Công tác đào tạo nghề cho nông dân phục vụ chương trình xây dựng nông thôn mới của tỉnh Thái Nguyên

Luận văn đào tạo nghề cho nông dân phục vụ xây dựng nông thôn mới tỉnh Thái Nguyên

• Tác giả: Nguyễn Minh Thùy
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Khánh Doanh
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Công tác đào tạo nghề cho nông dân phục vụ chương trình xây dựng nông thôn mới của tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan đào tạo nghề cho nông dân nông thôn mới Thái Nguyên

Đào tạo nghề cho nông dân giữ vai trò then chốt trong chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới tại tỉnh Thái Nguyên. Tỉnh sở hữu vị trí cửa ngõ giao lưu kinh tế quan trọng của vùng Trung du và miền núi phía Bắc. Địa phương có nguồn lao động nông thôn dồi dào. Tuy nhiên, tỷ lệ lao động qua đào tạo bài bản trước đây còn ở mức khiêm tốn. Việc trang bị kỹ năng nghề mới tạo bước ngoặt lớn cho kinh tế nông hộ. Nông dân tiếp thu các tiến bộ kỹ thuật về trồng trọt, chăn nuôi và chế biến chè đặc sản. Mô hình đào tạo gắn liền với nhu cầu thực tiễn của thị trường. Nhờ đó, người dân chủ động chuyển đổi cơ cấu cây trồng và vật nuôi phù hợp. Công tác dạy nghề còn mở rộng sang các ngành phi nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ hỗ trợ. Xu hướng này tạo nền tảng vững chắc để chuyển dịch cơ cấu lao động tại các xã nông thôn mới. Năng suất lao động tăng rõ rệt sau các khóa bồi dưỡng ngắn hạn. Thu nhập bình quân đầu người của cư dân nông thôn cải thiện đáng kể. Đào tạo nghề chính là chìa khóa then chốt thúc đẩy diện mạo nông thôn Thái Nguyên khởi sắc.

1.1. Mục tiêu đào tạo nghề nông thôn mới tại Thái Nguyên

Mục tiêu cốt lõi của công tác dạy nghề là chuẩn hóa trình độ cho lực lượng lao động nông nghiệp. Tỉnh Thái Nguyên tập trung nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo có văn bằng, chứng chỉ. Chương trình hướng đến mục tiêu xóa đói giảm nghèo nhanh và bền vững. Nông dân sau khi học nghề có khả năng làm chủ công nghệ sản xuất hiện đại. Nhiều học viên tự tin mở rộng quy mô trang trại hoặc thành lập hợp tác xã kiểu mới. Ngoài ra, chương trình trang bị kiến thức quản trị kinh doanh cơ bản và liên kết chuỗi giá trị. Mục tiêu này giúp nông dân tăng khả năng thích ứng với yêu cầu phát triển kinh tế thị trường.

1.2. Vai trò then chốt đối với kinh tế nông thôn Thái Nguyên

Công tác đào tạo nghề trực tiếp giải quyết bài toán việc làm tại chỗ cho lao động nông nhàn. Học viên vận dụng ngay kiến thức vào thâm canh cây chè, chăn nuôi gia súc an toàn sinh học. Việc áp dụng đúng quy trình kỹ thuật giúp giảm thiểu rủi ro dịch bệnh và nâng cao chất lượng nông sản. Nông sản đạt chuẩn an toàn dễ dàng tiếp cận các kênh phân phối hiện đại và siêu thị lớn. Đào tạo nghề tạo động lực hình thành lớp nông dân chuyên nghiệp, năng động. Đời sống vật chất lẫn tinh thần của cộng đồng dân cư nông thôn nhờ đó không ngừng nâng cao.

II. Thực trạng đào tạo nghề cho nông dân nông thôn mới Thái Nguyên

Thái Nguyên ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực trong công tác dạy nghề cho nông dân thời gian qua. Hàng nghìn lao động nông thôn được hỗ trợ học nghề miễn phí mỗi năm theo các đề án trọng điểm. Các lớp đào tạo sơ cấp nghề và truyền nghề ngắn hạn diễn ra sôi nổi tại khắp các huyện, thị xã. Cơ cấu ngành nghề đào tạo từng bước chuyển dịch từ nông nghiệp thuần túy sang dịch vụ và cơ khí chế tạo. Sự xuất hiện của các khu công nghiệp lớn như Yên Bình đã thu hút một lượng lớn lao động nông thôn chuyển sang công nghiệp. Tuy nhiên, công tác đào tạo vẫn đối mặt với không ít thách thức lớn. Một bộ phận người dân nông thôn vẫn giữ thói quen canh tác truyền thống, e ngại đổi mới. Chất lượng đào tạo ở một số trung tâm giáo dục nghề nghiệp chưa đồng đều. Trang thiết bị thực hành tại các cơ sở đào tạo cấp huyện còn thiếu thốn và lạc hậu. Chương trình giảng dạy nặng về lý thuyết, thời lượng thực hành thực tế còn hạn chế. Mối liên kết giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp bao tiêu nông sản chưa thật sự chặt chẽ. Đầu ra việc làm sau đào tạo tại một số địa phương vùng cao vẫn thiếu tính bền vững.

