Nghiên cứu tính đa dạng sinh học khu hệ thực vật của Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung, Đắk Nông

Luận văn thạc sĩ phân tích hay nghiên cứu tính đa dạng sinh học khu hệ thực vật của khu bảo tồn thiên nhiên nam nung tỉnh đăk, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Vắn Minh Đức
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Trọng Bình
• Trường học: Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Nghiên cứu thực vật
• Đề tài: Nghiên cứu đa dạng sinh học khu hệ thực vật tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung, Đắk Nông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.2. Quan điểm về đa dạng sinh học
• 1.3. Quan điểm về thảm thực vật
• 1.4. Những nghiên cứu trên thế giới
• 1.5. Các nghiên cứu về hệ thực vật
• 1.6. Các nghiên cứu về thảm thực vật
• 1.7. Nghiên cứu về hệ thực vật
• 1.8. Nghiên cứu về thảm thực vật
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, PHẠM VI, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Mục tiêu chung
• 2.3. Mục tiêu cụ thể
• 2.4. Phạm vi nghiên cứu
• 2.5. Đối tượng nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp
• 2.7. Phương pháp điều tra chuyên ngành
• 2.8. Phương pháp tính toán, xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Diện tích và vị trí
• 3.2. Địa hình, địa thế
• 3.3. Địa chất, đất đai
• 3.4. Khí hậu – Thuỷ văn
• 3.5. Tài nguyên sinh vật rừng đã ghi nhận
• 3.6. Khái quát về đặc điểm kinh tế xã hội
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm hệ sinh thái rừng Khu BTTN Nam Nung
• 4.2. Đặc điểm rừng Khu BTNN Nam Nung
• 4.3. Hệ sinh thái Khu BTTN Nam Nung
• 4.4. Tính đa dạng khu hệ thực vật của Khu BTTN Nam Nung
• 4.5. Tính đa dạng, đặc điểm cấu trúc về thảm thực vật rừng
• 4.6. Thành phần và Số lượng các taxon thực vật
• 4.7. Đánh giá sự đa dạng của các taxon thực vật
• 4.8. Thực vật quý hiếm và phân bố của chúng trong Khu BTTN Nam Nung
• 4.9. Phân bố các loài thực vật quý hiếm
• 4.10. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn tài nguyên rừng của Khu BTTN
• 4.10.1. Cơ sở của công tác bảo tồn và phục hồi tài nguyên rừng
• 4.10.2. Định hướng các giải pháp bảo vệ và phát triển tài nguyên thực vật rừng
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu đa dạng sinh học khu hệ thực vật tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung

Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung, nằm ở tỉnh Đắk Nông, là một trong những khu vực có giá trị đa dạng sinh học cao tại Việt Nam. Nghiên cứu về đa dạng sinh học tại đây không chỉ giúp hiểu rõ hơn về hệ sinh thái mà còn đóng góp vào công tác bảo tồn và phát triển bền vững. Khu vực này có nhiều loài thực vật quý hiếm và đặc hữu, tạo nên một hệ sinh thái phong phú và đa dạng. Việc nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin cần thiết cho các chính sách bảo tồn và phát triển tài nguyên thiên nhiên.

1.1. Đặc điểm địa lý và sinh thái của Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung

Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung có diện tích rộng lớn, với địa hình đa dạng và khí hậu thuận lợi cho sự phát triển của nhiều loài thực vật. Hệ sinh thái chủ yếu là rừng kín thường xanh mưa ẩm, nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật quý hiếm. Đặc điểm này tạo điều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu và bảo tồn đa dạng sinh học.

1.2. Tầm quan trọng của đa dạng sinh học trong phát triển bền vững

Đa dạng sinh học không chỉ có giá trị về mặt sinh thái mà còn đóng góp vào phát triển kinh tế và xã hội. Việc bảo tồn đa dạng sinh học tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung sẽ giúp duy trì các dịch vụ sinh thái, bảo vệ nguồn nước và cải thiện chất lượng cuộc sống cho cộng đồng địa phương.

II. Những thách thức trong việc bảo tồn đa dạng sinh học tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung

Mặc dù Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung có nhiều tiềm năng, nhưng vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo tồn đa dạng sinh học. Các hoạt động khai thác tài nguyên, biến đổi khí hậu và sự xâm lấn của các loài ngoại lai đang đe dọa đến sự tồn tại của nhiều loài thực vật và động vật. Việc nhận diện và giải quyết những thách thức này là rất cần thiết để bảo vệ hệ sinh thái.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến hệ sinh thái

Biến đổi khí hậu đang gây ra những thay đổi lớn trong điều kiện khí hậu và môi trường sống của các loài thực vật tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định có thể làm giảm khả năng sinh trưởng và phát triển của nhiều loài thực vật bản địa.

