Luận văn thạc sĩ hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên thái bình dương cơ hội và thách thức đối với hoạt động xuất khẩu mặt hàng cơ khí chính xác của công ty saigon precision sang thị trường nhật bản

Luận văn thạc sĩ phân tích cơ hội và thách thức từ Hiệp định CPTPP đối với xuất khẩu cơ khí chính xác của Saigon Precision sang thị trường Nhật Bản.

• Tác giả: Trần Hải Phúc Liễn
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Tiến Hoàng
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Cơ Hội Và Thách Thức Xuất Khẩu Cơ Khí Chính Xác Sang Nhật Bản Qua Hiệp Định CPTPP
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC TOÀN DIỆN VÀ TIẾN BỘ XUYÊN THÁI BÌNH DƯƠNG (CPTPP) VÀ THỊ TRƯỜNG NHẬP KHẨU MẶT HÀNG CƠ KHÍ CHÍNH XÁC CỦA NHẬT BẢN
• 1.1. Giới thiệu về Hiệp định CPTPP và cam kết của Nhật Bản về nhập khẩu mặt hàng cơ khí chính xác
• 1.1.1. Khái quát về CPTPP
• 1.1.2. Cam kết của Nhật Bản về nhập khẩu mặt hàng cơ khí chính xác
• 1.2. Khái quát về thị trường nhập khẩu mặt hàng cơ khí chính xác của Nhật Bản
• 1.2.1. Thị hiếu tiêu dùng
• 1.2.2. Các quy định về nhập khẩu
• 1.3. Lợi ích của việc nghiên cứu về CPTPP cho hoạt động xuất khẩu mặt hàng cơ khí chính xác của Việt Nam sang thị trường Nhật Bản
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU MẶT HÀNG CƠ KHÍ CHÍNH XÁC CỦA CÔNG TY SAIGON PRECISION SANG NHẬT BẢN TRONG ĐIỀU KIỆN THỰC THI HIỆP ĐỊNH CPTPP
• 2.1. Giới thiệu chung về Công ty Saigon Precision
• 2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.2. Chức năng nhiệm vụ
• 2.1.3. Cơ cấu tổ chức và quản trị nhân sự
• 2.1.4. Tình hình kinh doanh trong những năm gần đây
• 2.2. Thực trạng xuất khẩu mặt hàng cơ khí chính xác của Công ty sang thị trường Nhật Bản từ năm 2010 đến nay
• 2.2.1. Khối lượng và kim ngạch xuất khẩu
• 2.2.2. Cơ cấu mặt hàng xuất khẩu
• 2.2.3. Tình hình biến động giá
• 2.2.4. Phương thức thanh toán
• 2.3. Nhận diện cơ hội đối với việc xuất khẩu mặt hàng cơ khí chính xác của Công ty sang Nhật Bản trong điều kiện thực thi CPTPP
• 2.3.1. Cơ hội mở rộng thị trường, tăng kim ngạch xuất khẩu
• 2.3.2. Cơ hội nâng cao năng lực sản xuất của Công ty
• 2.3.3. Cơ hội tận dụng năng lực cạnh tranh về giá
• 2.3.4. Tạo công ăn việc làm, thúc đẩy ngành sản xuất
• 2.4. Nhận diện thách thức đối với việc xuất khẩu mặt hàng cơ khí chính xác của Công ty sang Nhật Bản trong điều kiện thực thi CPTPP
• 2.4.1. Phải vượt rào cản kỹ thuật của Nhật Bản
• 2.4.2. Cạnh tranh với cách doanh nghiệp quốc tế
• 2.4.3. Cần quảng bá thương hiệu đến người tiêu dùng Nhật Bản
• 2.4.4. Phải nâng cao năng lực quản lý để bắt kịp tiến bộ thế giới
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TẬN DỤNG CƠ HỘI VÀ VƯỢT QUA THÁCH THỨC NHẰM ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU MẶT HÀNG CƠ KHÍ CHÍNH XÁC CỦA CÔNG TY SAIGON PRECISION SANG THỊ TRƯỜNG NHẬT BẢN TRONG ĐIỀU KIỆN THỰC THI CPTPP
• 3.1. Dự báo về tình hình xuất khẩu mặt hàng cơ khí Việt Nam sang thị trường Nhật Bản trong điều kiện thực thi CPTPP
• 3.2. Phân tích điểm mạnh và điểm yếu của Công ty trong xuất khẩu mặt hàng cơ khí chính xác sang Nhật Bản trong điều kiện thực thi CPTPP
• 3.3. Những giải pháp cần thực hiện về phía Công ty
• 3.3.1. Giải pháp tận dụng cơ hội
• 3.3.2. Giải pháp vượt qua thách thức
• 3.4. Đề xuất và kiến nghị đối với cơ quan nhà nước
• 3.4.1. Đối với Bộ công thương
• 3.4.2. Đối với các cơ quan quản lý liên quan

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Hiệp định CPTPP và thị trường Nhật Bản

Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) là một trong những hiệp định thương mại tự do lớn nhất thế giới, bao gồm nhiều quốc gia có nền kinh tế phát triển. Nhật Bản, với vai trò là một trong những thành viên chủ chốt, đã cam kết mở cửa thị trường cho nhiều mặt hàng, trong đó có xuất khẩu cơ khí chính xác. Thị trường Nhật Bản nổi bật với yêu cầu cao về chất lượng và tiêu chuẩn sản phẩm. Điều này tạo ra cơ hội xuất khẩu cho các doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là Công ty Saigon Precision, trong việc gia tăng kim ngạch và mở rộng thị trường. Tuy nhiên, để tận dụng được cơ hội kinh doanh này, các doanh nghiệp cần nắm rõ các quy định và tiêu chuẩn khắt khe của Nhật Bản.

