Hát Soọng cô của người Sán Dìu ở huyện Lục Ngạn, Bắc Giang

Luận văn thạc sĩ: Hát Soọng cô của người Sán Dìu ở huyện Lục Ngạn, Bắc Giang

• Tác giả: Ngô Hiền Lâm Phương
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Minh Thu
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Hát Soọng cô của người Sán Dìu ở huyện Lục Ngạn, Bắc Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về Hát Soọng cô của người Sán Dìu ở huyện Lục Ngạn Bắc Giang

Hát Soọng cô là một thể loại dân ca đặc trưng của người Sán Dìu tại Lục Ngạn, Bắc Giang. Giai điệu nhẹ nhàng, lời ca ngắn gọn, phản ánh đời sống và tình cảm của cộng đồng. Người dân thể hiện ca khi lễ hội, đám cưới hoặc trong các buổi tụ họp thường ngày. Nhịp điệu và âm điệu có sự linh hoạt, thường được truyền miệng từ thế hệ này sang thế hệ khác. Nghiên cứu cho thấy bài hát mang đậm yếu tố tín ngưỡng, tôn vinh tổ tiên và khắc họa tình yêu đôi lứa. Sự đa dạng trong lời ca phản ánh tâm lý, mong ước và những khó khăn trong cuộc sống nông thôn. Hát Soọng cô góp phần quan trọng vào việc bảo tồn văn hoá phi vật thể của dân tộc Sán Dìu trong khu vực Bắc Giang.

1.1. Lịch sử hình thành và truyền thống

Hát Soọng cô bắt nguồn từ những lễ hội truyền thống của người Sán Dìu. Theo các ghi chép, loại nhạc này đã tồn tại ít nhất từ thế kỷ 19, gắn liền với các nghi lễ cúng tổ tiên và các sự kiện cộng đồng. Truyền miệng là phương thức chính để bảo tồn và lan tỏa. Các nghệ nhân như Phan Văn Minh và Nguyễn Văn An đã ghi lại nhiều bản sao, giúp duy trì bản gốc âm thanh và lời ca qua thời gian.

1.2. Đặc điểm âm nhạc và lời ca

Âm nhạc Soọng cô có âm điệu nhẹ, lên bổng xuống trầm, không cần nhạc đệm hiện đại. Lời ca ngắn, có nhịp vần chặt chẽ, thường dùng các câu đối, câu hỏi đáp. Chủ đề thường xoay quanh tình yêu, công việc, và kính trọng người già. Thể loại này thường được biểu diễn bởi một cặp nam nữ, tạo nên không gian giao lưu và tương tác trực tiếp giữa các thành viên cộng đồng.

II. Phân tích vấn đề trong Hát Soọng cô của người Sán Dìu tại Lục Ngạn Bắc Giang

Mặc dù Hát Soọng cô giữ vai trò quan trọng trong bản sắc văn hoá, nhưng hiện nay gặp nhiều thách thức. Sự chuyển đổi sang đời sống đô thị khiến người trẻ ít tiếp xúc với các buổi lễ truyền thống. Thông tin truyền miệng dễ bị mất mát, dẫn tới biến dạng lời ca và giai điệu. Thêm vào đó, thiếu tài liệu ghi chép chuẩn xác tạo khó khăn cho công tác nghiên cứu. Nhóm xã hội ngày càng phụ thuộc vào công nghệ, làm giảm tần suất biểu diễn trực tiếp. Các vấn đề này đe dọa nguồn giá trị vô hình và gây nguy cơ biến mất của Hát Soọng cô trong thời gian tới.

2.1. Sự suy giảm tiếp xúc thế hệ trẻ

Thế hệ trẻ ở Lục Ngạn hiện đang chuyển sang công việc làm thuê và du học. Họ ít tham gia vào các buổi lễ cộng đồng, dẫn tới việc không học hỏi và truyền lại Hát Soọng cô. Khi không có người tiếp nhận, các bài hát và phong cách biểu diễn dần mất đi. Điều này làm giảm khả năng duy trì truyền thống trong cộng đồng.

2.2. Thiếu tài liệu ghi chép và nghiên cứu

Cho tới nay, chưa có bộ sưu tập đầy đủ lời ca, âm thanh và phân tích học thuật về Hát Soọng cô. Các nhà nghiên cứu chỉ dựa vào một số tài liệu rải rác và phỏng vấn cá nhân. Sự thiếu hụt này gây khó khăn cho việc bảo tồn và truyền bá nội dung một cách chính xác, đồng thời làm cho việc giáo dục về văn hoá trở nên hạn chế.

