Luận văn thạc sĩ pháp luật về công khai minh bạch tài sản để phòng chống tham nhũng trong quản lý kinh tế qua thực tế tại cà mau

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu pháp luật về công khai minh bạch tài sản để phòng chống tham nhũng trong quản lý kinh tế qua thực, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Trịnh Quốc Vương
• Người hướng dẫn: PGS. Võ Trí Hảo
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp Luật Về Công Khai Minh Bạch Tài Sản Để Phòng, Chống Tham Nhũng Trong Quản Lý Kinh Tế Qua Thực Tế Tại Cà Mau
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. Chương 1: Những vấn đề lý luận về phòng, chống tham nhũng
• 1.1. Những vấn đề cơ bản về tham nhũng
• 1.1.1. Khái niệm về tham nhũng và PCTN
• 1.1.2. Những đặc trưng cơ bản của tham nhũng
• 1.1.2.1. Chủ thể tham nhũng là người có chức vụ, quyền hạn
• 1.1.2.2. Chủ thể tham nhũng lợi dụng chức vụ, quyền hạn được giao
• 2. Chương 2: Thực trạng phòng, chống tham nhũng tại tỉnh Cà Mau
• 2.1. Thực trạng về công khai, minh bạch tài sản, thu nhập
• 2.1.1. Quy định của Đảng và Nhà nước
• 2.1.1.1. Quy định của Đảng
• 2.1.1.2. Quy định của Nhà nước
• 2.1.2. Thực tiễn về công khai, minh bạch tài sản, thu nhập ở tỉnh Cà Mau
• 2.1.2.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội tỉnh Cà Mau
• 2.1.2.2. Thực tiễn thi hành các chủ trương, quy định của Đảng và Nhà nước về công khai, minh bạch TSTN trong công tác PCTN, lãng phí trên địa bàn tỉnh Cà Mau
• 2.2. Thực trạng về quản lý và những vấn đề phát sinh tiêu cực tham nhũng lĩnh vực kinh tế trên địa bàn tỉnh Cà Mau
• 2.3. Những hạn chế, bất cập và nguyên nhân của việc công khai, minh bạch tài sản thu nhập
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Tổng quan về công khai tài sản phòng chống tham nhũng tại Cà Mau

Cà Mau, một tỉnh ven biển của Việt Nam, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc thực hiện công khai tài sản nhằm phòng chống tham nhũng. Việc công khai tài sản không chỉ là một yêu cầu pháp lý mà còn là một biện pháp quan trọng để tăng cường tính minh bạch trong quản lý nhà nước. Thực trạng hiện nay cho thấy, mặc dù có nhiều quy định pháp luật về công khai tài sản, nhưng việc thực hiện vẫn còn nhiều bất cập.

1.1. Khái niệm công khai tài sản và vai trò của nó

Công khai tài sản là việc công bố thông tin về tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức nhằm đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý nhà nước. Vai trò của công khai tài sản trong phòng chống tham nhũng là rất quan trọng, giúp phát hiện và ngăn chặn các hành vi tham nhũng.

1.2. Lịch sử và quy định pháp luật về công khai tài sản tại Cà Mau

Tại Cà Mau, các quy định về công khai tài sản đã được ban hành từ nhiều năm trước. Tuy nhiên, việc thực hiện các quy định này vẫn còn nhiều hạn chế, dẫn đến tình trạng tham nhũng vẫn diễn ra phổ biến.

II. Những thách thức trong công khai tài sản phòng chống tham nhũng tại Cà Mau

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc thực hiện công khai tài sản, nhưng Cà Mau vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu thông tin minh bạch, sự thiếu trách nhiệm của cán bộ, công chức và sự phức tạp trong quy trình kê khai tài sản đã làm giảm hiệu quả của công tác phòng chống tham nhũng.

2.1. Thiếu thông tin minh bạch trong kê khai tài sản

Một trong những thách thức lớn nhất là việc thiếu thông tin minh bạch trong kê khai tài sản. Nhiều cán bộ, công chức không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kê khai, dẫn đến khó khăn trong việc kiểm soát tài sản.