1.1. Cam kết của Nhật Bản về nhập khẩu mặt hàng cơ khí chính xác

Nhật Bản đã đưa ra nhiều cam kết trong CPTPP nhằm giảm thuế nhập khẩu cho các sản phẩm cơ khí chính xác. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí cho các doanh nghiệp xuất khẩu mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc gia tăng xuất khẩu cơ khí chính xác từ Việt Nam. Tuy nhiên, các doanh nghiệp cần chú ý đến các thách thức xuất khẩu như rào cản kỹ thuật và yêu cầu về tiêu chuẩn chất lượng. Việc hiểu rõ các cam kết này sẽ giúp Công ty Saigon Precision có chiến lược phù hợp để thâm nhập vào thị trường Nhật Bản.

II. Cơ hội và thách thức trong xuất khẩu cơ khí chính xác

Việc tham gia CPTPP đã mở ra nhiều cơ hội xuất khẩu cho Công ty Saigon Precision. Đầu tiên, việc giảm thuế nhập khẩu giúp tăng khả năng cạnh tranh của sản phẩm. Thứ hai, thị trường Nhật Bản có nhu cầu cao về cơ khí chính xác, tạo điều kiện cho Công ty mở rộng sản xuất và gia tăng kim ngạch xuất khẩu. Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội, Công ty cũng phải đối mặt với nhiều thách thức xuất khẩu. Cụ thể, Nhật Bản có các rào cản kỹ thuật nghiêm ngặt và yêu cầu cao về chất lượng sản phẩm. Do đó, Công ty cần nâng cao năng lực sản xuất và cải thiện quy trình quản lý để đáp ứng các tiêu chuẩn này.

2.1. Nhận diện cơ hội trong xuất khẩu

Công ty Saigon Precision có thể tận dụng cơ hội kinh doanh từ việc mở rộng thị trường và tăng kim ngạch xuất khẩu. Việc tham gia CPTPP giúp Công ty tiếp cận với một thị trường lớn và tiềm năng. Hơn nữa, với nguồn nhân lực trẻ và chi phí sản xuất hợp lý, Công ty có thể nâng cao năng lực cạnh tranh. Đặc biệt, việc cải tiến chất lượng sản phẩm và quy trình sản xuất sẽ giúp Công ty đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường Nhật Bản, từ đó gia tăng xu hướng xuất khẩu.

2.2. Nhận diện thách thức trong xuất khẩu

Mặc dù có nhiều cơ hội, Công ty cũng phải đối mặt với các thách thức thương mại lớn. Rào cản kỹ thuật của Nhật Bản là một trong những thách thức lớn nhất mà Công ty cần vượt qua. Ngoài ra, cạnh tranh từ các doanh nghiệp quốc tế cũng là một yếu tố cần được xem xét. Công ty cần có chiến lược quảng bá thương hiệu hiệu quả để tiếp cận người tiêu dùng Nhật Bản. Việc nâng cao năng lực quản lý và cải tiến quy trình sản xuất cũng là điều cần thiết để bắt kịp với tiến bộ thế giới.

III. Giải pháp tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức

Để tận dụng cơ hội xuất khẩu và vượt qua thách thức xuất khẩu, Công ty Saigon Precision cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, Công ty cần đầu tư vào công nghệ và cải tiến quy trình sản xuất để nâng cao chất lượng sản phẩm. Thứ hai, việc xây dựng chiến lược marketing hiệu quả sẽ giúp Công ty quảng bá thương hiệu và sản phẩm đến người tiêu dùng Nhật Bản. Cuối cùng, Công ty cần tăng cường hợp tác với các đối tác trong và ngoài nước để chia sẻ kinh nghiệm và nâng cao năng lực cạnh tranh.

3.1. Giải pháp tận dụng cơ hội

Công ty cần tập trung vào việc cải tiến chất lượng sản phẩm và quy trình sản xuất để đáp ứng các tiêu chuẩn của Nhật Bản. Việc đầu tư vào công nghệ mới và đào tạo nhân lực sẽ giúp Công ty nâng cao năng lực sản xuất. Hơn nữa, việc mở rộng mạng lưới phân phối và hợp tác với các đối tác tại Nhật Bản sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc gia tăng xuất khẩu cơ khí chính xác.

