MỞ ĐẦU 1 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Đào tạo nghề (ĐTN) cho lao động nông thôn (LĐNT) là một chính sách mang tính nhân văn sâu sắc của Đảng và Nhà nƣớc ta. Hiện nay, trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, tỉnh Bình Dƣơng trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, đang trên con đƣờng phát triển thành tỉnh công nghiệp theo hƣớng hiện đại và phấn đấu đến năm 2020 là thành phố trực thuộc trung ƣơng. Bên cạnh việc đầu tƣ cơ sở hạ tầng phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, nguồn nhân lực có tay nghề là một vấn đề đang đƣợc đặt ra hàng đầu tại Bình Dƣơng.
Công tác quy hoạch phát triển đô thị, chuyển đổi nông dân thuần túy sang thị dân, giải quyết việc làm cho đối tƣợng bị thu hồi đất, bộ đội xuất ngũ, nâng cao hiệu quả canh tác tại những khu vực thuần nông trên địa bàn tỉnh cần phải thiết phải xây dựng một lộ trình cụ thể và có những giải pháp đột phá để nâng cao chất lƣợng nguồn lao động (LĐ) có tay nghề nhằm phục vụ tại chỗ là một việc làm cấp thiết và quan trọng. Thời gian qua, công tác ĐTN cho LĐNT trên địa bàn tỉnh đã đƣợc sự đồng thuận của các cấp, các ngành và ngƣời LĐ. Nhận thức của LĐNT về việc học nghề đã dần đƣợc chuyển biến theo hƣớng tích cực hơn. Các khóa đào tạo đã trang bị cho LĐNT các kiến thức khoa học kỹ thuật, kỹ năng nghề nghiệp, thái độ công việc cơ bản nhất để họ có thể tự tạo việc làm hoặc tìm việc làm nuôi sống bản thân, gia đình; từ đó, góp phần cải thiện đời sống nông thôn, thực hiện có hiệu quả chƣơng trình mục tiêu xóa đói giảm nghèo và giải quyết việc làm cho ngƣời lao động.
Việc tổ chức ĐTN cho LĐNT đã góp phần nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo, tăng tỷ lệ sử dụng thời gian LĐ ở nông thôn, từng bƣớc chuyển dịch cơ cấu lao động theo hƣớng công nghiệp – dịch vụ. Song, bên cạnh những kết quả đạt đƣợc, vẫn còn nhiều tồn tại cần đƣợc nhìn nhận cụ thể để có hƣớng khắc phục, nhƣ : Sau khi tham gia học nghề, ngƣời LĐ vẫn thất nghiệp, không tham gia đƣợc vào thị trƣờng lao động, dẫn đến công tác đào tạo rất lãng phí, cả về ngân sách nhà nƣớc lẫn thời gian của ngƣời học. Để công tác ĐTN cho LĐNT của tỉnh đạt chất lƣợng, bà con nông dân sau khi học nghề có thể vận dụng đƣợc các kiến thức đƣợc trang bị vào làm nghề; thiết nghĩ cần phải có những giải pháp thật cụ thể mang tính chất đột phá. 2 Theo quan điểm chỉ đạo tại Quyết định số 630/QĐ-TTg ngày 29/05/2012 của Thủ tƣớng Chính phủ về chiến lƣợc phát triển Dạy nghề thời kỳ 2011 – 2020 đã nêu rõ “Nâng cao chất lượng và phát triển quy mô dạy nghề là một quá trình, vừa phổ cập nghề cho ngƣời lao động, đồng thời phải đáp ứng nhu cầu của các ngành, nghề sử dụng nhân lực có tay nghề cao trong nƣớc và xuất khẩu lao động”.
Mục tiêu cụ thể của chiến lƣợc đƣợc đặt ra, cụ thể nhƣ sau: - Giai đoạn 2011 - 2015 đào tạo mới trình độ cao đẳng nghề, trung cấp nghề khoảng 2,1 triệu ngƣời, sơ cấp nghề và dạy nghề dưới 3 tháng khoảng 7,5 triệu người, trong đó có 4,7 triệu người được hỗ trợ đào tạo nghề theo “Đề án đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm 2020” (Đề án 1956). - Giai đoạn 2016 - 2020 đào tạo mới trình độ cao đẳng nghề, trung cấp nghề khoảng 2,9 triệu ngƣời (trong đó 10% đạt cấp độ quốc gia, khu vực ASEAN và quốc tế), sơ cấp nghề và dạy nghề dưới 3 tháng khoảng 10 triệu người, trong đó có 5,5 triệu người được hỗ trợ đào tạo nghề theo Đề án 1956. Từ đó, cho thấy việc ĐTN nói chung và ĐTN ngắn hạn nói riêng là nhiệm vụ chính trị xuyên suốt trong thời gian tới đã đƣợc Đảng và Nhà nƣớc ta hoạch định thật cụ thể. Trên cơ sở những lý do đƣợc phân tích; đồng thời, hiện tại bản thân là một cán bộ quản lý nhà nƣớc về công tác ĐTN của Sở LĐ-TB&XH tỉnh Bình Dƣơng, với mong muốn góp phần giải quyết những vấn đề cấp thiết về lý luận và thực tiễn đã đặt ra, ngƣời nghiên cứu quyết định thực hiện đề tài “Nâng cao chất lượng ĐTN ngắn hạn cho LĐNT tỉnh Bình Dương”.
MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn về ĐTN ngắn hạn cho LĐNT đề xuất giải pháp nâng cao chất lƣợng ĐTN ngắn hạn cho LĐNT tỉnh Bình Dƣơng. ĐỐI TƢỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU 3. Đối tƣợng nghiên cứu Chất lƣợng ĐTN ngắn hạn cho LĐNT ở tỉnh Bình Dƣơng. Khách thể nghiên cứu Quá trình ĐTN ngắn hạn cho LĐNT, tập trung vào 02 nghề trình độ sơ cấp: Trồng, chăm sóc sinh vật cảnh và nghề trồng, chăm sóc, khai thác mủ cao su ở tỉnh Bình Dƣơng.
GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU Hiện nay, chất lƣợng ĐNT ngắn hạn cho LĐNT tỉnh Bình Dƣơng còn nhiều hạn chế. Đội ngũ GV còn thiếu về mặt số lƣợng, chất lƣợng chƣa đảm bảo; chƣơng trình đào tạo thiếu cập nhật, thời gian đào tạo dài, còn nặng về lý thuyết, chƣa sát với thực tiễn; PPDH đƣợc vận dụng chƣa phù hợp; CSVC phục vụ công tác đào tạo chƣa đƣợc đầu tƣ đúng mức dẫn đến chất lƣợng đào tạo chƣa cao. Nếu đề xuất và thực hiện đƣợc một số giải pháp tác động giáo dục có hiệu quả thì sẽ góp phần nâng cao đƣợc chất lƣợng ĐTN ngắn hạn cho LĐNT. Qua đó góp phần tạo ra một nguồn LĐ chất lƣợng cao đáp ứng yêu cầu chuyển dịch cơ cấu kinh tế phục vụ cho CNH, HĐH ở tỉnh Bình Dƣơng trong giai đoạn tới.
NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU - Nghiên cứu cơ sở lý luận của đề tài về chất lƣợng ĐTN ngắn hạn. - Khảo sát và đánh giá chất lƣợng ĐTN ngắn hạn cho LĐNT tỉnh Bình Dƣơng. - Đề xuất giải pháp nâng cao chất lƣợng ĐTN ngắn hạn cho LĐNT tỉnh Bình Dƣơng. - Thực nghiệm sƣ phạm và đánh giá kết quả.
GIỚI HẠN PHẠM VI NGHIÊN CỨU Do điều kiện về thời gian và yêu cầu của một luận văn thạc sĩ, ngƣời nghiên cứu chỉ tập trung nghiên cứu: Hai nghề chủ lực có nhiều ngƣời học ở Bình Dƣơng, gồm: Nghề trồng, chăm sóc sinh vật cảnh và nghề trồng, chăm sóc, khai thác mủ cao su. Tại các huyện Tân Uyên, Dầu Tiếng, Bến Cát, thị xã Dĩ An và thành phố Thủ Dầu Một. Đồng thời, chỉ tập trung nghiên cứu các yếu tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng học nghề, nhƣ: Mục tiêu, chƣơng trình, phƣơng pháp, phƣơng tiện – hình thức tổ chức và kiểm tra đánh giá của quá trình ĐTN ở các CSDN có tham gia đào tạo nghề cho LĐNT; không đi sâu nghiên cứu các nội dung liên quan đến công tác quản lý giáo dục. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 7.
