MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Hiện nay việc chăm sóc NCT là trách nhiệm không chỉ ở một quốc gia mà nó là vấn đề mang tính toàn cầu. Hiện nay trên thế giới, NCT trở thành đối tượng quan tâm đặc biệt và được chăm sóc chu đáo, được hưởng đầy đủ phúc lợi xã hội. Đặc biệt có rất nhiều nghiên cứu về NCT đã nêu lên được quá trình già hóa dân số nhanh chóng với số lượng NCT tăng mạnh mẽ hàng năm.
Những đặc điểm và các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe NCT, sự quan tâm hỗ trợ giữa NCT với con cháu và ngược lại. Trong đó, có những nghiên cứu về sức khỏe tinh thần cho NCT. Từ đó có những đề xuất giải pháp nhằm nâng cao sức khỏe tinh thần cho NCT để họ có cuộc sống tốt đẹp hơn. Việt Nam đang đối diện với những thách thức to lớn của quá trình già hóa dân số đang diễn ra một cách nhanh chóng.
Tuổi thọ trung bình của nước ta đã tăng từ 68,6 tuổi vào năm 1999 lên 73,2 tuổi vào năm 2014. Dự báo sẽ tăng lên tới 78 tuổi vào năm 2030 và 80,4 tuổi vào năm 2050. Tính đến hết năm 2017, cả nước có trên 11 triệu NCT, chiếm khoảng 11,95% dân số; trong đó, có khoảng gần 2 triệu người từ 80 tuổi trở lên. Theo định nghĩa của Liên hợp quốc thì kể từ năm 2014 Việt Nam đã chính thức bước vào quá trình già hóa dân số.
Dự báo, trong khoảng 20 năm tới tỷ lệ người từ 65 tuổi trở lên tăng từ 7% lên đến 14% tổng dân số, một tốc độ thuộc hàng cao nhất thế giới. Đến năm 2038, nhóm cao tuổi ở Việt Nam sẽ chiếm đến 20% tổng dân số cả nước. Việt Nam là một trong những nước có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất trên thế giới nên không có nhiều thời gian chuẩn bị cho những thách thức đối với tình trạng dân số già. Do đó, những giải pháp phù hợp và kịp thời nên được đưa ra để có thể đảm bảo khả năng đáp ứng với nhu cầu chăm sóc sức khỏe tăng lên nhanh chóng đối với người già.
Cùng với quá trình già hóa dân số, nhu cầu được chăm sóc của NCT ngày càng cao và là một thách thức rất lớn với hệ thống an sinh xã hội nói chung và hệ thống chăm sóc NCT nói riêng. Đảng và Nhà nước rất quan tâm, chăm sóc và phát huy vai trò của NCT thông qua việc ban hành các chủ trương, chính sách như Luật Người cao tuổi, chương trình hành động về người cao tuổi. Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 523/QĐ-TTg ngày 24/9/1994 về thành lập Hội Người cao tuổi Việt Nam, Chỉ thị số 59/CT-TW ngày 27/9/1995 của Ban Bí thư Trung ương (khóa VII) “Về chăm sóc người cao tuổi” quy định: “Việc chăm sóc đời sống vật chất và tinh thần của NCT là trách nhiệm của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội”. Luật Người cao tuổi (năm 2009) đã quy 1 định cụ thể về công tác phụng dưỡng, chăm sóc đời sống vật chất và tinh thần cho NCT tại chương II của Luật này.
Phần lớn NCT ở Việt Nam hiện nay có cuộc sống ổn định, tâm trạng lớn nhất của họ là muốn gắn bó với gia đình, hòa nhập với xã hội để sống cho mình và sống vì con cháu, truyền thụ những kiến thức, kinh nghiệm trong cuộc sống cho thế hệ sau. Điều này khẳng định rằng: những truyền thống đạo đức xã hội, gia đình Việt Nam, thuần phong mỹ tục của người Việt Nam vẫn được bảo tồn và trụ vững theo cách mà NCT muốn gìn giữ. Tuy vậy, do ảnh hưởng của quá trình lão hóa một số NCT có sự khủng hoảng về tâm lý, có những thay đổi về nhận thức và hành động theo hướng tiêu cực, hay lo lắng về vấn đề trong cuộc sống hàng ngày, sức khỏe suy giảm. Bên cạnh đó, cảm giác cô đơn khi con cháu đi làm và đi học thường xuyên khiến phần lớn thời gian của người già là ở một mình, sự tủi thân khi con cháu không quan tâm chăm sóc.
