Công Tác Sưu Tầm và Bảo Quản Tài Liệu Tại Viện Nghiên Cứu Hán Nôm

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu công tác sưu tầm và bảo quản tài liệu tại viện nghiên cứu hán nôm, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Hoàng Thị Thủy Nga
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Lan
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Khoa Học Thư Viện
• Đề tài: Công Tác Sưu Tầm Và Bảo Quản Tài Liệu Tại Viện Nghiên Cứu Hán Nôm
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: Khái quát về Viện Nghiên cứu Hán Nôm và sưu tầm, bảo quản tài liệu của Viện
• 1.1. Lịch sử hình thành và phát triển Viện Nghiên cứu Hán Nôm
• 1.1.1. Lịch sử hình thành Viện Nghiên cứu Hán Nôm
• 1.1.2. Chức năng nhiệm vụ của Viện
• 1.1.3. Cơ cấu tổ chức của Viện
• 1.1.4. Sự hình thành, phát triển vốn tài liệu của Viện
• 1.2. Những vấn đề chung về sưu tầm và bảo quản tài liệu tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm
• 1.2.1. Khái niệm về tài liệu, sưu tầm và bảo quản vốn tài liệu
• 1.2.2. Vai trò của tài liệu Hán Nôm đối với nghiên cứu
• 1.2.3. Mục đích, ý nghĩa của việc sưu tầm và bảo quản tài liệu
• 1.2.4. Đặc điểm của tài liệu Hán Nôm
• 1.3. Cơ cấu vốn tài liệu của Viện Nghiên cứu Hán Nôm
• 1.3.1. Vốn tài liệu Hán Nôm
• 1.3.1.1. Sách Hán Nôm
• 1.3.1.2. Thác bản văn khắc
• 1.3.1.3. Phiếu điều tra hoành phi câu đối
• 1.3.2. Vốn tài liệu tiếng Việt
• 1.3.3. Vốn tài liệu ngoại văn
• 1.4. Yêu cầu đối với việc sưu tầm và bảo quản tài liệu tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm
• 1.4.1. Đặc điểm người dùng tin và nhu cầu tin tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm
• 1.4.2. Nhận thức về công tác sưu tầm và bảo quản tài liệu
• 2. Chương 2: Thực trạng công tác sưu tầm và bảo quản tài liệu tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm
• 2.1. Công tác sưu tầm và bảo quản tài liệu từ khi thành lập đến nay
• 2.1.1. Công tác sưu tầm tài liệu
• 2.1.1.1. Công tác sưu tầm tài liệu Hán Nôm
• 2.1.1.1.1. Công tác sưu tầm tài liệu trong nước
• 2.1.1.1.2. Công tác sưu tầm tài liệu ngoài nước
• 2.1.1.2. Công tác bổ sung tài liệu tiếng Việt
• 2.1.1.3. Công tác bổ sung tài liệu ngoại văn
• 2.1.2. Công tác bảo quản tài liệu
• 2.1.2.1. Bảo quản theo phương pháp truyền thống
• 2.1.2.2. Bảo quản theo phương pháp hiện đại
• 2.1.3. Kinh phí cho công tác sưu tầm và bảo quản
• 2.1.4. Nguồn nhân lực cho công tác bảo quản
• 2.2. Nhận xét, đánh giá công tác sưu tầm, bảo quản tài liệu
• 2.2.1. Công tác sưu tầm tài liệu
• 2.2.2. Công tác bảo quản tài liệu
• 3. Chương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác sưu tầm và bảo quản tài liệu tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm
• 3.1. Nâng cao nhận thức về công tác sưu tầm và bảo quản tài liệu
• 3.2. Hoàn thiện công tác sưu tầm tài liệu
• 3.2.1. Sưu tầm tài liệu Hán Nôm
• 3.2.1.1. Mở rộng địa bàn sưu tầm
• 3.2.1.2. Mở rộng hình thức sưu tầm
• 3.2.2. Sưu tầm sách báo tiếng Việt
• 3.2.3. Sưu tầm sách báo ngoại văn
• 3.3. Hoàn thiện công tác bảo quản tài liệu
• 3.3.1. Hoàn thiện công tác bảo quản tài liệu bằng phương pháp truyền thống
• 3.3.2. Hoàn thiện công tác bảo quản tài liệu bằng phương pháp hiện đại
• 3.3.2.1. Bảo quản bằng phương pháp số hóa
• 3.3.2.2. Chuyển tài liệu sang vật mang tin khác
• 3.4. Đào tạo nguồn nhân lực cho công tác sưu tầm và bảo quản
• 3.5. Tăng cường đầu tư kinh phí cho công tác sưu tầm và bảo quản

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Viện Nghiên Cứu Hán Nôm Lịch Sử và Chức Năng

Viện Nghiên cứu Hán Nôm đóng vai trò then chốt trong việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa Việt Nam. Viện được thành lập trên cơ sở Ban Hán Nôm thuộc Ủy ban Khoa học Xã hội Việt Nam vào năm 1979. Chức năng chính của Viện là thống nhất quản lý, gìn giữ các văn bản Hán Nôm, nghiên cứu và khai thác kho tàng di sản Hán Nôm. Viện còn có nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ nghiên cứu Hán Nôm. Với vai trò quan trọng này, Viện Nghiên cứu Hán Nôm góp phần vào việc xây dựng nền văn hóa Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc. Ngay từ năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký sắc lệnh về bảo tồn văn hóa, trong đó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn các di tích lịch sử và tài liệu cổ.

1.1. Lịch Sử Hình Thành và Phát Triển Viện Nghiên Cứu Hán Nôm

Chữ Hán du nhập vào Việt Nam từ rất sớm và chữ Nôm ra đời sau đó để ghi âm tiếng Việt. Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, Hán học và Nôm học đã trở thành một phần quan trọng của văn hóa Việt Nam. Năm 1970, Ban Hán Nôm được thành lập, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc nghiên cứu và bảo tồn tư liệu Hán Nôm. Năm 1979, Viện Nghiên cứu Hán Nôm chính thức ra đời, kế thừa và phát huy những thành quả của Ban Hán Nôm. Viện đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, không ngừng mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng nghiên cứu.

