Thu thanh và soạn nhạc với Cubase – Nguyễn Mai Kiên THU THANH VÀ SOẠN NHẠC VỚI CUBASE Nguyễn Mai Kiên Trường đại học văn hóa nghệ thuật quân đội 1 Thu thanh và soạn nhạc với Cubase – http://maikien.com THU THANH VÀ SOẠN NHẠC VỚI PHẦN MỀM CUBASE Cubase là một chương trình chuyên nghiệp cho thu thanh, soạn nhạc của hãng Steinberg (Đức). Đây là phần mềm mạnh mẽ và dễ sử dụng và có nhiều phiên bản. Nó là một phần mềm chủ (host) và hỗ trợ nhiều phần mềm, hiệu ứng, nhạc cụ ảo. Trong quyển sách này chúng tôi sử dụng Cubase Essential 4 (CE4) để minh họa cho việc soạn nhạc và thu thanh.
CE4 có cơ cấu, cấu trúc âm thanh giống như phiên bản Cubase 4 nhưng các tính năng được đơn giản hóa và không có một số chức năng đầy đủ. Tuy nhiên, phiên bản này vẫn đủ mọi khả năng cho chúng ta thu thanh và soạn nhạc một cách chuyên nghiệp. Nó có đủ các tính năng mix và chỉnh sửa như Cubase 4 và làm việc tốt đối với đa dạng phần cứng. Đồng thời nó hỗ trợ chuẩn plugins VST3 và các rãnh nhạc cụ ảo mới.
CE4 còn có khả năng thay đổi tốc độ của audio loop ở thời gian thực. Thêm nữa CE4 có thêm các amply ảo cho guitar và giả lập loa, cũng như nhạc cụ ảo HALionOne có các mẫu âm thanh (samples) từ đàn Motif của hãng YAMAHA. Khởi động và các thao tác điều khiển. Khởi động Ta mở chương trình bằng cách nhấn biểu tượng Cubase trên màn hình hoặc Start – Programs – Steinberg Cubase Essential 4 - Cubase Essential 4.
Sau khi khởi động chương trình, ta sẽ thấy cubase gồm 3 phần chính được bố trí làm 3 cột. Nếu không thấy ba cột này ta có thể nhấn nút Show Inspector trên thanh công cụ. 2 Trường đại học văn hóa nghệ thuật quân đội Thu thanh và soạn nhạc với Cubase – Nguyễn Mai Kiên Dòng thông tin về từng đúp thu Thanh Menu Thanh công cụ Chỉ số nhịp, hay thời gian bản nhạc Cột thông tin Danh sách các rãnh sử Cửa sổ làm về rãnh thu dụng trong chương trình, việc chứa có nhiều loại rãnh khác các đúp thu. Rãnh Audio, Midi, FX.
Các công cụ trên thanh Di chuyển (transport pannel) Thanh di chuyển trong cubase được chia làm nhiều phần, ta sẽ xem xét chúng lần lượt từ bên trái qua bên phải. Mức sử dụng CPU và đĩa cứng. Menu chọn chế độ thu thanh Chế độ thu lặp Kích hoạt chế độ Quantize tự động. Mức sử dụng CPU và đĩa cứng Bên trái ngoài cùng là tài nguyên mà máy tính sử dụng.
Nếu ta dùng nhiều hiệu ứng âm thanh hay sử dụng nhiều nhạc cụ ảo, thanh báo mức sử dụng CPU sẽ tăng lên. Bên cạnh là tín hiệu khi ta truy cập ổ cứng máy tính. Trường đại học văn hóa nghệ thuật quân đội 3 Thu thanh và soạn nhạc với Cubase – http://maikien. Menu chọn chế độ thu thanh: Có ba chế độ: Thông thường, ghép, thay thế.
Kiểu thu vòng lặp: Kiểu thu vòng lặp này có các chế độ sau: - Thu trộn, chỉ áp dụng cho thu thanh MIDI, khi ta chọn chế độ này các đúp thu khi thu lặp lại sẽ chồng lên nhau, ta sẽ vẫn nghe được tất cả các đúp thu cùng lúc. Nếu ta chọn “Keep Last” thì đúp cuối cùng khi thu thanh sẽ được giữ lại, các đúp thu trước sẽ không được lưu. Trong Cubase 4 còn có thêm chế độ thu lặp Stacked. Nếu ta chọn chế độ “Stacked” thì các đúp thu sẽ xuất hiện thành từng làn riêng biệt trên cùng một rãnh.
Chế độ này rất có ích nếu ta muốn thu nhiều đúp và sau đó sẽ xem hay chỉnh sửa đúp nào ưng ý mới lấy. Ta cũng có thể ghép tất cả các làn lại với nhau. Chế độ “Stacked 2” cũng tương tự như chế độ “stacked” nhưng tất cả các đúp thu sẽ đều được phát cùng lúc, kết quả ta sẽ nghe thấy tất cả âm thanh của các đúp thu. Phần đặt chế độ thu vá.
Phần này có các công cụ đặt ô nhịp để thu vá những câu hát hỏng. Ta đặt ô nhịp bắt đầu vá là 5.0 và ô nhịp cần ngắt đoạn vá là 7.0 và kích hoạt nút “I” và “O” trên bàn phím máy tính. Khi ta bắt đầu phát lại từ đầu, chương trình sẽ phát và đến ô nhịp thứ 5 sẽ tự động nhấn thu và đến hết ô nhịp thứ 6 sẽ tự nhả ra. 4 Trường đại học văn hóa nghệ thuật quân đội Thu thanh và soạn nhạc với Cubase – Nguyễn Mai Kiên Đặt Punch In bằng phím “I” Đặt Punch Out bằng phím “O” 1.
Phần thu, phát và định vị thời gian. Đây là phần chính của thanh di chuyển, nó gồm các nút: thu, tua đi, tua lại, tua về đầu bài, nút dừng, nút phát. Số ô nhịp, phách Thời gian khi phát Tua lại Tua lại Tua đến cuối từ đầu Dừng Phát Thu Tua đi Nút lặp lại 1. Phần tốc độ và máy đánh nhịp.
Phần này có công cụ máy đánh nhịp, nhấn vàng nút sx chuyển màu sáng, và khi thu thanh, sẽ có máy đánh nhịp. Có thể sử dụng phím tắt “C” trên bàn phím để bật hay tắt máy đánh nhịp. Bên phải, phía trên ta thấy nút Precount/Click là nút cho phép trước khi thu cubase sẽ đếm trước ô nhịp rồi mới bắt đầu thu thanh. Nút Tempo cho phép chúng ta kích hoạt tốc độ của bản nhạc.
Nếu bản nhạc chỉ có một tốc độ từ đầu tới cuối thì ta nhấn chuyển là FIXED, nếu bài có nhiều đoạn thay đổi tốc độ ta bật sáng nút Tempo lên. Dưới cùng là các nút đồng bộ các thiết bị ngoại vi với Cubase thông qua kết nối MIDI. Trường đại học văn hóa nghệ thuật quân đội 5 Thu thanh và soạn nhạc với Cubase – http://maikien. Phần đánh dấu cho dự án (marker).
Phần này giúp ta có thể di chuyển nhanh trong khi làm việc. Ta có thể đặt từng điểm đánh dấu ở bất kỳ chỗ nào trong dự án. Chẳng hạn ta đặt số 1 cho đoạn dạo nhạc, số 2 bắt đầu đoạn vào hát, số 3 cho đoạn điệp khúc, số 4 cho đoạn dạo giữa. Để đặt các điểm đánh dấu này, ta nhấn chuột chọn ô nhịp cần đánh dấu lên vạch chỉ số nhịp, sau đó nhấn nút Insert trên bàn phím.
Lúc này điểm thứ nhất sẽ được thêm vào dự án. Nhấn Insert lần nữa để đặt điểm tiếp theo. Khi muốn di chuyển đến điểm đánh dấu, ta chỉ cần nhấn SHIFT+số của điểm đánh dấu. Ví dụ chuển đến đoạn bắt đầu vào hát, ta nhấn SHIFT+2.
Chúng ta vẫn có thể dùng chuột nhấn trực tiếp vào số điểm đánh dấu trên thanh di chuyển này. Phần hiển thị tín hiệu Phần này hiển thị tín hiệu vào, ra của MIDI và Audio. Cuối cùng là thanh điều chỉnh mức độ tín hiệu ra tổng. Nếu tín hiệu ra quá lớn đèn đỏ sẽ hiển thị và ta nên kéo xuống đến khi nào đền tín hiệu audio báo màu vàng.
Đây là mức độ âm lượng tốt nhất. MIDI vào MIDI ra Audio vào Audio ra Thanh chỉnh tín hiệu ra 2. Các vấn đề kết nối 2. Chọn trình điều khiển cho cạc âm thanh trong Cubase Khi cài xong cubase SX và chạy chương trình lần đầu tiên, ta phải xác lập những thông số cơ bản để cubase có thể hiểu được sound card và chạy tốt với driver ASIO.
Trước tiên ta vào menu Devices -> Device setup. Khi xuất hiện bảng Device setup như dưới đây, ta chọn VST Audio System (trong cubase 2 ta chọn VST Multitrack hay VST Audiobay). 6 Trường đại học văn hóa nghệ thuật quân đội Thu thanh và soạn nhạc với Cubase – Nguyễn Mai Kiên Bên cửa sổ bên phải ta chọn trình điều khiển ASIO phù hợp với sound card. Nếu ta cài đặt cạc âm thanh đúng thì nó sẽ xuất hiện tên trong danh sách này.
Ví dụ trên sử dụng cạc âm thanh Presonus Firebox nên ta chọn là Firebox ASIO Driver trong mục ASIO Driver. Sau đó nhấn OK. Khi xuất hiện bảng thông báo, ta chọn Switch để xác nhận chọn driver mới. Khi ta chọn được trình điều khiển cho cạc âm thanh, ta sẽ thấy tên của trình điều khiển nằm dưới dòng VST Audio System.
Nhấn vào dòng này ta cũng có thể chỉnh độ trễ của cạc âm thanh vào và ra bằng cách nhấn Control Panel và điều chỉnh độ trễ của cạc âm thanh theo ý muốn. Trường đại học văn hóa nghệ thuật quân đội 7 Thu thanh và soạn nhạc với Cubase – http://maikien.com Độ trễ thông thường có thể chấp nhận được là 5 mi li giây (ms) hoặc 256 samples như hình dưới đây. Bảng điều khiển của cạc âm thanh Presonus Firebox Bảng điều khiển của trình ASIO4ALL Nếu soundcard của ta hỗ trợ Direct monitoring (kiểm âm trực tiếp) thì ta có thể chọn mục Direct monitoring, nếu không chắc chắn thì bỏ chọn ở mục này. Thiết lập đường ra và vào trong cubase Thiết lập đúng đường ra và vào cho cubase để có thể thu và phát chính xác được âm thanh và quản lý đường ra vào có hiệu quả.
Vào menu Devices chọn VST Connection hoặc nhấn phím F4. Trong phần Inputs ta có thể tạo các Bus khác nhau để thu âm thanh vào nhiều đường tùy theo cạc âm thanh. Chẳng hạn, ta sử dụng cạc âm thanh 4 đường vào và 4 đường ra, ta có thể thiết lập như sau: 1 bus Stereo để thu các nguồn Stereo như VCD, Minidisc, keyboard… 2 bus mono để thu các nguồn mono như guitar, Micro hát… 8 Trường đại học văn hóa nghệ thuật quân đội Thu thanh và soạn nhạc với Cubase – Nguyễn Mai Kiên Rãnh thu\Vào ra Vào 1 Vào 2 Vào 3 Vào 4 Ra 1 Ra 2 Keyboard x x x x Micro 1 x x x Guitar x x x Bảng trên đây minh họa ví dụ thu 4 đường: đường 1 & 2 cho đàn Keyboard, đường 3 cho Micro, đường 4 cho Guitar. Tất cả các nhạc cụ sẽ ra chung một đường Stereo 1 và 2.
Tạo Bus bằng cách chọn thẻ Input rồi nhấn nút Add Bus và chọn Mono. Trong ô Coun ta chỉnh thành số 2. Sau đó nhấn OK. Để đổi tên các Bus này ta nhấn đúp chuột vào tên bus đó và nhập tên bus mới vào.
Bên ô Device Port ta nhấn chọn từng đường vào tương ứng với nhạc cụ hay Micro theo như bảng trên. Trường đại học văn hóa nghệ thuật quân đội 9 Thu thanh và soạn nhạc với Cubase – http://maikien.com Để lưu các thiết lập cho đường ra và vào ta nhấn vào biểu tượng dấu cộng trên góc trên bên phải của cửa sổ này và nhập tên rồi nhấn OK. Đối với đường Out chúng ta cũng làm tương tự và đặt tên cho đường ra này là “Ra 1&2”.