2.2. Sự thiếu trách nhiệm của cán bộ công chức

Sự thiếu trách nhiệm trong việc kê khai tài sản của cán bộ, công chức cũng là một vấn đề nghiêm trọng. Nhiều người không coi trọng việc công khai tài sản, dẫn đến tình trạng tham nhũng vẫn tiếp diễn.

III. Phương pháp cải thiện công khai tài sản phòng chống tham nhũng tại Cà Mau

Để nâng cao hiệu quả công khai tài sản, Cà Mau cần áp dụng một số phương pháp cải thiện. Việc tăng cường giáo dục, nâng cao nhận thức của cán bộ, công chức về tầm quan trọng của công khai tài sản là rất cần thiết.

3.1. Tăng cường giáo dục và đào tạo về công khai tài sản

Giáo dục và đào tạo về công khai tài sản cho cán bộ, công chức sẽ giúp nâng cao nhận thức và trách nhiệm của họ trong việc thực hiện nghĩa vụ kê khai tài sản.

3.2. Cải cách quy trình kê khai tài sản

Cải cách quy trình kê khai tài sản để đơn giản hóa và minh bạch hóa các bước thực hiện sẽ giúp tăng cường tính hiệu quả trong công tác phòng chống tham nhũng.

IV. Ứng dụng thực tiễn công khai tài sản tại Cà Mau

Việc áp dụng công khai tài sản tại Cà Mau đã mang lại một số kết quả tích cực. Nhiều vụ việc tham nhũng đã được phát hiện và xử lý kịp thời nhờ vào việc công khai tài sản.

4.1. Kết quả đạt được từ công khai tài sản

Công khai tài sản đã giúp phát hiện nhiều vụ việc tham nhũng, từ đó nâng cao lòng tin của người dân vào chính quyền.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Những bài học kinh nghiệm từ việc thực hiện công khai tài sản tại Cà Mau có thể được áp dụng cho các tỉnh thành khác trong cả nước.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho công khai tài sản tại Cà Mau

Công khai tài sản là một trong những biện pháp quan trọng trong công tác phòng chống tham nhũng tại Cà Mau. Để đạt được hiệu quả cao hơn, cần có sự đồng bộ trong các quy định pháp luật và sự quyết tâm từ các cấp lãnh đạo.

5.1. Tầm quan trọng của công khai tài sản trong tương lai

Công khai tài sản sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn tham nhũng và nâng cao tính minh bạch trong quản lý nhà nước.

5.2. Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công khai tài sản

Cần đề xuất các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả công khai tài sản, bao gồm cải cách quy trình, tăng cường giám sát và trách nhiệm của cán bộ, công chức.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tham nhũng trong lĩnh vực quản lý kinh tế đang là thách thức nghiêm trọng đối với sự phát triển bền vững và trật tự quản lý nhà nước tại Việt Nam. Tại tỉnh Cà Mau, thực tiễn đấu tranh phòng chống tiêu cực trong giai đoạn 2010 - 2016 ghi nhận nhiều vụ án kinh tế, tài chính ngân hàng phức tạp, gây thất thoát tài sản của Nhà nước lên tới hàng ngàn tỷ đồng. Mặc dù hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đã từng bước được bổ sung, công tác kiểm soát tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức vẫn tồn tại nhiều hạn chế, dẫn đến tỷ lệ phát hiện sai phạm qua kênh tự kê khai đạt mức dưới 1%.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận và đánh giá toàn diện tính đồng bộ, khả thi của các quy định pháp luật về công khai, minh bạch tài sản, thu nhập. Nghiên cứu tập trung giải quyết mâu thuẫn giữa tỷ lệ hoàn thành kê khai hành chính đạt mức xấp xỉ 100% với hiệu quả phát hiện hành vi tham nhũng thực tế trên địa bàn. Mục tiêu cụ thể là phân tích thực trạng thực thi tại các cơ quan hành chính nhà nước thuộc tỉnh Cà Mau, chỉ ra các lỗ hổng thể chế và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý kinh tế.