3.2. Giải pháp vượt qua thách thức

Để vượt qua các thách thức thương mại, Công ty cần xây dựng một chiến lược marketing hiệu quả nhằm quảng bá sản phẩm đến người tiêu dùng Nhật Bản. Đồng thời, việc nâng cao năng lực quản lý và cải tiến quy trình sản xuất cũng là điều cần thiết. Công ty cũng nên tham gia các chương trình đào tạo và hội thảo để cập nhật kiến thức và kỹ năng mới, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực kinh tế có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tiếp tục là động lực tăng trưởng quan trọng của Việt Nam, với tổng vốn đăng ký đạt gần 31 tỷ USD vào năm 2018. Song hành cùng quá trình hội nhập sâu rộng, ngành cơ khí chế tạo đã ghi nhận bước chuyển mình ấn tượng khi số lượng doanh nghiệp tăng mạnh từ 10.000 đơn vị năm 2010 lên khoảng 21.000 doanh nghiệp vào năm 2016, đưa tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành vượt mốc 16 tỷ USD. Trong bối cảnh đó, Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) được ký kết chính thức vào ngày 08/03/2018 và được Quốc hội Việt Nam phê chuẩn ngày 12/11/2018, thiết lập một khu vực thương mại tự do gồm 11 quốc gia với hơn 502 triệu dân, tổng GDP đạt khoảng 14% toàn cầu và thu nhập bình quân đầu người đạt 30.000 USD/năm.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá một cách toàn diện những tác động đa chiều từ các cam kết thuế quan, phi thuế quan và quy tắc xuất xứ của CPTPP đến năng lực xuất khẩu sản phẩm cơ khí chính xác của doanh nghiệp Việt Nam sang thị trường Nhật Bản. Nghiên cứu xác định mục tiêu cụ thể là phân tích thực trạng năng lực sản xuất, cơ cấu sản phẩm và hiệu quả kinh doanh của Công ty TNHH Saigon Precision – doanh nghiệp 100% vốn Nhật Bản thuộc Tập đoàn Misumi đang vận hành 4 nhà máy tại Khu chế xuất Linh Trung 1 và Linh Trung 2 (Thành phố Hồ Chí Minh).

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 4 nhóm linh kiện chủ lực gồm: Linear Bush & Linear Guide, Punch & Bush, 1 Axis Actuator và Stage Unit trong chuỗi dữ liệu 8 năm (giai đoạn 2010 - 2018) và dự báo định hướng chiến lược đến năm 2025. Ý nghĩa của đề tài thể hiện qua việc lượng hóa các cơ hội mở rộng thị trường, đo lường năng lực cạnh tranh về giá và chỉ rõ các rào cản kỹ thuật khắt khe, từ đó cung cấp khung tham chiếu thực tiễn cho cộng đồng doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong kỷ nguyên hội nhập hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của hai nền tảng lý thuyết thương mại và quản trị kinh doanh hiện đại:

Thứ nhất, Lý thuyết liên kết kinh tế khu vực (Regional Economic Integration) của Bela Balassa kết hợp cùng các phân tích mở rộng về thể chế hội nhập của Jaime de Melo. Lý thuyết này luận giải cơ chế tạo lập và chuyển hướng thương mại khi các rào cản thuế quan được cắt giảm tới 95% theo các cam kết dài hạn của CPTPP. Đây là cơ sở để đánh giá lợi thế của mức thuế suất ưu đãi 0% (áp dụng ngay khi hiệp định có hiệu lực - danh mục EIF) mà Nhật Bản dành cho các nhóm hàng cơ khí chính xác có mã hải quan thuộc chương 82 và 84, so với mức thuế suất tối huệ quốc (MFN) phi nông nghiệp trung bình 2,5%.

Thứ hai, Lý thuyết lợi thế cạnh tranh quốc gia (Diamond Model) của Michael Porter kết hợp cùng triết lý quản trị sản xuất Monozukuri do Giáo sư Kenichi Ohno đề xuất. Khung mô hình này tập trung giải phẫu 4 yếu tố cấu thành sức mạnh cạnh tranh: điều kiện các yếu tố sản xuất, điều kiện về cầu tại thị trường đích, mối liên kết ngành công nghiệp phụ trợ, cùng chiến lược và cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp.

Các khái niệm chính yếu được vận hành xuyên suốt đề tài gồm:

• Hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT)
• Quy tắc xuất xứ hàng hóa (Rules of Origin - ROO)
• Chuỗi giá trị toàn cầu trong ngành tự động hóa nhà máy (Factory Automation - FA)
• Năng lực gia công cơ khí chính xác cao theo tiêu chuẩn công nghiệp Nhật Bản (JIS)

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng kết hợp giữa dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập hệ thống số liệu chuỗi thời gian từ cơ sở dữ liệu của Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC Trademap), Tổng cục Hải quan Việt Nam, Bộ Tài chính Nhật Bản, Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO) và báo cáo sản xuất kinh doanh nội bộ của Công ty Saigon Precision từ năm 2010 đến 2018.
• Dữ liệu sơ cấp: Được thu thập thông qua phương pháp phỏng vấn sâu bán cấu trúc.

Cỡ mẫu nghiên cứu sơ cấp bao gồm 15 chuyên gia kinh tế, nhà hoạch định chính sách ngoại thương và các nhà quản lý điều hành cấp cao tại các doanh nghiệp sản xuất cơ khí chính xác trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được áp dụng nhằm lựa chọn các đối tượng có từ 10 đến 20 năm kinh nghiệm trực tiếp trong công tác quản trị xuất nhập khẩu và am hiểu sâu sắc quy trình kiểm định chất lượng của thị trường Nhật Bản.

Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm: phân tích thống kê mô tả, phân tích so sánh đối chiếu, phương pháp diễn dịch - quy nạp, cùng kỹ thuật phân tích ma trận SWOT kết hợp với phân tích chi phí - cấu thành giá xuất khẩu. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan trong việc bóc tách số liệu thị trường thế giới với quy mô cung cấp hàng tỷ USD, đồng thời làm rõ mối tương quan giữa biến động giá xuất khẩu và áp lực cạnh tranh quốc tế trong tiến trình nghiên cứu từ năm 2018 đến đầu năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực nghiệm đã làm sáng tỏ 3 phát hiện trọng tâm về thị trường và doanh nghiệp:

Quy mô nhu cầu nhập khẩu của Nhật Bản là rất lớn: Tổng nhu cầu nhập khẩu hàng năm của Nhật Bản đối với 4 nhóm sản phẩm cơ khí chính xác chủ lực của doanh nghiệp đạt khoảng 933 triệu USD. Trong đó, mặt hàng thiết bị truyền động đơn trục (1 Axis Actuator) có quy mô nhập khẩu lớn nhất với hơn 521 triệu USD/năm (tăng trưởng 13% trong năm 2018), mặt hàng Punch & Bush đạt giá trị nhập khẩu khoảng 200 triệu USD, mặt hàng Stage Unit đạt khoảng 135 triệu USD và nhóm Linear Bush & Linear Guide đạt nhu cầu khoảng 25 triệu USD/năm với tốc độ tăng trưởng ổn định 10% mỗi năm.

Vị thế và tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của Saigon Precision: Giai đoạn 2010 - 2018, kim ngạch xuất khẩu của doanh nghiệp duy trì mức tăng trưởng bình quân 14%/năm, đạt đỉnh cao nhất vào năm 2017 với giá trị vượt 128 triệu USD trước khi đạt 102,4 triệu USD vào năm 2018. Thị trường Nhật Bản là thị trường truyền thống lớn nhất, đóng góp 51,33 triệu USD năm 2017 và 44,38 triệu USD năm 2018. Tuy nhiên, tỷ trọng xuất khẩu sang Nhật Bản có xu hướng giảm từ 77,7% năm 2010 xuống còn 43,3% năm 2018 do doanh nghiệp mở rộng thành công sang thị trường Trung Quốc (đạt 24,46 triệu USD) và Hoa Kỳ (đạt 9,29 triệu USD với tốc độ tăng trưởng bình quân 66,4%/năm).

Áp lực cạnh tranh và sự suy giảm đơn giá sản phẩm: Áp lực cạnh tranh quyết liệt từ các nhà cung ứng giá rẻ tại Trung Quốc và Đài Loan đã buộc đơn giá bình quân sản phẩm xuất khẩu của công ty phải giảm mạnh từ mức đỉnh 40,68 USD/sản phẩm năm 2014 xuống còn 22,49 USD/sản phẩm năm 2018, tương đương mức giảm 44,7%.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu được trực quan hóa thông qua hệ thống biểu đồ cột và biểu đồ tròn biểu diễn cơ cấu doanh thu theo thị trường và bảng phân tích giá thành sản phẩm Linear Bush. Dữ liệu chứng minh rằng hơn 97% doanh thu của Saigon Precision đến từ phương thức xuất khẩu trực tiếp thông qua mạng lưới phân phối của Tập đoàn Misumi.

Việt Nam hiện nắm giữ 2,8% thị phần xuất khẩu Linear Guide toàn cầu (xếp thứ 9 thế giới) và đứng thứ 3 về giá trị cung cấp sản phẩm Stage Unit cho Nhật Bản. Tuy nhiên, thị phần của Việt Nam đối với dòng sản phẩm công nghệ cao như 1 Axis Actuator chỉ chiếm khiêm tốn 0,24% (xếp thứ 29 thế giới).

Nguyên nhân của thực trạng trên bắt nguồn từ việc chi phí nguyên vật liệu đầu vào nhập khẩu chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu giá thành, trong khi năng lực gia công nội địa chủ yếu tập trung vào các công đoạn gia công cơ bản. So sánh với nghiên cứu kinh tế của Maryla Maliszewska năm 2018, việc tham gia CPTPP mở ra cơ hội thuế quan 0% nhưng không thể tự động mang lại ưu thế cạnh tranh nếu doanh nghiệp không vượt qua các rào cản kỹ thuật TBT và quy định khắt khe về đóng gói, bảo quản theo tiêu chuẩn công nghiệp Nhật Bản JIS. Điều này khẳng định triết lý Monozukuri về quản trị chất lượng không sai sót và kiểm soát chi phí là điều kiện tiên quyết để tồn tại.