1.2. Chức Năng và Nhiệm Vụ Chính của Viện Hán Nôm

Viện Nghiên cứu Hán Nôm có hai chức năng cơ bản: thống nhất quản lý và gìn giữ các văn bản Hán Nôm, nghiên cứu và khai thác kho tàng di sản Hán Nôm. Nhiệm vụ cụ thể của Viện bao gồm: bảo tồn và giám định các nguyên bản, sao chụp, biên dịch, nghiên cứu văn bản học, đào tạo cán bộ. Viện còn có nhiệm vụ tiến hành điều tra, thu thập văn bản Hán Nôm trong và ngoài nước, hệ thống hóa và gìn giữ các tài liệu Hán Nôm. Viện cũng được giao nhiệm vụ đào tạo nghiên cứu sinh cao học và tiến sĩ.

II. Thách Thức Trong Sưu Tầm Tài Liệu Hán Nôm Thực Trạng Khó Khăn

Công tác sưu tầm tài liệu Hán Nôm đối mặt với nhiều thách thức. Tài liệu cổ Hán Nôm thường phân tán ở nhiều nơi, từ các thư viện lớn đến các gia đình, dòng họ. Việc tìm kiếm, tiếp cận và thu thập tài liệu Hán Nôm đòi hỏi sự kiên trì, am hiểu sâu sắc về Hán học và Nôm học. Thêm vào đó, nhiều tài liệu Hán Nôm đang bị hư hỏng do thời gian và điều kiện bảo quản kém. Vấn đề kinh phí cũng là một trở ngại lớn cho công tác sưu tầm và bảo quản. Theo bà Hoàng Lê (1984), việc sưu tầm thư Hán Nôm gặp nhiều khó khăn do nguồn lực hạn chế.

2.1. Khó khăn trong việc tiếp cận nguồn Tài Liệu Hán Nôm cổ

Nhiều tài liệu Hán Nôm quý hiếm hiện vẫn còn nằm ngoài thư viện, do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan. Việc tiếp cận những nguồn tài liệu Hán Nôm này gặp nhiều khó khăn do thông tin hạn chế, địa điểm phân tán, và sự e ngại từ phía người sở hữu. Cần có những biện pháp khuyến khích, hỗ trợ để người dân và các tổ chức tự nguyện hiến tặng hoặc cho phép sao chụp tài liệu Hán Nôm.

2.2. Tình trạng xuống cấp của Tài Liệu Viết Tay Hán Nôm

Thời gian và điều kiện bảo quản kém đã khiến nhiều tài liệu Hán Nôm viết tay bị xuống cấp nghiêm trọng. Giấy bị mục nát, mực bị phai màu, chữ viết bị mờ là những vấn đề thường gặp. Việc phục chế, bảo quản những tài liệu Hán Nôm này đòi hỏi kỹ thuật cao và kinh phí lớn. Cần có những biện pháp bảo quản khoa học, phù hợp với đặc điểm của từng loại tài liệu để ngăn chặn sự xuống cấp và kéo dài tuổi thọ của chúng.

III. Bảo Quản Tài Liệu Hán Nôm Phương Pháp Truyền Thống và Hiện Đại

Công tác bảo quản tài liệu Hán Nôm có vai trò quan trọng trong việc gìn giữ di sản văn hóa. Viện Nghiên cứu Hán Nôm áp dụng cả phương pháp truyền thống và hiện đại trong công tác bảo quản. Phương pháp truyền thống tập trung vào việc kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng và côn trùng. Phương pháp hiện đại sử dụng các công nghệ tiên tiến như khử trùng bằng khí gas, số hóa tài liệu, và lưu trữ trong môi trường kiểm soát. Theo Chu Tuyết Lan (1998), cần có các biện pháp kỹ thuật phù hợp để bảo quản tài liệu Hán Nôm.

3.1. Ưu và Nhược điểm của Phương Pháp Bảo Quản Truyền Thống

Phương pháp bảo quản truyền thống có ưu điểm là đơn giản, dễ thực hiện, và chi phí thấp. Tuy nhiên, phương pháp này chỉ có thể kiểm soát được một số yếu tố gây hại, và hiệu quả bảo quản không cao. Ngoài ra, phương pháp truyền thống đòi hỏi sự tỉ mỉ, cẩn thận và kinh nghiệm của người thực hiện. Cần có sự kết hợp hài hòa giữa phương pháp truyền thống và hiện đại để đạt hiệu quả bảo quản tốt nhất.

3.2. Ứng dụng Công Nghệ Số trong Bảo Quản Tài Liệu Hán Nôm

Số hóa tài liệu Hán Nôm là một giải pháp hiệu quả để bảo quản và phổ biến di sản văn hóa. Tài liệu số có thể được lưu trữ lâu dài, dễ dàng truy cập và sử dụng, đồng thời giảm thiểu rủi ro hư hỏng do sử dụng trực tiếp. Viện Nghiên cứu Hán Nôm đã triển khai số hóa tài liệu Hán Nôm, tuy nhiên cần tiếp tục đầu tư và mở rộng quy mô để đạt được hiệu quả cao hơn. Việc xây dựng hệ thống lưu trữ tài liệu điện tử chuyên nghiệp là rất cần thiết.

IV. Số Hóa Tài Liệu Hán Nôm Giải Pháp Lưu Trữ và Tiếp Cận Hiện Đại

Số hóa tài liệu Hán Nôm là một bước tiến quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa. Quá trình số hóa giúp tạo ra bản sao kỹ thuật số của tài liệu gốc, đảm bảo an toàn cho tài liệu trước nguy cơ hư hỏng, mất mát. Đồng thời, tài liệu số dễ dàng truy cập, tìm kiếm và chia sẻ, tạo điều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu và học tập. Viện Nghiên cứu Hán Nôm đang tích cực triển khai số hóa tài liệu, tuy nhiên cần có sự đầu tư và quy hoạch bài bản để đạt hiệu quả cao nhất.

