Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về việc làm và hỗ trợ tạo việc làm cho người sau cai nghiện ma túy Chương 2: Phương pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạng hỗ trợ tạo việc làm cho người sau cai nghiện ma túy tại trung tâm chữa bệnh giáo dục, lao động xã hội thành phố Thái Nguyên Chương 4: Giải pháp hỗ trợ tạo việc làm cho người sau cai nghiện ma túy tại trung tâm chữa bệnh giáo dục, lao động xã hội thành phố Thái Nguyên Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 6 hƣơng 1 Ơ SỞ LÝ LUẬN V Ơ SỞ THỰC TI N VỀ HỖ TRỢ T O VIỆ L M O N Ƣ I SAU CAI NGHIỆN MA TÚY 1. Ma túy và tác hại của nghiện ma túy đối với kinh tế - xã hội 1. Một số khái niệm liên quan đến ma túy Thuật ngữ "ma túy" xuất hiện ở Việt am ban đầu có ý nghĩa là chỉ thuốc phiện, về sau còn được hiểu là các cây cần sa, cô ca và các loại thuốc tân dược gây nghiện khác. Có ý kiến giải thích thuật ngữ "ma túy" đó là vì các chất này có tác dụng như ma thuật, ma quái.
Nó chữa được một số bệnh có hiệu quả cao và làm tăng hưng phấn hoặc ức chế thần kinh, đồng thời làm cho con người mê mẩn, ngây ngất và túy lúy Và như vậy, thuật ngữ "ma túy" được ghép từ các từ ma thuật, ma quái và túy lúy. Chương trình kiểm soát ma túy quốc tế của Liên hợp quốc (UNDCP) năm 1991 đã xác định: "Ma túy là những chất độc có tính gây nghiện, có nguồn gốc tự nhiên hoặc nhân tạo khi xâm nhập và cơ thể con người thì có tác dụng làm thay đổi tâm trạng, ý thức và trí tuệ, làm cho con người bị lệ thuộc vào chúng gây nên những tổn thương cho từng cá nhân và cộng đồng"; theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), "Ma túy là bất kỳ chất gì mà khi đưa vào cơ thể sống có thể làm thay đổi một hay nhiều chức năng sinh lý của cơ thể". Từ các quan niệm nêu trên, có thể nêu khái niệm như sau: ma túy là những chất có nguồn gốc từ tự nhiên hay nhân tạo và khi dùng không được chỉ dẫn có thể gây nghiện, làm ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe của con người cũng như sự ổn định và phát triển của cộng đồng. * Nghiện ma túy Khi dùng ma túy lần đầu, người ta thấy có cảm giác lâng lâng, dễ chịu và thèm muốn dùng lại Ma túy vào cơ thể vài lần sẽ tác động đến cơ quan Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 7 cảm thụ, gây trạng thái quen thuốc, nếu không dùng tiếp sẽ rất khó chịu, đau đớn, vật vã,… thèm muốn được dùng lại và trở nên nghiện ma túy Do đó, nghiện ma túy, nếu hiểu theo nghĩa rộng thì đó là tình trạng một bộ phận trong xã hội gồm những người có thói quen dùng các chất ma túy.
Còn theo nghĩa hẹp thì nghiện ma túy là sự lệ thuộc của con người cụ thể đối với các chất ma túy, làm cho con người ta không thể quên và từ bỏ được ma túy. Hiện nay có rất nhiều khái niệm khác nhau về "nghiện ma túy", nhưng chưa có một khái niệm đầy đủ và thống nhất. Tuy nhiên, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), "nghiện ma túy là trạng thái nhiễm độc chu kỳ hay mãn tính có hại cho cá nhân và xã hội do dùng lặp lại một chất ma túy tự nhiên hay tổng hợp". Tổ chức DAYTOP quốc tế định nghĩa: nghiện ma túy là tình trạng rối loạn cơ thể con người về các mặt sinh lý, tâm lý, nhận thức và hành vi do người đó sử dụng lặp đi lặp lại một hoặc nhiều loại ma túy từ tự nhiên hay tổng hợp.
* Người nghiện ma túy Tổ chức Y tế thế giới (W O) định nghĩa: người nghiện ma túy là người sử dụng chất ma túy, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần dưới các hình thức khác nhau như hút, hít, tiêm chích và bị lệ thuộc vào các chất này. Từ khái niệm nghiện ma túy có thể rút ra cách hiểu về người nghiện ma túy như sau: người nghiện ma túy là người bị lệ thuộc đối với các chất ma túy và không thể quên hay từ bỏ được ma túy. Nếu ngừng sử dụng thì người nghiện sẽ xuất hiện hội chứng cai. hư vậy, có thể hiểu người nghiện ma túy theo các cách định nghĩa khác nhau, nhưng điểm cơ bản là người sử dụng lặp lại nhiều lần một chất ma túy tự nhiên hay tổng hợp và bị lệ thuộc vào nó, không thể quên hay từ bỏ được nó.
* Cai nghiện ma túy Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 8 ó là biện pháp giúp người nghiện ma túy thông qua chữa trị để từ bỏ ma túy, phục hồi sức khỏe tinh thần và tái hòa nhập cộng đồng. Thực chất "cai nghiện ma túy" là quá trình giải quyết sự rối loạn ba yếu tố của người nghiện (trạng thái sinh lý, tâm lý, nhận thức và hành vi). Liên hợp quốc đưa ra định nghĩa: cai nghiện là một biện pháp tổng hợp gồm các tác động về y học, pháp luật, giáo dục học, đạo đức… nhằm điều trị giúp người nghiện ma túy cắt các hội chứng cai nghiện, phục hồi sức khỏe và tái hòa nhập xã hội. * Tái nghiện ma túy Quá trình nghiện ma túy đã tạo cho người nghiện luôn có phản xạ nhạy cảm với ma túy, nên dù đã cắt cơn nhưng có thể sau 4 - 5 năm, hễ cứ nhìn thấy ma túy, ngửi hơi ma túy, tiếp xúc với người nghiện, thậm chí nói đến tên loại ma túy quen dùng, là cơn thèm khát ma túy lại bùng lên dữ dội, khó có thể kìm hãm được.
Vì vậy, khi ra khỏi các trung tâm cai nghiện, người cai trở lại sống với gia đình và cộng đồng, chịu sự ảnh hưởng trực tiếp của môi trường xã hội còn chưa trong sạch ma túy dẫn đến khả năng tái sử dụng ma túy là rất cao. Ranh giới giữa tái sử dụng ma túy (tái nghiện) và dứt khoát đoạn tuyệt với ma túy là rất mong manh. Chính vì vậy, công việc phòng, chống tái nghiện khi người cai hòa nhập cộng đồng là một việc làm tất yếu phải được thực hiện. Nguyên nhân của nghiện và tái nghiện ma túy Nghiện và tái nghiện ma túy là một hiện tượng xã hội tiêu cực xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau.
* Nguyên nhân nghiện Nguyên nhân chủ quan do lối sống buông thả, ăn chơi, đua đòi Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 9 ó vừa là nguyên nhân dẫn đến nghiện ma túy, vừa là một nguyên nhân của tái nghiện gười nghiện vốn do có lối sống sai lệch, nhiều thói quen xấu nên mắc vào nghiện ngập và trở thành thói quen khó bỏ, thậm chí khi đã cai nghiện được một thời gian ở trung tâm trở về tái hòa nhập cộng đồng, người nghiện vẫn giữ những thói quen đó hói quen sử dụng ma túy lại càng khó từ bỏ đối với người nghiện bởi ma túy đã ăn sâu vào não người nghiện mà trong thời gian ngắn chưa thể xóa hết được. Thực tế cho thấy đã có những người cai được trong thời gian từ 20 - 30 năm nhưng vẫn tái nghiện trở lại. Môi trường tái hòa nhập cộng đồng của người nghiện vẫn còn những điều kiện xấu tồn tại xung quanh và nếu lối sống lành mạnh không đủ sức hút thì khả năng tái nghiện là rất lớn, thậm chí việc tái nghiện hoàn toàn có thể xảy ra. Nguyên nhân khách quan do môi trường xã hội Hiện nay khả năng cung về ma túy vẫn rất lớn, chúng ta chỉ ngăn chặn, bắt giữ được một lượng rất nhỏ, còn lại hầu hết ma túy vẫn đang trôi nổi, tồn tại trong xã hội, nó luôn sẵn sàng đáp ứng cho người có nhu cầu.
Bọn tội phạm tiếp tục buôn bán cái chết trắng vẫn hiện diện khắp nơi Chừng nào còn những tên tội phạm này - kể cả bọn buôn ma túy xuyên biên giới với số lượng tính bằng hàng chục, hàng trăm kg hê rô in lẫn bọn bán lẻ từng tép thì khó có thể nói đến việc ngăn chặn tình trạng tái nghiện, càng không thể ngăn ngừa những con người thiếu bản lĩnh trở thành những con nghiện mới. Những con nghiện mới xuất hiện và trở thành gánh nặng và nỗi khổ đau cho nhiều gia đình và xã hội. Ma túy mang lại những món siêu lợi nhuận cho người buôn bán nó. Chính vì vậy, đã có rất nhiều kẻ bất chấp luật pháp, đạo đức để lao vào phạm tội buôn bán ma túy.
Lực hút của đồng tiền từ buôn bán ma túy đã khiến cho nhiều kẻ không cần để ý đến những hình phạt cao nhất mà luật pháp quốc tế Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 10 cũng như luật pháp của mỗi nước dành cho tội phạm về ma tuý. Lợi dụng điểm yếu là sự lệ thuộc vào ma túy của những người nghiện ma túy vẫn chưa hết khi họ từ trung tâm cai nghiện trở về tái hòa nhập cộng đồng nên bọn buôn bán ma túy tìm mọi cách rủ rê, lôi kéo để người nghiện sau cai phải tái sử dụng ma túy, với hình thức ban đầu là cho không thuốc nhưng khi đã nghiện lại thì chúng bắt phải mua hoặc phải giúp chúng tiêu thụ ma túy. * Nguyên nhân tái nghiện Nguyên nhân chủ quan từ bản thân người nghiện. Tái nghiện có xảy ra hay không xảy ra được quyết định trực tiếp, cuối cùng bởi người nghiện sau cai.
Tại sao những người đã có hiểu biết về tác hại của ma túy qua quá trình trải nghiệm của bản thân, qua sự giáo dục, tư vấn tại các trung tâm lại dễ dàng nghiện trở lại các chất ma túy? Nguyên nhân thuộc về người nghiện bao gồm: - Bị lệ thuộc về tâm lý vào các chất ma túy: Quá trình nghiện ngập trước khi đi cai ở các trung tâm đã gây ra sự rối loạn cho người nghiện ma túy cả về thể chất cho đến nhận thức, hành vi, hay chính là mất cân bằng cả về thể chất và tinh thần. Cai nghiện ma túy giúp cho người nghiện từ bỏ được hội chứng cai, loại bỏ một phần sự mất cân bằng chứ không xóa được sự lệ thuộc về tâm lý, ý thức. Hành vi sử dụng lại các chất ma túy là biểu hiện rõ ràng nhất sự lệ thuộc đó, nó giống như một phương thức mà người nghiện tìm đến để xóa đi trạng thái mất cân bằng.