Đề xuất và khuyến nghị

Nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược có tính hành động cao nhằm thúc đẩy xuất khẩu bền vững:

Thứ nhất, tối ưu hóa quy trình sản xuất theo mô hình Monozukuri:

• Chủ thể thực hiện: Ban Giám đốc sản xuất và Giám đốc 4 nhà máy tại Khu chế xuất Linh Trung.
• Hành động: Đầu tư hiện đại hóa trung tâm gia công CNC, triển khai tự động hóa các khâu kiểm tra quang học và chuẩn hóa định mức tiêu hao nguyên vật liệu.
• Chỉ tiêu đo lường: Giảm giá thành sản xuất từ 8% đến 12%, rút ngắn chu kỳ giao hàng xuống dưới 3 ngày làm việc trong lộ trình 2019 - 2022.

Thứ hai, nâng cấp năng lực kiểm soát chất lượng và vượt rào cản TBT:

• Chủ thể thực hiện: Phòng Đảm bảo Chất lượng (QA/QC) và Khối Kỹ thuật.
• Hành động: Duy trì nghiêm ngặt chứng nhận ISO 9001:2015, áp dụng chuẩn quản lý môi trường ISO 14000, kiểm soát 100% dung sai cơ khí theo tiêu chuẩn JIS trước khi xuất xưởng.
• Chỉ tiêu đo lường: Hạ tỷ lệ sản phẩm lỗi xuống dưới 0,05% trong giai đoạn 2020 - 2023.

Thứ ba, chuyển dịch cơ cấu sản phẩm sang phân khúc giá trị gia tăng cao:

• Chủ thể thực hiện: Phòng Nghiên cứu và Phát triển (R&D) phối hợp Phòng Kinh doanh.
• Hành động: Nâng cao tỷ trọng sản xuất các module tổ hợp phức tạp như Stage Unit và 1 Axis Actuator phục vụ ngành tự động hóa nhà máy (FA).
• Chỉ tiêu đo lường: Đưa kim ngạch xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản vượt mốc 60 triệu USD vào năm 2025.

Thứ tư, hoàn thiện khung chính sách hỗ trợ từ cơ quan nhà nước:

• Chủ thể thực hiện: Bộ Công Thương và các cơ quan quản lý hải quan, xúc tiến thương mại.
• Hành động: Xây dựng cổng thông tin điện tử hướng dẫn quy tắc xuất xứ CPTPP tự động, đơn giản hóa thủ tục cấp Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) và phát triển các khu công nghiệp hỗ trợ chuyên sâu.
• Chỉ tiêu đo lường: Nâng tỷ lệ nội địa hóa nguồn nguyên vật liệu cơ khí từ mức 15% lên trên 35% giai đoạn 2020 - 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng chính:

Lãnh đạo và nhà quản trị doanh nghiệp cơ khí chế tạo, công nghiệp hỗ trợ:

• Lợi ích: Cung cấp phương pháp hoạch định chiến lược kinh doanh quốc tế và bài học thực tế về quản trị chi phí sản xuất trong điều kiện giá xuất khẩu giảm sâu.
• Trường hợp sử dụng: Vận dụng mô hình quản trị chuỗi cung ứng của Saigon Precision để tái cấu trúc nhà xưởng, nâng cao năng suất lao động cho quy mô trên 3.000 công nhân.

Chuyên viên hoạch định chính sách và xúc tiến thương mại:

• Lợi ích: Nắm bắt các rào cản kỹ thuật thực tế và biến động dòng chảy thương mại song phương Việt Nam - Nhật Bản.
• Trường hợp sử dụng: Xây dựng các đề án hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ tận dụng ưu đãi biểu thuế EIF và tuân thủ các quy định phi thuế quan theo hiệp định CPTPP.

Nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế, Ngoại thương và Quản trị kinh doanh:

• Lợi ích: Cung cấp khung lý thuyết kết hợp giữa hội nhập kinh tế khu vực và mô hình Monozukuri với hệ thống số liệu chuỗi thời gian phong phú.
• Trường hợp sử dụng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu về hiệp định thương mại tự do thế hệ mới và năng lực cạnh tranh ngành công nghiệp chế biến chế tạo.

Các nhà đầu tư và đối tác chuỗi cung ứng linh kiện tự động hóa toàn cầu:

• Lợi ích: Bức tranh toàn cảnh về cung - cầu các sản phẩm cơ khí chính xác tại thị trường Đông Á.
• Trường hợp sử dụng: Đánh giá tiềm năng đầu tư nhà xưởng gia công chính xác tại các khu chế xuất của Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Hiệp định CPTPP mang lại lợi ích thuế quan trực tiếp nào cho mặt hàng cơ khí chính xác xuất khẩu sang Nhật Bản? Nhật Bản áp dụng mức thuế suất 0% ngay khi hiệp định có hiệu lực đối với hầu hết các mặt hàng cơ khí chính xác chủ lực như Linear Guide, Linear Bush, Punch & Bush và 1 Axis Actuator, giúp doanh nghiệp xóa bỏ hoàn toàn chi phí thuế nhập khẩu so với mức thuế MFN thông thường.

Tại sao đơn giá xuất khẩu bình quân của Saigon Precision lại giảm mạnh từ năm 2014 đến năm 2018? Đơn giá sản phẩm giảm từ 40,68 USD xuống 22,49 USD/sản phẩm do sức ép cạnh tranh gay gắt từ các nhà sản xuất giá rẻ tại Trung Quốc và Đài Loan. Điều này buộc doanh nghiệp phải chủ động tái cấu trúc chi phí để duy trì thị phần và thúc đẩy tăng trưởng sản lượng.