Phạm vi nghiên cứu bao quát các chủ trương của Đảng như Nghị quyết số 04-NQ/TW, Chỉ thị số 33-CT/TW cùng hệ thống pháp luật gồm Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2007, 2012), Nghị định số 37/2007/NĐ-CP và Nghị định số 68/2011/NĐ-CP. Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp các luận cứ khoa học nhằm nâng cao tỷ lệ xác minh tài sản thực chất từ mức dưới 0,5% lên các mức mục tiêu cao hơn, góp phần hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực và giảm thiểu rủi ro thất thoát ngân sách công.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng khung phân tích ROCCIPI của Robert Seidman và Ann Seidman làm nền tảng lý thuyết chủ đạo để giải thích nguồn gốc và điều kiện phát sinh tham nhũng. Mô hình này tiếp cận hành vi sai phạm qua 7 nhân tố cốt lõi: Quy tắc (Rules), Cơ hội (Opportunity), Năng lực (Capacity), Truyền thông (Communication), Lợi ích (Interest), Quy trình (Process) và Ý thức hệ (Ideology). Thông qua mô hình, hành vi trục lợi của cán bộ, công chức được lý giải bắt nguồn từ sự giao thoa giữa quyền lực công chưa được kiểm soát chặt chẽ và động cơ tìm kiếm lợi nhuận cá nhân trong nền kinh tế thị trường.

Bên cạnh mô hình ROCCIPI, luận văn kết hợp lý thuyết về kiểm soát quyền lực nhà nước và trách nhiệm giải trình công vụ. Hệ thống lý thuyết này định hình 4 khái niệm nền tảng:

• Tham nhũng: Hành vi của người có chức vụ, quyền hạn cố tình làm sai lệch quy tắc chuẩn mực công vụ nhằm trục lợi bất hợp pháp theo quy định tại Điều 1 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2005.
• Phòng, chống tham nhũng: Tổng thể các biện pháp lập pháp, hành pháp, tư pháp và tuyên truyền nhằm ngăn chặn, phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm.
• Minh bạch tài sản, thu nhập: Cơ chế pháp lý buộc chủ thể có chức vụ phải kê khai, công khai và chịu sự giám sát về quyền sở hữu tài sản, biến động thu nhập.
• Lợi ích vụ lợi: Toàn bộ lợi ích vật chất hoặc tinh thần mà người có chức vụ, quyền hạn đạt được hoặc hướng tới thông qua hành vi lạm quyền.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện từ hệ thống 12 văn bản pháp luật của Trung ương, 15 báo cáo định kỳ giai đoạn 2011 - 2016 của UBND tỉnh Cà Mau và Thanh tra tỉnh Cà Mau. Nguồn dữ liệu sơ cấp được tổng hợp từ hồ sơ kiểm tra, báo cáo kết quả minh bạch tài sản của các sở, ban, ngành trên địa bàn tỉnh.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 100% bản báo cáo tổng hợp kê khai tài sản của 9 đơn vị hành chính cấp huyện và 22 sở, ban, ngành trực thuộc tỉnh Cà Mau, quản lý trực tiếp hơn 6.500 cán bộ, công chức thuộc diện kê khai. Phương pháp chọn mẫu toàn diện được áp dụng đối với dữ liệu hành chính thường niên, kết hợp phương pháp chọn mẫu có chủ đích đối với 45 hồ sơ vụ việc thanh tra kinh tế trọng điểm phát sinh trong giai đoạn 2012 - 2016.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích luật học so sánh kết hợp thống kê mô tả và diễn dịch quy nạp là nhằm đối chiếu trực tiếp giữa quy định pháp luật thực định với kết quả thi hành thực tế. Phương pháp này giúp lượng hóa chính xác mức độ tương thích giữa quy chuẩn pháp lý và năng lực thực thi của bộ máy công quyền địa phương trong timeline nghiên cứu từ năm 2015 đến năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tồn tại sự chênh lệch lớn giữa tỷ lệ chấp hành kê khai hành chính và hiệu quả phát hiện sai phạm thực tế. Dữ liệu quản lý cho thấy tỷ lệ cán bộ, công chức thuộc diện bắt buộc hoàn thành kê khai tài sản tại Cà Mau đạt mức trung bình 99,6% mỗi năm. Tuy nhiên, tỷ lệ xác minh thực tế chỉ đạt mức dưới 0,3% tổng số bản kê khai, và số vụ việc phát hiện dấu hiệu bất minh về tài sản thông qua công tác thẩm tra định kỳ ghi nhận ở mức 0%.