4.1. Lợi Ích Của Việc Số Hóa Tư Liệu Hán Nôm

Số hóa tư liệu Hán Nôm mang lại nhiều lợi ích to lớn. Thứ nhất, giúp bảo tồn tài liệu gốc khỏi nguy cơ hư hỏng do thời gian, môi trường, hoặc sử dụng. Thứ hai, tạo ra bản sao kỹ thuật số dễ dàng lưu trữ, sao chép và chia sẻ. Thứ ba, tăng cường khả năng tiếp cận tài liệu cho các nhà nghiên cứu, sinh viên và công chúng, phá vỡ rào cản về không gian và thời gian. Thứ tư, hỗ trợ việc nghiên cứu, biên dịch và xuất bản tài liệu Hán Nôm một cách hiệu quả.

4.2. Quy Trình Số Hóa Tài Liệu Hán Nôm Chi Tiết

Quy trình số hóa tài liệu Hán Nôm bao gồm nhiều bước, từ chuẩn bị tài liệu, quét ảnh, xử lý ảnh, nhập dữ liệu, kiểm tra chất lượng, đến lưu trữ và quản lý tài liệu số. Mỗi bước đòi hỏi sự cẩn thận, tỉ mỉ và chuyên môn cao. Cần có trang thiết bị hiện đại, phần mềm chuyên dụng, và đội ngũ kỹ thuật viên lành nghề để đảm bảo chất lượng số hóa.

V. Giải Pháp Hoàn Thiện Công Tác Sưu Tầm Bảo Quản Đề Xuất Kiến Nghị

Để hoàn thiện công tác sưu tầm và bảo quản tài liệu Hán Nôm, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của di sản Hán Nôm là yếu tố then chốt. Cần mở rộng mạng lưới sưu tầm, tăng cường hợp tác quốc tế, và xây dựng cơ chế khuyến khích xã hội hóa. Đồng thời, cần hoàn thiện phương pháp bảo quản, đầu tư trang thiết bị hiện đại, và đào tạo đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp. Theo Trần Nghĩa (1984), cần phát động phong trào sưu tầm Hán Nôm khẩn trương.

5.1. Mở Rộng Mạng Lưới Sưu Tầm Tài Liệu Trong và Ngoài Nước

Cần mở rộng mạng lưới sưu tầm tài liệu đến các địa phương, dòng họ, và cá nhân trong nước. Đồng thời, tăng cường hợp tác với các thư viện, viện nghiên cứu, và tổ chức quốc tế để sưu tầm tài liệu Hán Nôm ở nước ngoài. Việc tham gia các hội chợ sách quốc tế, tổ chức các đoàn khảo sát, và thiết lập kênh thông tin liên lạc là những biện pháp hiệu quả.

5.2. Tăng Cường Nguồn Lực Tài Chính cho Công Tác Bảo Quản

Công tác bảo quản tài liệu Hán Nôm đòi hỏi nguồn lực tài chính lớn. Cần tăng cường đầu tư từ ngân sách nhà nước, đồng thời huy động nguồn vốn từ các tổ chức, doanh nghiệp, và cá nhân. Việc xây dựng quỹ bảo tồn di sản văn hóa, kêu gọi tài trợ, và tổ chức các hoạt động gây quỹ là những biện pháp cần thiết. Nguồn lực tài chính cần được sử dụng hiệu quả, minh bạch, và tập trung vào những dự án ưu tiên.

VI. Nghiên Cứu Hán Nôm và Ứng Dụng Giá Trị Trong Bối Cảnh Hiện Nay

Nghiên cứu Hán Nôm không chỉ có giá trị về mặt lịch sử, văn hóa mà còn có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh hiện nay. Kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực, từ giáo dục, du lịch, đến phát triển kinh tế - xã hội. Việc khai thác di sản Hán Nôm giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quá khứ, trân trọng những giá trị truyền thống, và xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn. Di sản Hán Nôm là nguồn tài nguyên vô giá cần được bảo tồn, khai thác và phát huy một cách bền vững.

6.1. Ứng Dụng Nghiên Cứu Hán Nôm trong Giáo Dục và Đào Tạo

Kết quả nghiên cứu Hán Nôm có thể được đưa vào chương trình giáo dục các cấp, giúp học sinh, sinh viên hiểu rõ hơn về lịch sử, văn hóa dân tộc. Việc giảng dạy Hán Nôm cũng góp phần bảo tồn và phát huy ngôn ngữ, chữ viết cổ. Cần có những phương pháp giảng dạy sáng tạo, phù hợp với từng đối tượng để thu hút sự quan tâm và yêu thích của học sinh, sinh viên.

6.2. Khai Thác Di Sản Hán Nôm Phục Vụ Phát Triển Du Lịch Văn Hóa

Di sản Hán Nôm là nguồn tài nguyên du lịch vô giá. Các di tích lịch sử, đền chùa, miếu mạo, đình làng, cùng với các văn bản Hán Nôm liên quan, có thể được khai thác để phát triển du lịch văn hóa, thu hút du khách trong và ngoài nước. Cần có sự đầu tư, quy hoạch bài bản, và quảng bá rộng rãi để di sản Hán Nôm trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Viện Nghiên cứu Hán Nôm hiện đang quản trị một kho tàng di sản văn hóa thành văn đồ sộ với 5.038 đầu sách, tương đương 16.164 cuốn sách đóng rời, cùng hơn 54.651 thác bản văn khắc và 17.174 đơn vị sách sưu tầm bổ sung. Đây là nguồn sử liệu nguyên bản đặc biệt quý giá, phản ánh lịch sử dựng nước, giữ nước và tư duy học thuật của dân tộc qua hàng nghìn năm. Tuy nhiên, phần lớn tài liệu cổ được thể hiện trên chất liệu giấy dó truyền thống, có niên đại lâu đời nên dễ bị giòn gãy, mục nát dưới tác động khắc nghiệt của khí hậu nhiệt đới gió mùa và chiến tranh tàn phá. Bên cạnh đó, một khối lượng lớn di sản thư tịch vẫn còn nằm rải rác ngoài dân gian chưa được khảo sát, có nguy cơ mai một vĩnh viễn nếu không được cứu vãn kịp thời.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá toàn diện thực trạng công tác sưu tầm, bảo quản tài liệu tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm từ khi thành lập năm 1979 đến năm 2013. Trên cơ sở đó, luận văn đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện quy trình nghiệp vụ, kết hợp kỹ thuật bảo quản truyền thống với công nghệ số hóa tiên tiến.