Doanh nghiệp cơ khí Việt Nam gặp phải những rào cản phi thuế quan lớn nhất nào khi xuất khẩu sang Nhật Bản? Rào cản lớn nhất là hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật JIS vô cùng khắt khe, đòi hỏi độ chính xác tuyệt đối, quy cách đóng gói chống ẩm và chống trầy xước nghiêm ngặt cùng yêu cầu giao hàng đúng hạn, bởi người tiêu dùng Nhật Bản sẵn sàng từ chối lô hàng chỉ vì lỗi nhỏ ở bao bì.

Quy mô thị trường nhập khẩu thiết bị truyền động đơn trục (1 Axis Actuator) của Nhật Bản lớn như thế nào? Thị trường Nhật Bản có nhu cầu nhập khẩu mặt hàng 1 Axis Actuator lên tới hơn 521 triệu USD mỗi năm phục vụ sản xuất máy móc tự động hóa. Đây là phân khúc kỹ thuật cao mà Việt Nam đang giữ vị trí thứ 6 về giá trị cung cấp sang thị trường này.

Doanh nghiệp cần đáp ứng điều kiện gì để được hưởng ưu đãi thuế quan theo hiệp định CPTPP? Sản phẩm cơ khí xuất khẩu phải đáp ứng đầy đủ tiêu chí xuất xứ hàng hóa thuần túy hoặc hàm lượng giá trị khu vực (RVC) theo quy định của hiệp định, có đầy đủ chứng từ chứng minh xuất xứ và tuân thủ các quy chuẩn quản lý môi trường, lao động minh bạch.

Kết luận

• Hiệp định CPTPP tạo đòn bẩy pháp lý quan trọng với việc dỡ bỏ hoàn toàn thuế quan về 0% cho 100% danh mục sản phẩm cơ khí chính xác chủ lực của Việt Nam sang thị trường Nhật Bản.
• Công ty Saigon Precision đã khẳng định năng lực sản xuất với quy mô 3.237 nhân sự tại 4 nhà máy, đạt đỉnh kim ngạch xuất khẩu 128 triệu USD và duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân 14%/năm.
• Dung lượng thị trường Nhật Bản cho 4 nhóm linh kiện cốt lõi đạt mức 933 triệu USD/năm, mở ra không gian phát triển lớn cho các doanh nghiệp đáp ứng được chuẩn mực kỹ thuật cao.
• Áp lực giảm giá 44,7% đòi hỏi doanh nghiệp phải chuyển đổi mạnh mẽ từ lợi thế nhân công giá rẻ sang nâng cao năng suất qua tự động hóa và triết lý quản trị Monozukuri.
• Định hướng đến năm 2025 đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa chiến lược đổi mới công nghệ của doanh nghiệp và chính sách hoàn thiện chuỗi cung ứng hỗ trợ từ phía các cơ quan quản lý nhà nước.

Đóng góp trọng tâm của luận văn là hệ thống hóa toàn diện cơ sở dữ liệu thực nghiệm về thị trường cơ khí chính xác, định lượng rõ nét các cơ hội và rào cản kỹ thuật của Nhật Bản, đồng thời đề xuất lộ trình giải pháp khả thi cho doanh nghiệp FDI và ngành công nghiệp hỗ trợ Việt Nam. Trong 12 tháng tới, các doanh nghiệp cần khẩn trương số hóa quy trình kiểm định chất lượng và tối ưu hóa chi phí sản xuất để khai thác tối đa lợi thế từ CPTPP. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà quản trị và chuyên gia ngoại thương trong việc nâng cao vị thế hàng cơ khí Việt Nam trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC TOÀN DIỆN VÀ TIẾN BỘ XUYÊN THÁI BÌNH DƯƠNG (CPTPP) VÀ THỊ TRƯỜNG NHẬP KHẨU MẶT HÀNG CƠ KHÍ CHÍNH XÁC CỦA NHẬT BẢN. Giới thiệu về Hiệp định CPTPP và cam kết của Nhật Bản về nhập khẩu mặt hàng cơ khí chính xác. Khái quát về CPTPP. Cam kết của Nhật Bản về nhập khẩu mặt hàng cơ khí chính xác:.

Khái quát về thị trường nhập khẩu mặt hàng cơ khí chính xác của Nhật Bản. Thị hiếu tiêu dùng. Các quy định về nhập khẩu. Lợi ích của việc nghiên cứu về CPTPP cho hoạt động xuất khẩu mặt hàng cơ khí chính xác của Việt Nam sang thị trường Nhật Bản.

29 CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU MẶT HÀNG CƠ KHÍ CHÍNH XÁC CỦA CÔNG TY SAIGON PRECISION SANG NHẬT BẢN TRONG ĐIỀU KIỆN THỰC THI HIỆP ĐỊNH CPTPP. Giới thiệu chung về Công ty Saigon Precision. Quá trình hình thành và phát triển. Chức năng nhiệm vụ.

Cơ cấu tổ chức và quản trị nhân sự. Tình hình kinh doanh trong những năm gần đây. Thực trạng xuất khẩu mặt hàng cơ khí chính xác của Công ty sang thị trường Nhật Bản từ năm 2010 đến nay. Khối lượng và kim ngạch xuất khẩu.

