Luận văn ftu cơ chế hải quan một cửa trong thủ tục hải quan điện tử của malaysia và bài học kinh nghiệm cho hải quan việt nam

Cơ chế hải quan một cửa điện tử tại Malaysia đã được triển khai từ nhiều năm trước, nhằm tạo thuận lợi cho… 85 trang · Trường Đại Học Ngoại Thương · 2015.

• Tác giả: Phạm Lê Phương Anh
• Người hướng dẫn: PGS, TS Phạm Duy Liên
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Kinh Tế Đối Ngoại
• Đề tài: Cơ Chế Hải Quan Một Cửa Trong Thủ Tục Hải Quan Điện Tử Của Malaysia Và Bài Học Kinh Nghiệm Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CƠ CHẾ HẢI QUAN MỘT CỬA TRONG THỦ TỤC HẢI QUAN ĐIỆN TỬ
• 1.1. Khái quát chung về thủ tục hải quan điện tử
• 1.2. Thủ tục hải quan điện tử trong tiến trình hiện đại hóa
• 1.3. Quy trình thủ tục hải quan điện tử
• 1.4. Vai trò của hải quan điện tử
• 1.5. Cơ chế một cửa quốc gia trong thủ tục hải quan điện tử
• 1.6. Mô hình cơ chế một cửa quốc gia trong thủ tục hải quan điện tử
• 1.7. Điều kiện triển khai mô hình một cửa trong thủ tục hải quan điện tử
• 1.8. Mô hình một cửa ASEAN (ASEAN Single Window) và mô hình một cửa quốc gia (National Single Window)
• 1.9. Sự khác biệt về khái niệm giữa mô hình một cửa ASEAN và mô hình một cửa quốc gia
• 1.10. Mô hình một cửa ASEAN
• 2. CHƯƠNG 2: KINH NGHIỆM TRIỂN KHAI CƠ CHẾ MỘT CỬA TRONG THỦ TỤC HẢI QUAN ĐIỆN TỬ CỦA MALAYSIA
• 2.1. Giới thiệu chung về hải quan Malaysia
• 2.2. Lịch sử hình thành và phát triển của hải quan Malaysia
• 2.3. Tầm nhìn, sứ mệnh và vai trò của hải quan Malaysia
• 2.4. Thủ tục hải quan điện tử của Malaysia
• 2.5. Tình hình áp dụng cơ chế hải quan một cửa trong thủ tục hải quan điện tử của Malaysia
• 2.6. Khái quát về cơ chế một cửa trong thủ tục hải quan điện tử của Malaysia
• 2.7. Thực tế áp dụng triển khai mô hình một cửa của hải quan điện tử Malaysia thông qua Cổng thông tin một cửa quốc gia myTRADELINK
• 2.8. Kết quả thực hiện mô hình một cửa của hải quan Malaysia
• 2.9. Bài học kinh nghiệm của hải quan Malaysia trong việc triển khai cơ chế một cửa trong thủ tục hải quan điện tử
• 2.10. Bài học kinh nghiệm từ thành công của Malaysia trong triển khai cơ chế một cửa điện tử
• 2.11. Hướng phát triển mới trong tương lai cho Mô hình một cửa điện tử mà Malaysia hướng tới
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ MỘT CỬA TRONG THỦ TỤC HẢI QUAN ĐIỆN TỬ CỦA VIỆT NAM
• 3.1. Tổng quan về hải quan điện tử Việt Nam
• 3.2. Hải quan Việt Nam
• 3.3. Tình hình thực hiện thí điểm triển khai cơ chế một cửa trong thủ tục hải quan điện tử của Việt Nam
• 3.4. Các chủ trương chính sách và biện pháp của nhà nước về triển khai thực hiện thủ tục hải quan điện tử giai đoạn 2005 – 2013
• 3.5. Kết quả áp dụng các chuẩn mực hải quan điện tử hiện đại vào quá trình triển khai thủ tục hải quan điện tử Việt Nam giai đoạn 2005 – 2013
• 3.6. Kết quả thực hiện thí điểm triển khai cơ chế một cửa quốc gia
• 3.7. Phương hướng xây dựng thủ tục hải quan điện tử Việt Nam trong thời gian tới
• 3.8. Mục tiêu và quan điểm hoàn thiện thủ tục hải quan điện tử Việt Nam
• 3.9. Phương hướng hoàn thiện thủ tục hải quan điện tử Việt Nam đến năm 2020
• 3.10. Các giải pháp hoàn thiện cơ chế một cửa quốc gia trong thủ tục hải quan điện tử của Việt Nam
• 3.10.1. Đối với Hải quan
• 3.10.2. Đối với các doanh nghiệp liên quan
• 3.10.3. Đối với Nhà nước (Chính phủ, Quốc hội, các Bộ, Ngành liên quan)
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về cơ chế hải quan một cửa điện tử tại Malaysia

Cơ chế hải quan một cửa điện tử tại Malaysia đã được triển khai từ nhiều năm trước, nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu. Mô hình này cho phép các doanh nghiệp thực hiện thủ tục hải quan một cách nhanh chóng và hiệu quả thông qua hệ thống điện tử. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong thủ tục hải quan không chỉ giúp giảm thiểu thời gian xử lý mà còn nâng cao tính minh bạch và giảm thiểu tham nhũng trong ngành hải quan.