Phƣơng pháp nghiên cứu t i liệu 4 - Nghiên cứu các tài liệu liên quan tới nguồn nhân lực, nguồn LĐ, các chủ trƣơng chính sách hiện còn hiệu lực của Nhà nƣớc, các báo cáo hàng năm của Sở LĐ-TB&XH tỉnh Bình Dƣơng liên quan đến công tác ĐTN cho LĐNT. - Nghiên cứu các tài liệu liên quan đến công tác đào tạo của nghề trồng, chăm sóc sinh vật cảnh và nghề trồng, chăm sóc, khai thác mủ cao su. - Sách, báo, tạp chí về dạy nghề, internet, các tài liệu khác có liên quan đến chất lƣợng ĐTN. Phƣơng pháp quan sát, phỏng vấn, điều tra Quan sát: Dùng để phát hiện vấn đề về chất lƣợng ĐTN ngắn hạn, đặt giả thuyết và kiểm chứng giả thuyết nghiên cứu.
Phỏng vấn: Dùng để hỏi những ngƣời có am hiểu đến công tác ĐTN cho LĐNT trong thời gian qua nhằm thu thập các thông tin liên quan. Điều tra bằng bảng hỏi: Chọn mẫu ngẫu nhiên mang tính đại diện cho các nhóm, gồm: CBQL, GV trực tiếp giảng dạy, HV đang và đã tốt nghiệp, doanh nghiệp và ngƣời LĐ đã tham gia các lớp ĐTN cho LĐNT. Xây dựng bộ câu hỏi tƣơng ứng để tiến hành lấy ý kiến về vấn đề ngƣời nghiên cứu quan tâm. Phƣơng pháp xử lý thông tin Xử lý các số liệu đã thu thập, biểu diễn dƣới dạng các biểu đồ phù hợp và rút ra các nhận xét tƣơng ứng nhằm đánh giá thực trạng và các giải pháp đƣợc đề xuất.
Phƣơng pháp chuyên gia Khảo nghiệm ý kiến chuyên gia (Công chức quản lý công tác ĐTN tại Sở LĐ- TB&XH; cán bộ chuyên trách quản lý công tác ĐTN huyện, thị, thành phố; Hiệu trƣởng/Phó Hiệu trƣởng, Trƣởng/Phó phòng đào tạo các trƣờng; Giám đốc/ Phó giám đốc các trung tâm dạy nghề; Chủ tịch/ Phó chủ tịch Hội sinh vật cảnh tỉnh Bình Dƣơng có tham gia ĐTN cho LĐNT) để đánh giá tính khả thi của các giải pháp mà ngƣời nghiên cứu đề xuất. Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm Tiến hành thực nghiệm sƣ phạm về việc đổi mới PPDH trên hai lớp của nghề trồng, chăm sóc sinh vật cảnh nhằm đánh giá tính đúng đắn của kết quả nghiên cứu. KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU Tháng 01 02 03 04 05 06 Nội dung 1. Hoàn chỉnh đề cƣơng x 2.
Thu thập, tổng hợp, phân tích tài liệu x 3. Soạn bộ công cụ khảo sát x 4. Khảo sát – tổng hợp và đánh giá số liệu x 5. Phối hợp với các đơn vị có đào tạo xây dựng x và phát triển các chƣơng trình nghiên cứu 6.
Thực nghiệm sƣ phạm x 7. Xử lý số liệu x 8. Đánh giá kết quả thực nghiệm x 9. Sửa chữa, hoàn tất và báo cáo x 6 PHẦN II NỘI DUNG 7 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG ĐÀO TẠO NGHỀ NGẮN HẠN CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ 1.
LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Công tác ĐTN cho LĐNT trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng thực hiện từ năm 2004 theo Thông tƣ liên tịch số 65/2004/TTLT-BTC-BLĐTBXH ngày 02/7/2004 của Bộ Tài chính - Bộ LĐ-TB&XH, sau đó thực hiện theo Quyết định số 81/2005/QĐ-TTg ngày 18/4/2005 của Thủ tƣớng Chính phủ, Thông tƣ liên tịch số 06/2006/TTLT-BTC-BLĐTBXH ngày 19/01/2006 và các Quyết định số 260/2003/QĐ-UB ngày 4/11/2003, Quyết định số 34/2007/QĐ-UBND ngày 03/4/ 2007 của UBND tỉnh Bình Dƣơng. Từ năm 2004 đến năm 2010, Sở LĐ-TB&XH tỉnh Bình Dƣơng đã phối hợp với các sở, ban ngành, các huyện, thị, thành phố triển khai đề án đến các huyện, thị xã và các CSDN trên địa bàn tỉnh. Nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho ngƣời học, hầu hết các lớp ĐTN cho LĐNT đƣợc tổ chức đào tạo lƣu động theo địa bàn các xã. Trong giai đoạn 2004 – 2010, tổng số lớp đƣợc tổ chức đào tạo là 325 lớp, với 8.