Nếu không còn người bạn đời bên cạnh thì sự cô đơn càng rõ rệt và người già rất dễ bị trầm cảm, sống thu mình lại và lúc này con cháu muốn quan tâm lại càng khó hơn. Tâm lý nhớ hoài quá khứ xuất hiện khi người già thường xuyên kể chuyện “ngày xưa”, thường đem so sánh với hiện tại và điều này có thể khiến con cháu không cảm thấy thoải mái, muốn tránh xa những câu chuyện đó và vô tình lại làm người già cảm thấy bị cô lập. Cảm giác bi quan nếu có dấu hiệu của bệnh tật, bệnh càng nặng thì người già càng bi quan khi phải phụ thuộc vào sự chăm sóc của người khác và họ biết khả năng hồi phục của mình không còn được tốt như những người trẻ tuổi, lo lắng về một tương lai phải ngồi hoặc nằm một chỗ và không tự chủ được về sinh hoạt. Nhu cầu của NCT là cần cảm nhận được sự quan tâm hơn, sống vui, sống khỏe trong những ngày tháng về già.
Qua đó, góp phần hạn chế các dấu hiệu không tốt về sức khỏe tinh thần. Chính tinh thần của NCT tốt, vui vẻ thì sẽ đẩy lùi được bệnh tật, cơ thể khỏe mạnh hơn. NCT dành thời gian tập thể dục, vận động nhẹ nhàng, giảm bớt những suy nghĩ, âu lo về cuộc sống hay tham gia các lớp thể dục dưỡng sinh hoặc câu lạc bộ NCT để có thêm người tâm tình, bầu bạn. Sự quan tâm của Nhà nước và các tổ chức xã hội đã giúp NCT có cuộc sống tốt hơn khi về già, giúp họ phát huy vai trò, kinh nghiệm của mình để tiếp tục xây dựng và đóng góp cho xã hội.
Vì vậy, đảm bảo chất lượng cuộc sống cho NCT là vấn đề quyền con người mà Nhà nước phải có trách nhiệm, trong đó có quyền được chăm sóc sức khỏe. Sức khỏe tinh thần là một trong ba trụ cột của sức 2 khỏe con người và việc chăm sóc sức khỏe tinh thần cho NCT và tiếp tục phát huy vai trò của NCT là rất quan trọng. Ở tỉnh Bến Tre, công tác chăm sóc NCT ngày càng được quan tâm, những chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật Nhà nước về NCT đã được cụ thể hóa thành Chương trình, kế hoạch và được triển khai thực hiện thông qua những hoạt động chăm sóc sức khỏe, tổ chức vui chơi, giải trí, đảm bảo các chế độ, chính sách đầy đủ cho NCT, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho NCT. Theo số liệu báo cáo của các huyện, thành phố đến cuối năm 2021, toàn tỉnh Bến Tre có 176.367 người cao tuổi (từ 60 tuổi trở lên), chiếm tỷ lệ 11,89% so với tổng dân số của tỉnh, giảm 3.749 người so với năm 2020.
Trong đó, độ tuổi từ 60 - 69 tuổi có 88.081 người, từ 70 - 79 tuổi có 53.019 người, từ 80 - 89 tuổi có 30.557 người, từ 90 - 99 tuổi có 4.325 người (tròn 90 tuổi là 1.369 người), tròn 100 tuổi là 98 người, từ 101 tuổi trở lên có 287 người. Đa số NCT của tỉnh sống ở nông thôn 157.974 người, chiếm tỷ lệ 89,58%; sống ở thành thị là 18.393 người, chiếm tỷ lệ 10,42%. Tỷ lệ hộ nghèo có NCT chiếm 2,75% so với tổng số hộ dân (10. Tỉnh Bến Tre thuộc nhóm có chỉ số già hóa dân số.