2.1. Kết quả đạt được từ các chương trình dạy nghề thực tế

Tỷ lệ nông dân có việc làm sau đào tạo tại Thái Nguyên đạt trên 75%. Hầu hết học viên áp dụng thành công kỹ thuật mới vào canh tác chè đặc sản và nuôi trồng thủy sản. Năng suất lao động nông nghiệp tăng trung bình từ 10% đến 15% mỗi năm. Nhiều hộ gia đình thoát nghèo bền vững nhờ phát triển mô hình kinh tế trang trại tập trung. Đội ngũ lao động trẻ nông thôn nhanh chóng thích ứng với công việc trong các nhà máy và cụm công nghiệp. Tỷ lệ lao động nông nghiệp trong cơ cấu kinh tế toàn tỉnh giảm dần theo đúng định hướng đề ra.

2.2. Những tồn tại và hạn chế cần sớm được khắc phục

Bên cạnh thành tựu, công tác đào tạo nghề nông thôn vẫn còn nhiều điểm nghẽn. Công tác khảo sát nhu cầu học nghề tại các thôn bản vùng sâu còn mang tính hình thức. Danh mục ngành nghề đào tạo chưa bắt kịp tốc độ chuyển đổi số và công nghệ cao. Cơ sở vật chất của các trung tâm giáo dục nghề nghiệp cấp huyện thiếu thốn máy móc hiện đại. Đội ngũ giảng viên thực hành thiếu kinh nghiệm thực tế về chuỗi cung ứng nông sản. Nguồn kinh phí hỗ trợ đào tạo phân bổ đôi khi còn chậm trễ. Tình trạng học viên bỏ dở khóa học do bận mùa vụ vẫn xảy ra.

III. Giải pháp đào tạo nghề cho nông dân nông thôn mới Thái Nguyên

Nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho nông dân đòi hỏi hệ thống giải pháp đồng bộ và quyết liệt. Trước hết, các cấp quản lý cần đổi mới toàn diện chương trình giảng dạy theo hướng thực học, thực hành. Nội dung giảng dạy phải bám sát nhu cầu thực tế của từng tiểu vùng kinh tế sinh thái tại Thái Nguyên. Địa phương cần ưu tiên các ngành nghề thế mạnh như kỹ thuật chế biến chè hữu cơ, chăn nuôi an toàn sinh học và trồng rừng kinh tế. Đồng thời, tỉnh cần tăng cường đầu tư hiện đại hóa cơ sở vật chất cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Chính sách thu hút nghệ nhân, kỹ sư nông nghiệp giỏi tham gia giảng dạy cần được thực hiện linh hoạt. Sự kết hợp chặt chẽ giữa nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp và nông dân là điều kiện tiên quyết. Các cơ sở đào tạo cần ký kết hợp đồng đào tạo theo đơn đặt hàng của hợp tác xã và doanh nghiệp. Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào phổ biến kiến thức giúp nông dân tiếp cận bài giảng mọi lúc, mọi nơi. Nguồn vốn vay ưu đãi sau học nghề cần được giải ngân kịp thời để học viên hiện thực hóa mô hình sản xuất.

3.1. Đổi mới chương trình và phương pháp đào tạo thực tế

Chương trình học cần tăng thời lượng thực hành lên mức tối thiểu 70% tổng thời gian khóa học. Giáo trình giảng dạy phải biên soạn ngắn gọn, dễ hiểu và tích hợp nhiều hình ảnh trực quan. Giảng viên tổ chức các lớp học thực địa ngay trên nương chè hoặc tại trang trại chăn nuôi. Phương pháp cầm tay chỉ việc giúp nông dân nắm bắt thao tác kỹ thuật nhanh chóng và chính xác. Nhà trường đưa kỹ năng số, thương mại điện tử và tiếp thị trực tuyến vào bài học. Nông dân có thể tự quay video quảng bá và bán nông sản trên mạng xã hội ngay sau khóa học.

3.2. Gắn kết đào tạo với doanh nghiệp và thị trường việc làm

Mô hình liên kết ba nhà gồm nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp tạo đầu ra vững chắc cho lao động. Doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào khâu xây dựng chuẩn đầu ra và đánh giá tay nghề học viên. Các hợp tác xã chế biến chè tại Đại Từ, Định Hóa sẵn sàng tiếp nhận lao động sau đào tạo. Doanh nghiệp cung cấp vật tư nông nghiệp đầu vào và cam kết thu mua sản phẩm đầu ra đạt tiêu chuẩn. Mối quan hệ liên kết chặt chẽ này giảm thiểu rủi ro học xong không có việc làm. Nông dân yên tâm đầu tư công sức nâng cao chất lượng nông sản.