1.1. Khái niệm cơ chế hải quan một cửa điện tử

Cơ chế hải quan một cửa điện tử là hệ thống cho phép các doanh nghiệp thực hiện tất cả các thủ tục hải quan thông qua một cổng thông tin duy nhất. Điều này giúp giảm thiểu sự phức tạp trong quy trình và tiết kiệm thời gian cho doanh nghiệp.

1.2. Lợi ích của cơ chế hải quan một cửa tại Malaysia

Cơ chế này mang lại nhiều lợi ích như giảm thiểu thời gian thông quan, tăng cường tính minh bạch và giảm chi phí cho doanh nghiệp. Hệ thống cũng giúp cải thiện khả năng quản lý rủi ro và nâng cao hiệu quả công việc của cơ quan hải quan.

II. Thách thức trong việc triển khai cơ chế hải quan một cửa tại Malaysia

Mặc dù cơ chế hải quan một cửa điện tử đã mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc triển khai cũng gặp phải không ít thách thức. Các vấn đề như sự thiếu đồng bộ trong hệ thống công nghệ thông tin giữa các cơ quan, sự thiếu hụt về đào tạo nhân lực và sự kháng cự từ phía doanh nghiệp là những rào cản lớn.

2.1. Vấn đề công nghệ thông tin không đồng bộ

Sự không đồng bộ giữa các hệ thống công nghệ thông tin của các cơ quan liên quan đã gây khó khăn trong việc chia sẻ dữ liệu và thông tin. Điều này làm giảm hiệu quả của cơ chế một cửa.

2.2. Khó khăn trong việc đào tạo nhân lực

Đào tạo nhân lực để sử dụng hiệu quả hệ thống hải quan điện tử là một thách thức lớn. Nhiều nhân viên hải quan chưa quen với công nghệ mới, dẫn đến việc triển khai không đạt hiệu quả như mong đợi.

III. Phương pháp triển khai cơ chế hải quan một cửa tại Malaysia

Malaysia đã áp dụng nhiều phương pháp để triển khai cơ chế hải quan một cửa điện tử. Việc xây dựng một hệ thống thông tin đồng bộ và đào tạo nhân lực là những yếu tố quan trọng trong quá trình này. Hệ thống myTRADELINK là một ví dụ điển hình cho sự thành công trong việc áp dụng công nghệ vào thủ tục hải quan.

3.1. Xây dựng hệ thống thông tin đồng bộ

Hệ thống myTRADELINK được xây dựng với mục tiêu tạo ra một nền tảng thông tin đồng bộ cho tất cả các cơ quan liên quan. Điều này giúp cải thiện khả năng chia sẻ dữ liệu và thông tin giữa các bên.

3.2. Đào tạo và nâng cao năng lực nhân lực

Đào tạo nhân lực là một phần quan trọng trong việc triển khai cơ chế một cửa. Malaysia đã tổ chức nhiều khóa đào tạo để nâng cao kỹ năng cho nhân viên hải quan và doanh nghiệp.

IV. Kết quả đạt được từ cơ chế hải quan một cửa tại Malaysia

Cơ chế hải quan một cửa điện tử đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho Malaysia. Thời gian thông quan hàng hóa đã giảm đáng kể, và sự hài lòng của doanh nghiệp cũng tăng lên. Hệ thống này đã giúp Malaysia trở thành một trong những quốc gia đi đầu trong khu vực về cải cách hải quan.

4.1. Thời gian thông quan giảm

Thời gian thông quan hàng hóa đã giảm từ vài ngày xuống chỉ còn vài giờ nhờ vào việc áp dụng công nghệ thông tin trong quy trình hải quan.

4.2. Tăng cường sự hài lòng của doanh nghiệp

Sự hài lòng của doanh nghiệp đã tăng lên rõ rệt, nhờ vào quy trình hải quan nhanh chóng và hiệu quả hơn. Điều này đã góp phần thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu của Malaysia.

V. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam từ Malaysia

Việt Nam có thể học hỏi nhiều từ kinh nghiệm triển khai cơ chế hải quan một cửa điện tử của Malaysia. Việc xây dựng một hệ thống thông tin đồng bộ và đào tạo nhân lực là những yếu tố quan trọng cần được chú trọng. Ngoài ra, việc tạo ra sự đồng thuận từ phía doanh nghiệp cũng là một yếu tố quyết định.

5.1. Tạo ra hệ thống thông tin đồng bộ

Việt Nam cần xây dựng một hệ thống thông tin đồng bộ giữa các cơ quan hải quan và các cơ quan liên quan để cải thiện khả năng chia sẻ dữ liệu.

5.2. Đào tạo nhân lực và tạo sự đồng thuận

Đào tạo nhân lực và tạo sự đồng thuận từ phía doanh nghiệp là rất quan trọng để đảm bảo sự thành công của cơ chế một cửa điện tử tại Việt Nam.

VI. Tương lai của cơ chế hải quan một cửa tại Việt Nam

Tương lai của cơ chế hải quan một cửa tại Việt Nam phụ thuộc vào việc áp dụng công nghệ thông tin và cải cách quy trình hải quan. Việc học hỏi từ Malaysia sẽ giúp Việt Nam phát triển một hệ thống hải quan hiện đại và hiệu quả hơn.

6.1. Định hướng phát triển công nghệ thông tin

Việt Nam cần định hướng phát triển công nghệ thông tin trong ngành hải quan để nâng cao hiệu quả quản lý và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.

6.2. Cải cách quy trình hải quan

Cải cách quy trình hải quan là cần thiết để đáp ứng yêu cầu của thị trường và hội nhập quốc tế. Việc áp dụng mô hình một cửa sẽ giúp Việt Nam nâng cao vị thế trong khu vực.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Cơ chế hải quan một cửa trong thủ tục hải quan điện tử của Malaysia và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam" được thực hiện bởi sinh viên Phạm Lê Phương Anh (chuyên ngành Kinh tế đối ngoại, Khoa Kinh tế và Kinh doanh Quốc tế, Trường Đại học Ngoại thương Hà Nội, năm 2015) dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS, TS Phạm Duy Liên. Đề tài thuộc nhóm nghiên cứu kinh tế đối ngoại và quản lý thương mại quốc tế, tập trung vào lĩnh vực hiện đại hóa quản trị hải quan.

Bối cảnh thực tiễn được tác giả xác định bắt nguồn từ xu thế tự do hóa thương mại: việc ký kết các hiệp định thương mại quốc tế song phương và đa phương khiến nhiệm vụ quản lý của cơ quan hải quan ngày càng phức tạp, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến hàng rào kỹ thuật, chống bán phá giá và chống độc quyền. Đồng thời, sự phát triển của công nghệ thông tin và truyền thông làm thay đổi phương thức hoạt động của cả doanh nghiệp lẫn các cơ quan quản lý nhà nước. Sau khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Việt Nam bước vào giai đoạn hội nhập kinh tế sâu rộng, đặt ra yêu cầu tất yếu đối với ngành hải quan trong việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để vừa tạo thuận lợi thương mại, vừa bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước. Trong bối cảnh Chính phủ và Bộ Tài chính chỉ đạo thực hiện cải cách, Tổng cục Hải quan đóng vai trò là cơ quan đầu mối triển khai Cơ chế một cửa quốc gia (NSW) và Cơ chế một cửa ASEAN (ASW). Do Malaysia là quốc gia đi đầu trong khối ASEAN về triển khai thủ tục hải quan điện tử và cơ chế một cửa quốc gia, việc nghiên cứu thực tiễn của nước này mang tính cấp thiết cao nhằm đúc rút kinh nghiệm cho Việt Nam.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể gồm ba nhiệm vụ:

1. Nghiên cứu cơ sở lý luận và mô hình cơ chế một cửa quốc gia trong thủ tục hải quan điện tử của Malaysia và Việt Nam.
2. Khảo sát thực trạng, phân tích kết quả và rút ra các bài học kinh nghiệm từ quá trình triển khai cơ chế một cửa quốc gia của Hải quan Malaysia.
3. Đề xuất hệ thống các giải pháp hoàn thiện cơ chế một cửa quốc gia trong thủ tục hải quan điện tử cho Hải quan Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa và tiến tới kết nối cơ chế một cửa ASEAN.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Mô hình cơ chế hải quan một cửa trong thủ tục hải quan điện tử của Malaysia và Việt Nam.
• Phạm vi nghiên cứu: Thực trạng áp dụng mô hình hải quan một cửa tại Malaysia và Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2013–2014, gắn với tiến trình chuẩn bị kết nối cơ chế một cửa ASEAN năm 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Tác giả xây dựng khung lý thuyết dựa trên các chuẩn mực quốc tế của Tổ chức Hải quan Thế giới (WCO) và Liên Hợp Quốc, kết hợp hệ thống văn bản pháp quy của Việt Nam:

• Các khái niệm và chuẩn mực quốc tế: Định nghĩa thủ tục hải quan theo Công ước Kyoto và Từ điển nghiệp vụ của WCO; Khuyến nghị số 33 (Recommendation No. 33 năm 2005) của Trung tâm Tạo thuận lợi Thương mại và Thương mại điện tử Liên Hợp Quốc (UN/CEFACT) về xây dựng cơ chế một cửa; WCO Volume 1 về nguyên tắc "xuất trình một lần"; Nghị định thư về xây dựng và thực hiện Cơ chế một cửa ASEAN (Protocol to Establish and Implement the ASEAN Single Window); Báo cáo khảo sát cơ chế một cửa ASEAN năm 2012 của Tổ chức Nhật Bản về Đơn giản hóa Quy trình Thương mại Quốc tế (JASTPRO).
• Hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật dữ liệu quốc tế: ISO 3166 (mã quốc gia), ISO 4217 (mã tiền tệ), IMO-FAL 1-7 (chứng từ công ước tạo thuận lợi hàng hải quốc tế), INCOTERMS của Phòng Thương mại Quốc tế (ICC), ISO 8601 (định dạng ngày giờ) và ISO 9735 (tiêu chuẩn trao đổi dữ liệu điện tử UN/EDIFACT).
• Khung pháp lý tại Việt Nam: Luật Hải quan số 54/2014/QH13 (đặc biệt là Điều 16 về nguyên tắc tiến hành thủ tục hải quan trên cơ sở quản lý rủi ro); Quyết định số 149/2005/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về thí điểm thủ tục hải quan điện tử; Thông tư số 222/2009/TT-BTC và Thông tư số 22/2014/TT-BTC của Bộ Tài chính; Quyết định số 988/QĐ-TCHQ của Tổng cục Hải quan ban hành quy trình thủ tục hải quan điện tử; Quyết định số 2599/QĐ-BCĐASW của Ban chỉ đạo quốc gia về ASW phê duyệt kế hoạch tổng thể triển khai NSW và ASW giai đoạn 2008–2012.

Phương pháp nghiên cứu được tác giả sử dụng bao gồm:

• Phương pháp mô tả và khái quát: Hệ thống hóa các khái niệm, mô hình lý thuyết, khung thể chế và quy trình nghiệp vụ hải quan điện tử.
• Phương pháp thống kê: Thu thập, tổng hợp số liệu giao dịch, biểu phí dịch vụ, thời gian xử lý hồ sơ và các chỉ số vận hành hệ thống hải quan điện tử tại Malaysia và Việt Nam.
• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Đánh giá thực trạng triển khai, so sánh sự biến động của các chỉ tiêu định lượng trước và sau khi ứng dụng hệ thống, từ đó khái quát hóa thành bài học kinh nghiệm và luận chứng cho các giải pháp đề xuất.

Nguồn dữ liệu của khóa luận được khai thác từ các báo cáo nghiên cứu của Mạng lưới Chuyên gia Liên Hợp Quốc về Thương mại Không giấy tờ khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (UNNExT, 2010), tài liệu cập nhật ngành của Dagang Net (2014), nghiên cứu của JASTPRO (2012), tài liệu WCO (2011) cùng các văn bản chỉ đạo, niên giám thống kê và báo cáo tổng kết của Tổng cục Hải quan Việt Nam giai đoạn 2005–2013.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về cơ chế hải quan một cửa trong thủ tục hải quan điện tử

Chương 1 tập trung làm rõ bản chất lý luận của thủ tục hải quan điện tử và cơ chế một cửa quốc gia, phân định rõ sự khác biệt giữa thủ tục truyền thống và thủ tục điện tử:

• Khái niệm và quy trình thủ tục hải quan: Thủ tục hải quan điện tử là quá trình khai báo, tiếp nhận, xử lý thông tin và ra quyết định thông qua Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử của cơ quan hải quan. Quy trình hải quan điện tử tại Việt Nam gồm 5 bước: Bước 1 (Tiếp nhận, kiểm tra, đăng ký, phân luồng tờ khai thành luồng xanh - miễn kiểm tra hồ sơ và hàng hóa; luồng vàng - kiểm tra chứng từ giấy; luồng đỏ - kiểm tra chứng từ và thực tế hàng hóa); Bước 2 (Kiểm tra hồ sơ); Bước 3 (Kiểm tra thực tế hàng hóa); Bước 4 (Quản lý hoàn chỉnh hồ sơ, kiểm tra nộp thuế tự động hoặc qua nghiệp vụ RCC trên hệ thống VNACCS, xác nhận thông quan); Bước 5 (Quản lý hàng hóa qua khu vực giám sát hải quan bằng hệ thống e-Customs/VNACCS hoặc kiểm tra chứng từ giấy đối chiếu số container).
• Khái niệm và chức năng cơ chế một cửa: Theo UN/CEFACT và Quyết định 2599/QĐ-BCĐASW, cơ chế một cửa quốc gia cho phép người tham gia xuất nhập khẩu nộp chứng từ chuẩn hóa tới một điểm tiếp nhận duy nhất, các cơ quan chính phủ xử lý dữ liệu đồng thời và cơ quan hải quan ra quyết định thông quan cuối cùng. Mô hình gồm 5 chức năng cơ bản: Cổng thông tin hướng dẫn quy định chính sách; Kho dữ liệu quốc gia về thương mại và vận tải; Kho dữ liệu quốc gia về các bên tham gia; Bộ tiêu chuẩn kỹ thuật nghiệp vụ; Giao tiếp và trao đổi thông tin.
• Điều kiện và cấu phần triển khai: Tác giả trích dẫn 12 yếu tố quyết định thành công theo UN/CEFACT (ý chí chính trị, cơ quan chức năng đủ tiềm lực, hợp tác công - tư, xác định mục tiêu rõ ràng, hệ thống thân thiện, môi trường pháp lý, áp dụng chuẩn mực quốc tế, quản lý rủi ro, mô hình tài chính, khả năng thanh toán điện tử, xúc tiến tiếp thị và chiến lược truyền thông). Đồng thời, phân tích 6 cấu phần bắt buộc theo Quyết định 2599/QĐ-BCĐASW: (1) Tiêu chuẩn hóa và hài hòa hóa quy trình thủ tục; (2) Tiêu chuẩn hóa và hài hòa hóa yêu cầu thông tin, chứng từ; (3) Thiết kế hệ thống thông tin và xây dựng hạ tầng kỹ thuật; (4) Xây dựng cơ sở pháp lý và cơ chế thực hiện; (5) Đào tạo và tuyên truyền; (6) Đánh giá và phân tích hiệu quả thực hiện.
• Phân biệt NSW và ASW: Tác giả dẫn chiếu báo cáo của JASTPRO để phân định: NSW là một "Hệ thống" kỹ thuật cấp quốc gia nhằm đẩy nhanh thông quan và giảm chi phí; ASW là một "Môi trường" mạng lưới tích hợp các hệ thống NSW thành viên. Về mặt kiến trúc kỹ thuật, ASEAN đã bác bỏ "Mô hình cổng thông tin tập trung" do trở ngại về địa điểm đặt máy chủ, rủi ro bảo mật và yếu tố chủ quyền dữ liệu chính trị giữa các quốc gia thành viên; thay vào đó, ASEAN lựa chọn "Mô hình cổng thông tin phân lập", vận hành thông qua các ứng dụng cổng thông tin ASW riêng biệt tại từng quốc gia kết nối với nhau qua mạng bảo mật. Dự án thử nghiệm phân lập đã được tiến hành tại 7 nước thành viên (ngoại trừ Campuchia, Lào và Myanmar) nhằm hướng tới kết nối chính thức vào năm 2015.

Chương 2: Kinh nghiệm triển khai cơ chế một cửa trong thủ tục hải quan điện tử của Malaysia

Chương 2 phân tích trường hợp điển hình của Malaysia thông qua quá trình xây dựng hệ thống hải quan điện tử và cổng thông tin một cửa quốc gia myTRADELINK:

• Lịch sử và vai trò Hải quan Malaysia: Cơ quan Hải quan Hoàng gia Malaysia phát triển từ sáng kiến lập Liên minh Hải quan năm 1931 của Cecil Clementi, trải qua Pháp lệnh Hải quan năm 1952 và chính thức nhận danh xưng "Hoàng gia" vào ngày 29/10/1963 dưới thời Quốc vương Yang Di-Pertuan Agong. Tầm nhìn đến hết năm 2015 là trở thành cơ quan quản lý hải quan đạt chuẩn mực quốc tế.
• Tiến trình phát triển thủ tục hải quan điện tử: Khởi đầu từ năm 1989 khi công ty Dagang Net được thành lập dưới sự ủy nhiệm cho NCCIM; xây dựng mạng trao đổi dữ liệu điện tử (EDI) vào năm 1993; thí điểm hệ thống SMK-Dagang Net tại cảng Klang vào năm 1994; áp dụng khai báo điện tử (eDeclare) tại 166 điểm vào năm 2002; triển khai SMK trên toàn quốc năm 2003 và nâng cấp chuẩn UN/CEFACT năm 2004; đưa dịch vụ cấp phép điện tử (ePermit) vào hoạt động năm 2005. Đến năm 2009, Malaysia chính thức vận hành cơ chế một cửa quốc gia với cổng thông tin myTRADELINK và dịch vụ chứng nhận xuất xứ điện tử (ePCO); năm 2010 bổ sung dịch vụ cấp phép thương mại chiến lược (ePermitSTA).
• Vận hành cổng myTRADELINK: Cổng thông tin do Bộ Tài chính Malaysia quản lý và Dagang Net vận hành kỹ thuật, cung cấp 6 dịch vụ cốt lõi: eDeclare (khai hải quan), ePCO (chứng nhận xuất xứ ưu đãi), ePayment (thanh toán điện tử), eManifest (bản khai hàng hóa phương tiện vận tải), ePermit (cấp phép điện tử kết nối 26 cơ quan chính phủ), và ePermitSTA (giấy phép theo Luật Thương mại Chiến lược 2010). Quy trình xuất khẩu sử dụng tờ khai Form K2 và nhập khẩu sử dụng Form K1; đại lý gửi hàng xuất trình bản khai hàng hóa trong vòng 24 giờ kể từ khi tàu đến, người xuất khẩu nộp bản khai hàng trong vòng 7 ngày sau khi thông quan.
• Chiến lược thể chế tích hợp: Malaysia gắn NSW với Chương trình cải cách chính phủ (GTP năm 2009), Kế hoạch Malaysia lần thứ 10 (2011–2015) và Mô hình kinh tế hiện đại nhằm mục tiêu gia nhập nhóm 10 quốc gia có năng lực điều tiết kinh tế hàng đầu thế giới của Ngân hàng Thế giới và trở thành nước phát triển vào năm 2020.

Chương 3: Các giải pháp hoàn thiện cơ chế một cửa trong thủ tục hải quan điện tử của Việt Nam

Dựa trên cấu trúc đề tài và dữ liệu khảo sát giai đoạn 2005–2013, tác giả phân tích thực trạng thí điểm hải quan điện tử và cơ chế một cửa tại Việt Nam:

• Đánh giá giai đoạn thí điểm 2005–2013: Xem xét việc áp dụng các chuẩn mực hải quan hiện đại, tốc độ mở rộng số lượng Cục và Chi cục Hải quan triển khai hải quan điện tử, sự gia tăng của số doanh nghiệp tham gia, cùng khối lượng tờ khai và kim ngạch xuất nhập khẩu thông quan điện tử.
• Định hướng đến năm 2020: Đặt ra mục tiêu hiện đại hóa toàn diện hệ thống thủ tục hải quan, xây dựng chuẩn dữ liệu kết nối đồng bộ giữa các Bộ, ngành để vận hành thông suốt cơ chế một cửa quốc gia, tạo tiền đề kỹ thuật vững chắc để tích hợp vào cơ chế một cửa ASEAN.
• Hệ thống giải pháp hoàn thiện: Khóa luận đề xuất 3 nhóm giải pháp chuyên biệt:
  1. Đối với cơ quan Hải quan: Nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin lõi (trọng tâm là vận hành hệ thống thông quan tự động VNACCS/VCIS); hoàn thiện hệ thống quản lý rủi ro và kiểm tra sau thông quan; chuẩn hóa dữ liệu trao đổi chuyên ngành; đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn và phẩm chất thực thi công vụ cho cán bộ, công chức hải quan.
  2. Đối với cộng đồng doanh nghiệp: Đẩy mạnh đầu tư hạ tầng thiết bị và phần mềm kết nối; đào tạo nhân viên khai báo am hiểu chuẩn mực dữ liệu và quy trình một cửa; nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật thuế và hải quan để hưởng chế độ phân luồng ưu tiên.
  3. Đối với cơ quan Nhà nước (Chính phủ, Quốc hội, các Bộ, Ngành liên quan): Hoàn thiện hành lang pháp lý công nhận giá trị pháp lý của chứng từ điện tử và chữ ký số liên ngành; ban hành quy chế phối hợp bắt buộc giữa Hải quan và các cơ quan cấp phép chuyên ngành; áp dụng mô hình đối tác công - tư (PPP) trong việc thuê ngoài hạ tầng kỹ thuật vận hành hệ thống một cửa tương tự kinh nghiệm công ty Dagang Net của Malaysia.