Huyện Mỏ Cày Bắc hiện có 16.485 NCT, chiếm 14,5 % dân số. Huyện đang triển khai thực hiện Đề án chăm sóc sức khỏe người cao tuổi giai đoạn 2017 - 2025. Hiện nay 13 xã trên địa bàn huyện triển khai thực hiện các mô hình chăm sóc sức khỏe NCT thông qua việc mừng thọ nhân ngày Người cao tuổi Việt Nam, các cấp Hội tổ chức thăm hỏi hội viên khi ốm đau. Hiện tại đời sống của người dân ngày càng được cải thiện về đời sống vật chất, hệ thống cơ sở hạ tầng cơ bản được kiên cố hóa như cầu đường, trường, trạm, nhà cửa.
nhờ sự quan tâm và lo lắng của chính quyền các cấp. Tuy nhiên, đời sống tinh thần của người dân vẫn chưa thật sự được quan tâm, đặc biệt là đời sống tinh thần của NCT. Các chính sách chăm sóc sức khỏe tinh thần dành cho NCT còn bị hạn chế. Bên cạnh việc nâng cao đời sống vật chất thì cần phải có các hoạt động chăm lo đời sống tinh thần NCT thông qua tổ chức các câu lạc bộ dưỡng sinh, hoạt động văn hóa văn nghệ, đội, nhóm sở thích ở địa bàn ấp, tổ nhân dân tự quản sẽ rất có ích cho sức khỏe của họ.
Tuy nhiên, việc duy trì và thực hiện các câu lạc bộ, tổ chức các hoạt động văn nghệ. có một số địa phương còn mang tính phong trào nên chưa bền vững. Do đó, việc nâng cao đời sống tinh thần NCT tại cộng đồng để phục vụ nhu cầu được chăm sóc toàn diện, rèn luyện nâng cao sức khỏe về thể chất và tinh thần là rất cần thiết giúp NCT có hoạt động vui chơi, giải trí, chăm sóc sức khỏe để sống khỏe và sống có ích. 3 Để góp phần mang lại hiệu quả trong công tác chăm lo sức khỏe tinh thần cho NCT thì thực hành phương pháp công tác xã hội nhóm với NCT là phương pháp hữu hiệu, bởi vì trong công tác trợ giúp NCT cần phải có những can thiệp mang tính khoa học, chuyên nghiệp cùng với sự hỗ trợ, can thiệp của các nhân viên công tác xã hội và thông qua việc thực hiện các vai trò của nhân viên công tác xã hội trong tiến trình làm việc với các thân chủ, nhóm, cộng đồng.… Từ đó giúp thân chủ, nhóm NCT nâng cao năng lực, phát huy tiềm năng thế mạnh giải quyết vấn đề mang lại hiệu quả mong đợi.
Bên cạnh đó, bản thân luôn dành mối quan tâm, tình cảm đặt biệt với NCT và mong được làm một việc gì đó có thể giúp ích cho NCT trong đời sống. Vì thế bản thân xác định và nghiên cứu nội dung “Công tác xã hội nhóm trong việc hỗ trợ đời sống tinh thần của người cao tuổi tại huyện Mỏ Cày Bắc, tỉnh Bến Tre” để nghiên cứu thực trạng, đề xuất giải pháp góp phần nâng cao đời sống tinh thần NCT. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới 2.
Những nghiên cứu về NCT Annette L. Ives và John A. Nghiên cứu trên được thực hiện tại Viện nghiên cứu sức khỏe tim mạch thông qua phương pháp định lượng với 5888 đàn ông và phụ nữ từ 65 tuổi trở lên. Tác giả chọn mẫu ngẫu nhiên những người đủ điều kiện chăm sóc y tế ở: Quận Forsyth, Sacramento, Washington và Allegheny.