Cơ cấu mặt hàng xuất khẩu. Tình hình biến động giá. Phương thức thanh toán. Nhận diện cơ hội đối với việc xuất khẩu mặt hàng cơ khí chính xác của Công ty sang Nhật Bản trong điều kiện thực thi CPTPP.

Cơ hội mở rộng thị trường, tăng kim ngạch xuất khẩu. Cơ hội nâng cao năng lực sản xuất của Công ty. Cơ hội tận dụng năng lực cạnh tranh về giá. Tạo công ăn việc làm, thúc đẩy ngành sản xuất.

Nhận diện thách thức đối với việc xuất khẩu mặt hàng cơ khí chính xác của Công ty sang Nhật Bản trong điều kiện thực thi CPTPP. Phải vượt rào cản kỹ thuật của Nhật Bản. Cạnh tranh với cách doanh nghiệp quốc tế. Cần quảng bá thương hiệu đến người tiêu dùng Nhật Bản.

Phải nâng cao năng lực quản lý để bắt kịp tiến bộ thế giới. 57 CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TẬN DỤNG CƠ HỘI VÀ VƯỢT QUA THÁCH THỨC NHẰM ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU MẶT HÀNG CƠ KHÍ CHÍNH XÁC CỦA CÔNG TY SAIGON PRECISION SANG THỊ TRƯỜNG NHẬT BẢN TRONG ĐIỀU KIỆN THỰC THI CPTPP. Dự báo về tình hình xuất khẩu mặt hàng cơ khí Việt Nam sang thị trường Nhật Bản trong điều kiện thực thi CPTPP. Phân tích điểm mạnh và điểm yếu của Công ty trong xuất khẩu mặt hàng cơ khí chính xác sang Nhật Bản trong điều kiện thực thi CPTPP.

Những giải pháp cần thực hiện về phía Công ty .1 Giải pháp tận dụng cơ hội. Giải pháp vượt qua thách thức. Đề xuất và kiến nghị đối với cơ quan nhà nước. Đối với Bộ công thương.

Đối với các cơ quan quản lý liên quan. 78 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Chú giải AFTA ASEAN Free Trade Area Khu vực mậu dịch tự do ASEAN ASEAN Association of South East Asia Countries Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific CPTPP Partnership Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài FTA Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tự do GATT General Agreement on Tariff and Trade Hiệp định chung về thuế quan và thương mại GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội GSP Generalized System of Preferences Chế độ ưu đãi thuế quan phổ cập ITC International Trade Centre Trung tâm Thương mại Quốc tế JETRO Japan External Trade Organization Tổ chức xúc tiến thương mại Nhật Bản JIS Japanese Industrial Standards Tiêu chuẩn Công nghiệp Nhật Bản NAFTA North American Free Trade Agreement Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ ODA Official Development Assistance Hỗ trợ phát triển chính thức TBT Technical Barriers in Trade Hàng rào Kỹ thuật trong Thương mại TPP Trans-Pacific Partnership Agreement Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương UNCTAD United Nation Conferences of Trade and Development Hội nghị của LHQ về thương mại và phát triển WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại Thế giới DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Mức thuế cam kết của Nhật Bản với mặt hàng cơ khí chính xác .2: Lượng cung sản phẩm Linear Bush & Linear Guide .3: Lượng cung mặt hàng Punch & Bush trên thế giới.4: Lượng cung mặt hàng 1 Axis Actuator trên thế giới .5: Lượng cung mặt hàng Stage Unit trên thế giới .6: Giá trị nhập khẩu mặt hàng LG và LB của Nhật Bản .7: Giá trị nhập khẩu mặt hàng Punch & Bush của Nhật Bản .8: Giá trị nhập khẩu mặt hàng 1 Axis Actuator của Nhật Bản.9: Giá trị nhập khẩu mặt hàng Stage Unit của Nhật Bản. 26 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1.1: Nhu cầu nhập khẩu mặt hàng LG và LB của Nhật Bản .2: Nhu cầu mặt hàng Punch & Bush của Nhật Bản .3: Nhu cầu nhập khẩu mặt hàng 1 Axis Actuator của Nhật Bản .4: Nhu cầu nhập khẩu mặt hàng Stage Unit của Nhật Bản .5: Giá trị kim ngạch và tỷ trọng của thị trường Hoa Kỳ .6: Giá trị xuất khẩu theo tháng của năm 2017 .7: Cơ cấu sản phẩm XK sang Nhật Bản của Công ty năm 2017 .8: Biến động giá sản phẩm của Công ty từ 2010-2018 .9: Tăng trưởng doanh thu XK của Công ty từ 2010-2018 .10: Tỷ trọng doanh thu xuất khẩu qua các thị trường năm 2018 .11: Cơ cấu giá thành của sản phẩm Linear Bush. 54 DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 2.1: Công ty Saigon Precison, Nhà máy 3 .2: Sơ đồ Bộ máy quản lý của Công ty.

Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm gần đây, nền kinh tế Việt Nam đã có những tiến bộ đáng kể trong việc thu hút các nhà đầu tư nước ngoài. Tính tới hết tháng 11-2018, tổng số vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam trong năm 2018 đạt gần 31 tỷ USD (Cục Đầu tư nước ngoài, 2018). Đây là kết quả của các nỗ lực tích cực trong hơn 30 năm hội nhập kinh tế quốc tế và cải cách môi trường đầu tư của Việt Nam. Kể từ đại hội Đảng lần VI (1986), Việt Nam đã tiến hành mở cửa nền kinh tế và đã đặt những bước đi đúng hướng và chắc chắn với mục tiêu: “Xây dựng một nền kinh tế mở, hội nhập với khu vực và thế giới”.

Tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế được thực hiện có hiệu quả bằng việc tham gia các Hiệp định thương mại tự do (FTA) song phương và đa phương với các đối tác trong khu vực và trên thế giới, đã tham gia tới 16 FTA, trong đó có 10 FTA đã ký kết và có hiệu lực. Với số lượng FTA nhiều như vậy, chúng ta đang có xu hướng tập trung nhiều vào các FTA thế hệ mới như EVFTA, T-TIP, NAFTA,… và gần đây nhất, vào ngày 12-11-2018, Quốc hội Việt Nam đã biểu quyết phê chuẩn Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) để Việt Nam trở thành thành viên thứ 7 thông qua Hiệp định, sau Nhật Bản, Australia, New Zealand, Singapore, Canada, và Mexico. Việc tham gia CPTPP đã mở cửa cho Việt Nam tiếp cận với thị trường gồm 10 quốc gia với hơn 502 triệu dân có thu nhập bình quân 30.000 USD/năm, và có tổng kim ngạch thương mại lên đến 10. Với những thế mạnh về nguồn tài nguyên phong phú, nguồn nhân lực trẻ với chi phí nhân lực thấp, môi trường thiên nhiên và địa lý phù hợp, Việt Nam sẽ tận dụng tốt các cơ hội và ưu đãi từ CPTPP để phát triển mạnh mẽ các ngành như nuôi trồng thủy sản, công nghiệp may và giày da, và đang dành quan tâm nhiều đến việc phát triển ngành cơ khí sản xuất chế tạo máy.

Cơ khí từ lâu đã được xem là một ngành cơ bản, có vị trí như là ngành xương sống để làm động lực cho các ngành công nghiệp khác phát triển. Một khi có được ngành cơ khí phát triển mạnh, những ngành khác như công nghiệp chế biến nông -2- sản, xây dựng, giao thông vận tải, và cả an ninh quốc phòng sẽ được hỗ trợ tốt để phát triển nhanh chóng. Ngành cơ khí Việt Nam tuy vẫn còn hạn chế so với thế giới, nhưng cũng đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ, số lượng doanh nghiệp cơ khí tăng mạnh từ 10.000 doanh nghiệp vào năm 2010 lên đến khoảng 21.000 doanh nghiệp năm vào năm 2016 (Trần Thị Minh Hằng, 2018), và kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm cơ khí đạt trên 16 tỷ USD. Những số liệu trên cho thấy ngành cơ khí giữ vị trí khá quan trọng trong nền kinh tế của Việt Nam.

Khi tham gia vào CPTPP, ngành cơ khí tuy sẽ có thêm nhiều khách hàng do được tiếp cận thêm với một thị trường rất lớn với nhu cầu gần như vô tận nhưng cũng sẽ gặp rất nhiều khó khăn nhất định. Vì vậy, các doanh nghiệp cơ khí Việt Nam cần phải nỗ lực tìm lối đi đúng đắn, hóa giải các khó khăn và kịp thời nắm bắt các cơ hội đến từ CPTPP để tồn tại và phát triển. Cùng tham gia vào ngành cơ khí Việt Nam, Công ty TNHH Saigon Precision đã được thành lập và bắt đầu sản xuất mặt hàng cơ khí chính xác từ năm 1995. Sản phẩm của Công ty là những linh kiện cơ khí chính xác, được dùng trong các hệ thống tự động hóa, quang học, hoặc các khuôn chính xác cao, được xuất khẩu hầu hết ra thị trường như Đông Nam Á, Trung Quốc, Hàn Quốc, Châu Âu, Mỹ, và chiếm đa số là thị trường Nhật Bản.

Nắm bắt được xu thế hội nhập và tiến trình tham gia CPTPP của Việt Nam, ban lãnh đạo Công ty cũng đã chỉ đạo tập trung cải tiến chất lượng, rút ngắn thời hạn giao hàng, và gia hiệu quả sản xuất nhằm từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh của các sản phẩm của Công ty, để sẵn sàng cạnh tranh với các sản phẩm giá rẻ có xuất xứ từ Trung Quốc hay Đài Loan. Xuất phát từ những vấn đề cấp thiết nêu trên, và mong muốn góp phần giúp các doanh nghiệp cơ khí chuẩn bị tốt hơn cho tiến tình hội nhập kinh tế thế giới, tác giả quyết định chọn đề tài "Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương: cơ hội và thách thức đối với hoạt động xuất khẩu mặt hàng cơ khí chính xác của Công ty Saigon Precision sang thị trường Nhật Bản" làm Luận văn thạc sĩ của mình.