Kết quả và đóng góp của khóa luận

Kết quả định lượng được ghi nhận từ văn bản

Khóa luận cung cấp các số liệu thực tế phản ánh hiệu quả vận hành của mô hình hải quan điện tử và cơ chế một cửa quốc gia tại Malaysia:

• Quy mô xử lý hệ thống: Hệ thống SMK-Dagang Net kết nối cổng myTRADELINK phục vụ hơn 500 Chi cục Hải quan trên toàn quốc, xử lý khoảng 275 triệu giao dịch thương mại mỗi năm (tăng vượt bậc từ mức 40 triệu giao dịch năm 2003) và thu hơn 1,8 tỷ Ringgit tiền thuế hải quan hàng năm. Riêng dịch vụ eDeclare tiếp nhận trung bình 968.141 giao dịch mỗi tháng từ 3.361 người sử dụng (năm 2010 ghi nhận 3.316 doanh nghiệp hoạt động thường xuyên trên hệ thống).
• Hiệu quả thông quan thực tế tại Cảng Klang:

Chỉ số hoạt động	Trước khi áp dụng NSW	Sau khi áp dụng NSW
Thời gian hàng hóa chờ thông quan	4 ngày	2 ngày
Thời gian xử lý bộ chứng từ	12 giờ (cần 2 nhân viên)	15 phút (chỉ cần 1 nhân viên)
Tỷ lệ lỗi trong xử lý chứng từ	40%	5%
Tỷ lệ ứng dụng CNTT vào thông quan	40% (năm 1994)	Đạt tỷ lệ bao phủ rộng khắp

• Sự thay đổi về biểu phí giao dịch của người dùng qua Dagang Net:

Loại phí giao dịch	Mức phí trước đây	Mức phí sau khi áp dụng NSW
Phí trao đổi dữ liệu điện tử (EDI)	1,20 RM/kb	2 năm đầu: 0,88 RM/kb; Những năm sau: 0,80 RM/kb
Phí duyệt chứng từ chấp nhận	10 RM / chứng từ	5 RM / chứng từ
Phí đăng ký dịch vụ	1.400 RM (áp dụng cho mọi đối tượng)	500 RM (tập đoàn, doanh nghiệp lớn); 200 RM (doanh nghiệp vừa và nhỏ)
Phí duy trì hòm thư giao dịch	180 RM / tháng	160 RM/tháng (doanh nghiệp lớn); 90 RM/tháng (doanh nghiệp vừa và nhỏ). Từ hòm thư thứ hai: 90 RM/tháng cho mọi quy mô

Giải pháp và khuyến nghị chính sách

Từ bài học của Malaysia, tác giả chỉ ra các điểm mấu chốt để áp dụng cho Việt Nam:

• Phát huy vai trò của khu vực tư nhân thông qua mô hình nhà cung cấp dịch vụ mạng giá trị gia tăng được ủy quyền (tương tự Dagang Net), giúp giảm áp lực đầu tư công và nâng cao tính chuyên nghiệp trong bảo trì hệ thống.
• Thiết lập cơ chế liên kết đồng bộ giữa cơ quan hải quan với các bộ quản lý chuyên ngành thông qua giải pháp cấp phép điện tử (ePermit), tích hợp kết nối 26 cơ quan cấp phép như mô hình của Malaysia nhằm chấm dứt tình trạng nộp hồ sơ giấy trùng lặp.
• Triển khai phân bậc phí dịch vụ minh bạch dựa trên quy mô doanh nghiệp để hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia quá trình điện tử hóa giao dịch thương mại.

Đóng góp học thuật và tính mới

Tác giả tự khẳng định tính mới của đề tài so với các công trình công bố trước đó tại Việt Nam: trong khi đề tài của tác giả Văn Bá Tín chỉ tập trung hẹp vào "kiểm tra sau thông quan trong thông quan điện tử", hay đề tài của Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam chỉ giới hạn ở việc "áp dụng tiêu chuẩn GS1 vào lĩnh vực hải quan", thì khóa luận này là công trình nghiên cứu mang tính bao quát và hệ thống về Cơ chế một cửa trong thủ tục hải quan điện tử, đồng thời đặt cơ chế một cửa quốc gia trong mối liên hệ trực tiếp với lộ trình thiết lập Cơ chế một cửa ASEAN (ASW).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

• Hạn chế về phạm vi dữ liệu: Khóa luận được hoàn thành vào tháng 5 năm 2015, do đó các chuỗi số liệu thực nghiệm và thống kê chuyên sâu về thực trạng hải quan điện tử Việt Nam chủ yếu phản ánh giai đoạn 2005–2013; việc đánh giá hệ thống VNACCS/VCIS (mới triển khai từ năm 2014) và kết quả thí điểm NSW giai đoạn đầu chưa có độ lùi thời gian đủ dài để đo lường toàn diện hiệu quả định lượng.
• Hạn chế về phạm vi triển khai khu vực: Dự án ASW tại thời điểm nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở bước thử nghiệm quy mô nhỏ trên mô hình cổng thông tin phân lập tại 7 nước ASEAN (chưa bao gồm Campuchia, Lào và Myanmar); cơ sở pháp lý chung của Hiệp ước khung ASW vẫn đang trong quá trình rà soát đối chiếu với luật pháp các quốc gia thành viên.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Tiếp tục cập nhật và khảo sát thực tế việc vận hành chính thức hệ thống một cửa quốc gia của Việt Nam sau khi hoàn tất kết nối kỹ thuật đầy đủ với các Bộ, ngành; nghiên cứu đánh giá tác động định lượng kinh tế lượng đối với chi phí logistics và thời gian giải phóng hàng hóa của doanh nghiệp xuất nhập khẩu khi Việt Nam chính thức trao đổi dữ liệu chứng từ điện tử (như giấy chứng nhận xuất xứ mẫu D điện tử) qua Cơ chế một cửa ASEAN.

