Đặt vấn đề Lý thuyết và khung phân tích Tp. Hồ Chí Minh với vai trò là đầu tàu kinh tế Thorstein Veblen là một trong những người đầu cả nước, là nơi tập trung các đặc điểm thuận tiên đưa ra khái niệm rõ ràng về thể chế trong lợi về tự nhiên, kinh tế và xã hội trong phát trường phái kinh tế học thể chế, theo ông thể chế triển kinh tế trong những năm qua là nơi thu là tính quy chuẩn của hành vi hoặc các quy tắc hút lượng lớn vốn FDI. Giai đoạn 2000-2011 xác định trong những tình huống cụ thể (Đinh là khoảng thời gian có những biến động lớn cả Văn Ân và Võ Trí Thành, 2002). Các nhà kinh tế, quốc tế, trong nước ảnh hưởng mạnh đến dòng các tổ chức khác nhau định nghĩa về thể chế dựa vốn FDI vào Việt Nam nói chung và Tp.
Hồ Chí trên những góc nhìn khác nhau nhưng đều thống Minh nói riêng. Trong thời gian qua, cả nước nhất chung về một điểm cốt lõi là các nguyên tắc nói chung và thành phố nói riêng đã quan tâm ràng buộc chính thức hoặc phi chính thức nhằm cải thiện các vấn đề liên quan nhằm tạo thuận điều chỉnh hành vi của cá nhân, tổ chức trong quá lợi cho các nhà đầu tư NĐT). trình tương tác với nhau. Bài viết này sẽ lấy định nghĩa của Ngân hàng Thế giới trong Báo cáo phát Nhằm phân tích, đánh giá những ảnh hưởng triển thế giới năm 2003 làm quy chuẩn trong nền trong môi trường thể chế đến sự biến động của tảng phân tích: “các quy tắc và tổ chức, gồm cả dòng vốn FDI vào thành phố trong thời gian các chuẩn mực không chính thức, phối hợp hành vừa qua, bài viết tập trung đi vào nghiên cứu vi con người”.
Với ba chức năng chính của môi ảnh hưởng của môi trường thể chế đối với sự trường thể chế là: thu nhận tín hiệu, điều hòa lợi biến động dòng vốn FDI của Tp. Hồ Chí Minh. ích, thực hiện và thi hành các giải pháp. ï-~- ›; gân hàng Số 81 ®Tháng 12/2012 NGHIÊN CỨU TRAO ĐỔI <<<<< Cũng như các thành phần khác trong vốn đầu chính sách) theo tiêu chí tự do trong kinh tế tư, dòng vốn FDI chịu ảnh hưởng từ nhiều nhân và kinh doanh trong khi chỉ số EDB đánh giá tố khác nhau và thường được chia thành hai tổng quan về môi trường kinh doanh ở một nhóm yếu tố: nhóm nhân tố cứng và nhóm nền kinh tế.
Để đánh giá về môi trường kinh nhân tố mềm. Dòng vốn FDI nhạy cảm với các doanh của Tp. Hồ Chí Minh bài viết lấy chỉ thay đổi trong môi trường thể chế, đặc biệt là số cạnh tranh cấp tinh (PCI). chính sách pháp luật.
Carlo Altomonte (2000) khẳng định việc thiết lập khuôn khổ thể chế Sự biến động của dòng vốn FDI vào Tp. và pháp luật đầy đủ, hiệu quả và năng lực thực Hồ Chí Minh thi cao là một nhân tố quan trọng trong thu hút dòng vốn FDI bằng cách tác động đến kỳ vọng Sự biến động của dòng vốn FDI vào Tp. Hồ Chí của các NĐT. Agnès Bénassy-Quéré và các tác Minh trong giai đoạn 2000-2011 có thể tóm tắt giả (2007) đã cho thấy ảnh hưởng mạnh mẽ của thành ba thành phần chính: môi trường thể chế đối với dòng vốn FDI thông qua triển vọng phát triển và chi phí mà môi Thứ nhất, dòng vốn biến động mạnh theo thời trường thể chế đó tạo ra.