2.2. Sự xâm lấn của các loài ngoại lai

Sự xuất hiện và phát triển của các loài thực vật ngoại lai xâm lấn đang gây áp lực lên các loài thực vật bản địa. Những loài này thường chiếm ưu thế và làm giảm sự đa dạng của hệ sinh thái, ảnh hưởng đến các loài động vật phụ thuộc vào thực vật bản địa.

III. Phương pháp nghiên cứu đa dạng sinh học tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung

Để nghiên cứu đa dạng sinh học tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung, các phương pháp điều tra và phân tích hiện đại đã được áp dụng. Việc thu thập dữ liệu về thành phần loài, số lượng và phân bố của các loài thực vật là rất quan trọng để đánh giá tình trạng đa dạng sinh học tại đây.

3.1. Phương pháp điều tra hiện trường

Phương pháp điều tra hiện trường bao gồm việc khảo sát trực tiếp tại các khu vực khác nhau trong Khu bảo tồn. Các nhà nghiên cứu sẽ ghi nhận và thu thập mẫu thực vật để phân tích sau này. Phương pháp này giúp xác định chính xác thành phần và số lượng các loài thực vật.

3.2. Phân tích dữ liệu và đánh giá đa dạng sinh học

Sau khi thu thập dữ liệu, các nhà nghiên cứu sẽ sử dụng các phần mềm phân tích để đánh giá mức độ đa dạng sinh học. Việc này bao gồm tính toán chỉ số đa dạng và phân tích cấu trúc quần thể của các loài thực vật trong khu vực.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung

Kết quả nghiên cứu về đa dạng sinh học tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung đã chỉ ra sự phong phú của các loài thực vật và động vật. Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin quan trọng cho công tác bảo tồn mà còn giúp phát triển các chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.

4.1. Đánh giá sự đa dạng của các loài thực vật

Kết quả cho thấy Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung có nhiều loài thực vật quý hiếm và đặc hữu. Việc đánh giá này giúp xác định các loài cần được bảo vệ và phát triển các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào công tác bảo tồn

Kết quả nghiên cứu sẽ được sử dụng để xây dựng các chương trình bảo tồn và phát triển bền vững. Các biện pháp bảo vệ loài và phục hồi hệ sinh thái sẽ được triển khai nhằm duy trì và phát triển đa dạng sinh học tại khu vực.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho nghiên cứu đa dạng sinh học tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung

Nghiên cứu về đa dạng sinh học tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung đã chỉ ra tầm quan trọng của việc bảo tồn và phát triển bền vững. Để đảm bảo sự tồn tại của các loài thực vật và động vật, cần có các chính sách và biện pháp bảo vệ hiệu quả. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển các chương trình bảo tồn tích cực.

5.1. Đề xuất các giải pháp bảo tồn hiệu quả

Các giải pháp bảo tồn cần được xây dựng dựa trên kết quả nghiên cứu và thực tiễn tại Khu bảo tồn. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế sẽ giúp nâng cao hiệu quả bảo vệ đa dạng sinh học.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong bảo tồn đa dạng sinh học

Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo tồn sẽ giúp Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung tiếp cận được nhiều nguồn lực và kinh nghiệm quý báu. Việc này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn và phát triển bền vững tại khu vực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam được xếp hạng thứ 16 trên thế giới về mức độ đa dạng tài nguyên sinh vật, sở hữu khoảng 10% tổng số loài sinh vật được ghi nhận trên toàn cầu, với hệ sinh thái rừng đặc dụng gồm 164 khu bảo tồn bao phủ hơn 2.744.000 ha tính đến năm 2014. Nằm ở trung tâm tỉnh Đắk Nông thuộc khu vực Nam Tây Nguyên, Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung giữ vai trò phòng hộ đầu nguồn đặc biệt xung yếu cho hệ thống thủy điện và sản xuất nông nghiệp trên lưu vực sông Ea Krông Nô - sông Sêrêpốk. Tuy nhiên, trước sức ép từ tình trạng khai thác lâm sản trái phép, biến đổi khí hậu và tập quán canh tác nông nghiệp xâm lấn tại vùng đệm, nguồn tài nguyên thực vật quý giá nơi đây đang đối mặt với nguy cơ suy thoái nghiêm trọng.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là điều tra toàn diện hiện trạng đa dạng sinh học hệ thực vật, đánh giá cấu trúc lâm học của các thảm thực vật rừng theo đai cao từ 500 m đến đỉnh Nam Jer Bri 1.580 m, đồng thời xác lập danh mục và bản đồ phân bố của 75 loài thực vật quý hiếm. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ diện tích 21.850,27 ha của Khu bảo tồn và 9.307 ha vùng đệm thuộc địa bàn các huyện Krông Nô, Đắk Glong và Đắk Song trong giai đoạn 2011 - 2016. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp hệ thống dữ liệu định lượng chuẩn xác về 881 loài thực vật bậc cao có mạch, mật độ tầng cây tái sinh đạt 5.600 cây/ha và độ tàn che rừng dao động từ 0,7 đến 0,9. Đây là căn cứ khoa học trực tiếp phục vụ công tác quy hoạch phân khu chức năng, xây dựng phương án quản lý rừng bền vững và thiết lập chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng hiệu quả cho địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng thuyết "Sinh vật địa quần lạc" của V. Sukachev kết hợp lý thuyết "Hệ sinh thái rừng nhiệt đới" của Arthur Tansley, làm sáng tỏ mối quan hệ biện chứng giữa các nhân tố đất đai feralit phát triển trên đá bazan, chế độ khí hậu nhiệt đới gió mùa cao nguyên và tổ thành loài thực vật. Đề tài vận dụng học thuyết phân loại thảm thực vật của Giáo sư Thái Văn Trừng (1978, 1998) dựa trên quan điểm sinh thái phát sinh quần thể, kết hợp nguyên lý cấu trúc ngoại mạo thảm thực vật của UNESCO (1973). Hệ thống phân loại taxon thực vật bậc cao có mạch được chuẩn hóa theo hệ thống phát sinh chủng loại của Armen Takhtadjan (1973), tích hợp tiêu chí đánh giá mức độ bị đe dọa của Sách Đỏ Việt Nam (2007) và 8 cấp phân hạng nguy cấp của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế IUCN (1994). Ba khái niệm cốt lõi định hình khung phân tích gồm: đa dạng sinh học 3 cấp độ (nguồn gen, loài, hệ sinh thái), thảm thực vật rừng và hệ thực vật cụ thể theo quy luật phân bố địa lý sinh vật của A. Tolmachev (1974).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của công trình được tổng hợp từ các đợt khảo sát thực địa chuyên sâu kết hợp kế thừa có chọn lọc các báo cáo kiểm kê tài nguyên của Viện Điều tra Quy hoạch Rừng và Quỹ Bảo tồn Thiên nhiên VCF. Phương pháp chọn mẫu được tiến hành theo quy trình điều tra tuyến điển hình kết hợp thiết lập ô tiêu chuẩn (OTC) cố định. Tổng chiều dài của 8 tuyến điều tra thực địa đạt 98 km, cắt ngang các dải địa hình chia cắt phức tạp từ thung lũng 500 m đến đỉnh núi cao 1.580 m. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 30 ô tiêu chuẩn điển hình với diện tích 2.000 m2 mỗi ô (kích thước 40 m x 50 m), nâng tổng diện tích điều tra chuyên sâu lên 60.000 m2 phân bố đồng đều tại các trạng thái rừng IIIA1, IIIA2, IIIA3, IVA và IIB.

Lý do lựa chọn phương pháp ô tiêu chuẩn 2.000 m2 kết hợp 5 ô dạng bản 25 m2 ở bốn góc và tâm ô là nhằm đảm bảo thu thập đầy đủ chỉ số sinh trắc học của tầng cây gỗ lớn (đường kính ngang ngực D1.3 ≥ 6 cm) cũng như định lượng chính xác tầng cây tái sinh, cây bụi và thảm tươi. Số liệu ngoại nghiệp được phân tích thống kê toán học, tính toán công thức tổ thành theo tỷ lệ phần trăm số cây Ki = 100 x (Ni / N) và biên tập bản đồ số hóa bằng phần mềm MapInfo 11.5 trong khung thời gian nghiên cứu hoàn thành.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, khu hệ thực vật tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung có mức độ đa dạng loài rất cao với 881 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 541 chi và 175 họ của 6 ngành thực vật. Ngành Ngọc lan (Magnoliophyta) giữ vai trò thống trị tuyệt đối với 799 loài (chiếm 90,69% tổng số loài), trong đó lớp Ngọc lan có 645 loài và lớp Hành có 154 loài. Ngành Dương xỉ (Polypodiophyta) xếp thứ hai với 66 loài (chiếm 7,49%), ngành Hạt trần (Pinophyta) có 10 loài (chiếm 1,14%), các ngành còn lại gồm Thông đất, Mộc tặc và Khuyết lá thông chiếm tỷ lệ dưới 1%.

Thứ hai, cấu trúc thảm thực vật có sự phân hóa rõ nét theo hai kiểu rừng chính dựa trên đai độ cao. Kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới phân bố ở độ cao dưới 1.000 m chiếm gần 70% diện tích, bao gồm 6 trạng thái phục hồi sau khai thác. Kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới núi thấp phân bố ở độ cao từ 1.000 m đến 1.580 m, được chia thành hai kiểu phụ: kiểu phụ cây lá rộng và kiểu phụ cây lá rộng xen cây lá kim với sự hiện diện đặc trưng của loài Thông nàng (Podocarpus imbricatus).