IV. Định hướng đào tạo nghề cho nông dân nông thôn mới Thái Nguyên

Đào tạo nghề cho nông dân là trụ cột quyết định tính bền vững của phong trào xây dựng nông thôn mới tỉnh Thái Nguyên. Công tác này vừa nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, vừa thúc đẩy tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo chiều sâu. Việc phổ cập kiến thức kỹ thuật và kỹ năng nghề góp phần rút ngắn khoảng cách phát triển giữa thành thị và nông thôn. Các giá trị văn hóa và tri thức bản địa được bảo tồn thông qua đào tạo làng nghề truyền thống. Trong giai đoạn tới, tỉnh định hướng phát triển mô hình nông nghiệp sinh thái gắn với du lịch cộng đồng. Đào tạo nghề sẽ mở rộng sang các lĩnh vực nông nghiệp thông minh, quản lý chuỗi cung ứng và kinh tế tuần hoàn. Cơ quan chức năng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ tín dụng và công nghệ cho nông dân sau học nghề. Nguồn nhân lực nông thôn chất lượng cao là động lực cốt lõi đưa Thái Nguyên sớm hoàn thành mục tiêu tỉnh nông thôn mới kiểu mẫu. Nông thôn phát triển thịnh vượng, văn minh và đáng sống bắt nguồn từ chính tay nghề của người lao động.

4.1. Ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế số

Ứng dụng chuyển đổi số vào sản xuất nông nghiệp là xu thế tất yếu tại các xã nông thôn mới Thái Nguyên. Nông dân được đào tạo kỹ năng vận hành hệ thống tưới tự động và cảm biến điều khiển vi khí hậu. Kỹ thuật truy xuất nguồn gốc nông sản bằng mã QR giúp nâng cao giá trị thương hiệu chè Thái Nguyên trên thị trường quốc tế. Việc học cách ứng dụng phần mềm quản lý nông trại giảm thiểu chi phí vật tư đầu vào. Lực lượng lao động có tay nghề công nghệ cao trở thành hạt nhân lan tỏa lối canh tác xanh và hiện đại.

4.2. Phát triển nông nghiệp gắn với du lịch sinh thái nông thôn

Tỉnh Thái Nguyên đẩy mạnh đào tạo kỹ năng làm du lịch cộng đồng cho nông dân tại các vùng chè danh tiếng như Tân Cương. Học viên được hướng dẫn nghiệp vụ đón tiếp khách, chế biến ẩm thực truyền thống và kỹ năng thuyết minh di sản văn hóa trà. Mô hình nông nghiệp trải nghiệm gia tăng giá trị sản phẩm lên gấp nhiều lần so với bán nguyên liệu thô. Nông dân chuyển đổi linh hoạt vai trò từ người sản xuất đơn thuần thành người cung cấp dịch vụ du lịch chuyên nghiệp. Hướng đi này tạo sinh kế bền vững và nâng tầm diện mạo nông thôn mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thái Nguyên là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa của vùng trung du và miền núi phía Bắc, sở hữu diện tích tự nhiên 3.534,35 km2 cùng quy mô dân số đạt 1.286.945 người vào năm 2019. Trong đó, cư dân khu vực nông thôn chiếm tới 877.067 người, tương đương 67,94% dân số toàn tỉnh. Lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên của địa phương đạt 777.200 người, riêng khu vực nông thôn tập trung 556.900 người, chiếm 71,7% tổng nguồn nhân lực. Tuy nhiên, theo số liệu thống kê quốc gia, tỷ lệ lao động nông thôn chưa qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật chiếm tới 77,8%. Thực trạng này tạo ra rào cản lớn đối với mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và tiến trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là sự chuyển dịch mạnh mẽ của cơ cấu kinh tế tỉnh Thái Nguyên hướng về công nghiệp chế biến, chế tạo, điển hình là sự hiện diện của các tổ hợp sản xuất lớn thu hút hơn 120.000 lao động tại các khu công nghiệp. Bối cảnh đó đòi hỏi nông dân không chỉ nâng cao kỹ năng canh tác truyền thống mà còn phải trang bị tay nghề phi nông nghiệp để thích ứng với thị trường việc làm mới. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của tác giả Nguyễn Minh Thùy tập trung đánh giá toàn diện công tác đào tạo nghề cho nông dân phục vụ chương trình xây dựng nông thôn mới tại tỉnh Thái Nguyên trong giai đoạn 2011-2020.

Mục tiêu nghiên cứu hướng tới việc hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng triển khai các chính sách dạy nghề theo Quyết định số 1956/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Quyết định số 159/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên. Trên cơ sở nhận diện các yếu tố ảnh hưởng, đề tài xác lập hệ thống giải pháp khả thi nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo nghề giai đoạn 2021-2025. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học giúp các nhà hoạch định chính sách nâng cao thu nhập bình quân đầu người của tỉnh lên mức 90 triệu đồng/năm và hoàn thành 100% các tiêu chí nông thôn mới bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết phát triển nguồn nhân lực gắn với chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, kết hợp khung đánh giá chất lượng giáo dục nghề nghiệp của chuyên gia Trần Khánh Đức. Khung lý thuyết này tiếp cận chất lượng đào tạo thông qua ba tiêu chí then chốt: mức độ vượt trội về kiến thức và kỹ năng thực hành của người học, sự hoàn thiện trong quy trình tổ chức dạy nghề theo chuẩn đầu ra, và mức độ phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế địa phương. Bên cạnh đó, luận văn áp dụng lý thuyết hiệu quả sử dụng nguồn lực trong đào tạo nghề của các nhà nghiên cứu Nguyễn Thành Độ và Nguyễn Thị Huyên (2011), xem xét mối quan hệ giữa chi phí đầu tư tài chính, trang thiết bị với tỷ lệ giải quyết việc làm và mức độ tăng trưởng thu nhập thực tế của lao động.