Ở Việt Nam, Nguyễn gian trong giai đoạn nghiên cứu và có thể chia Trọng Hoài (2007) đã xác định tác động của các thành ba giai đoạn: (¡) 2000-2005 tăng chậm cả yếu tố hạ tầng “ mềm” đối với việc thu hút dòng về số lượng dự án và lượng vốn đầu tu; (ii) 2005- vốn FDI tại các địa phương. 2008 là thời kỳ tăng vượt bậc của dòng vốn FDI, đỉnh điểm của dòng vốn vào năm 2008 với Bài viết được thực hiện theo khung phân tích 530 dự án và hon 8,4 ty USD; (iii) 2009-2011 về môi trường thể chế ảnh hưởng đến sự biến sụt giảm mạnh so với thời kỳ trước do tác động động của dòng vốn FDI vào Tp. Hồ Chí Minh của khủng hoảng kinh tế toàn cầu và những dấu giới hạn trong giai đoạn 2000-2011 theo quy hiệu bắt đầu phục hồi lại dòng vốn FDI trong mô tác động mang tính lan tỏa, từ phạm vi cả thời gian gần đây (Hình 1). nước đến địa phương (Tp.
Hồ Chí Minh) với từng cấp độ hiệu lực tác động của các nhân tố Thứ hơi, mặc dù về số dự án thì Tp. Hồ Chí trong môi trường thể chế để xem xét tác động Minh chiếm tỷ lệ lớn so với cả nước nhưng lại của môi trường thể chế đến dòng vốn FDI không tương ứng với tỷ trọng vốn FDI Điều vào thành phố. Bài viết sử dụng các chỉ số này xuất phát do số dự án nhỏ đầu tư nhiều vào tự do kinh tế (EFW - economie freedom of the thành phố. Chính vì thế, vốn trung bình trên world) va tu do kinh doanh (EDB - easy doing mỗi dự án đầu tư vào thành phố thấp xa so với business) để đánh giá về môi trường thể chế cả nước.
Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, kinh tế Việt Nam. Chỉ số EFW đánh giá về tình hình đã có sự cải thiện khi tỷ lệ số dự án môi trường thể chế (hệ thống pháp luật và và vốn gần tương đương nhau, vốn trung bình Hình 1: Biến động dòng vốn FDI vào Tp. Hồ Chí Minh giai đoạn 2000-2011 600. 10000 <a 5003 + 8000 400% mm tống vốn FDI 6000 TP.HCM 300 4000 200 —©—só dự án 100 2000 0 = atl? 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 Nguồn: Cục Thống bê Tp.
Hồ Chí Minh Congnghe NAN hàng Số 81 ®Tháng 12/2012 >>>>> NGHIÊN CỨU TRAO ĐỔI Hình 2: Vốn bình quân một dự án FDI của Tp. Hồ Chí Minh giai đoạn 2000-2011 020 — ——- 86% 100% 015 | 80% 60% 010 - 40% 005| 20% 000 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 mm vốn bình quân 1 dự án ( triệu đô la) “m—% vốn bình quân so với cả nước Nguôn: Tổng cục Thống bê va Cục Thống kê Tp. Hồ Chí Minh trên mỗi dự án đã tăng lên xấp xỉ gần bằng với từ các nước Mỹ, Nhật, Hàn Quốc và gần đây trung bình chung cả nước (Hình 2). là khu vực Đông Nam Á với lĩnh vực chủ yếu là bất động sản.
Thứ ba, xét về cơ cấu ngành nghề - lĩnh vực thì dịch vụ và công nghiệp là hai lĩnh vực đầu Ảnh hưởng của môi trường thể chế đối với sự tư chính của dòng vốn FDI (Hình 3). Trong đó, biến động của dòng vốn FDI Tp. Hồ Chí Minh lĩnh vực dịch vụ tăng trưởng rất mạnh với số dự án và số vốn lớn. Tuy nhiên nếu để riêng Môi trường binh tế Việt Nơm bất động sản thì lĩnh vực dịch vụ sụt giảm mạnh đo luông vốn FDI đầu tư vào bất động Môi trường kinh tế Việt Nam mà bài viết phân sản rất lớn và vẫn đang có đấu hiệu tăng.