Thứ ba, các chỉ số cấu trúc lâm học phản ánh tiềm năng phục hồi tự nhiên mạnh mẽ. Tầng tán cây gỗ lớn duy trì mật độ bình quân từ 500 đến 1.000 cây/ha, độ tàn che đạt mức cao từ 0,7 đến 0,9 và mật độ cây tái sinh đạt 5.600 cây/ha. Chiều cao vút ngọn trung bình của tầng tán A1 đạt 20 - 25 m với đường kính thân 30 - 40 cm.

Thứ tư, nghiên cứu đã thống kê được 75 loài thực vật quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng được ghi danh trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ IUCN. Các loài gỗ quý nhóm IA và IIA như Cẩm lai, Giáng hương, Gõ mật, Gõ đỏ, Sao đen cùng các loài dược liệu quý như Hoàng đằng, Vàng đắng, Bình vôi đều ghi nhận tình trạng suy giảm nghiêm trọng về số lượng cá thể thành thục.

Thảo luận kết quả

Sự biến đổi sâu sắc trong cấu trúc rừng tại Nam Nung bắt nguồn từ lịch sử khai thác chọn kiệt của các lâm trường trước đây, kết hợp với áp lực canh tác nương rẫy, trồng cà phê và cao su của hàng ngàn cư dân vùng đệm 9.307 ha. Tại đai nhiệt đới dưới 1.000 m, rừng nguyên sinh nguyên vẹn không còn tồn tại, thay vào đó là sự bùng nổ của các loài cây tiên phong ưa sáng như Rè vàng, Kháo cuống đỏ, Thành ngạnh, Ba soi và thảm cỏ tranh, le, lồ ô.

So với các vùng sinh thái khác ở Tây Nguyên, hệ thực vật Nam Nung có sự tương đồng lớn về ưu thế của họ Dầu (Dipterocarpaceae) và họ Dẻ (Fagaceae), nhưng lại sở hữu nét sinh thái độc bản: hoàn toàn vắng bóng loài Thông ba lá (Pinus kesiya) dù địa hình có độ cao trên 1.000 m. Toàn bộ cơ cấu phân bố taxon và các thông số lâm học có thể được trực quan hóa thông qua bảng cấu trúc tổ thành loài theo đai cao, biểu đồ cột so sánh mật độ cá thể ưu thế và bản đồ không gian GIS tích hợp định vị các quần thể thực vật nguy cấp.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, thiết lập ranh giới và tăng cường năng lực quản lý bảo vệ nghiêm ngặt toàn bộ 21.850,27 ha diện tích Khu bảo tồn. Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung cần chủ trì triển khai hệ thống tuần tra thông minh ứng dụng máy định vị GPS và ảnh vệ tinh, đặt mục tiêu ngăn chặn 100% các vụ vi phạm chặt phá rừng và lấn chiếm đất lâm nghiệp tại các tiểu khu 1309, 1314, 1315 và 1609 trong giai đoạn 2026 - 2028.

Thứ hai, triển khai giải pháp kỹ thuật lâm sinh khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên kết hợp trồng bổ sung làm giàu rừng. Chi cục Kiểm lâm tỉnh Đắk Nông cần phối hợp với các tổ chức khoa học phục hồi 100% diện tích rừng nghèo kiệt (trạng thái IIIA1, IIB), nâng độ che phủ rừng duy trì ổn định trên 98% và tăng trữ lượng gỗ bình quân từ 100 - 200 m3/ha lên trên 250 m3/ha trong khung thời gian 2026 - 2030.

Thứ ba, xây dựng chương trình phát triển sinh kế bền vững và đẩy mạnh chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) tại vùng đệm 9.307 ha. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cần tổ chức giao khoán bảo vệ rừng gắn với chi trả tiền DVMTR lưu vực sông Krông Nô cho các hộ đồng bào dân tộc thiểu số, hỗ trợ kỹ thuật thâm canh cà phê và bời lời nhằm giảm 80% áp lực khai thác lâm sản ngoài gỗ trái phép trước năm 2028.

Thứ tư, thực hiện đề án bảo tồn nguyên vị (In-situ) và nhân giống bảo tồn chuyển vị (Ex-situ) đối với 75 loài thực vật nguy cấp. Các cơ sở nghiên cứu lâm nghiệp cần hợp tác xây dựng vườn ươm giống bản địa, tiến hành nhân giống và tái di thực tối thiểu 2.000 cá thể cây gỗ quý (Cẩm lai, Giáng hương, Du sam núi đất) vào sinh cảnh tự nhiên mỗi năm, hoàn thành mạng lưới ô định vị giám sát đa dạng sinh học vào năm 2027.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu là tài liệu chuyên khảo giá trị cho các cơ quan quản lý nhà nước như Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chi cục Kiểm lâm và Ban Quản lý rừng đặc dụng trong việc hoạch định chính sách lâm nghiệp, xây dựng đề án quy hoạch phân khu bảo tồn và phân bổ ngân sách chi trả dịch vụ môi trường rừng.