Các khái niệm nền tảng được chuẩn hóa dựa trên Luật Giáo dục nghề nghiệp số 74/2014/QH13, xác định rõ bản chất của đào tạo nghề là quá trình trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ làm việc với ba cấp trình độ: sơ cấp, trung cấp và cao đẳng. Khái niệm xây dựng nông thôn mới được tiếp cận toàn diện theo Nghị quyết số 26-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa 10 và Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới với 11 nội dung thành phần, trong đó tiêu chí tỷ lệ lao động qua đào tạo và việc làm đóng vai trò đòn bẩy trực tiếp.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo định kỳ giai đoạn 2011-2020 của Cục Thống kê tỉnh Thái Nguyên, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, cùng các văn kiện chỉ đạo của Ủy ban nhân dân tỉnh. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua điều tra khảo sát trực tiếp người lao động nông thôn bằng bảng câu hỏi soạn sẵn.

Cỡ mẫu khảo sát được xác định chính xác theo công thức Slovin: n = N / (1 + N * e^2). Với quy mô bình quân số lao động nông thôn được đào tạo hàng năm trên toàn tỉnh là N = 4.574 người và mức sai số cho phép e = 5%, cỡ mẫu tối thiểu được tính toán là n = 368 lao động. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp định ngạch tại toàn bộ 9 đơn vị hành chính cấp huyện của tỉnh Thái Nguyên: thị xã Phổ Yên khảo sát 42 phiếu, huyện Phú Bình 43 phiếu, huyện Đại Từ 43 phiếu, và 6 huyện, thành phố còn lại (gồm thành phố Thái Nguyên, thành phố Sông Công, huyện Đồng Hỷ, Võ Nhai, Định Hóa, Phú Lương) mỗi địa phương khảo sát 40 phiếu.

Phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh và phân tích dãy số thời gian được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc làm rõ xu hướng biến động dữ liệu đào tạo nghề qua 10 năm. Phương pháp này giúp kiểm chứng mối quan hệ giữa vốn đầu tư ngân sách, danh mục ngành nghề đào tạo với khả năng thích ứng thị trường của học viên nông thôn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô đào tạo nghề duy trì tốc độ phát triển ổn định nhưng chưa thực sự bứt phá. Giai đoạn 2011-2020, tỉnh Thái Nguyên duy trì mức đào tạo bình quân đạt 4.574 lao động nông thôn mỗi năm. Tỷ lệ học viên tìm được việc làm mới hoặc tiếp tục làm nghề nông nghiệp với năng suất, thu nhập cao hơn dao động từ 75% đến 78%, đóng góp vào mức GRDP bình quân đầu người toàn tỉnh đạt 90 triệu đồng vào năm 2020.

Thứ hai, cơ cấu kinh tế chuyển dịch rất nhanh nhưng công tác đào tạo nghề chưa thích ứng kịp thời. Năm 2020, khu vực công nghiệp và xây dựng chiếm tới 59% cơ cấu kinh tế, dịch vụ chiếm 31%, trong khi nông, lâm nghiệp và thủy sản chỉ còn chiếm 10%. Mặc dù các khu công nghiệp thu hút hơn 120.000 lao động với thu nhập bình quân gần 7 triệu đồng/tháng, phần lớn các khóa dạy nghề nông thôn thời gian qua vẫn tập trung vào các nghề nông nghiệp ngắn hạn dưới 3 tháng, tỷ lệ đào tạo chuyển đổi sang nghề phi nông nghiệp kỹ thuật cao chỉ đạt khoảng 22% đến 25%.

Thứ ba, sự thiếu hụt trang thiết bị và kinh nghiệm thực hành hạn chế chất lượng tay nghề. Đội ngũ giáo viên cơ hữu tại các trung tâm giáo dục nghề nghiệp cấp huyện còn mỏng, chủ yếu là cán bộ khuyến nông, khuyến lâm kiêm nhiệm. Cơ sở vật chất phục vụ thực hành cơ khí, điện dân dụng, công nghệ cao còn thiếu đồng bộ, dẫn tới tỷ lệ học viên đánh giá hài lòng ở mức độ xuất sắc về kỹ năng vận hành máy móc chỉ đạt khoảng 35%.

Thứ tư, nguồn vốn tài chính đầu tư cho đào tạo nghề có xu hướng suy giảm khi chuyển từ chương trình mục tiêu độc lập sang cơ chế lồng ghép. Sau năm 2015, kinh phí dạy nghề phụ thuộc vào ngân sách xây dựng nông thôn mới của từng huyện, khiến quy mô đào tạo ở các huyện miền núi vùng cao như Võ Nhai hay Định Hóa bị thu hẹp đáng kể so với khu vực đồng bằng Phú Bình, Phổ Yên.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế trên xuất phát từ khâu khảo sát nhu cầu học nghề ban đầu ở cấp xã còn mang tính hình thức, chưa bám sát quy hoạch phát triển vùng kinh tế trọng điểm. Việc đào tạo nghề mới chủ yếu dựa trên năng lực sẵn có của cơ sở đào tạo thay vì nhu cầu thực tế của các doanh nghiệp đang đầu tư tại địa phương.