III. Giải pháp và phương pháp bảo tồn Hát Soọng cô người Sán Dìu Lục Ngạn Bắc Giang

Để bảo tồn Hát Soọng cô, cần đa dạng hoá các giải pháp. Đầu tiên, xây dựng kho lưu trữ số gồm video, âm thanh và bản chép lời ca. Các trường học và trung tâm văn hoá có thể đưa nội dung vào chương trình giảng dạy, tạo môi trường học tập cho học sinh. Thứ hai, tổ chức các hội thảo, lễ hội thường niên để kích thích sự tham gia của cộng đồng và giới trẻ. Thứ ba, hỗ trợ các nghệ nhân địa phương ghi âm, xuất bản và chia sẻ trên nền tảng kỹ thuật số. Cuối cùng, khuyến khích nghiên cứu học thuật, tài trợ cho sinh viên thực hiện đề tài liên quan, giúp tạo nguồn tài liệu và nhận thức sâu rộng.

3.1. Xây dựng kho dữ liệu số và công cụ giáo dục

Tạo một nền tảng trực tuyến lưu trữ các bản ghi âm, video biểu diễn và lời dịch của Hát Soọng cô. Cung cấp tài liệu học tập cho trường học, cho phép học sinh nghe và học cách biểu diễn. Nền tảng này nên hỗ trợ tìm kiếm theo từ khóa, địa phương và chủ đề, giúp người dùng tiếp cận nhanh chóng.

3.2. Tổ chức sự kiện và hỗ trợ nghệ nhân

Định kỳ tổ chức lễ hội âm nhạc dân tộc, nơi nghệ nhân Sán Dìu biểu diễn Soọng cô. Cung cấp kinh phí, thiết bị ghi âm và quảng bá sự kiện qua mạng xã hội. Điều này sẽ thu hút công chúng, tạo động lực cho nghệ nhân chia sẻ kiến thức và truyền lại kỹ năng cho các thế hệ trẻ.

IV. Kết luận và ứng dụng Hát Soọng cô Sán Dìu ở huyện Lục Ngạn Bắc Giang

Hát Soọng cô là một tài sản văn hoá phi vật thể độc đáo, phản ánh đời sống, tín ngưỡng và cảm xúc của người Sán Dìu. Việc bảo tồn không chỉ giúp duy trì bản sắc địa phương mà còn đóng góp vào đa dạng văn hoá quốc gia. Các giải pháp đề xuất như số hoá, giáo dục và tổ chức sự kiện có thể tạo ra môi trường bền vững cho truyền thống. Khi được áp dụng, Hát Soọng cô sẽ trở thành nguồn cảm hứng cho nghệ thuật mới, hỗ trợ nghiên cứu dân tộc học và tăng cường nhận thức của cộng đồng về giá trị di sản vô hình.

4.1. Lợi ích xã hội và kinh tế

Bảo tồn Hát Soọng cô có thể thu hút du lịch văn hoá, tạo cơ hội kinh doanh cho cộng đồng địa phương. Các buổi biểu diễn thu hút khách tham quan, tăng thu nhập cho nghệ nhân và doanh nghiệp địa phương. Đồng thời, nâng cao nhận thức về di sản giúp xã hội trân trọng và bảo vệ đa dạng văn hoá.