Công trình cung cấp khung phương pháp luận điều tra thực địa, phân tích tổ thành và xử lý dữ liệu ô tiêu chuẩn (OTC) chuẩn mực cho giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng và Sinh thái học tại các trường đại học khối nông lâm.

Tài liệu là cơ sở dữ liệu thực chứng quan trọng giúp các tổ chức phi chính phủ và quỹ tài trợ quốc tế (như WWF, IUCN, FFI) thẩm định hiện trạng sinh cảnh, thiết kế các chương trình bảo tồn nguồn gen nguy cấp và phát triển mạng lưới hành lang đa dạng sinh học vùng Tây Nguyên.

Nghiên cứu mang lại nguồn thông tin hữu ích cho các doanh nghiệp du lịch sinh thái và hợp tác xã dược liệu trong việc định hướng khai thác cảnh quan (như tuyến thác Bảy Tầng, thác Gấu) và phát triển các mô hình trồng cây thuốc dưới tán rừng mà không gây tác động tiêu cực đến cấu trúc hệ sinh thái nguyên bản.

Câu hỏi thường gặp

Khu hệ thực vật tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung có quy mô và cấu trúc phân loại như thế nào? Hệ thực vật Nam Nung ghi nhận tổng cộng 881 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 541 chi và 175 họ của 6 ngành. Trong đó, ngành Ngọc lan chiếm ưu thế lớn nhất với 799 loài, tiếp đến là ngành Dương xỉ với 66 loài, ngành Hạt trần có 10 loài, khẳng định tính phong phú sinh học vượt trội của khu vực Tây Nguyên.

Vì sao kiểu rừng nhiệt đới dưới độ cao 1.000 m tại Nam Nung không còn trạng thái nguyên sinh nguyên vẹn? Toàn bộ diện tích rừng dưới 1.000 m đã trải qua quá trình khai thác gỗ chọn kiệt của các lâm trường trong lịch sử kết hợp với tập quán đốt nương làm rẫy của cư dân địa phương. Điều này làm biến đổi cấu trúc tầng tán nguyên thủy, hình thành các trạng thái rừng thứ sinh phục hồi với sự gia tăng mạnh của cây ưa sáng.

Khả năng tự phục hồi của hệ sinh thái rừng Nam Nung được chứng minh qua những thông số lâm học nào? Kết quả điều tra thực nghiệm tại 30 ô tiêu chuẩn cho thấy rừng có độ tàn che cao đạt từ 0,7 đến 0,9, mật độ cây gỗ lớn đạt 500 - 1.000 cây/ha và đặc biệt mật độ cây tái sinh tự nhiên đạt 5.600 cây/ha. Đây là cơ sở sinh thái vững chắc bảo đảm rừng có khả năng tự phục hồi mà không cần can thiệp nhân tạo phức tạp.

Nghiên cứu đã ghi nhận bao nhiêu loài thực vật quý hiếm cần được ưu tiên bảo tồn? Luận văn đã thống kê chính xác 75 loài thực vật có nguy cơ tuyệt chủng thuộc Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ thế giới IUCN. Tiêu biểu gồm các loài gỗ quý nhóm IA, IIA như Cẩm lai, Giáng hương, Gõ đỏ, Sao đen cùng các loài dược liệu giá trị như Vàng đắng, Hoàng đằng, Đẳng sâm và Lan kim tuyến.

Thảm thực vật rừng tại Nam Nung được phân chia thành những kiểu chính nào theo độ cao? Thảm thực vật được phân thành hai kiểu sinh thái chính: kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới phân bố ở độ cao dưới 1.000 m (chiếm gần 70% diện tích) và kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới núi thấp phân bố ở đai cao từ 1.000 m đến 1.580 m (gồm kiểu phụ cây lá rộng và kiểu phụ hỗn giao lá rộng - lá kim).

Kết luận

• Luận văn đã kiểm kê và xác lập danh lục đầy đủ 881 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 541 chi, 175 họ của 6 ngành thực vật tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung.
• Làm rõ cấu trúc phân tầng và quy luật phân bố của hai kiểu rừng nhiệt đới và á nhiệt đới núi thấp theo đai cao địa hình từ 500 m đến 1.580 m.
• Xác định hiện trạng phân bố và mức độ đe dọa của 75 loài thực vật quý hiếm có tên trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ IUCN.
• Đánh giá định lượng tiềm năng lâm sinh với mật độ tái sinh tự nhiên đạt 5.600 cây/ha và độ tàn che đạt 0,7 - 0,9 trên diện tích rừng chiếm 95% Khu bảo tồn.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp bảo tồn nghiêm ngặt, khoanh nuôi phục hồi, sinh kế vùng đệm 9.307 ha và chi trả dịch vụ môi trường rừng.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp cơ sở dữ liệu thực vật học định lượng và bản đồ số hóa hiện trạng tài nguyên rừng chuẩn xác cho tỉnh Đắk Nông. Kế hoạch tiếp theo đòi hỏi các cơ quan chức năng hoàn thiện việc phân định ranh giới chức năng giai đoạn 2026 - 2030 và thiết lập chu kỳ giám sát đa dạng sinh học 3 năm một lần. Các nhà hoạch định chính sách, tổ chức bảo tồn và cộng đồng khoa học hãy cùng chung tay bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên vô giá, biến Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Nung thành trung tâm bảo tồn nguồn gen mẫu mực của vùng Tây Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho thời kỳ nghiên cứu hệ thực vật cụ thể. 1974 cho rằng “chỉ cần điều tra trên một diện tích đủ lớn để có thể bao trùm được sự phong phú của nơi sống nhưng không có sự phân hoá về mặt địa lý”. Ông gọi đó là hệ thực vật cụ thể. đã đƣa ra một nhận định là ở vùng nhiệt đới thành phần thực vật rất đa dạng thể hiện ở chỗ rất ít họ chiếm tỷ lệ 10% tổng số loài của hệ thực vật đó và tổng tỷ lệ phần trăm của 10 họ có số loài lớn nhất chỉ đạt 40-50% tổng số loài (dẫn theo Viện Điều tra quy hoạch rừng, 2006) số loài của một hệ thực vật cụ thể ở vùng nhiệt đới ẩm thƣờng là 1500 – 2000 loài [55] (Hoàng Thị Tuyết 2010).

Các nhà thực vật ngƣời Pháp đƣợc coi là những ngƣời đầu tiên của châu Âu nghiên cứu về thực vật Đông Nam , với họ sau những cánh rừng nhiệt đới còn tiềm ẩn rất nhiều giá trị. Vào những năm đầu thế kỷ XX, trong chƣơng trình nghiên cứu về thực vật Đông Dƣơng, Perry công bố 1.000 loài cây và dƣợc liệu tại Đông Nam đã đƣợc kiểm chứng và gần đây (1985) tổng hợp thành cuốn sách “Medicinal Plants of Eats and Southeast Asia” [66]. Brummitt (1992), chuyên gia của phòng bảo tàng thực vật Hoàng gia Anh, trong cuốn Vascular plant families and genera” đã thống kê tiêu bản thực vật bậc cao có mạch trên thế giới vào 511 họ, 13.884 chi, 6 ngành là Khuyết lá thông (Psilotophyta), Thông đá (Lycopodiophyta), Cỏ tháp bút (Equisetophyta), Dƣơng xỉ (Polypodiophyta), Hạt trần (Gymnospermae) và Hạt kín (Angiospermae). Trong đó ngành Hạt kín (Angiospermae) có 13.477 chi, 454 họ và đƣợc chia ra 2 lớp là: lớp Hai lá mầm (Dicotyledoneae) bao gồm 10.715 chi, 357 họ và lớp Một lá mầm (Monocotyledoneae) bao gồm 2.

Nguyễn Nghĩa Thìn (2000); “Đến nay đã thống kê được khoảng 90.000 loài có mặt ở vùng nhiệt đới, 50.000 loài ở vùng ôn đới Bắc Mỹ và Âu – Á. Vùng nhiệt đới Nam Mỹ là nơi giàu loài nhất, chiếm 1/3 tổng số loài trên toàn thế giới, trong đó, Baxin có thể có tới 55.000 loài, Colombia có khoảng 35.000 loài và Venezuela có 15.Kế tiếp là vùng Đông Nam Á, trong đó Niu Ghinea có LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.000 loài, Indonesia có tới 20.000 loài, Malaysia và Thái Lan có khoảng 12.000 loài, Đông Dương đạt tới 15. Châu Phi có sự đa dạng thấp hơn, các nước giàu loài nhất vùng này gồm Tanzania có khoảng 10.000 loài, Camơrun có khoảng 8. Các ng i n c u về t mt cv t Thảm thực vật đã đƣợc hình thành, tồn tại và phát triển từ khi bắt đầu có sự sống với nhiều điều kiện khác nhau.

Việc sắp xếp và phân loại chúng là vấn đề rất đƣợc quan tâm, từ đó các nhà khoa học đã nghiên cứu và đã cho ra đời nhiều hệ thống phân loại khác nhau. Phân chia theo các điều kiện sinh thái: Sennhicop (1964) [43] đƣa ra quan điểm phân loại rừng theo nơi sống và quần xã thực vật, trên đó có các kiểu thảm thực vật đặc trƣng. Kiểu phân loại này đƣợc dùng nhiều với loại đồng cỏ sử dụng làm cơ sở chăn nuôi và các quần xã cây trồng. Warming (1896) đã dựa trên tính chất của môi trƣờng đất để phân biệt những quần thể thực vật thành 13 nhóm sinh thái.

Hệ thống của Warming (1896) chia ra các kiểu thảm chính là thủy sinh, hạn sinh, ẩm sinh, trung sinh., ông chia những quần hệ thực vật thành quần hệ khí hậu, quần hệ thổ nhƣỡng và quần hệ vùng núi. (1957) cũng công nhận nhiều ƣu điểm lớn trong hệ thống phân loại của Schimper A., nhƣng với những số liệu mới nhất về thảm thực vật nhiệt đới thì những khái niệm đơn giản của Schimper A. chƣa quán triệt đƣợc hết. (1954) dựa vào yếu tố địa hình, thực bì và thổ nhƣỡng để phân loại.

Phân loại theo cấu trúc ngoại mạo: Theo trƣờng phái này quần hợp là đơn vị cơ bản của lớp phủ thực vật. Dấu hiệu đƣợc dùng làm cơ sở phân loại là hình thái ngoại mạo của thảm thực vật - đó là dạng sống ƣu thế cùng điều kiện nơi sống. Tiêu biểu cho trƣờng phái này có Rubel (1930), Mausel (1954), Ellenberg, Mueller và Dombois (1967). Các tác giả này đã chia ra 7 lớp quần hệ, các lớp lại chia thành lớp phụ, nhóm quần hệ, quần hệ.

(1955) (Dẫn theo Thái Văn Trừng (1978) [47] đã đƣa ra một hệ thống 3 cấp: thành phần loài cây là quần hợp, hình thái và cấu trúc là quần hệ và môi trƣờng sinh trƣởng là loạt quần hệ, hệ thống phân loại này LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 đƣợc xem nhƣ là một trong những hệ thống phân loại tốt nhất ở Châu Mỹ nhiệt đới thời điểm đó. UNESCO (1973) đƣa ra một khung phân loại chung cho thảm thực vật thế giới mà có thể thể hiện trên bản đồ 1:1. Tiêu chuẩn cơ bản của hệ thống phân loại này là cấu trúc, ngoại mạo. Bậc phân loại cao nhất của hệ thống này là lớp quần hệ, bậc thấp nhất ở dƣới phân quần hệ.

Phân loại thảm thực vật theo động thái và nguồn gốc phát sinh: Theo trƣờng phái này, dựa vào các đặc điểm khác nhau của thảm thực vật ở các trạng thái. Đó là quần xã cao đỉnh, quần xã dẫn xuất, hay là quần xã ở các giai đoạn của quá trình hình thành quần xã cao đỉnh, các quần xã có sự giống nhau về loài ƣu thế, về trạng thái của các loài ƣu thế trong cấu trúc của quần xã. Đại diện cho trƣờng phái này là Ramenski (1938), Sotrava (1972), Clemets (1916), Whittaker (1953). Trƣờng phái này khẳng định tính liên tục của thảm thực vật.

Theo Whittaker lớp phủ thực vật phức tạp không phải bởi các quần xã mà bởi các quần thể, nghĩa là tập hợp các cá thể của loài. Hệ thống phân loại thuộc nguồn gốc đƣợc thành lập trên cơ sở xác định nguồn gốc hệ thực vật - đó là hệ thống phân loại quan trọng nhất của các quần xã thực vật. Phân loại thảm thực vật theo thành phần hệ thực vật: Đại diện là Braun - Blanquet (1928) và các nhà nghiên cứu của nƣớc Đức, Ba Lan, Rumani,… Nguyên tắc cơ bản của trƣờng phái này là dựa vào loài đặc trƣng để phân chia quần hợp thực vật. Yếu điểm của trƣờng phái này là chỉ chú đến loài thực vật, ít chú đến các yếu tố khác, hơn nữa phƣơng pháp này cần một số lƣợng rất lớn các bảng mô tả ô tiêu chuẩn nên rất tốn kém và khó làm.