Để trực quan hóa các kết quả nghiên cứu, dữ liệu biến động việc làm cần được trình bày qua biểu đồ cột kép thể hiện tỷ lệ lao động tham gia các ngành nghề phi nông nghiệp trước và sau đào tạo tại 9 huyện, thành phố. Đồng thời, một bảng thống kê chéo so sánh mức tăng trưởng thu nhập bình quân của 368 lao động được khảo sát sẽ làm rõ sự vượt trội về giá trị kinh tế của các lớp đào tạo tích hợp công nghệ cao so với phương thức truyền thống.

Khi so sánh với kinh nghiệm của tỉnh Thái Bình (đào tạo 73.558 người với kinh phí hỗ trợ 81 tỷ đồng, đạt tỷ lệ việc làm phi nông nghiệp 75%) và tỉnh Quảng Bình (đào tạo 12.361 lao động với 79% có việc làm), Thái Nguyên sở hữu lợi thế công nghiệp vượt trội với các dự án FDI đạt tổng vốn 8,1 tỷ USD, nổi bật là tổ hợp Samsung hơn 7 tỷ USD và dự án Núi Pháo gần 1 tỷ USD. Tuy nhiên, hiệu quả kết nối giữa trung tâm dạy nghề và doanh nghiệp sử dụng lao động của Thái Nguyên vẫn còn lỏng lẻo, khiến nông dân chưa tận dụng hết cơ hội làm việc trong chuỗi cung ứng công nghiệp hiện đại.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình điều tra và dự báo nhu cầu học nghề của nông dân. Sở Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì phối hợp với Ủy ban nhân dân 180 xã, phường, thị trấn tiến hành số hóa dữ liệu nhu cầu học nghề định kỳ hàng năm. Mục tiêu đặt ra là khảo sát chính xác 100% đối tượng lao động từ 15 đến 50 tuổi có nguyện vọng chuyển đổi nghề, hoàn thành hệ thống cơ sở dữ liệu số trước quý 2 năm 2023.

Thứ hai, đổi mới nội dung chương trình và giáo trình đào tạo nghề gắn liền chuỗi giá trị địa phương. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp các trường cao đẳng nghề xây dựng mới tối thiểu 15 bộ giáo trình chuyên sâu, tập trung vào chế biến chè công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ kết hợp du lịch sinh thái hồ Núi Cốc và vận hành thiết bị cơ giới hóa. Chỉ tiêu đặt ra là nâng tỷ lượng thời gian thực hành lên mức tối thiểu 70% tổng thời lượng khóa học, triển khai đồng bộ từ năm 2023 đến 2024.

Thứ ba, thiết lập cơ chế hợp tác ba bên giữa Nhà nước, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp. Ban Quản lý các Khu công nghiệp tỉnh Thái Nguyên làm đầu mối ký kết chương trình đặt hàng đào tạo với các tập đoàn sản xuất lớn tại khu công nghiệp Yên Bình, Sông Công và Điềm Thụy. Phấn đấu đạt mục tiêu bảo đảm việc làm ổn định với thu nhập từ 7 triệu đồng/tháng trở lên cho ít nhất 80% học viên sau khi hoàn thành khóa đào tạo nghề phi nông nghiệp giai đoạn 2023-2025.

Thứ tư, tăng cường nguồn lực tài chính và chuẩn hóa năng lực đội ngũ nhà giáo. Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên cần ưu tiên bố trí bổ sung nguồn vốn ngân sách địa phương khoảng 30 tỷ đồng trong giai đoạn 2021-2025 để nâng cấp trang thiết bị xưởng thực hành cho 9 trung tâm giáo dục nghề nghiệp cấp huyện. Đồng thời, tổ chức bồi dưỡng kỹ năng sư phạm và cập nhật công nghệ mới cho 100% cán bộ, giáo viên dạy nghề trước năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và ban chỉ đạo nông thôn mới: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng Ủy ban nhân dân các huyện, thành phố trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên có thể sử dụng số liệu từ 368 phiếu điều tra thực tế để xây dựng kế hoạch phân bổ vốn đào tạo nghề trung hạn giai đoạn 2021-2025 sát với mục tiêu giảm nghèo bền vững.

Nhóm lãnh đạo các cơ sở giáo dục nghề nghiệp: Ban giám hiệu các trường cao đẳng, trung cấp và trung tâm giáo dục nghề nghiệp cấp huyện có thể ứng dụng khung chương trình module hóa và các tiêu chí đánh giá chất lượng của luận văn để cơ cấu lại thời lượng lý thuyết - thực hành, từ đó thiết kế các khóa học ngắn hạn linh hoạt phù hợp với lịch mùa vụ của nông dân.

Nhóm doanh nghiệp và hợp tác xã nông nghiệp: Các đơn vị sử dụng lao động tại các khu công nghiệp tập trung và các hợp tác xã chế biến chè lớn tại Đại Từ, Đồng Hỷ có thể tham khảo mô hình liên kết đào tạo theo đơn đặt hàng nhằm cắt giảm chi phí đào tạo lại nhân công mới tuyển dụng.