Thứ hai, việc phát hiện sai phạm kinh tế chủ yếu thông qua hoạt động thanh tra đột xuất, điều tra hình sự và đơn thư tố cáo, chiếm tỷ trọng trên 88% tổng số vụ án tham nhũng được xử lý. Các vụ án nghiêm trọng trong lĩnh vực tín dụng ngân hàng và quản lý đất đai tại địa phương gây thiệt hại trên 1.000 tỷ đồng đều không được cảnh báo sớm qua cơ chế giám sát tài sản thường niên của cán bộ liên quan.

Thứ ba, diện đối tượng có nghĩa vụ kê khai bị mở rộng quá mức theo quy định của Thông tư số 01/2010/TT-TTCP, bao trùm từ cấp phó trưởng phòng cấp huyện đến lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước với hơn 6.500 đối tượng trên toàn tỉnh. Quy mô này tạo ra sức ép hành chính khổng lồ, khiến cơ quan chức năng chỉ tiếp nhận hình thức mà không đủ nguồn lực để lưu trữ, đối chiếu và theo dõi biến động tài sản từ 50 triệu đồng trở lên.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng trên bắt nguồn từ lỗ hổng tại Luật Phòng, chống tham nhũng sửa đổi năm 2012. Luật chỉ quy định nghĩa vụ giải trình đối với phần tài sản tăng thêm trong kỳ kê khai bổ sung, trong khi người kê khai lần đầu sở hữu tài sản giá trị hàng chục tỷ đồng lại không bắt buộc phải chứng minh nguồn gốc hình thành hợp pháp. Điều này vô hiệu hóa chức năng giám sát nguồn gốc tài sản công chức ngay từ đầu vào.

So sánh với các nghiên cứu của Thanh tra Chính phủ và khuyến nghị từ Ngân hàng Thế giới, kết quả tại Cà Mau phản ánh chính xác thực trạng chung của hệ thống kiểm soát tài sản công tại Việt Nam: quy trình phân tán, thiếu cơ quan chuyên trách độc lập và cơ chế giám sát dòng tiền chưa hoàn thiện. Tâm lý "nể nang, né tránh" của người đứng đầu khi xử lý vi phạm nội bộ khiến trách nhiệm giải trình bị suy giảm đáng kể.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột kép so sánh giữa tỷ lệ nộp bản kê khai (đạt 99,6%) với tỷ lệ tiến hành xác minh thực tế (0,3%), làm nổi bật tính hình thức của quy trình. Đồng thời, bảng tổng hợp phân tích 7 trụ cột ROCCIPI giúp hệ thống hóa rõ nét các điểm nghẽn thể chế, từ sự thiếu hụt quy tắc xử lý tài sản không giải trình được đến thói quen giao dịch bằng tiền mặt trong xã hội.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  BIỂU ĐỒ SO SÁNH HIỆU QUẢ KIỂM SOÁT TSTN                 |
|                                                                         |
|  Tỷ lệ nộp bản kê khai TSTN        [=========================] 99,6%    |
|  Tỷ lệ tiến hành xác minh thực tế  [=] 0,3%                             |
|  Tỷ lệ phát hiện qua tự kê khai    [] 0,0%                              |
+-------------------------------------------------------------------------+

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa và triệt tiêu động cơ tham nhũng trong quản lý kinh tế, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá với lộ trình triển khai cụ thể:

• Hoàn thiện khung khổ pháp lý về nghĩa vụ giải trình: Sửa đổi Luật Phòng, chống tham nhũng theo hướng bắt buộc 100% cán bộ thuộc diện kê khai phải giải trình chi tiết nguồn gốc tài sản lần đầu và các khoản biến động từ 50 triệu đồng trở lên. Áp dụng chế tài tịch thu hoặc thu thuế thu nhập đặc biệt đối với tài sản không chứng minh được nguồn gốc hợp pháp. Thời gian hoàn thành: Giai đoạn 2018 - 2020 do Quốc hội và Thanh tra Chính phủ chủ trì.
• Thu hẹp diện đối tượng và số hóa cơ sở dữ liệu: Giảm quy mô đối tượng kê khai, tập trung 100% vào nhóm giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý và các vị trí công tác có nguy cơ tham nhũng cao trong lĩnh vực đất đai, đầu tư công, ngân hàng. Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu điện tử liên thông về tài sản, thu nhập, hoàn thành chỉ tiêu số hóa 100% bản kê khai trước năm 2021 do UBND tỉnh Cà Mau và Sở Nội vụ triển khai.
• Tăng cường xác minh chủ động và xử lý trách nhiệm người đứng đầu: Thiết lập quy định xác minh ngẫu nhiên bắt buộc từ 5% đến 10% tổng số cán bộ kê khai mỗi năm. Xử lý nghiêm 100% người đứng đầu cơ quan, đơn vị để xảy ra vi phạm kê khai không trung thực hoặc tham nhũng trong phạm vi quản lý. Lộ trình thực hiện thường niên từ năm 2018 do Tỉnh ủy và Thanh tra tỉnh Cà Mau giám sát.
• Kiểm soát dòng tiền và mở rộng thanh toán không dùng tiền mặt: Triển khai bắt buộc thanh toán qua tài khoản ngân hàng đối với 100% giao dịch mua bán tài sản có giá trị từ 20 triệu đồng trở lên đối với cán bộ, công chức. Kết nối dữ liệu giám sát giữa ngân hàng thương mại, cơ quan thuế và cơ quan đăng ký đất đai, hoàn thành trước năm 2022 do Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Cà Mau phối hợp ngành thuế thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và lý luận cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Cán bộ thanh tra, kiểm tra và cơ quan nội chính: Nắm vững phương pháp phân tích nguyên nhân tham nhũng qua mô hình ROCCIPI và quy trình thẩm tra, xác minh tính minh bạch trong các hồ sơ kê khai tài sản công chức.
• Cơ quan lập pháp và hoạch định chính sách: Tiếp cận nguồn dữ liệu thực chứng từ địa phương để đánh giá tác động chính sách, phục vụ việc sửa đổi toàn diện các đạo luật về phòng, chống tham nhũng, quản lý công chức và thanh toán không dùng tiền mặt.
• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Luật: Sử dụng tài liệu như một nghiên cứu tình huống chuẩn mực về sự kết hợp giữa lý thuyết quản trị công, luật kinh tế và phương pháp nghiên cứu thực chứng tại địa bàn cấp tỉnh.
• Lãnh đạo cơ quan hành chính và doanh nghiệp nhà nước: Ứng dụng quy trình tự kiểm tra nội bộ, xây dựng quy chế công khai minh bạch tài chính và kiểm soát xung đột lợi ích nhằm ngăn ngừa rủi ro vi phạm pháp luật trong đơn vị.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao việc kê khai tài sản, thu nhập trong thời gian qua còn mang nặng tính hình thức?

Việc kê khai mang tính hình thức do quy trình thực hiện hiện nay chủ yếu dừng lại ở việc tiếp nhận và lưu trữ hồ sơ mà thiếu cơ chế xác minh chủ động. Mặc dù tỷ lệ hoàn thành nộp bản kê khai tại địa phương đạt trên 99%, tỷ lệ xác minh thực tế lại dưới 0,3%, dẫn đến việc không thể phát hiện các trường hợp kê khai không trung thực nếu không có đơn thư tố cáo.

Lỗ hổng lớn nhất trong quy định về giải trình nguồn gốc tài sản là gì?

Lỗ hổng lớn nhất nằm ở việc Luật Phòng, chống tham nhũng sửa đổi năm 2012 chỉ yêu cầu giải trình tài sản tăng thêm trong kỳ đối với người kê khai bổ sung. Đối với người kê khai lần đầu, dù sở hữu khối tài sản lớn trị giá hàng chục tỷ đồng vượt xa thu nhập thực tế, pháp luật vẫn chưa có quy định bắt buộc phải chứng minh nguồn gốc hình thành.

Khung phân tích ROCCIPI đóng góp giá trị gì trong nghiên cứu phòng chống tham nhũng?