Phân loại rừng phục vụ mục đích kinh doanh: Phân loại rừng phục vụ mục đích kinh doanh đã hình thành và phát triển từ đầu thế kỷ XX với công trình tiêu biểu là - Học thuyết về các kiểu rừng của Morodov G. đã trình bày những vấn đề cơ bản về sinh thái rừng và coi kiểu rừng là đơn vị phân loại cơ bản. Mặc dù còn những thiếu sót nhất định, học thuyết về kiểu rừng của Morodov đã đƣợc các nhà nghiên cứu ở Liên Xô (cũ) kế thừa và phát triển nhƣ: Pogrepnhiac, Sucasop, Alechxeep, Nesterov, Melekhov,. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Ng i n c u về t cv t Việt Nam là quốc gia có mức ĐDSH cao so với các nƣớc trên thế giới, thành phần loài thực vật và hệ thực vật có tính đặc hữu cao. Việc nghiên cứu về hệ thực vật ở Việt Nam đã có từ lâu. Theo ƣớc tính của các nhà thực vật học, hệ thực vật Việt Nam có khoảng trên 15. Với hệ thực vật phong phú về thành phần loài, lịch sử nghiên cứu và sử dụng cây cỏ ở Việt Nam trải qua nhiều giai đoạn, có thể chia ra các giai đoạn chính sau: Các tài liệu thu thập đƣợc cho thấy ngay từ thời Hùng Vƣơng dựng nƣớc (năm 2900 trƣớc CN) các cƣ dân Lạc Việt đã có kinh nghiệm sử dụng nhiều loài cây để làm nhà, ăn uống, chữa bệnh.

Theo tích cổ lƣu lại, tổ tiên ta đã biết dùng gia vị kích thích ngon miệng, dùng gừng, riềng làm gia vị, ấm cơ thể; uống nƣớc vối, nƣớc chè vằng giúp sản phụ thông máu, ăn ngon cơm”. Theo Long Úy, đầu thế kỷ II trƣớc CN, có hàng trăm vị thuốc đã đƣợc phát hiện và sử dụng ở nƣớc ta nhƣ quả giun (Sử quân tử); sắn dây (Cát căn). Tới thời nhà Trần (1225-1399) cây thuốc đã đƣợc sử dụng rộng rãi và có nhiều kinh nghiệm chữa bệnh qu báu. Cuốn sách thuốc đầu tiên của nƣớc ta ra đời vào năm 1429 do Chu Tiên biên soạn có nhan đề Bản thảo cương mục toàn yếu.

Cùng thời đó cũng xuất hiện danh y nổi tiếng là Phạm Công Bân (XIII) Vào thế kỷ XVI, danh y Nguyễn Bá Tĩnh (Tuệ Tĩnh) là ngƣời có công phát triển nền Y dƣợc học Việt Nam tới đỉnh cao. Cuốn sách thuốc đầu tiên của ông đƣợc nhiều ngƣời biết tới: Nam dược thần hiệu với 11 quyển, nói tới công dụng của 496 vị thuốc Nam (241 vị thuốc trong đó có nguồn gốc thực vật). Tác phẩm tiếp theo cũng gây đƣợc tiếng vang đó là: Hồng nghĩa giác tư y thư với hai bài Hán Nôm, trong đó tóm tắt công dụng của 130 loài cây thuốc cùng cách trị 37 chứng sốt khác nhau (thƣơng hàn tam thập thất trùng pháp) [35] (Đỗ Tất Lợi 1995). Tuệ Tĩnh đƣợc coi là bậc danh y kỳ tài trong lịch sử y học nƣớc ta, là vị thánh thuốc Nam nổi tiếng với tuyên ngôn Nam dƣợc trị nam nhân”.

Tuệ Tĩnh đƣợc tôn vinh là bậc đại thiện, đại Nho, đại y, đại dƣợc. Tiếc rằng ông bị nhà Minh mời sang Trung Quốc và giữ lại không cho về nƣớc. Các bộ sách qu do ông viết đã bị quân Minh thu hết LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 nay chỉ còn lại: Nam dược thần hiệu, Tuệ Tĩnh y thư, Thập tam phương gia phủ và Thương hàn thập thất trùng phát [54]. Tới triều hậu Lê (Đời Lê Dụ Tông -1721-1792), có danh y Hải thƣợng Lãn Ông (tên thật là Lê Hữu Trác).

Ông viết bộ Lãn ông y thư tâm lĩnh hay Y tông tâm lĩnh gồm 28 tập, 66 quyển (khắc in năm 1772). Trong bộ sách, ngoài việc kế thừa Nam dƣợc thần hiệu của danh y Tuệ Tĩnh, Lãn Ông còn bổ sung 329 vị thuốc mới lấy từ cây cỏ. Hải thƣợng Lãn ông đã thu thập và giới thiệu 2.000 phƣơng thuốc gia truyền trong các tập: Bách gia trân tràng, Hành giả trận nhu. Ngoài ra, ông đã sáng chế nhiều phƣơng thuốc mới và giới thiệu trong các cuốn sách Hiệu phỏng tân phương, Y chẩn chuẩn thằng [35] (dẫn theo Đỗ Tất Lợi 1995).

Lê Hữu Trác ngoài việc chữa bệnh còn mở trƣờng dạy nghề Y, truyền bá tƣ tƣởng của mình.