Nghiên cứu được triển khai trên phạm vi toàn bộ vốn tài liệu Hán Nôm, tiếng Việt và ngoại văn tại Viện, đồng thời mở rộng khảo sát điền dã tại 23 tỉnh thành phía Bắc, miền Trung và các trung tâm tàng trữ quốc tế tại Cộng hòa Pháp. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, đề tài cung cấp luận cứ khoa học để nâng cao hiệu suất bảo tồn tài liệu gốc lên trên 90%, giảm thiểu tỷ lệ xuống cấp vật lý xuống dưới 5%, đồng thời tối ưu hóa năng lực phục vụ cho hơn 70% người dùng tin là các nhà nghiên cứu chuyên môn sâu trong và ngoài nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa lý thuyết quản trị vòng đời tài liệu trong khoa học thư viện hiện đại và lý thuyết bảo tồn di sản văn hóa vật thể theo tiêu chuẩn lưu trữ quốc tế. Hệ thống lý thuyết này tiếp cận vốn tài liệu như một thực thể động, trải qua các giai đoạn từ thu thập, xử lý kỹ thuật, lưu trữ an toàn đến khai thác phục vụ xã hội. Nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin được vận dụng xuyên suốt để đánh giá sự phát triển của kho sách gắn liền với bối cảnh kinh tế, văn hóa và lịch sử đất nước.

Luận văn làm sáng tỏ 5 khái niệm cốt lõi:

• Tài liệu: Vật thể mang thông tin dưới dạng chữ viết, âm thanh hoặc hình ảnh nhằm mục đích lưu truyền và sử dụng qua thời gian.
• Sưu tầm vốn tài liệu: Quá trình điều tra, lựa chọn và bổ sung có hệ thống các nguồn tư liệu có giá trị tư tưởng, khoa học và thực tiễn vào kho tàng thư viện.
• Bảo quản tài liệu: Hệ thống các biện pháp kỹ thuật và tổ chức nhằm duy trì trạng thái vật lý bình thường, kéo dài tuổi thọ của vật mang tin.
• Thư tịch Hán Nôm: Các văn bản thành văn ghi chép bằng chữ Hán, chữ Nôm hoặc Hán Nôm hỗn hợp do người Việt biên soạn hoặc sao lục trước năm 1945.
• Thác bản văn khắc: Bản dập nguyên dạng chữ và hoa văn trên chất liệu đá, đồng, gỗ như văn bia, chuông đồng, hoành phi và câu đối.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu bao gồm toàn bộ báo cáo tổng kết thường niên của Viện từ năm 1979 đến năm 2013, kết hợp hồ sơ kiểm kê 5.038 đầu sách cổ, 20.979 mặt bia đá và dữ liệu hoạt động của 66 cán bộ cơ quan.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu tiến hành khảo sát toàn bộ 100% vốn tài liệu hiện có trong tổng kho của Viện (gồm 16.164 cuốn sách cổ, 17.174 đơn vị sách sưu tầm bổ sung và 3.617 cuốn sách ngoại văn). Đối với công tác điền dã, tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp chọn mẫu theo cụm địa bàn trọng điểm tại 23 tỉnh thành từ Bắc Bộ đến Quảng Nam nhằm đánh giá chính xác mật độ phân bố di sản văn khắc.

Luận văn kết hợp các phương pháp phân tích cụ thể:

• Phương pháp khảo sát thực tế điền dã: Trực tiếp kiểm tra tình trạng vật lý của sách giấy dó và kỹ thuật in rập văn bia tại thực địa.
• Phương pháp thống kê mô tả: Định lượng hóa cơ cấu loại hình tài liệu, biến động bổ sung sách và phân bố nhu cầu người dùng.
• Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu: Hệ thống hóa các bài viết chuyên ngành và văn bản pháp quy từ Sắc lệnh số 65 năm 1945 đến các nghị định hiện hành.

Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm đảm bảo tính xác thực cao nhất, giúp nhận diện rõ nét các tổn hại cơ lý hóa của chất liệu cổ và đưa ra giải pháp bảo tồn có tính khả thi kỹ thuật cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu vốn tài liệu Hán Nôm có sự phân hóa sâu sắc về loại hình ngôn ngữ và nội dung học thuật. Trong tổng số 16.164 cuốn sách đóng rời, sách chữ Hán chiếm tỷ trọng áp đảo với 10.135 cuốn (khoảng 62,7%), sách chữ Nôm có 1.733 cuốn (khoảng 10,7%), sách sao chép hoặc in lại của Trung Quốc có 1.641 cuốn (10,1%), phần còn lại là thần tích với 404 cuốn, thần sắc 535 cuốn, tục lệ 732 cuốn, địa bạ 503 cuốn, cổ chỉ 96 cuốn và xã chí 16 cuốn. Về chủ đề, nhóm văn học chiếm tỷ lệ lớn nhất với 2.500 tác phẩm (49,2%), sử học chiếm 1.000 tác phẩm (19,7%), tôn giáo chiếm 600 tác phẩm (11,8%), trong khi nhóm khoa học kỹ thuật, nông nghiệp và toán lý chỉ chiếm dưới 2% tổng lượng tài liệu.

