phần mở đầu, kết luận, danh mục các công trình nghiên cứu của tác giả đã công bố liên quan đến luận án, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án gồm 4 chương, 12 tiết. 6 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Nghiên cứu về công tác vận động quần chúng Trong tác phẩm Làm gì (1957), V.Lênin đã đưa ra khái niệm tuyên truyền cổ động, phân tích tầm quan trọng của công tác tuyên truyền, lực lượng, đối tượng và phương pháp tuyên truyền của Đảng của giai cấp công nhân.
Đối với việc xây dựng và đào tạo đội ngũ cán bộ tuyên truyền, Lênin nêu quan điểm: “Hàng tuần nên tổ chức giảng cho họ vài bài và biết kịp thời điều động họ đến những thành thị khác, nói chung tổ chức cho những người có khả năng tuyên truyền đi thăm các thị trấn” [97, tr. Sách Công tác tuyên truyền tư tưởng trong thời kỳ mới (2005) [26] của Ban Tuyên huấn trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đã đưa ra những nội dung cơ bản của công tác tuyên truyền. Trọng điểm công tác tuyên truyền tư tưởng là xây dựng lý luận; hướng dẫn dư luận; giáo dục tư tưởng; xây dựng đội ngũ. Lý luận phải chỉ đạo dư luận, dư luận tuyên truyền lý luận, giáo dục tư tưởng là căn bản, xây dựng đội ngũ là cái bảo đảm.
Tuyên truyền lý luận bao gồm cả việc tuyên truyền và giải thích đường lối, phương châm, chính sách của Đảng, kết hợp với thực tế của công cuộc cải cách mở cửa và xây dựng hiện đại hóa, kịp thời tuyên truyền về mặt lý luận để những chủ trương, đường lối, chính sách đó đi sâu vào lòng người. Về phương thức và phương tiện tuyên truyền lý luận có báo, tạp chí, sách, phát thanh, truyền hình, báo điện tử. Phải xây dựng đội ngũ những người làm công tác tuyên truyền vững vàng về chính trị, tinh thông nghiệp vụ, có ý thức kỷ luật nghiêm, có tác phong đúng đắn. Trong sách Công tác dân vận của các cơ quan nhà nước trong thời kỳ mới (2005) [138], các tác giả đã tập trung làm rõ quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân; nhà nước dân chủ tư tưởng Hồ Chí Minh; mối quan hệ giữa Chính phủ với nhân dân là quan hệ gắn bó, máu thịt… Các tác giả đã đánh giá thực trạng, đề xuất những kiến 7 nghị về công tác dân vận chính quyền cơ sở và một số kinh nghiệm thực tiễn về CTVĐQC ở trung ương và một số địa phương.
Trần Thị Anh Đào trong sách Công tác tư tưởng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước (2009) [64] cho rằng trong điều kiện trình độ dân trí ngày càng cao, bùng nổ thông tin như hiện nay, kiểu tuyên truyền một chiều, độc thoại không còn thích hợp. Thay vào đó, cần tăng cường các phương pháp phát triển tư duy sáng tạo như: đối thoại, nêu vấn đề, phương pháp “dùng quần chúng giáo dục quần chúng” thông qua các mô hình, điển hình tiên tiến người thật, việc thật. Tuyên truyền miệng cần phải kết hợp với các phương tiện trực quan như băng ghi âm, ghi hình, biểu đồ, bản đồ, sơ đồ, công thức, tranh ảnh … để nâng cao hiệu quả. Tác giả Chu Chí Hòa trong sách Đổi mới công tác xây dựng Đảng ở nông thôn (2010) [82] đã phân tích thực tiễn Trung Quốc, từ đó khẳng định công tác quần chúng nông thôn có làm tốt hay không có ảnh hưởng đến sự phát triển và ổn định của Trung Quốc.
Người cán bộ ở nông thôn phải tích cực nghiên cứu những chuyển biến mới trong đời sống kinh tế - xã hội và những đặc điểm mới trong công tác vận động nông dân; đổi mới phương thức làm việc, chú ý thuyết phục, giáo dục để giải quyết tốt những vấn đề và mâu thuẫn nội bộ của người dân nông thôn. Cán bộ ở nông thôn phải phải hiểu được những khó khăn và tình hình thực tế của người dân ở nông thôn, có cách làm hợp ý dân. Trong cuốn sách Những vấn đề lý luận về công tác tư tưởng của Đảng hiện nay (2011) [145], tác giả Ngô Huy Tiếp đã phân tích cấu trúc của công tác tư tưởng gồm 3 bộ phận. Đó là: công tác lý luận, công tác tuyên truyền cổ động và công tác văn hóa, văn nghệ trong đó công tác tuyên truyền cổ động là một bộ phận quan trọng, giữ vai trò xung kích trên mặt trận tư tưởng.