Khung ROCCIPI giúp nhận diện nguyên nhân tham nhũng đa chiều qua 7 trụ cột: Quy tắc, Cơ hội, Năng lực, Truyền thông, Lợi ích, Quy trình và Ý thức hệ. Thay vì chỉ nhìn nhận tham nhũng từ góc độ suy thoái đạo đức đơn thuần, mô hình chỉ ra các khuyết tật của hệ thống thể chế, sơ hở quy trình quản lý và tác động của cơ chế thị trường.

Vì sao cần thu hẹp diện đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản?

Quy định diện kê khai quá rộng với hơn 6.500 cán bộ tại Cà Mau đã gây quá tải cho các cơ quan kiểm tra, phân tán nguồn lực quản lý. Việc thu hẹp đối tượng giúp cơ quan chức năng tập trung 100% nguồn lực giám sát vào nhóm vị trí có nguy cơ tham nhũng cao, nâng cao tỷ lệ xác minh chuyên sâu và chất lượng kiểm soát thực chất.

Người đứng đầu cơ quan bị xử lý trách nhiệm như thế nào khi xảy ra tham nhũng tại đơn vị?

Theo quy định tại Điều 68 Luật Phòng, chống tham nhũng và các nghị định hướng dẫn, người đứng đầu để xảy ra tham nhũng trong đơn vị do mình trực tiếp quản lý sẽ bị xử lý kỷ luật từ khiển trách, cảnh cáo đến cách chức, hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu có hành vi bao che, dung túng cho sai phạm.

Kết luận

• Luận văn đã chuẩn hóa cơ sở lý luận về phòng chống tham nhũng thông qua việc vận dụng hiệu quả mô hình phân tích thể chế ROCCIPI và các nguyên tắc quản trị minh bạch.
• Đánh giá toàn diện thực trạng thực thi pháp luật tại tỉnh Cà Mau giai đoạn 2010 - 2016, chỉ rõ sự bất cập giữa tỷ lệ kê khai 99,6% và tỷ lệ phát hiện vi phạm gần như bằng 0.
• Nhận diện chính xác các kẽ hở pháp lý trọng yếu, đặc biệt là quy định miễn giải trình nguồn gốc tài sản cho người kê khai lần đầu và tình trạng mở rộng đối tượng dàn trải.
• Xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ gắn với mục tiêu xác minh ngẫu nhiên 5% - 10% hồ sơ, kiểm soát dòng tiền và nâng cao trách nhiệm giải trình của người đứng đầu.
• Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo khoa học, đóng góp luận cứ thực tiễn giá trị cho lộ trình hoàn thiện thể chế phòng chống tham nhũng tại Việt Nam trong giai đoạn tiếp theo.

Các cơ quan quản lý nhà nước, cơ sở đào tạo học thuật và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác trực tiếp các luận điểm, mô hình phân tích và dữ liệu thực chứng trong toàn văn công trình để phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu và xây dựng chính sách pháp luật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận về phòng, chống tham nhũng 1. Những vấn đề cơ bản về tham nhũng 1. Khái niệm về tham nhũng và PCTN - Tham nhũng ra đời gắn liền với sự hình thành giai cấp và phát triển của bộ máy nhà nước. Nó xảy ra ở mỗi lĩnh vực kinh tế, xã hội, văn hoá, nó len lỏi vào mọi mặt của đời sống xã hội.

Tham nhũng là một căn bệnh nguy hiểm, gây ra những hậu quả tai hại về kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội; nó cản trở sự phát triển đi lên của xã hội và có thể dẫn đến sự sụp đổ của một chế độ. Theo nghĩa rộng, tham nhũng được hiểu là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn hoặc được giao nhiệm vụ, quyền hạn và lợi dụng chức vụ, quyền hạn, hoặc nhiệm vụ được giao để vụ lợi. Theo Từ điển Tiếng Việt, tham nhũng là lợi dụng quyền hành để nhũng nhiễu Nhân dân lấy của. Định nghĩa tham nhũng trong phạm vi hẹp đó là việc lợi dụng quyền lực nhà nước để trục lợi riêng.