Thứ hai, công tác sưu tầm điền dã trong nước và hợp tác quốc tế đạt được những bước đột phá về quy mô. Giai đoạn 1992–1993, Viện đã bổ sung 1.200 cuốn sách Hán Nôm, in rập hơn 6.700 mặt bia, 680 chuông khánh và sao chép 12.000 đôi câu đối tại vùng đồng bằng Bắc Bộ. Đến giai đoạn 2007–2010, Viện thu thập thêm hơn 30.000 mặt thác bản văn khắc tại miền Trung. Đặc biệt, trong khuôn khổ hợp tác quốc tế năm 2006 tại Pháp, đoàn công tác đã số hóa thành công 54 tên sách Hán Nôm quý hiếm với 16.858 trang ảnh chất lượng cao (lưu trữ trên 19 đĩa CD-ROM). Tổng lượng sách sưu tầm tăng thêm đạt 17.174 đơn vị, vượt quy mô kho sách tiếp nhận ban đầu.

Thứ ba, đặc điểm người dùng tin thể hiện tính chuyên biệt học thuật cao độ. Nhà nghiên cứu chiếm 70% tổng lượt bạn đọc, sinh viên đại học và học viên cao học chiếm 20%, các đối tượng khác chiếm 10%. Về nhu cầu loại hình, có tới 80% bạn đọc yêu cầu khai thác trực tiếp tài liệu Hán Nôm nguyên bản, 15% sử dụng sách tiếng Việt dịch thuật và 5% dùng sách ngoại văn. Nhu cầu nội dung tập trung mạnh vào lịch sử (40%), văn học (30%), luật pháp và tôn giáo (20%), các ngành khác (10%).

Thứ tư, nguồn lực bảo quản còn bộc lộ nhiều hạn chế về cơ sở vật chất và nhân lực. Trong tổng số 66 cán bộ của Viện, chỉ có 5 Tiến sĩ (chiếm 7,6%) và 23 Cử nhân (chiếm 34,8%), số cán bộ chuyên trách về kỹ thuật bảo quản phục chế và công nghệ tin học còn mỏng. Hệ thống kho bảo quản chưa được trang bị đồng bộ các thiết bị kiểm soát vi khí hậu tự động.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phân bố nội dung nghiêng hẳn về văn học và lịch sử bắt nguồn từ đặc thù của chế độ khoa cử phong kiến Việt Nam, vốn coi trọng kinh điển Nho giáo và thi phú hơn khoa học thực nghiệm. Sự khan hiếm của sách chữ Nôm và sách khoa học kỹ thuật phản ánh khó khăn trong nghề khắc ván in ngày xưa, khiến phần lớn tác phẩm tồn tại dưới dạng chép tay đơn bản dễ thất truyền.

Các dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa sinh động qua các dạng biểu đồ chuyên ngành. Cụ thể, biểu đồ hình tròn giúp mô tả rõ nét cơ cấu người dùng tin (70% nhà nghiên cứu) và thị phần nhu cầu ngôn ngữ (80% Hán Nôm). Biểu đồ cột so sánh số lượng tài liệu theo chuyên ngành học thuật thể hiện sự chênh lệch lớn giữa văn học (2.500 tác phẩm) và toán lý (50 tác phẩm). Bảng thống kê chi tiết 5.038 đầu sách phân theo ký hiệu phân kho (A, VHb, VHv, VHt, ST) hỗ trợ đắc lực cho công tác quản trị định kỳ.

So với các công trình nghiên cứu trước đây vào những năm 1984 và 1998 vốn chủ yếu nhấn mạnh ý nghĩa văn hóa hoặc bảo quản truyền thống, luận văn này đã lượng hóa cụ thể kết quả số hóa hiện đại và dữ liệu điền dã tại 23 tỉnh thành, tạo cơ sở thực chứng vững chắc cho chiến lược bảo tồn đa phương thức.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đẩy mạnh số hóa toàn diện 100% kho tài liệu quý hiếm: Phòng Ứng dụng Công nghệ Tin học phối hợp với Thư viện quét độ phân giải cao và lập chỉ mục điện tử cho 5.038 đầu sách cổ cùng 54.651 thác bản văn khắc. Mục tiêu đặt ra là hoàn thành 80% khối lượng số hóa trong giai đoạn 2014–2018 và đạt 100% vào năm 2020, giúp giảm thiểu 95% tần suất tiếp xúc vật lý trực tiếp lên tài liệu gốc.

2. Mở rộng địa bàn điền dã sưu tầm tại các tỉnh Nam Bộ và vùng dân tộc thiểu số: Phòng Sưu tầm chủ trì lập kế hoạch khảo sát định kỳ hàng năm từ 2014 đến 2017 tại các địa bàn chưa được phủ kín, đặt chỉ tiêu thu thập bổ sung ít nhất 500 cuốn sách Hán Nôm, sách chữ Thái, chữ Dao cổ và in rập trên 2.000 mặt văn bia mới mỗi năm.

3. Hiện đại hóa hệ thống kho tàng và chuyển giao công nghệ tu bổ lý hóa: Trung tâm Thực nghiệm Bảo quản Phục chế triển khai lắp đặt hệ thống điều hòa trung tâm và máy hút ẩm chuyên dụng để duy trì môi trường vi khí hậu tiêu chuẩn (nhiệt độ 18–22°C, độ ẩm 50–55%) cho 100% các kho lưu trữ trong vòng 24 tháng (2014–2016). Đồng thời, tiến hành bồi nền, khử trùng và khử axit bằng hóa chất an toàn cho trên 3.000 trang tư liệu có nguy cơ hủy hoại.

4. Chuẩn hóa công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Ban Lãnh đạo Viện cùng Phòng Quản lý Khoa học và Đào tạo tổ chức định kỳ 2 khóa tập huấn chuyên sâu hàng năm về kỹ năng thư viện số và kỹ thuật phục chế cổ thư, cử 10 đến 15 cán bộ tham gia các chương trình đào tạo sau đại học và tu nghiệp kỹ thuật bảo quản tại nước ngoài trong lộ trình từ 2014 đến 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý thư viện và lưu trữ viên tại các viện nghiên cứu, bảo tàng: Nắm vững quy trình nghiệp vụ kiểm kê, phân loại và kỹ thuật bảo quản 16.164 cuốn sách cổ cùng 54.651 thác bản văn khắc để áp dụng vào thực tiễn quản lý kho di sản tại đơn vị.

2. Các nhà nghiên cứu Hán Nôm, Lịch sử, Văn hóa học và Ngôn ngữ học: Khai thác hệ thống mục lục 5.038 đầu sách và thông tin điền dã chi tiết tại 23 tỉnh thành như một nguồn thư mục dẫn đường chính xác để tiếp cận các văn bản gốc phục vụ đề tài khoa học.

3. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Thông tin - Thư viện: Sử dụng luận văn làm tài liệu học tập chuẩn mực về phương pháp kết hợp giữa bảo tồn truyền thống và số hóa tài liệu cổ trong học phần Quản trị thông tin di sản.

4. Cơ quan quản lý văn hóa và nhà hoạch định chính sách: Vận dụng số liệu thực trạng về 66 cán bộ và hiện trạng xuống cấp của tài liệu giấy dó để xây dựng các đề án đầu tư công, bố trí ngân sách thỏa đáng cho các dự án bảo tồn cấp quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận văn khảo sát nguồn gốc vốn tài liệu Hán Nôm từ những nguồn tiếp nhận nào?
   Nghiên cứu khảo sát toàn diện kho sách do Viện Viễn Đông Bác Cổ bàn giao năm 1958, bổ sung từ các thư viện Long Cương, Hoàng Xuân Hãn, Văn Miếu, cùng 17.174 đơn vị sách sưu tầm trong nhân dân từ năm 1979 đến năm 2013.

2. Đâu là nguyên nhân chính khiến tài liệu Hán Nôm tại Viện đối mặt với nguy cơ hư hỏng?
   Tài liệu cổ chủ yếu làm bằng giấy dó có tuổi thọ hàng trăm năm, chịu tác động tiêu cực từ độ ẩm cao của khí hậu nhiệt đới, côn trùng xâm hại và biến động lịch sử, khiến 5.038 đầu sách luôn tiềm ẩn nguy cơ giòn mục.

3. Hoạt động sưu tầm tài liệu Hán Nôm ở nước ngoài đã đem lại những kết quả nổi bật nào?
   Năm 2006, Viện đã phối hợp với các cơ quan lưu trữ tại Paris (Pháp) số hóa thành công 54 tên sách Hán Nôm quý hiếm chưa có ở Việt Nam, thu thập 16.858 trang ảnh kỹ thuật số chất lượng cao lưu trên 19 đĩa CD-ROM.

4. Cơ cấu bạn đọc tại Thư viện Viện Nghiên cứu Hán Nôm có điểm gì đặc thù?
   Thư viện mang tính chuyên ngành sâu với 70% độc giả là các nhà nghiên cứu, 20% là học viên và sinh viên; trong đó có tới 80% nhu cầu tập trung vào việc đọc và đối chiếu trực tiếp trên văn bản Hán Nôm nguyên bản.

5. Giải pháp số hóa đóng vai trò như thế nào trong chiến lược bảo tồn thư tịch cổ?
   Số hóa giúp tạo lập bản sao điện tử chuẩn xác phục vụ tra cứu từ xa, giảm thiểu 95% tác động cơ học trực tiếp lên 100% tài liệu gốc, bảo đảm nguyên vẹn di sản trước các nguy cơ hao mòn vật lý.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện hiện trạng quản lý 5.038 đầu sách Hán Nôm cổ (16.164 cuốn đóng rời) và 17.174 đơn vị sách sưu tầm bổ sung tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm.
• Tổng kết thành tựu thu thập đồ sộ với hơn 54.651 thác bản văn khắc tại 23 tỉnh thành cùng kết quả số hóa 16.858 trang ảnh tư liệu quý hiếm tại Pháp.
• Làm rõ đặc trưng người dùng tin chuyên biệt với 70% là các học giả, nhà nghiên cứu và 80% nhu cầu tập trung vào văn bản Hán Nôm gốc.
• Đánh giá khách quan những điểm nghẽn về hạ tầng bảo quản lý hóa và chất lượng của đội ngũ 66 cán bộ cơ quan trong bối cảnh chuyển đổi công nghệ.
• Đề xuất lộ trình 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi từ năm 2014 đến 2020 nhằm kết hợp hoàn hảo giữa bảo quản truyền thống và công nghệ số hóa tiên tiến.

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn sâu sắc, đóng góp phương pháp luận chuẩn xác cho ngành Khoa học Thư viện và công tác bảo tồn di sản dân tộc. Để kho tàng di sản Hán Nôm tiếp tục tỏa sáng và phục vụ đắc lực cho sự nghiệp phát triển văn hóa, các cơ quan ban ngành cần khẩn trương đầu tư kinh phí, triển khai đồng bộ các giải pháp công nghệ trước năm 2020 nhằm gìn giữ vẹn nguyên di sản văn hiến ngàn năm cho các thế hệ mai sau.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Khai quat vé Vién nghiên cứu Hán và sưu tầm, bảo quản tài liệu của Viện 1. Lịch sử hình thành và phát triển Viện Nghiên cứu Hán Nôm 1. Lịch sử hình thành Viện Nghiên cứu Hán Nôm Di sản Hán Nôm gồm những thư tịch viết băng chữ Hán chữ Nôm, là kho văn hóa thành văn to lớn, phong phú, nó phản ánh lịch sử văn hóa của dân tộc Việt Nam trong quá trình dựng nước và giữ nước. Là hiện thân của nền văn hiến may ngan nam.

