệ sinh thái phong phú và đa dạng nhất của Việt Nam. Nơi đây không chỉ nổi bật với các loài thực vật quý hiếm mà còn là điểm đến lý tưởng cho các nhà nghiên cứu và du khách yêu thiên nhiên. Đặc điểm sinh thái của khu vực này đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nhiều loài thực vật khác nhau.

1.1. Đặc điểm địa lý và khí hậu của xã Minh Sơn

Xã Minh Sơn nằm ở huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang, với địa hình núi đá vôi và khí hậu ôn đới. Điều này tạo ra môi trường sống lý tưởng cho nhiều loài thực vật phát triển, đặc biệt là các loài cây gỗ và cây bụi.

1.2. Vai trò của hệ thực vật trong bảo tồn sinh thái

Hệ thực vật tại xã Minh Sơn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái, bảo vệ đất và nước, đồng thời cung cấp nguồn tài nguyên quý giá cho cộng đồng địa phương.

II. Vấn đề và thách thức đối với hệ thực vật tại xã Minh Sơn

Mặc dù hệ thực vật tại xã Minh Sơn rất phong phú, nhưng nó đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Các hoạt động khai thác tài nguyên, biến đổi khí hậu và sự phát triển đô thị đang đe dọa đến sự tồn tại của nhiều loài thực vật quý hiếm.

2.1. Tác động của con người đến hệ thực vật

Các hoạt động như khai thác gỗ, phát triển nông nghiệp và du lịch không bền vững đã gây áp lực lớn lên hệ thực vật tại xã Minh Sơn, dẫn đến sự suy giảm đa dạng sinh học.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến sinh thái

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi các điều kiện sinh thái, ảnh hưởng đến sự phát triển và sinh trưởng của nhiều loài thực vật, đặc biệt là các loài nhạy cảm với sự thay đổi nhiệt độ và độ ẩm.

III. Phương pháp nghiên cứu hệ thực vật tại xã Minh Sơn

Để nghiên cứu đặc điểm hệ thực vật tại xã Minh Sơn, nhiều phương pháp đã được áp dụng. Các phương pháp này không chỉ giúp xác định các loài thực vật mà còn đánh giá mức độ đa dạng sinh học của khu vực.

3.1. Phương pháp điều tra hiện trường

Điều tra hiện trường được thực hiện thông qua việc thu thập mẫu thực vật, ghi chép thông tin về các loài và điều kiện sinh thái nơi chúng phát triển.

3.2. Phương pháp phân tích dữ liệu

Sau khi thu thập dữ liệu, các thông tin sẽ được phân tích để xác định sự đa dạng và phân bố của các loài thực vật, từ đó đưa ra các giải pháp bảo tồn hợp lý.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy hệ thực vật tại xã Minh Sơn rất đa dạng với nhiều loài quý hiếm. Những thông tin này không chỉ có giá trị trong nghiên cứu khoa học mà còn có thể áp dụng trong công tác bảo tồn và phát triển bền vững.

4.1. Danh lục các loài thực vật tại xã Minh Sơn

Danh lục các loài thực vật được xây dựng dựa trên các mẫu thu thập, bao gồm 208 loài thuộc 156 chi và 82 họ, trong đó có nhiều loài quý hiếm cần được bảo tồn.

4.2. Ứng dụng trong bảo tồn và phát triển bền vững

Các kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các chương trình bảo tồn, nhằm bảo vệ các loài thực vật quý hiếm và phát triển bền vững tài nguyên thiên nhiên tại khu vực.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho hệ thực vật

Hệ thực vật tại xã Minh Sơn, Vườn quốc gia Du Già, Hà Giang, là một tài sản quý giá cần được bảo tồn. Việc nghiên cứu và bảo tồn hệ thực vật không chỉ giúp duy trì đa dạng sinh học mà còn góp phần vào phát triển kinh tế địa phương.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn đa dạng sinh học

Bảo tồn đa dạng sinh học là cần thiết để duy trì các hệ sinh thái khỏe mạnh, từ đó hỗ trợ cho sự phát triển bền vững của cộng đồng địa phương.

5.2. Đề xuất các giải pháp bảo tồn hiệu quả

Cần xây dựng các chương trình giáo dục cộng đồng về bảo tồn, đồng thời phát triển các mô hình du lịch sinh thái bền vững để nâng cao nhận thức và thu hút nguồn lực cho công tác bảo tồn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho thời kỳ nghiên cứu hệ thực vật.I cho rằng “Chỉ cần điều tra trên một diện tích đủ lớn để có thể bao trùm được sự phong phú của nơi sống nhưng không có sự phân hóa về mặt địa lý”. Ông gọi đó là hệ thực vật cụ thể.I đã đƣa ra một nhận định là số loài của một hệ thực vật cụ thể ở vùng nhiệt đới ẩm thƣờng xanh là 1500-2000 loài. 2 Brummit (1992) [32] chuyên gia của Phòng Bảo Tàng Thực Vật Hoàng Gia Anh, trong cuốn “Vascular plant families and genera” đã thống kê tiêu bản thực vật cao có mạch trên thế giới vào 511 họ, 13.884 chi, 6 ngành là: Khuyết lá thông (Plilotophyta), Thông đá (Lycopodiophyta), Cỏ tháp bút (Equisetophyta), Dƣơng xỉ (Polypodiophyta), Hạt trần (Gymnospermae) và Hạt kín (Angiospermae). Trong đó ngành Hạt kín (Angiospermae) có 13.477 họ, 454 chi và đƣợc chia ra hai lớp là: Lớp Hai lá mầm (Dicotyledoneae) bao gồm 10.715 chi, 357 họ và Lớp Một lá mầm (Monocotyledoneae) bao gồm 2.

Takhtajan [37] Viện sỹ thực vật, Acmenia đã có những đóng góp lớn cho khoa học phân loại thực vật. Trong cuốn “Diversity and Classifcation of Flowering Plant” (1977), đã thống kê và phân chia toàn bộ thực vật Hạt kín trên thế giới khoảng 260.000 loài, vào khoảng 13.500 chi, 591 họ, 232 bộ thuộc 16 phân lớp và 2 lớp. Trong đó Lớp Hai lá mầm (Dicotyledoneae) gồm 11 phân lớp, 175 bộ, 458 họ, 10.500 chi; không dƣới 195.000 loài vào Lớp Một lá mầm (Monocotyledoneae) gồm 6 phân lớp, 57 bộ, 133 họ, trên 3000 chi và khoảng 65. Ở Việt Nam Việt Nam là một trong những trung tâm đa dạng sinh học của thế giới, rừng Việt Nam mang đầy đủ những đặc điểm cơ bản nhất của rừng nhiết đới, nó có cấu trúc phức tạp, phong phú và đa dạng về loài.

Rừng nƣớc ta chiếm ¾ diện tích đất đai toàn quốc, trong đó có nhiều gỗ và đặc sản quý hiếm, nhiều dƣợc liệu có giá trị phân bố hầu hết ở các vùng trung du và miền núi. Việc nghiên cứu về tài nguyên rừng Việt Nam đã đƣợc tác giả trong và ngoài nƣớc tiến hành nghiên cứu. Một số danh y đã đƣợc biết đến nhờ việc nghiên cứu về thực vật và tìm ra những phƣơng thuốc chữa bệnh nhƣ Tuệ Tĩnh, Hải thƣợng Lãn Ông,… Việc nghiên cứu thực vật theo hƣớng khoa học mới đƣợc biết đến khi Pháp xâm chiếm Việt Nam. Công trình thống kê mô tả thực vật nhƣ “Thực vật rừng Nam Bộ” của Pierre (1879-1899), ông đã tìm ra và đặt tên cho nhiều loài mới ở Việt Nam.

Cuối thế kỷ XIX A.Chevalier (1919) đã có những nghiên cứu về các hệ sinh thái rừng Bắc Bộ. Maurand 1943, đã nghiên cứu “các kiểu quần thể” của ba vùng sinh thái Bắc Đông Dƣơng. Nam Đông Dƣơng và vùng trung gian. Dƣơng Hàm Y 1956, công bố nghiên cứu về “Tài nguyên rừng rú ở Việt Nam”.

Ngoài ra còn có một số công trình nghiên cứu khác nhƣ Loeschau 1960, Thái Văn Trừng 1970, 1978, Trần Ngũ Phƣơng 1970, 2000,… đã nghiên cứu về rừng Bắc Bộ Việt Nam.Richards 1952, đã đi sâu nghiên cứu cấu trúc rừng mƣa nhiệt đới về mặt hình thái, tác giả này đã mô tả một số đặc điểm nổi bật của rừng mƣa nhiệt đới là tuyệt đại bộ phận thực vật đều thuộc thân gỗ, rừng có nhiều tầng (thƣờng có 3 tầng, ngoại trừ tầng cây bụi và tầng cây thân cỏ), nhiều loài cây leo đủ hình dáng và kích thƣớc, cùng nhiêu thực vật phụ sinh trên thân hoặc cành cây.Baur 1962, nghiên cứu các vấn đề cơ sở sinh thái học trong kinh doanh rừng mƣa nói riêng, trong đó ông đã đi sâu nghiên cứu các nhân tố cấu trúc rừng, các kiểu xử lý về mặt lâm sinh áp dụng cho rừng mƣa tự nhiên. Theo tác giả, các phƣơng thức xử lý lâm sinh bao gồm: mục tiêu thứ nhất là nhằm cải thiện rừng nguyên sinh vốn thƣờng hỗn loài và không đồng tuổi bằng cách đào thải những cây quá thành thục và vô dụng để tạo không gian thích hợp cho các cây còn lại sinh trƣởng. Mục tiêu thứ hai là tạo lập tái sinh bằng cách xúc tiến tái sinh, thực hiện tái sinh nhân tạo không giải phóng lớp cây tái sinh có sẵn có ở trong trạng thái ngủ để thay thế cho những cây đã lấy ra khỏi rừng trong khai thác hoặc chăm sóc và nuôi dƣỡng rừng sau đó. Cuối cùng tác giả đƣa ra những tổng kết hết sức phong phú về các nguyên lý tác động xử lý lâm sinh nhằm đem lại rừng cơ bản đều tuổi, rừng không đều tuổi và các phƣơng thức xử lý cải thiện rừng mƣa.

Công trình Thực vật chí Đông Dƣơng gồm 7 tập chính và 1 tập bổ sung, đã đƣợc công bố từ năm 1907 – 1952 bởi nhà thực vật ngƣời Pháp H. Lecomte chủ biên. Trong công trình này, tác giả đã thu mẫu, định tên và lập khóa mô tả cho 7004 loài thực vật bậc cao có mạch ở Đông Dƣơng. Trên cơ sở bộ Thực vật chí Đông Dƣơng, Thái Văn Trừng (1978) trong công trình “Thảm thực vật rừng Việt Nam” đã thống kê ở khu hệ thực vật nƣớc ta có 7004 loài thực vật bậc cao có mạch 4 thuộc 1850 chi và 289 họ.

Thái Văn Trừng đã khẳng định ƣu thế của ngành Hạt kín trong hệ thực vật Việt Nam với 6336 loài (chiếm 90,9%), 1727 chi (chiếm 93,4%) và 239 họ (chiếm 82,7%). Công trình nghiên cứu của Thái Văn Trừng (1963-1978) [24], Trần Ngũ Phƣơng [14] về thảm thực vật rừng Việt Nam. Các tác giả đã phân chia thảm thực vật rừng nƣớc ta thành các kiểu rừng, kiểu phụ và các ƣu hợp, quần hợp thực vật phổ biến.[13] Trong tác phẩm “Những hệ sinh thái rừng nhiệt đới Việt Nam” 1978, tác giả Thái Văn Trừng đã tiếp tục hoàn thiện quan điểm “Sinh thái phát sinh quần thể trong các kiểu thảm thực vật” rừng ở Việt Nam, mô tả - phân tích cấu trúc và đề xuất những định hƣớng nhằm phục hồi và bảo vệ các hệ sinh thái rừng nhiệt đới Việt Nam. Aubresville chủ biên, đã công bố bộ Thực vật chí Camphuchia, Lào và Việt Nam do 29 tập nhỏ gồm 74 họ thực vật có mạch.

Viện điều tra quy hoạch rừng công bố Cây gỗ rừng Việt Nam (1971 - 1988) gồm 7 tập và cuốn Những loài thực vật rừng quý hiếm cần bảo vệ ở Việt Nam. Phạm Hoàng Hộ (1991-1993), (1999 – 2000) có bộ Cây cỏ Việt Nam tác giả đã thống kê có mô tả và kèm theo hình vẽ của hơn 11.600 loài thực vật Việt Nam. Tập thể các Nhà thực vật học Việt Nam (2001, 2003, 2005) biên soạn cuốn Danh lục các loài thực vật Việt Nam và bộ Thực vật chí Việt Nam. Hiện nay đã xuất bản đƣợc 11 tập.

Đây là các tài liệu rất hữu ích cho các nghiên cứu tiếp theo về tài nguyên thực vật Việt Nam. Năm 1969, Phan Kế Lộc đã thống kê và bổ sung số loài ở miền Bắc lên 5.069 loài thực vật Hạt kín và 540 loài thuộc các ngành còn lại. Thái Văn Trừng đã thống kê thực vật Việt Nam, gồm 7.004 loài, 1850 chi, 289 họ. 5 Nguyễn Nghĩa Thìn (1997) [20] đã chỉ ra hệ thực vật Việt Nam hiện biết 11.

Phan Kế Lộc (1998) đã tổng kết hệ thực vật Việt Nam có 9.628 loài cây hoang dại có mạch, 2.010 chi, 291 họ, 733 loài. Lê Trần Chấn nghiên cứu hệ thực vật Việt Nam đã ghi nhận 10.298 chi, 285 họ của 6 ngành thực vật. Nguyễn Tiến Bân (2005) đã thống kê hệ thực vật Việt Nam hiện biết 11.603 loài, trong đó ngành Ngọc lan với 10. Trần Đình Lý và cộng sự, (1993) 1900 cây có ích ở Việt Nam.

Võ Văn Chi, 1997, (2012) Từ điển cây thuốc Việt Nam. Võ Văn Chi và Trần Hợp, (1999) Cây cỏ có ích ở Việt Nam. Nguyễn Thiện Tịch (2001), Lan Việt Nam. Trần Hợp (2002), Tài nguyên cây gỗ Việt Nam.

Đỗ Tất Lợi, (1977) Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. Nghiên cứu về yếu tố địa lý thực vật Pocs Tamas (1965) [34] đã phân tích và sắp xếp các loài thực vật ở Bắc Việt Nam có 5. Tác giả đã xây dựng phổ các yếu tố địa lý cho hệ thực vật ở miền Bắc Việt Nam, trong đó các yếu tố cũng nhƣ thành phần của chúng đều có sự thay đổi so với những kết quả nghiên cứu của Gagnepain, cụ thể nhƣ sau: *Nhân tố bản địa đặc hữu: 39,90% + Việt Nam 32,55% + Đông Dƣơng 7,35% *Nhân tố di cƣ từ các vùng nhiệt đới: 55,27% + Trung Hoa 12,89% + Ấn Độ và Hymalaya 9,33% + Malaysia - Indonesia 25,69% + Các vùng nhiệt đới khác 7,36% *Nhân tố khác 4,83% 6 + Ôn đới 3,27% + Thế giới 1,56% + Nhân tố nhập nội, trồng trọt 3,08% Năm 1978, Thái Văn Trừng [24] căn cứ vào bảng thống kê các loài của hệ thực vật Bắc Việt Nam đã cho rằng ở Việt Nam có 3% số chi và 27,5% số loài đặc hữu. Tuy nhiên, khi thảo luận tác giả đã gộp các nhân tố di cƣ từ Nam Trung Hoa và nhân tố bản địa đặc hữu Việt Nam làm một (45,7% cộng theo Gagnepain và 52,79% cộng theo Pocs Tamas) và căn cứ theo khu phân bố hiện tại, nguồn gốc phát sinh của loài đó đã nâng tỷ lệ các loài đặc hữu bản địa lên 50%, yếu tố di cƣ chiếm tỷ lệ 39% (trong đó từ Malaysia – Indonesia là 15%, từ Hymalaya – Vân Nam – Quí Châu là 10% và từ Ấn Độ - Miến Điện là 14%), các nhân tố khác theo tác giả chỉ chiếm 11% (7% nhiệt đới, 3% ôn đới và 1% thế giới), nhân tố nhập nội vẫn là 3,08%.

Trên cơ sở phân tích các yếu tố địa lý thực vật của nhiều địa phƣơng trên toàn quốc, kết hợp với những đánh giá, nhận xét về địa lý thực vật Việt Nam, Nguyễn Nghĩa Thìn (1997) [20] đã tổng hợp và kết luận hệ thực vật Việt Nam đƣợc cấu thành bởi các yếu tố: 1.Yếu tố đặc hữu Việt Nam: là những loài chỉ phân bố trong phạm vi của Việt Nam. Yếu tố Đông Dương: bao gồm Đông Dƣơng hẹp là các loài chỉ phân bố trong phạm vi ba nƣớc Đông Dƣơng và Đông Dƣơng rộng là những loài phân bố trong phạm vi ba nƣớc Đông Dƣơng đến Vân Nam (Trung Quốc), Thái Lan, Miến Điện về phía tây bắc và bán đảo Mã Lai về phía nam. Yếu tố Đông và Đông Nam Á: gồm những loài phân bố trong phạm vi ba nƣớc Đông dƣơng về phía bắc đến các tỉnh phía nam sông Hoàng Hà (Trung Quốc) và về phía nam đến bán đảo Mã Lai.