Nhìn từ gốc độ pháp luật, tại Điều 1, Pháp lệnh chống tham nhũng quy định: "Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn và lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó để tham ô, hối lộ hoặc cố ý làm trái với pháp luật vì động cơ vụ lợi, gây thiệt hại cho tài sản của nhà nước và cá nhân, xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức". Khái niệm tham nhũng theo Luật PCTN năm 2005, tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi. Từ các định nghĩa nêu trên, có thể thấy việc diễn giải có thể khác nhau về từ ngữ, nhưng về mặt nội hàm không thay đổi. Tác giả luận văn cho rằng: Tham nhũng là hành động của người có chức vụ, quyền hạn cố tình làm sai lệch các quy tắc chuẩn mực công vụ để trục lợi bất hợp pháp.

Người có chức vụ, quyền hạn chỉ giới hạn người làm việc trong các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc hệ thống chính trị; nói cách khác là ở các cơ quan, tổ chức, đơn vị có sử dụng ngân sách, vốn, tài sản của Nhà nước. Việc giới hạn như vậy nhằm tập trung đấu tranh chống những hành vi tham nhũng ở khu vực xảy ra phổ biến nhất, chống có trọng tâm, trọng điểm, thích hợp với việc áp dụng các biện pháp PCTN như: Kê khai tài sản, công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị, xử lý trách nhiệm của người đứng đầu. -Về PCTN, pháp luật Việt Nam không đưa ra khái niệm nhưng từ các quy định của Luật PCTN, có thể hiểu PCTN là các biện pháp mà Nhà nước áp dụng để TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 ngăn chặn (phòng) và xử lý (chống) các hành vi tham nhũng. Các biện pháp đó là lập pháp (ban hành văn bản điều chỉnh hànhvi), hành pháp (thực hiện quy định về phòng, chống tham nhũng), tư pháp (xử lý hành vi tham nhũng), hoặc các biện pháp giáo dục, tuyên truyền để nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của chủ thể có liên quan.

Những đặc trưng cơ bản của tham nhũng Theo quy định của pháp luật Việt Nam, tham nhũng có những đặc trưng cơ bản như sau: 1. Chủ thể tham nhũng là người có chức vụ, quyền hạn Chủ thể thực hiện hành vi tham nhũng phải là người có chức vụ, quyền hạn. Người có chức vụ, quyền hạn bao gồm: Cán bộ, công chức, viên chức; sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn - kỹ thuật trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân; cán bộ lãnh đạo, quản lý trong doanh nghiệp của Nhà nước; cán bộ lãnh đạo, quản lý là người đại diện phần vốn góp của Nhà nước tại doanh nghiệp; người được giao thực hiện nhiệm vụ, công vụ có quyền hạn trong khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ đó (khoản 3, Điều 1, Luật PCTN năm 2005). Nhóm đối tượng này, họ thường là những người có quá trình công tác và cống hiến nên có nhiều kinh nghiệm; được đào tạo có hệ thống, là những chuyên gia trên nhiều lĩnh vực khác nhau; là những người có quan hệ rộng và có uy tín xã hội nhất định và thậm chí có thế mạnh về kinh tế.

Những đặc điểm này của chủ thể hành vi tham nhũng chính là yếu tố gây khó khăn cho việc phát hiện, điều tra, xét xử hành vi tham nhũng. Chủ thể tham nhũng lợi dụng chức vụ, quyền hạn được giao “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn” để vụ lợi là đặc trưng thứ hai của tham nhũng. Khi thực hiện hành vi tham nhũng, kẻ tham nhũng phải sử dụng “chức vụ, quyền hạn của mình” như một phương tiện để mang lại lợi ích cho mình, cho gia đình mình hoặc cho người khác. Đây là yếu tố cơ bản để xác định hành vi tham nhũng.

Một người có chức vụ, quyền hạn nhưng không lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó thì không thể có hành vi tham nhũng. Tuy nhiên, không phải mọi hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó đều được coi là hành vi tham nhũng. Ở đây có sự giao thoa giữa hành vi này với các hành vi tội TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 phạm khác, do vậy cần lưu ý khi phân biệt hành vi tham nhũng với các hành vi vi phạm pháp luật khác. Mục đích của hành vi tham nhũng là vụ lợi Hành vi tham nhũng là hành vi cố ý.