Công tác tuyên truyền cổ động có nhiệm vụ phổ biến đường lối chủ trương, chính sách và pháp luật của Đảng và Nhà nước cho nhân dân; cổ vũ, động viên tinh thần của nhân dân; tổ chức các phong trào cách mạng và phong trào thi đua của quần chúng; đấu tranh chống các thế lực phản động. Các hình thức tuyên truyền chủ yếu là: tuyên truyền bằng các phương tiện thông tin đại chúng; mạng lưới truyền thanh nội bộ; lễ hội văn hóa – thể thao ở cơ sở; sinh hoạt của các tổ chức đảng, đoàn thể, chính quyền ở cơ sở; 8 tuyên truyền miệng. Theo tác giả, công tác tuyên truyền cần kịp thời tổ chức, hướng dẫn suy nghĩ, hành động của quần chúng theo đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; vạch trần thủ đoạn của các thế lực thù địch xuyên tạc quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước ta; đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng và biểu dương, khuyến khích những tấm gương tiêu biểu; tăng cường mối quan hệ trực tiếp, sinh động giữa Đảng với quần chúng nhân dân, khắc phục bệnh quan liêu, xa rời nhân dân của cán bộ, công chức trong bộ máy công quyền; Làm cho cán bộ, đảng viên của Đảng và quần chúng nhân dân hiểu rõ những thời cơ và nguy cơ của cách mạng Việt Nam để đoàn kết toàn dân. Luận án tiến sĩ Đổi mới công tác tư tưởng của Đảng ở Tây Nguyên trong giai đoạn hiện nay của tác giả Trương Minh Tuấn (2010) [154] đã chỉ ra việc đổi mới công tác tư tưởng của Đảng ở Tây Nguyên là một nhu cầu khách quan, vừa cơ bản, vừa cấp bách.
Đồng thời, trên cơ sở phân tích tình hình công tác tư tưởng của Đảng ở Tây Nguyên từ năm 2001 đến năm 2010, tác giả đã nêu ra một số nhóm giải pháp: Nhóm giải pháp về nhận thức, về đổi mới nội dung và phương pháp công tác tư tưởng, về công tác cán bộ làm công tác tư tưởng, về chế độ, chính sách và tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị, phương tiện. Công trình Làm tốt công tác quần chúng trong tình hình mới – Kinh nghiệm Trung Quốc, kinh nghiệm Việt Nam (2012) [87] do Hội đồng lý luận trung ương biên soạn từ kết quả của Hội thảo khoa học giữa 2 Đảng, có nhiều bài viết đã khái quát những bài học kinh nghiệm về công tác quần chúng. Tác giả Lưu Vân Sơn (Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Ban Bí thư, Trưởng Ban Tuyên truyền Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc) cho rằng công tác tuyên truyền tư tưởng, văn hóa về bản chất chính là công tác quần chúng. Nhiệm vụ của công tác tuyên truyền tư tưởng, văn hóa là tuyên truyền cho quần chúng, động viên quần chúng, phục vụ quần chúng.
Cần phải cải tiến và đổi mới phương thức và phương pháp, sử dụng các hình thức và biện pháp mà quần chúng ưa thích, nỗ lực tăng cường tính hướng đích và tính hiệu quả của công tác quần chúng. Sự hài lòng 9 của nhân dân là tiêu chuẩn hàng đầu, là thước đo căn bản của công tác tuyên truyền tư tưởng, văn hóa. Tác giả Lý Trung Kiệt (Phó Chủ nhiệm Phòng Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc) nêu kinh nghiệm quý báu của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong việc thực hiện công tác quần chúng là phải kiên trì làm tốt công tác chính trị tư tưởng, không ngừng nâng cao sự giác ngộ tư tưởng của quần chúng nhân dân. Công tác chính trị tư tưởng là biện pháp quan trọng của công tác quần chúng.
Muốn huy động tính tích cực của quần chúng, vừa cần dựa vào lợi ích thiết thực, vừa cần dựa vào công tác chính trị tư tưởng. Sách Lý luận và kinh nghiệm của Đảng Cộng sản Việt Nam về công tác dân vận (2014) [122] tập hợp các bài viết của các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, lãnh đạo bộ, ban, ngành, các nhà khoa học về những nội dung: Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận; đổi mới nội dung, phương thức vận động quần chúng; xây dựng mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với nhân dân; đổi mới công tác dân vận nhằm đẩy mạnh phong trào thi đua yêu nước và tăng cường khối đại đoàn kết dân tộc; dân vận và thực hiện công tác dân vận theo tư tưởng Hồ Chí Minh… Các tác giả nhấn mạnh thành tựu của công cuộc đổi mới là sự nghiệp của dân, do dân dưới sự lãnh đạo của Đảng. Công tác vận động quần chúng đã có sự thay đổi về nội dung, phương thức. Tổ chức những cuộc họp, bàn bạc, giải quyết những vấn đề bức xúc của đoàn viên, hội viên, quần chúng tại chỗ đặt ra về sản xuất kinh doanh cho tốt, văn hóa, xã hội, an ninh, trật tự phù hợp với điều kiện thực tế của quần chúng tại chỗ.
Cán bộ đoàn thể đi sâu, hiểu nhiều về các lĩnh vực để tuyên truyền, vận động, phổ biến cho đoàn viên, hội viên và quần chúng thực hiện. Sách Một số vấn đề về công tác dân vận trong giai đoạn hiện nay (2015) [151], tập hợp một số bài viết đã đăng báo, kỷ yếu hội thảo của tác giả Nguyễn Thế Trung - Phó Trưởng ban Thường trực ban Dân vận Trung ương.