Nhóm giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành kinh tế: Các nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế nông nghiệp và Phát triển nông thôn có thể khai thác phương pháp chọn mẫu Slovin, hệ thống chỉ tiêu thống kê nguồn nhân lực nông thôn và chuỗi số liệu 10 năm làm tài liệu tham khảo giá trị cho các công trình nghiên cứu khoa học cùng chủ đề.

Câu hỏi thường gặp

Chương trình đào tạo nghề theo Đề án 1956 tại Thái Nguyên đạt được kết quả nổi bật nào nhất? Thành tựu lớn nhất là việc đào tạo nghề bình quân cho 4.574 lao động nông thôn mỗi năm, nâng tỷ lệ có việc làm hoặc cải thiện năng suất lao động lên mức gần 78%. Kết quả này hỗ trợ trực tiếp việc hoàn thành tiêu chí số 12 và tiêu chí số 14 trong bộ tiêu chí xây dựng nông thôn mới của tỉnh.

Tại sao nghiên cứu lại chọn quy mô mẫu khảo sát là 368 lao động nông thôn? Cỡ mẫu 368 được tính toán khoa học dựa trên công thức xác suất Slovin với tổng thể bình quân 4.574 lao động được đào tạo hàng năm và sai số cho phép 5%. Phương pháp phân bổ mẫu phủ khắp 9 đơn vị hành chính cấp huyện giúp đảm bảo độ tin cậy đại diện cao cho toàn tỉnh.

Nông dân theo học các lớp nghề phi nông nghiệp có mức thu nhập thay đổi ra sao? Theo khảo sát, lao động nông thôn sau khi hoàn thành các khóa đào tạo nghề cơ khí, điện tử và may công nghiệp được tuyển dụng vào các khu công nghiệp đạt mức thu nhập bình quân xấp xỉ 7 triệu đồng/tháng, cao hơn gấp hai đến ba lần so với thu nhập từ canh tác nông nghiệp thuần túy.

Các khu công nghiệp FDI quy mô lớn như Samsung tạo ra thách thức gì cho công tác dạy nghề địa phương? Sự phát triển của tổ hợp Samsung với vốn đầu tư hơn 7 tỷ USD tại Phổ Yên đặt ra tiêu chuẩn khắt khe về kỷ luật lao động và kỹ năng số. Điều này đòi hỏi các trung tâm dạy nghề địa phương phải chuyển dịch mạnh mẽ từ phương thức dạy nghề thủ công sang đào tạo kỹ năng công nghiệp hiện đại.

Đâu là nguyên nhân chính khiến một bộ phận lao động sau đào tạo chưa phát huy được hiệu quả nghề nghiệp? Hạn chế bắt nguồn từ việc xác định nhu cầu học nghề chưa sát thực tiễn tại cấp cơ sở, nội dung đào tạo còn nặng tính lý thuyết và thiếu hụt trang thiết bị máy móc tiên tiến để học viên thực hành, dẫn tới khó khăn khi tiếp cận dây chuyền sản xuất thực tế.

Kết luận

• Luận văn khẳng định đào tạo nghề cho nông dân là trụ cột then chốt, quyết định chất lượng nguồn nhân lực và tính bền vững của chương trình xây dựng nông thôn mới tại tỉnh Thái Nguyên.

• Đề tài làm rõ bức tranh thực trạng giai đoạn 2011-2020 khi toàn tỉnh đào tạo bình quân 4.574 lao động/năm, giúp 75% đến 78% học viên có việc làm và thu nhập cải thiện.

• Chỉ rõ những điểm nghẽn về cơ cấu đào tạo chưa bắt kịp tốc độ công nghiệp hóa (chiếm 59% cơ cấu kinh tế năm 2020) và sự thiếu hụt trang thiết bị thực hành tại các cơ sở dạy nghề cấp huyện.

• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá, tập trung vào số hóa dữ liệu khảo sát nhu cầu, chuẩn hóa 15 bộ giáo trình công nghệ cao và thiết lập liên kết đào tạo theo đơn đặt hàng với doanh nghiệp khu công nghiệp.

• Cung cấp cơ sở khoa học tin cậy giúp các cơ quan quản lý hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển nguồn nhân lực nông thôn tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2021-2025.

Công tác phát triển nhân lực nông thôn đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ từ các cấp chính quyền đến cộng đồng doanh nghiệp trong lộ trình 2021-2025. Quý độc giả, cán bộ nghiên cứu và các nhà quản lý quan tâm vui lòng tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Minh Thùy để tiếp cận hệ thống dữ liệu chi tiết và các đề xuất chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về ĐTN cho nông dân phục vụ chương trình XDNTM Chương 2: Phương pháp nghiên cứu đề tài Chương 3: Thực trạng công tác ĐTN cho nông dân phục vụ chương trình XDNTM của tỉnh Thái Nguyên Chương 4: Một số giải pháp đẩy mạnh công tác ĐTN cho nông dân phục vụ chương trình XDNTM của tỉnh Thái Nguyên 5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ ĐTN CHO NÔNG DÂN PHỤC VỤ CHƢƠN G TRÌNH XDNTM 1. Cơ sở lý luận về ĐTN cho nông dân phục vụ chƣơng trình XDNTM 1.1 Khái quát về chương trình xây dựng nông thôn mới Xây dựng nông thôn mới là cuộc cách mạng và cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cư ở nông thôn đồng lòng xây dựng thôn, xã, gia đình của mình khang trang, sạch đẹp; phát triển sản xuất toàn diện (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ); có nếp sống văn hoá, môi trường và an ninh nông thôn được đảm bảo; thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng cao. Xây dựng nông thôn mới là sự nghiệp cách mạng của toàn Đảng, toàn dân, của cả hệ thống chính trị. Nông thôn mới không chỉ là vấn đề kinh tế – xã hội, mà là vấn đề kinh tế – chính trị tổng hợp.

Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới là một chương trình tổng thể về phát triển kinh tế - xã hội, chính trị và an ninh quốc phòng do Chính phủ Việt Nam xây dựng và triển khai trên phạm vi nông thôn toàn quốc, căn cứ tinh thần của Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn (ngày 5 tháng 8 năm 2008). Với mục tiêu toàn diện: xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn từng bước hiện đại; xây dựng cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý; gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xây dựng nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; bảo vệ môi trường sinh thái; giữ vững an ninh - trật tự; tăng cường hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng; nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM giai đoạn 2010 - 2020 được Thủ tướng Chính phủ Việt Nam phê duyệt ngày 4 tháng 6 năm 2010, có tham vọng đến năm 2015 có 20% số xã đạt tiêu chuẩn nông thôn mới và đến năm 2020 có 50% số xã đạt tiêu chuẩn nông thôn mới theo Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn Chương trình mục tiêu quốc gia XDNTM giai đoạn 2016 - 2020 gồm 11 nội dung thành phần sau: 6 1. Quy hoạch XDNTM 2.

Phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội 3. Phát triển sản xuất gắn với tái cơ cấu ngành nông nghiệp, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập cho người dân. Giảm nghèo và an sinh xã hội 6. Phát triển y tế cơ sở, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe người dân nông thôn.

Nâng cao chất lượng đời sống văn hóa của người dân nông thôn. Vệ sinh môi trường nông thôn, khắc phục, xử lý ô nhiễm và cải thiện môi trường tại các làng nghề. Nâng cao chất lượng, phát huy vai trò của tổ chức Đảng, chính quyền, đoàn thể chính trị - xã hội trong XDNTM; cải thiện và nâng cao chất lượng các dịch vụ hành chính công; bảo đảm và tăng cường khả năng tiếp cận pháp luật cho người dân. Nâng cao năng lực XDNTM và công tác giám sát, đánh giá thực hiện chương trình truyền thông về XDNTM 1.

ĐTN cho nông dân phục vụ chương trình XDNTM 1. Một số khái niệm cơ bản về ĐTN. - Khái niệm về nghề Nghề là một khái niệm trừu tượng, khó có một cách hiểu cụ thể và rõ ràng. Có khá nhiều khái niệm về nghề được đưa ra.

Theo Từ điển Bách khoa toàn thư: “Nghề nghiệp là việc mà một người sẽ phải cố gắng để làm tốt công việc của mình sao cho phù hợp với khả năng, trình độ, lòng đam mê đối với nghề. Là một lĩnh vực hoạt động lao động mà trong đó, nhờ được đào tạo, con người có được những tri thức, những kỹ năng để làm ra các loại sản phẩm vật chất hay tinh thần nào đó, đáp ứng được những nhu cầu của xã hội”. Theo cuốn Sổ tay Tư vấn Hướng Nghiệp và chọn nghề, Nguyễn Hùng chủ biên, Nhà xuất bản Giáo Dục, xuất bản năm 2008: “Những chuyên môn có những đặc điểm chung, gần giống nhau được xếp thành một nhóm chuyên môn và được gọi là nghề. Nghề là tập hợp của một nhóm chuyên môn cùng loại, gần giống nhau”.

Có rất nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm “nghề”, nhưng về cơ bản, “nghề nghiệp trong xã hội không phải là một cái gì cố 7 định, cứng nhắc, nghề nghiệp cũng giống như một cơ thể sống, có sinh ra, phát triển và suy vong”. Về cơ bản, “nghề” có một số nét đặc trưng như sau: + Nghề là là công việc của NLĐ được lặp đi lặp lại. + Nghề là kỹ năng đặc biệt đòi hỏi một quá trình đào tạo nhất định. Vì vậy, ĐTN, dạy nghề là yêu cầu tất yếu bắt nguồn từ chính bản chất, đặc trưng của nó.

+ Nghề được hình thành do sự phân công lao động xã hội, phù hợp với yêu cầu xã hội và là phương tiện để sinh sống. - Đào tạo nghề: Theo Luật Giáo dục nghề nghiệp số 74/2014/QH13 ban hành ngày 27 tháng 11 năm 2014: “ĐTN nghiệp là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người học để có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khóa học hoặc nâng cao trình độ nghề nghiệp. Mục tiêu chung của giáo dục nghề nghiệp là nhằm đào tạo nhân lực trực tiếp cho sản xuất, kinh doanh và dịch vụ, có năng lực hành nghề tương ứng với trình độ đào tạo, có đạo đức, sức khỏe; có trách nhiệm nghề nghiệp; có khả năng sáng tạo, thích ứng với môi trường làm việc trong bối cảnh hội nhập quốc tế, bảo đảm nâng cao năng suất, chất lượng lao động; tạo điều kiện cho người học sau khi hoàn thành khóa học có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc học lên trình độ cao hơn”. Luật cũng quy định có ba cấp trình độ đào tạo là sơ cấp, trung cấp và cao đẳng.

- Chất lượng ĐTN và các chỉ tiêu đánh giá Khái niệm Chất lượng đào tạo: Theo PGS.TS Trần Khánh Đức - Trường Đại học Bách khoa Hà Nội thì “Chất lượng đào tạo là kết quả của quá trình đào tạo được phản ánh ở các đặc trưng về phẩm chất, giá trị nhân cách và giá trị sức lao động hay năng lực hành nghề của người tốt nghiệp tương ứng với mục tiêu, chương trình đào tạo theo các ngành nghề cụ thể”. Chất lượng ĐTN được xem như chất lượng của quá trình đào tạo, nó được thể hiện ở kết quả đem lại “giá trị gia tăng” (sự vượt trội sau quá trình đào tạo) của học sinh, sinh viên như khối lượng, nội dung, trình độ kiến thức được đào tạo và kỹ 8 năng thực hành, năng lực nhận thức, năng lực tư duy cùng những phẩm chất nhân văn được đào tạo; thể hiện ở sự hoàn hảo trong thực hiện mục tiêu đào tạo của cơ sở; thể hiện ở mức độ xứng đáng với sự đầu tư của học sinh, cơ sở đào tạo, nhà nước và xã hội; và thể hiện ở sự hài lòng của sinh viên khi theo học chương trình. Chất lượng đào nghề tạo được đánh giá bằng các tiêu chí Tiêu chí 1: Sự vượt trội về kiến thức, kỹ năng hay “giá trị gia tăng” mà sinh viên nhận được sau quá trình trình đào tạo Tiêu chí 2: là sự hoàn thiện (không sai sót) trong quá trình thực hiện hay nói cách khác hoàn thiện trong quá trình trang bị kiến thức, kỹ năng theo chuẩn nghề nghiệp đầu ra mà cơ sở đào tạo công bố với xã hội. Tiêu chí 3: sự phù hợp với mục tiêu trong kế hoạch của trường.

- Hiệu quả ĐTN và các chỉ tiêu đánh giá Theo Nguyễn Thành Độ và Nguyễn Thị Huyên (2011): “hiệu quả là phạm trù phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực (nhân, tài, vật lực, tiền vốn) để đạt được mục tiêu xác định. Trình độ lợi dụng các nguồn lực chỉ có thể được đánh giá trong mối quan hệ với kết quả tạo ra để xem xét xem với mỗi sự hao phí nguồn lực xác định có thể tạo ra kết quả ở mức độ nào. Hiệu quả phản ánh mặt chất lượng các hoạt động, trình độ lợi dụng các nguồn lực trong sự vận động không ngừng của các quá trình, không phụ thuộc vào quy mô và tốc độ biến động của từng nhân tố.” Hiệu quả ĐTN thể hiện ở chỗ đầu tư của nhà nước và xã hội đảm bảo cung cấp được nguồn nhân lực có chất lượng, quy mô đủ lớn tương xứng với nguồn lực đầu tư, cơ cấu phù hợp với nhu cầu mà nền kinh tế cần. Thiếu hoặc thừa về số lượng, chất lượng không đảm bảo, cơ cấu không phù hợp với nhu cầu của kinh tế- xã hội đều là lãng phí và không hiệu quả.

Như vậy có thể thấy, hiệu quả ĐTN có quan hệ mật thiết với chất lượng. Không có chất lượng thì khó có thể sử dụng, khó đem lại hiệu quả. Trong thế giới việc làm cũng cần quan tâm đến việc sử dụng và phát huy đầy đủ chất lượng ĐTN; việc sử dụng không hết chất lượng, hay giá trị tích lũy về kiến thức và kỹ năng của người học- thường được xem là chiếm dụng cũng là một biểu hiện của không hiệu quả. 9 Các tiêu chí đánh giá hiệu quả ĐTN Tiêu chí 1: Trình độ, khả năng ứng dụng vốn học tập của người học Tiêu chí 2: Sự thành đạt của người được ĐTN trong thực tiễn cuộc sống Tiêu chí 3: Sự thích nghi của người học với quá trình thay đổi của thực tiễn khách quan Tiêu chí 4: sử dụng hiệu quả các nguồn lực về giáo viên/ nhân viên, cơ sở vật chất và các nguồn lực khác cho đào tạo.

Tiêu chí 5: mức độ sử dụng được lao động ĐTN cho phát triển kinh tế - xã hội. Đặc điểm công tác ĐTN cho nông dân phục vụ chương trình XDNTM. Đối tượng của ĐTN là lao động nói chung, đối tượng của ĐTN trong XDNTM là ĐTN cho những người LĐNT để đáp ứng các tiêu chí XDNTM.