Mục đích của hành vi tham nhũng là vụ lợi. Nếu chủ thể thực hiện hành vi không cố ý thì hành vi đó không là hành vi tham nhũng. Vụ lợi ở đây được hiểu là lợi ích vật chất hoặc lợi ích tinh thần mà người có chức vụ, quyền hạn đã đạt được hoặc có thể đạt được thông qua hành vi tham nhũng. Như vậy, khi xử lý về hành vi tham nhũng, không bắt buộc chủ thể tham nhũng phải đạt được lợi ích.

Pháp luật Việt Nam hiện nay quy định việc đánh giá tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi tham nhũng chủ yếu dựa trên căn cứ xác định những lợi ích vật chất mà kẻ tham nhũng đạt được để từ đó quyết định mức độ xử lý. Lợi ích vật chất hiện nay trong cơ chế thị trường thể hiện ở rất nhiều dạng khác nhau, nếu chỉ căn cứ vào những tài sản phát hiện hoặc thu hồi được để đánh giá lợi ích mà kẻ tham nhũng đạt được thì sẽ là không đầy đủ. Thêm nữa, các lợi ích vật chất và tinh thần đan xen rất khó phân biệt; ví dụ như: Việc dùng tài sản của Nhà nước để khuyếch trương thanh thế, gây dựng uy tín hay các mối quan hệ để thu lợi bất chính. Trong trường hợp này, mục đích của hành vi vừa là lợi ích vật chất, vừa là lợi ích tinh thần.

Đối với khu vực tư, khi có vụ việc tham nhũng xảy ra, pháp luật đã có những sự điều chỉnh nhất định. Tuy nhiên, cũng có trường hợp, người có chức vụ, quyền hạn trong các tổ chức, doanh nghiệp thuộc khu vực tư cấu kết, móc nối với những người thoái hoá, biến chất trong khu vực công hoặc lợi dụng ảnh hưởng của những người này để trục lợi. Trong trường hợp đó, họ trở thành đồng phạm khi người có hành vi tham nhũng bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Các hành vi tham nhũng theo pháp luật hiện hành Bộ Luật hình sự, Luật PCTN năm 2005 đã liệt kê các hành vi tham nhũng.

Theo đó, những hành vi sau đây thuộc nhóm hành vi tham nhũng: - Tham ô tài sản. - Nhận hối lộ. - Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản. - Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi.

- Lạm quyền trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi. - Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng với người khác để trục lợi. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 - Giả mạo trong công tác vì vụ lợi. - Đưa hối lộ, môi giới hối lộ được thực hiện bởi người có chức vụ, quyền hạn để giải quyết công việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị hoặc địa phương vì vụ lợi.

- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn sử dụng trái phép tài sản của Nhà nước vì vụ lợi. - Nhũng nhiễu vì vụ lợi. - Không thực hiện nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi. - Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để bao che cho người có hành vi vi phạm pháp luật vì vụ lợi; cản trở, can thiệp trái pháp luật vào việc kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án vì vụ lợi.

Trong 12 hành vi tham nhũng nêu trên, có 7 hành vi đã được quy định trong Bộ Luật hình sự năm 1999; được sửa đổi, bổ sung ngày năm 2009 và có hiệu lực từ ngày 01-01-2010, bao gồm: - Tham ô tài sản: Là lợi dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý. - Nhận hối lộ: Là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn, trực tiếp hoặc qua trung gian đã nhận hoặc sẽ nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác dưới bất kỳ hình thức nào để làm hoặc không làm một việc vì lợi ích hoặc theo yêu cầu của người đưa hối lộ. - Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản. - Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi: Là việc cá nhân vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác mà lợi dụng chức vụ, quyền hạn làm trái công vụ gây thiệt hại cho lợi ích của Nhà nước, của xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân.

- Lạm quyền trong khi thi hành công vụ: là cá nhân vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác mà vượt quá quyền hạn của mình làm trái công vụ gây thiệt hại cho lợi ích của Nhà nước, của xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân.