MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Phòng ngừa và đấu tranh tội phạm về ma túy là một trong những biện pháp quan trọng nhằm triệt để nguồn cung cấp chất ma túy cho người nghiện, từng bước ngăn chặn tốc độ gia tăng, làm giảm số người nghiện mới để từng bước xóa bỏ tệ nạn nghiện ma túy. Các tệ nạn xã hội là vấn đề nóng hổi trong xã hội hiện hiện nay, trong đó có tệ nạn nghiện ma túy đang là hiểm hoạ của đất nước mà Đảng và Nhà nước ta xác định cần phải kéo giảm trong thời gian tới. Do vậy, Đảng và Nhà nước ta xác định kiên quyết chống tệ nạn nghiện ma túy, phòng chống tệ nạn nghiện ma tuý đó là một cuộc đấu tranh lâu dài gian khổ cần sử dụng đồng bộ nhiều biện pháp và huy động sự kết hợp chặt chẽ của nhiều lực lượng tiến tới làm giảm, từng bước loại trừ và loại bỏ tệ nạn nghiện ma túy ra khỏi đời sống xã hội.
Luật phòng, chống ma túy 2021 ghi rõ: Tệ nạn ma túy là việc sử dụng trái phép chất ma túy, nghiện ma túy và các hành vi vi phạm pháp luật về ma túy mà chưa đến mức hoặc không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Nghiện hút ma túy gây ra các tệ nạn xã hội như giết người, cướp của, làm cho bản thân người nghiện không có tương lai, gia đình tan nát, làm ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của xã hội. Bên cạnh việc đề ra và thực thi các biện pháp chống tệ nạn buôn bán và sử dụng ma túy thì Nhà nước ta cũng đồng thời quan tâm đến công tác tổ chức và hỗ trợ cai nghiện, giúp cho các đối tượng nghiện ma túy có thể từng bước cắt cơn, hồi phục sức khỏe thể chất và sức khỏe tâm thần, điều chỉnh hành vi và nhân cách phù hợp để có thể tái hòa nhập cộng đồng. Công tác cai nghiện được nhà nước quan tâm, mở nhiều trung tâm cai nghiện nhưng hiệu quả sau khi cai nghiện về cộng đồng chưa cao.
Tại Việt Nam, số lượng người nghiện ma túy ở nhiều tỉnh thành vẫn tiếp diễn và có xu hướng tăng cao. Theo thống kê của Bộ Công an, tính đến cuối 2022, nước ta ghi nhận 217.059 người nghiện ma túy có hồ sơ quản lý; 59.357 người sử dụng trái phép chất ma tuý. Trong đó, người nghiện ma tuý ngoài cộng đồng chiếm 56%; còn lại người nghiện ma tuý đang ở 1 các cơ sở giam giữ, cơ sở cai nghiện…Tỷ lệ lạm dụng ma túy xảy ra hầu hết ở mọi lứa tuổi, vùng miền, giới tính, đặc biệt là ở độ tuổi thanh thiếu niên tại Việt Nam là đáng báo động. Chính phủ đã ban hành văn bản về triển khai thực hiện công tác cai nghiện và quản lý sau cai nghiện ma túy theo Nghị định số 116/2021/NĐ-CP.
Cụ thể là bộ LĐTB&XH đề nghị gửi UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quan tâm, tập trung chỉ đạo các cơ quan chức năng tổ chức đánh giá, thống kê số lượng người nghiện ma túy, nhu cầu của công tác cai nghiện và quản lý sau cai nghiện trên địa bàn để tiến hành lập kế hoạch, phân bổ nguồn lực, ngân sách theo quy định của pháp luật để thực hiện các chính sách hỗ trợ cho các đối tượng đang cai và sau cai nghiện ma túy. Tuy nhiên, các đối tượng người sau cai nghiện ma túy được tiếp cận các chính sách vẫn còn rất hạn chế. Đơn cử như chính sách về thu nhập và việc làm dành cho người sau cai nghiện vẫn còn chưa được phổ biến rộng rãi và hỗ trợ sâu sắc ở nhiều địa phương. Một số chính sách như tạo việc làm và cung cấp các dịch vụ y tế phục hồi phù hợp cho người sau cai nghiện là một trong những giải pháp quan trọng giúp người sau cai nghiện sớm hòa nhập vào cộng đồng.
Hiện nay, công tác dạy nghề, tạo việc làm có thu nhập ổn định cho người sau cai nghiện được trung tâm cai nghiện và địa phương nỗ lực triển khai, nhưng trên thực tế kết quả giải quyết việc làm có thu nhập ổn định cho người sau cai nghiện còn nhiều hạn chế, số người sau cai nghiện được hỗ trợ việc làm chưa đến 10%. Còn về các chính sách trong lĩnh vực khác như y tế, cụ thể là hỗ trợ khám sức khỏe định kỳ, tham gia bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội cho người sau cai nghiện vẫn chưa thực sự được tiếp cận và triển khai thụ hưởng hiệu quả. Nguyên nhân của thực trạng này xuất phát từ các yếu tố khác quan như nền kinh tế thị trường, cơ sở vật chất…, các yếu tố chủ quan như nhận thức, trách nhiệm của chính quyền, các đoàn thể, các cấp chưa cao. Nguyên nhân chính yếu và quan trọng nhất vẫn là do chính bản thân người sau cai nghiện ma túy.
Sau khoảng thời gian cai nghiện, nhiều đối tượng quay về cộng đồng đôi khi 2 không làm chủ được bản thân trước sự cám dỗ của ma túy, bạn bè lôi kéo, dụ dỗ, dùng được một lần thì sẽ có lần hai lần ba, cứ như vậy mà tạo nên nghiện. Đồng thời, gia đình cũng không thực sự quan tâm đến đối tượng, cộng đồng xung quanh lại không sẵn sàng đón nhận người sau cai nghiện tái hòa nhập, tỏ thái độ kỳ thị, phân biệt đối xử, gán nhãn họ không có năng lực, không thể làm việc và không xứng đáng thụ hưởng những chính sách như những người khác. Bản thân người sau cai nghiện lại không có ý thức vươn lên, ỷ lại gia đình và xã hội, không nỗ lực tìm kiếm việc làm. Hơn thế nữa, người sau cai nghiện ma túy cũng dần mất niềm tin vào cuộc sống, tự bản thân họ thấy họ vô dụng, không có năng lực, từ đó sinh ra tâm lý chấp nhận số phận và quay lại con đường tệ nạn cũ.
Từ những nguyên nhân trên, ta có thể thấy rằng xác định vấn đề bản thân người sau cai nghiện ma túy là quan trọng nhất để tiến hành hỗ trợ họ có công ăn việc làm, thu nhập và hưởng các dịch vụ xã hội. Vấn đề ưu tiên lúc này là cần can thiệp, hỗ trợ trực tiếp để thay đổi nhận thức, hành vi của chính bản thân người sau cai nghiện ma túy. Đồng thời, tác động đến môi trường sinh thái xung quanh bản thân người sau cai nghiện như gia đình, bạn bè, hoặc những người nghiện khác tiếp cận, nhận thức và thụ hưởng các chính sách xã hội, trong đó có chính sách về việc làm. Tại địa bàn huyện Mỏ Cày Bắc, theo báo cáo của Công an huyện năm 2021 toàn huyện có 214 người nghiện và sử dụng ma túy có hồ sơ quản lý, trong đó 79 người nghiện (tăng 24 người so với cùng kỳ năm 2020), toàn huyện 13/13 xã có ma túy.
Cơ quan chức năng cũng đã mời làm việc, kiểm tra, kiểm danh, kiểm diện, phúc tra 150 lượt người nghiện và người sử dụng trái phép chất ma túy, phát hiện 80 trường hợp vi phạm. Tội phạm về ma túy xảy ra 9 vụ, so với năm 2020 tăng 2 vụ. Với các số liệu nêu trên cho thấy tình hình người sử dụng ma túy, nhất là thanh thiếu niên ngày càng gia tăng, ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe, nghề nghiệp, tương lai sau này của người sử dụng ma túy và ảnh hưởng đến nguồn nhân lực của đất nước. 3 Theo khảo sát cho thấy, chưa có bài nghiên cứu khoa học hoặc dự án về đề tài công tác xã hội cá nhân trong hỗ trợ việc làm cho người sau cai nghiện ma túy tại huyện Mỏ Cày Bắc, tỉnh Bến Tre trong những năm gần đây.
Người sau cai nghiện là đối tượng đặc biệt cần sự quan tâm giúp đỡ của cả hệ thống chính trị. Hỗ trợ việc làm cho người sau cai nghiện ma túy bằng phương pháp CTXH cá nhân sẽ giúp họ có việc làm và thu nhập ổn định, phát huy các điểm mạnh của bản thân họ để giải quyết các vấn đề của mình, sớm hòa nhập với cộng đồng. Vì vậy, sử dụng tiến trình công tác xã hội cá nhân trong hỗ trợ việc làm cho người sau cai nghiện ma túy là việc làm rất cần thiết và vấn đề đáng nghiên cứu. Vì vậy, tác giả đã chọn đề tài để nghiên cứu là “Công tác xã hội cá nhân trong hỗ trợ việc làm cho người sau cai nghiện ma túy tại huyện Mỏ Cày Bắc, tỉnh Bến Tre”.
Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu trên thế giới 2. Nghiên cứu về người nghiện và sau cai nghiện Theo Callahan (1997) đã chỉ ra rằng những người nghiện ma túy thường có tâm lý sợ hãi và lo lắng về mặt tâm lý, phụ thuôc và lạm lụng chất gây nghiện. Trong quá trình nghiên cứu ông đã tìm được nguyên nhân và cách điều trị bằng cách tiếp cận trị liệu về tâm lý, nhận thức.
Richardson, Myers và Bing (2018) dựa trên thuyết hiện tượng để chỉ ra những người nghiện ma túy nặng có biểu hiện tâm trạng lo âu, giảm nhận thức. Nguyên nhân chính là việc trải qua sự thất bại của cá nhân trong cuộc sống làm cho tâm trạng chán nản, không còn nhận thức cao. Với việc tìm ra nguyên nhân đã mở ra con đường trị liệu cho người nghiện. Nghiên cứu của Magura S.
and Madison (2018): “The Effectiveness of Vocational Services for Substance Users in Treatment, National Development and Research Institutes, New York, USA” đã chỉ ra rằng cách trị liệu tốt nhất cho người nghiện là tìm kiếm việc làm, chỉ có việc làm mới giúp cho người nghiện tự phục hồi các chức năng. Với kết quả nghiên cứu này 4 giúp cho các nhà công tác xã hội có hướng hỗ trợ cho người nghiện phù hợp hơn. Tác giả MacMillan, Thalia & Amanda (2018) trong bài viết “Định hướng mới trong điều trị, giáo dục và tuyên truyền sức khỏe tinh thần và điều trị nghiện”, giúp cho nhân viên công tác xã hội trong quá trình hỗ trợ và điều trị cho người nghiện bằng cách tuyên truyền và giáo dục sức khỏe, tư vấn về tâm lý. Nghiên cứu này đã mở ra một hướng đi mới trong điều trị người nghiện.
Wells (2012) đã có bài viết “Nhân viên xã hội và phương pháp điều trị tâm lý dựa trên bằng chứng cho người sử dụng chất” giúp cho nhân viên công tác xã hội điều trị cho người nghiện về mặt tâm lý, hỗ trợ người sử dụng ma túy trong phục hồi chức năng tâm lý, cải thiện cho những người nghiện chất nặng. Nghiên cứu việc hỗ trợ người nghiện và sau cai nghiện ma túy Martin SS & Scapitti FR (1993) cho rằng hiệu quả trong việc kết nối, điều phối các dịch vụ dành cho người sử dụng ma túy.