4.2. Định hướng tương lai và nghiên cứu tiếp tục

Trong tương lai, cần mở rộng hợp tác giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và cộng đồng địa phương. Các đề tài nghiên cứu sâu hơn về cấu trúc âm nhạc, ngôn ngữ và ảnh hưởng xã hội sẽ làm giàu kiến thức. Điều này sẽ tạo nền tảng vững chắc cho bảo tồn lâu dài và phát triển sáng tạo mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dân tộc Sán Dìu tại huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang sở hữu một kho tàng di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc, trong đó làn điệu dân ca Soọng cô giữ vai trò trung tâm trong đời sống tinh thần. Theo số liệu thống kê dân số, toàn tỉnh Bắc Giang có khoảng 24.000 người Sán Dìu, riêng địa bàn huyện Lục Ngạn quy tụ mật độ cư trú cao nhất với khoảng 26.000 đồng bào phân bố tại các xã trọng điểm như Quý Sơn với 4.104 người, Hồng Giang với 1.570 người, Nghĩa Hồ với 1.506 người và Tân Mộc với gần 1.500 người. Trải qua tiến trình di cư lịch sử từ cuối thế kỷ XVII đến đầu thế kỷ XVIII, cộng đồng người Sán Dìu tại Lục Ngạn đã kiến tạo nên không gian sinh hoạt văn hóa vừa kế thừa cội nguồn tộc người, vừa tiếp biến linh hoạt với môi trường trung du Bắc Bộ.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ thực trạng mai một di sản trước sức ép của quá trình đô thị hóa và hội nhập văn hóa. Dù huyện Lục Ngạn duy trì được 9 câu lạc bộ Soọng cô với khoảng 100 người thực hành thường xuyên, nhưng phần lớn nghệ nhân am hiểu lề lối cổ đều đã cao tuổi, trong khi thế hệ trẻ ít có cơ hội tiếp cận ngôn ngữ mẹ đẻ. Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa diện mạo, phân tích đặc trưng thi pháp ca từ và cấu trúc không gian diễn xướng của Soọng cô từ góc nhìn văn học và văn hóa học dân gian. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào nguồn tư liệu điền dã thực tế tại Lục Ngạn năm 2022 cùng các văn bản chép tay của nghệ nhân bản địa. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thiết thực, cung cấp hệ thống cứ liệu khoa học chuẩn xác nhằm phục vụ công tác bảo tồn di sản, xây dựng chương trình giáo dục văn hóa địa phương và thúc đẩy phát triển du lịch di sản bền vững tại tỉnh Bắc Giang.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết văn học dân gian kết hợp cùng thi pháp học dân gian nhằm giải mã cấu trúc thể loại, hệ thống hình tượng và nghệ thuật tổ chức ngôn từ của Soọng cô. Đồng thời, lý thuyết diễn xướng văn hóa của trường phái nhân học folklore học được sử dụng để khảo sát bài ca trong tính chỉnh thể của môi trường sinh hoạt cộng đồng, bao gồm chủ thể thực hành, bối cảnh không gian và nghi thức phụ trợ.

Các khái niệm then chốt được thao tác hóa gồm: diễn xướng dân gian, không gian văn hóa tộc người, ca từ đối đáp giao duyên và quá trình tiếp biến ngôn ngữ. Nghiên cứu xác định Soọng cô là một hiện tượng văn hóa đa tầng. Về mặt ngôn ngữ và chữ viết, văn bản chép tay Soọng cô phản ánh sự kết hợp đặc thù giữa chữ Hán cổ chiếm khoảng 60% đến 70% tự dạng và chữ Nôm Sán Dìu tự tạo nhằm ghi lại tiếng nói bản địa. Về mặt nghi lễ, các bài hát gắn chặt với chu kỳ đời người, tiêu biểu là 4 bước chính trong phong tục hôn nhân truyền thống gồm xin lá số, báo yên, ăn hỏi và lễ cưới chính thức, thể hiện triết lý âm dương hòa hợp và tinh thần cố kết cộng đồng sâu sắc.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được xác lập thông qua cỡ mẫu khảo sát gồm hơn 200 bài ca từ ghi chép bằng chữ Hán - Nôm và phiên âm Latinh, trích xuất từ 2 tập tài liệu chép tay quý hiếm của nghệ nhân Phan Văn Minh hoàn thành vào các năm 2018 và 2020. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích, tập trung phỏng vấn sâu 12 nghệ nhân dân gian nòng cốt tại 9 câu lạc bộ trên địa bàn huyện Lục Ngạn, tiêu biểu như Nghệ nhân Ưu tú Trần Văn Ba và nghệ nhân Nguyễn Văn An tại thôn Trại Bèo, xã Giáp Sơn.

Quy trình phân tích kết hợp phương pháp điền dã dân tộc học thực hiện trong tháng 01/2022 với phương pháp phân tích văn bản thi pháp học và so sánh liên vùng. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này nhằm khắc phục triệt để tính chất truyền khẩu biến thiên, đối chiếu văn bản chép tay với lời hát sống động ngoài thực địa, đồng thời làm rõ nét khu biệt giữa Soọng cô Lục Ngạn với vùng hát tại Thái Nguyên và Tuyên Quang. Quá trình xử lý dữ liệu bảo đảm tính khách quan, khoa học và phản ánh trung thực bản sắc văn hóa tộc người.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, đề tài tình yêu lứa đôi chiếm tỷ trọng áp đảo với hơn 70% dung lượng ca từ sưu tầm được. Hệ thống bài hát giao duyên được tổ chức hết sức quy củ qua chuỗi 7 chặng diễn xướng tuần tự từ lúc hoàng hôn đến rạng sáng, tiêu biểu là chùm 12 khúc ca nhớ nhung tương ứng với 12 tháng trong năm. Từng lời ca miêu tả các cung bậc cảm xúc tinh tế, gắn bó thiết tha giữa thiên nhiên đồi rừng và tâm trạng lứa đôi.

Thứ hai, nghệ thuật ca từ ghi nhận 100% tác phẩm tuân thủ nghiêm ngặt mô hình thể thơ thất ngôn tứ tuyệt chịu ảnh hưởng từ thơ Đường, kèm theo một số biến thể 3-7-7-7 đặc trưng trong nghi thức mời trầu, mời rượu. Khảo sát âm luật chỉ ra trên 85% các bài hát sử dụng độc vận vần bằng gieo ở các câu một, hai và bốn, kết hợp nhịp điệu chẵn 2/2/3 hoặc 4/3 khoan thai, tạo điều kiện thuận lợi cho lối ngâm vịnh không cần nhạc cụ đệm.

Thứ ba, chức năng luân lý và phản ánh đời sống nông nghiệp chiếm khoảng 25% đến 30% tư liệu. Nổi bật là hệ thống 12 bài ca hái chè phản ánh chuẩn xác quy luật thời tiết và thời vụ sản xuất qua 4 mùa xuân, hạ, thu, đông. Đồng thời, 100% các cuộc hát đối đáp đều khởi đầu bằng nghi thức hát chúc phúc các bậc cao niên và gia chủ, minh chứng cho truyền thống tôn kính tổ tiên và đạo lý uống nước nhớ nguồn của người Sán Dìu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tạo nên diện mạo độc đáo của Soọng cô Lục Ngạn bắt nguồn từ ký ức lịch sử di cư và phương thức cư trú làng bản khép kín. Việc nhắc đến địa danh Quảng Đông trong khúc hát tháng Mười thể hiện ý thức hướng về cội nguồn sâu xa. Trong khi đó, địa hình đồi bãi trù phú tại Lục Ngạn tạo điều kiện để các đồi chè, vườn cây trở thành không gian lao động và giao lưu tình cảm tự nhiên của nam nữ thanh niên.

Khi so sánh với các nghiên cứu tại Thái Nguyên và Tuyên Quang, Soọng cô tại Lục Ngạn thể hiện tính ổn định cao hơn về mặt văn bản hóa nhờ công sức ghi chép, dịch thuật bền bỉ của các nghệ nhân địa phương. Nếu vùng Tuyên Quang chủ yếu lưu truyền qua trí nhớ với quy mô sinh hoạt xóm lẻ, thì Lục Ngạn đã xây dựng được mạng lưới 9 câu lạc bộ cấp xã hoạt động có tổ chức. Dữ liệu này có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu chủ đề ca từ (72% Tình yêu đôi lứa, 16% Đạo lý gia đình, 12% Lao động sản xuất) và bảng ma trận đối chiếu 7 chặng diễn xướng tương ứng với khung thời gian thực từ 19 giờ tối hôm trước đến 6 giờ sáng hôm sau, làm nổi bật nhịp điệu sinh hoạt văn hóa thâu đêm đặc trưng của đồng bào.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tiến hành số hóa toàn diện kho tàng ca từ Soọng cô. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Giang cần phối hợp cùng Ủy ban nhân dân huyện Lục Ngạn triển khai dự án ghi âm, ghi hình và phiên âm Latinh hóa 100% các tập tài liệu chép tay cổ. Mục tiêu cụ thể là hoàn thành xuất bản 1 tuyển tập song ngữ chuẩn xác gồm 300 bài dân ca trước quý IV/2025 nhằm làm tài liệu lưu trữ vĩnh viễn.

Thứ hai, đưa di sản Soọng cô vào chương trình giáo dục phổ thông địa phương. Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Lục Ngạn giữ vai trò chủ trì, chỉ đạo các trường trung học cơ sở và trung học phổ thông tại 5 xã trọng điểm gồm Quý Sơn, Giáp Sơn, Hồng Giang, Nghĩa Hồ, Tân Mộc thành lập các câu lạc bộ dân ca học đường. Mục tiêu đặt ra là tiếp cận trên 4.500 học sinh, tổ chức ít nhất 2 buổi ngoại khóa trải nghiệm thực tế mỗi học kỳ, hoàn thành trong giai đoạn 2024 đến 2026.

Thứ ba, thiết lập cơ chế đãi ngộ và không gian truyền dạy cho nghệ nhân dân gian. Hội Văn nghệ dân gian tỉnh Bắc Giang cần lập hồ sơ đề nghị công nhận danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú cho tối thiểu 5 nghệ nhân cao tuổi tiêu biểu tại địa phương. Đồng thời, chính quyền huyện cần cấp kinh phí hỗ trợ thường xuyên từ 1,5 đến 2,0 triệu đồng mỗi tháng cho các nghệ nhân chủ nhiệm để duy trì lớp dạy hát miễn phí tại nhà văn hóa thôn từ năm 2025.

Thứ tư, tích hợp diễn xướng Soọng cô vào chuỗi du lịch sinh thái nông nghiệp Lục Ngạn. Hiệp hội Du lịch tỉnh Bắc Giang liên kết với các hợp tác xã du lịch miệt vườn xây dựng không gian biểu diễn dân ca thực cảnh phục vụ du khách trong mùa thu hoạch vải thiều và lễ hội hoa quả. Chỉ tiêu đề ra là đạt tối thiểu 60 buổi diễn mỗi năm, gia tăng thu nhập trực tiếp cho các câu lạc bộ thêm 20% mỗi mùa du lịch trong giai đoạn 2025 đến 2027.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Văn học, Văn hóa học, Ngôn ngữ học: Luận văn cung cấp khung phương pháp nghiên cứu liên ngành hiện đại cùng hệ thống tư liệu điền dã năm 2022 nguyên bản, hỗ trợ đắc lực cho các đề tài nghiên cứu thi pháp dân ca và văn hóa các dân tộc nhóm ngôn ngữ Hán - Tạng tại miền núi phía Bắc.

Nhóm cán bộ quản lý văn hóa và cơ quan hoạch định chính sách cấp tỉnh, huyện: Các nhà quản lý có thể sử dụng dữ liệu thống kê về 26.000 dân cư Sán Dìu và thực trạng 9 câu lạc bộ tại Lục Ngạn để làm luận cứ thực tiễn xây dựng đề án bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Nhóm nghệ nhân dân gian và ban chủ nhiệm các câu lạc bộ Soọng cô: Nguồn văn bản 200 bài ca từ đã được phiên âm, dịch nghĩa và chú giải điển tích chuẩn xác đóng vai trò như tập giáo trình chuẩn mực phục vụ công tác truyền dạy hát cho các thế hệ học viên kế cận.

Nhóm doanh nghiệp lữ hành và nhà phát triển du lịch cộng đồng: Các đơn vị kinh doanh du lịch có thể khai thác kịch bản diễn xướng 7 chặng và nét độc đáo của nghi lễ cưới hỏi để dàn dựng các sản phẩm du lịch trải nghiệm văn hóa bản địa khác biệt tại huyện Lục Ngạn.

Câu hỏi thường gặp

Hát Soọng cô của người Sán Dìu có điểm gì khác biệt so với các làn điệu dân ca khác ở Bắc Giang? Soọng cô là thể loại dân ca đối đáp không sử dụng nhạc cụ đệm, giai điệu ngân dài tự do phụ thuộc vào hơi thở người hát. Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở ca từ tuân thủ thể thơ thất ngôn tứ tuyệt ghi chép bằng chữ Hán - Nôm Sán Dìu, trong khi hát Quan họ hay Soong hao của người Nùng sử dụng thang âm và thể thơ khác biệt.

Vì sao văn bản hát Soọng cô cổ lại được ghi chép chủ yếu bằng chữ Hán và chữ Nôm Sán Dìu? Do nguồn gốc lịch sử di cư từ vùng duyên hải Nam Trung Quốc, người Sán Dìu mượn khoảng 60% đến 70% tự dạng chữ Hán cổ kết hợp sáng tạo chữ Nôm bản địa để ghi âm tiếng mẹ đẻ. Các thầy cúng và nho sĩ trong làng đóng vai trò then chốt ghi chép lời ca thành sách nhằm lưu giữ qua nhiều đời.

Lề lối diễn xướng Soọng cô giao duyên diễn ra theo những chặng thời gian nào? Một đêm hát giao duyên hoàn chỉnh diễn ra liên tục từ chập tối đến sáng hôm sau qua 7 chặng luân phiên gồm: hát mở đầu, mời gọi hát, tỏ tình lứa đôi, mời ăn đêm, hát gà gáy năm canh, đón bình minh và hát chia tay. Toàn bộ tiến trình phản ánh phép ứng xử tế nhị, mực thước giữa hai bên nam nữ.

Ý nghĩa của quy tắc bài hát đêm thứ nhất chỉ được hát lại vào đêm thứ năm là gì? Quy tắc diễn xướng truyền thống này đòi hỏi các bên tham gia phải nắm giữ vốn liếng ca từ vô cùng phong phú và có tài ứng đối linh hoạt. Việc không lặp lại ca từ trong suốt 4 đêm liên tiếp thúc đẩy kho tàng Soọng cô liên tục phát triển, tạo nên tính đa dạng cho hàng trăm bài ca đối ứng.

Thực trạng duy trì và hoạt động của các câu lạc bộ Soọng cô tại Lục Ngạn hiện nay ra sao? Huyện Lục Ngạn hiện duy trì 9 câu lạc bộ dân ca tại các xã như Giáp Sơn, Thanh Hải, Quý Sơn với khoảng 100 thành viên nòng cốt. Các câu lạc bộ sinh hoạt đều đặn trong các dịp nông nhàn, lễ hội mùa xuân và tích cực mở lớp truyền dạy chữ viết, lời ca cổ cho thanh thiếu niên địa phương.

Kết luận

• Công trình khẳng định Soọng cô là tài sản tinh thần vô giá, phản ánh bản sắc tâm hồn và thế giới quan của 26.000 đồng bào dân tộc Sán Dìu tại huyện Lục Ngạn.
• Luận văn hệ thống hóa và phân tích thi pháp hơn 200 bài ca từ mẫu mực, chứng minh cấu trúc thất ngôn tứ tuyệt độc vận bằng cùng nhịp điệu chẵn là đặc trưng nghệ thuật cốt lõi.
• Nghiên cứu làm sáng tỏ quy trình diễn xướng 7 bước chặt chẽ gắn liền với đời sống lao động 12 tháng và đạo lý uống nước nhớ nguồn của cộng đồng.
• Tư liệu điền dã năm 2022 cung cấp bức tranh chân thực về mạng lưới 9 câu lạc bộ, khắc phục sự trống vắng tư liệu khoa học chuyên sâu về dân ca Sán Dìu ở Bắc Giang.
• Hệ thống 4 giải pháp đề xuất mở ra lộ trình khả thi nhằm gắn kết di sản với giáo dục học đường và du lịch sinh thái bền vững.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là công trình chuyên khảo đầu tiên giải mã toàn diện Soọng cô Lục Ngạn trên cả hai bình diện văn học và nhân học diễn xướng. Kế hoạch tiếp theo cần tập trung số hóa dữ liệu trong giai đoạn 2024 đến 2025 và áp dụng tài liệu vào trường học từ năm 2025. Các cấp chính quyền, nhà nghiên cứu và cộng đồng cần chung tay hành động thiết thực để tiếng hát Soọng cô tiếp tục ngân vang trường tồn giữa núi rừng Lục Ngạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, đề tài có bố cục 3 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Khái quát về ngƣời Sán Dìu và hát Soọng cô Chƣơng 2: Nội dung, nghệ thuật ca từ hát Soọng cô của ngƣời Sán Dìu ở Lục Ngạn, ắc iang Chƣơng 3: Nghệ thuật diễn xƣớng và vấn đề bảo tồn hát Soọng cô của ngƣời Sán Dìu ở Lục Ngạn, ắc iang 8 NỘI DUNG Chƣơng 1 KHÁI QUÁT VỀ NGƢỜI SÁN DÌU VÀ HÁT SOỌNG CÔ 1. Khái quát về ngƣời Sán Dìu ở Việt Nam và ngƣời Sán Dìu ở huyện Lục Ngạn Dân tộc Sán Dìu là dân tộc tồn tại khá lâu đời với nhƣng phong tục tập quán riêng. Họ cũng là một trong số ít những dân tộc còn gìn giữ đƣợc những bài dân ca truyền thống mà họ gọi là “Soọng cô”. Hát Soọng cô đã hình thành, tồn tại và phát triển cùng với sự tồn tại và phát triển của dân tộc Sán Dìu, hiện đƣợc lƣu truyền chủ yếu ở một số địa bàn nhƣ Thái Nguyên, Tuyên Quang, Vĩnh Phúc và ắc iang.

Trong đó, những bài Soọng cô của ngƣời Sán Dìu ở ắc iang có diện mạo, đặc điểm vừa tƣơng đồng, vừa khác biệt so với các vùng khác. Người Sán Dìu ở Việt Nam 1.1 Nguồn gốc Dân tộc Sán Dìu còn có một số tên gọi khác là: Trại, Trại Đất, Mán quần cộc, Mán váy xẻ, San Déo Nhín. Theo các cụ già ngƣời Sán Dìu ở Tuyên Quang kể thì Sán Dìu là tộc ngƣời nhỏ, quê tổ xa xƣa ở Quảng Đông (Trung Quốc). Cuối thế kỉ XVII đầu thế kỉ XVIII, ngƣời Sán Dìu phải dời quê cha đất tổ, tìm đƣờng sang các nƣớc Đông Nam Á trong đó có Việt Nam để sinh sống.

Đến Việt Nam, ngƣời Sán Dìu đã qua Quảng Ninh vào Hà ắc rồi ngƣợc lên Tuyên Quang. Đồng bào đã lập làng cƣ trú ở nhiêu nơi trên đất nƣớc Việt Nam nhƣ Quảng Ninh, ắc Giang, Thái Nguyên, Vĩnh Phúc và Tuyên Quang. Trong trang sách “Tìm hiểu đồng bảo miền núi Việt Nam”, tác giả Bùi Đình đã viết “Quần Cộc từ Quang Đông di cư sang đất ta mới được độ ba bốn trăm năm nay, còn có tên là Sơn Dao: họ ở rải rác khắp chu vi đồng bằng trong các vùng Đồng Hà, Hà Cối, Quảng Yên, Phủ Lạng Thương, Thái Nguyễn, Vĩnh Yên, Ruyên Quang. Lác đác ngoài các hải đảo trong vịnh Bắc Việt như Kẻ Bào, Cát Bà cùng có.

9 Nhóm ở ngoài duyên hải như Đầm Hà, Hà Cối, Quảng Yên thời phong tục đều theo người Kinh. Nhưng trong các vùng Phủ Lạng Thương, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Vĩnh Yên còn giữ được một đôi tính cách Mán. Phong tục tập quán Dân tộc Sán Dìu sinh sống tập trung ở trung du ắc ộ từ tả ngạn sông Hồng đổ về phía đông. Làng xóm của họ giống với làng của ngƣời Kinh, giữa các nhà có tƣờng rào và giữa các làng có lũy tre ngăn cách.

Ngƣời Sán Dìu chủ yếu sống bằng sản xuất nông nghiệp. Nhƣ phần lớn ngƣời nông dân Việt Nam, ruộng đất với họ là tài sản, tấc đất tấc vàng. Những thế hệ trƣớc đã truyền cho thế hệ sau lời khuyên: “Buôn đông bán tây không bằng cày góc ruộng” (Mai tông, mai slay mạo cộ số thén coóc). Ngƣời Sán Dìu theo chế độ phụ quyền.

Trong hôn nhân, những đôi trai gái đƣợc tự do yêu đƣơng, tìm hiểu. Tuy nhiên quyết định lại thuộc về cha mẹ. Ngƣời Sán Dìu cũng quan trọng việc xem tuổi, xem ngày tốt, giờ đẹp nhƣ ngƣời Kinh. Trong gia đình, ngƣời cha hoặc ngƣời chồng làm trụ cột, chịu trách nhiệm chính trong kinh tế gia đình và có quyền quyết định mọi việc.

Chỉ có con trai mới đƣợc thừa hƣởng gia tài cha để lại.