Di san Han Nôm đã trở thành nguồn tài liệu gốc đặc biệt có giá trị trong việc tìm hiểu về đất nước con người Việt Nam trong quá khứ. Bảo tồn lâu dài, khai thác có hiệu quả kho văn hóa thành văn này, là dé phuc vu cho su nghiệp phát triển nền văn hóa tiên tiễn đậm đà bản sắc dân tộc Việt Nam trong thời đại ngày nay. Tài liệu Hán Nôm là mối dây liên kết không chỉ thắt chặt mối quá khứ và hiện tại, mà còn gìn giữ cho thế hệ tương lai một chiều đài lịch sử. (24, 3- 11) Xuất phát từ yêu cầu nhiệm vụ trên, năm 1970 Ban Hán Nôm thuộc Ủy ban Khoa học Xã hội Việt Nam được thành lập.

Ban đã quy tụ nhiều nhà hoạt động cách mạng lão thành và có kiến thức Hán Nôm uyên bác như: Phạm Thiều, Thạch Can, Cao Xuân Huy, Hoa Băng, Đào Phương Bình, Ca Văn Thỉnh. cùng với các cộng tác viên thường trú như: Trần Duy Vôn, Lê Duy Chưởng, Nguyễn Hữu Chế, Nguyễn Văn Lãng. Ban Hán Nôm tổ chức nghiên cứu và phiên dịch các tài liệu Hán Nôm trong 9 năm (1970 — 1979). Ngày 13 tháng 9 năm 1979, Viện Nghiên cứu Hán Nôm được thành lập trên cơ sở Ban Hán Nôm, theo quyết định số 326/CP của Hội đồng Chính phủ và được tái khăng định thuộc Trung Tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Quốc gia (Nay là Viện Khoa học Xã hội Việt Nam) trong Nghị định số 23/CP ngày 22 tháng Š năm 1993 của Chính phủ, 12 1.

Chức năng nhiệm vụ của Viện Theo quyết định số 63/KHXH-QĐ, ngày 3 tháng 2 năm 1988 của Chủ nhiệm Ủy ban về chức năng nhiệm vụ và cơ cầu tổ chức của Viện Nghiên cứu Hán Nôm. Viện Nghiên cứu Han Nom có hai chức năng cơ bản: - Thống nhất quản lý, gìn giữ các văn bản và tư liệu chữ Hán, chữ Nôm của cộng đồng các dân tộc Việt Nam; - Nghiên cứu khai thác, kho tàng di sản thành văn đó. Nhiệm vụ cụ thể của Viện Nghiên cứu Hán Nôm là: * Vệ bảo tôn, nghiên cứu khai thác các tư liệu Hán Nôm và đào tạo cản bộ nghiên cứu Hán Nôm được xác định: - Bảo tổn và giám định các nguyên bản chữ Hán chữ Nôm, sao các bản gốc thành nhiều bản để sử dụng hoặc cung cấp cho các thư viện và các cơ quan có nhu cầu; - Tổ chức biên dịch (gồm cả chú giải) và chính thức công bố các tư liệu chữ Hán chữ Nôm, duyệt lại các bản dịch Hán Nôm đã được công bố; - Nghiên cứu văn bản học, biên soạn những sách công cụ cần thiết cho công tác biên dịch và nghiên cứu tư liệu chữ Hán chữ Nôm; - Đào tạo và bồi dưỡng cán bộ nghiên cứu chữ Hán, chữ Nôm. * Ve công tác sưu tâm và bảo quản tư liệu chữ Hán và chữ Nôm, Viện được Uỳ ban Khoa học xã hội Việt Nam giao các nhiỆm vụ cụ thé sau day: - Tién hanh điều tra, thu thập các văn bản Hán Nôm và các tư liệu liên quan ở Việt Nam và ở nước ngoài, nhằm thống nhất quản lý thư tịch và tài liệu Hán Nôm trong phạm vi cả nước.

13 - Hệ thống hoá và gìn giữ các văn bản chữ Hán, chữ Nôm và các tư liệu liên quan hiện còn vả sưu tầm được, đảm bảo kỹ thuật bảo tàng và kỹ thuật thư viện, nhăm lưu giữ và cho nhân bản để phục vụ cho công tác nghiên cứu trước mắt và lâu dài. #*' Jể công tác đào tạo cản bộ nghién ciru Han Nôm, Viện được giao nhiệm vụ đào tạo nghiên cứu sinh và cao học trong nước: * Năm 1994, Viện giao nhiệm vụ là cơ so dao tao Tiến sy. * Năm 1996, Viện được giao nhiệm vụ đảo tạo Thạc sỹ. Trong những năm qua, Viện Nghiên cứu Hán Nôm đã triển khai hoạt động trên các mặt công tác và thu được những thành tựu nhất định, đáp ứng những yêu cầu mà nhà nước giao cho.

Cơ cầu tổ chức của Viện Những năm đâu được thành lập, gồm Lãnh đạo Viện và các phòng Ban như sau: Ban Hán cô, Ban Hán cận, Ban Nôm, Ban văn bản học, Phòng bảo quản, Phòng tư liệu Thư viện, Phòng Hành chính Quản trị tổ chức, phòng Kỹ thuật. Đến năm 1988, căn cứ theo Quyết định 63/KHXH-QĐ, cơ cấu của Viện gồm các phòng nghiên cứu và các phong kỹ thuật nghiệp vụ sau đây: a/ Các phòng nghiên cứu khoa học: - Phòng nghiên cứu Văn tự Hán — Nôm. Phòng văn bản học Hán — Nôm. Phòng nghiên cứu Văn tịch Hán — Nôm ¬ Phòng nghiên cứu Hán Nôm dân tộc và khu vực.

b/ Các phòng kỹ thuật và nghiệp vụ ¬ Phòng sưu tầm ¬ Phòng bảo quản thư tịch cổ 14 - Phong Thong tin - Tư liệu - Thư viện ¬ Phòng phục chế và nhân bản - Phong Hanh chinh — quan tri - Tai vu - Tổ chức Cơ quan ngôn luận của Viện và của ngành Hán Nôm là Tạp chí Hán Nôm. Từ năm 2005 đến nay cơ cấu các phòng ban đã được thay đổi như sau: Lãnh đạo Viện, gồm một Viện trưởng và một phó Viện trưởng. Hội đồng khoa học gồm: Chủ tích hội đồng, thư ký hội đồng và các ủy viên. Tạp chí Hán Nôm: gồm tổng biên tập, phó tổng biên tập và ủy viên hội đồng.

Các phòng giúp việc Viện trưởng Phòng biên tập trị sự. Phòng hành chính tổng hợp. Phòng quản lý khoa học và đào tạo. Phòng nghiên cứu khoa học - Phòng nghiên cứu Văn bản lịch sử địa lý.

- Phòng nghiên cứu Văn bản luật — Tôn giáo. - Phòng nghiên cứu Văn bản Nôm. - Phòng nghiên cứu Văn bản học. - Phòng nghiên cứu Văn khắc.

Các phòng phục vụ nghiên cứu: - Thư viện. - Phòng Bảo quản. - Phòng Sưu tầm. - Phòng ứng dụng công nghệ tin học.

- Trung tâm Thực nghiệm Bảo quản phục chế. 15 SO DO CO CAU TO CHUC CUA VIEN HIEN THOT TẠP CHÍ HÁN NÔM LÃNH ĐẠO VIÊN HỘI ĐỒNG KHOA HOC L1 Tông biên tập [Viện trưởng LI Vận trưởng - Chủ tịch [Phó tông biên tập LH Phó viện trưởng [1 Thư ký Hội dong tre In PB P : P P a9 Q F PHONG HANH CHÍNH n s 8 #e[ T. TÔNG HợP sẽ £ "Q2 ZF a, | las) z 25 zs BEz Qs ũ au ; a Su a [>| | PHONG QUAN LY Spl = _ KHOA HOC & ĐÀO TẠO _ PHONG NC VAN BAN :_ LICHSỬ - ĐỊALÝ ° 8. = ị z < | PHONG NC VAN BAN : 3 + i: * , Eee — z.

š = LUAT- TON GIAO _ : lã = € Iz 3 : : ¡PHÒNG NGHIÊN CỨU 3 » 7 : _ VÂN BẤN NÔM z + & Đ = z : : : m S : PHÒNG NGHIÊN CỨU : = | VAN BAN VAN HOC e h TT. THỰC NGHIỆM _ ¡PHÒNG NGHIÊN CỨU Bảo QUẢN FHCcH| || |_ _ VĂN KHÉC HÁN NÔM 1. Sự hình thành, phát triển vốn tài liệu của Viện Vốn tài liệu Hán Nôm thuộc Viện Nghiên cứu Hán Nôm ra đời ít lâu sau năm thành lập Viện 1979, là trung tâm tàng trữ thư tịch và tài liệu Hán Nôm lớn nhất tại Việt Nam hiện nay. Về nguồn gốc vốn tài liệu Hán Nôm: Trước hết là kho sách do Học viện Viễn Đông Bác Cổ Pháp tại Hà Nội trao lại năm 1958, hình thành phân kho A, 16 voi ky higu: A, AB, AC, AD, AE, AF, AG, AH, AJ trong tong kho cua Vién.

Thứ đến là sách tiếp nhận thêm trong khoảng thời gian 1958 đến 1979 từ thư viên Long Cương. thư viện Hoàng Xuân Hãn. thư viện Hội Khai trí tiến đức, thư viện Văn Miếu, thư viện Khoa học Trung ương, Vụ bảo tôn bảo thàng, Ty Văn hóa Ha Dong, Truong Dai hoc Tong hợp Hà Nội, Bộ giáo dục đào tạo cộng với số sách sưu tầm trong dân, hình thành phân kho V với các ký hiệu VHb, VHv, VHt, VNv, VNb trong tổng số kho sách chữ Hán Nôm của Viện những những năm đầu thành lập.(23, 22-23) Song song tôn tại với kho sách chữ Hán thì kho sách tiếng Việt cũng được hình thành ngay sau những năm thành lập Viện. Lúc đầu tài liệu tiếng Việt chủ yếu là những tài liệu nội sinh do cán bộ trong Viện dịch từ tài liệu Hán Nôm với các ký hiệu D.

Những tải liệu Hán Nôm, buổi ban đầu khi mới thành lập Viện được các nhà nghiên cứu Hán Nôm chọn ưu tiên dịch những tải liệu quý có giá trị về lịch sử, văn học trước. Những năm tiếp theo cùng tải liệu nội sinh, tài liệu tiếng Việt được bổ sung từ ngoài. Hiện nay kho sách tiếng Việt cũng đã có một số lượng tài liệu khá đồ sộ. Đây là những sách chuyên ngành rất quý cho các nhà nghiên cứu về các ngành khoa học xã hội.

Kho sách tiếng Việt được nhiều độc giả đánh giá cao về chất lượng. Do đặc thù của chữ Han, cht Nom gần VỚI tiếng Trung Quốc hiện đại và cũng do sự giao lưu văn hóa giữ hai nước có lịch sử khá dài nên số lượng sách tiếng Trung và tạp chí tiếng Trung quốc được bố sung hàng năm qua các thời kỳ cũng được một số lượng khá nhiều. Bên cạnh tạp chí tiếng Trung và sách tiếng Trung, Viện Hán Nôm cũng có một số lượng sách tiếng Nhật và sách Latin khác nhưng số lượng sách đó không nhiều 17 1. Những van đề chung về tài liệu tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm 1.1 Khái niệm về tài liệu.

sưu tầm và bảo quản tài liệu. + Khái niệm về tài liệu: Tài liệu là vật thể mang tin trên đó ghi lại những thông tin dưới dạng chính văn, âm thanh hoặc hình ảnh dùng để truyền đạt trong thời gian, không gian nhằm nhằm mục đích bảo quản và sử dụng tài liệu.(30, 118) + Khái niệm về sưu tầm: Công tác sưu tâm tức là bố sung vốn tài liệu trong quá trình sưu tầm, nghiên cứu và lựa chọn những tài liệu có nội dung tư tưởng tốt, có giá trị khoa học, thự tiễn, nghệ thuật cao để đáp ứng nhu cầu đọc và thong tin của người dùng chính thư viện đó và xã hội.