tích nằm ở hai vấn đề: (¡) Sự biến động của Điều này lại dấy lên nhiều lo ngại sẽ thổi khung pháp luật, chính sách về kinh doanh; (1) bùng cơn sốt bất động sản thêm lần nữa, mặc Môi trường kinh doanh của Việt Nam. dù hiện nay bất động sản vẫn còn đó tình trạng giao dịch đóng băng của thị trường. Về Đầu những năm 2000, Việt Nam vừa thoát khỏi hình thức đầu tư thì các dự án 100% vốn FDI cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ châu Á năm chiếm số dự án lớn nhất nhưng các dự án liên 1997, tốc độ tăng trưởng GDP bị sụt giảm mạnh doanh lại là các dự án có vốn trung bình lớn so với giai đoạn trước, đồng thời đây cũng là giai hơn nhiều so với các dự án 100% vốn FDI. đoạn mà Chính phủ quyết tâm cải cách kinh tế, Ngoài ra, xét theo cơ cấu nước đầu tư thì nổi hòa nhập vào kinh tế thế giới thông qua việc đàm lên đáng chú ý là sự tăng mạnh mẽ dòng vốn phán tự do hóa thương mại với các quốc gia, đặc Hình 3: Cơ cấu vốn đầu tư FDI vào Tp.
Hồ Chí Minh theo lĩnh vực giai đoạn 2000-2010 100% 80% 60% 40% :: FDI dịch vụ 20% @ FDI cong nghiép SSv `9 Se et ie Rd cS „# sề *© Ý + Nguôn: Tổng cục Thống kê uà Cục Thống kê Tp. Hồ Chí Minh Cong mahe ngan hang S6 81 ©Thang 12/2012 NGHIÊN CỨU TRAO ĐỔI <<<<< biệt là hiệp định thương mại Việt - Mỹ và gia nhập Ngay khi hai bộ Luật Doanh nghiệp và Luật vào các hiệp ước thương mại đa phương trong khu Đầu tư có hiệu lực đã ảnh hưởng mạnh mẽ làm vực cũng như trên thế giới nhất là WTO. Chính thúc đẩy nguồn vốn FDI tăng trưởng trong cả vì vậy, trong giai đoạn nghiên cứu đã chứng kiến nước. Tăng trưởng EFDI của cả nước trong năm sự thay đổi, cải thiện mạnh mẽ về pháp lý, chính 2005 là 50,4% so với năm 2004 và năm 2006 là sách và môi trường kinh doanh - đầu tư.
Trong 7B% so với năm 2005, trong khi đó Tp. Hồ Chí đó quan trọng nhất là những thay đổi cơ bản về Minh con số tương ứng là 39,65% và 277,37%. khung pháp lý trong đầu tư và kinh doanh: các Điều này cho thấy tác động rất lớn từ hiệu ứng bộ luật mới như Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư tích cực trong việc cải thiện môi trường đầu tư, có hiệu lực vào năm 2005 đã tạo một bước ngoặt môi trường kinh doanh ở Việt Nam nói chung lớn cho môi trường kinh doanh và đầu tư của Việt và Tp. Hồ Chí Minh nói riêng.
Nam, cùng với những cải thiện trong môi trường kinh doanh đã tạo nên một làn sóng đầu tư và Sự tăng trưởng FDI càng trở nên mạnh mẽ hơn kinh doanh tại Việt Nam (Bảng 1). nữa khi Việt Nam trở thành thành viên của WTO. Để gia nhập WTO, Việt Nam đã cải thiện Đầu tiên đó là vấn để về chính sách luật. Năm rất nhiều trong môi trường đầu tư, xóa bỏ nhiều 2005 Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư ra đời hạn chế vướng mắc trong môi trường kinh đánh dấu một bước tiến quan trọng trong thay doanh, chuẩn hóa các tiêu chuẩn, chỉ tiêu, các đổi môi trường kinh doanh của cả nước.
Kể từ hạn chế thương mại theo đúng các tiêu chuẩn đây, tất cả các loại hình doanh nghiệp được đối của WTO. Điều đó đã thúc đẩy lượng FDI chảy xử bình đẳng như nhau, không còn sự phân biệt vào Việt Nam nói chung và Tp. Hồ Chí Minh giữa NĐT trong và ngoài nước.