Giá trị tham khảo của khóa luận

Khóa luận là nguồn tài liệu học thuật hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế đối ngoại, Thương mại quốc tế, Kinh doanh quốc tế, Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng: Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về quy trình thủ tục hải quan điện tử 5 bước của Việt Nam, cấu trúc các luồng tờ khai (xanh, vàng, đỏ) và cách thức vận hành luồng chứng từ thương mại quốc tế.
• Người nghiên cứu về cải cách hành chính và chính phủ điện tử: Phần phân tích 12 điều kiện thành công theo UN/CEFACT và 6 cấu phần triển khai cơ chế một cửa quốc gia theo Quyết định 2599/QĐ-BCĐASW cung cấp khung lý thuyết tiêu chuẩn để nghiên cứu hiện đại hóa dịch vụ công.
• Cán bộ nghiệp vụ và chuyên viên hoạch định chính sách hải quan: Khảo cứu mô hình cổng myTRADELINK, mô hình SMK-Dagang Net cùng kinh nghiệm quản lý phí dịch vụ và kiến trúc kết nối 26 cơ quan cấp phép qua dịch vụ ePermit của Malaysia là những dẫn chứng thực tiễn đáng giá cho việc hoàn thiện cơ chế một cửa quốc gia tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm Cơ chế một cửa quốc gia (NSW) và Cơ chế một cửa ASEAN (ASW) khác nhau căn bản ở điểm nào?
Theo nghiên cứu của JASTPRO (2012) được trích dẫn trong khóa luận, Cơ chế một cửa quốc gia (NSW) được định nghĩa là một "Hệ thống" kỹ thuật cấp quốc gia cho phép xuất trình một lần, xử lý đồng thời và ra quyết định một lần nhằm đẩy nhanh tốc độ thông quan nội địa. Ngược lại, Cơ chế một cửa ASEAN (ASW) được định nghĩa là một "Môi trường" mạng lưới tích hợp liên kết các hệ thống NSW độc lập của các nước thành viên thành một thể thống nhất, phục vụ việc chia sẻ dữ liệu chứng từ thương mại trong toàn khu vực ASEAN.

2. Tại sao ASEAN lại lựa chọn Mô hình cổng thông tin phân lập thay vì Mô hình cổng thông tin tập trung cho cơ chế ASW?
ASEAN không chọn Mô hình cổng thông tin tập trung vì ba trở ngại chính: (1) Vấn đề chính trị trong việc lựa chọn quốc gia đặt máy chủ trung tâm; (2) Quan ngại về chủ quyền và an toàn thông tin khi luồng dữ liệu giao dịch giữa hai nước thành viên phải truyền qua máy chủ đặt tại nước thứ ba; (3) Nguy cơ kỹ thuật cao do máy chủ tập trung dễ trở thành mục tiêu bị tội phạm công nghệ tấn công. Thay vào đó, mô hình phân lập cho phép mỗi quốc gia tự phát triển, bảo mật và kiểm soát ứng dụng cổng thông tin ASW của riêng mình để kết nối trực tiếp song phương qua mạng bảo mật.

3. Hiệu quả vận hành tại Cảng Klang của Malaysia thay đổi cụ thể ra sao sau khi triển khai Cơ chế một cửa quốc gia?
Dữ liệu từ UNNExT (2010) trong khóa luận chỉ ra: thời gian hàng hóa chờ để thông quan giảm từ 4 ngày xuống còn 2 ngày; thời gian xử lý chứng từ giảm từ 12 giờ với 2 công chức hải quan xuống chỉ còn 15 phút với 1 công chức hải quan; tỷ lệ lỗi phát sinh trong quá trình xử lý chứng từ giảm mạnh từ 40% xuống còn 5%.

4. Cổng thông tin myTRADELINK của Malaysia cung cấp những nhóm dịch vụ trực tuyến chủ yếu nào?
Cổng myTRADELINK do Bộ Tài chính Malaysia chỉ đạo và Dagang Net vận hành, tích hợp 6 dịch vụ điện tử: Khai báo hải quan điện tử (eDeclare); Chứng nhận xuất xứ ưu đãi điện tử (ePCO); Thanh toán thuế điện tử (ePayment); Bản khai hàng hóa điện tử (eManifest); Giấy phép điện tử kết nối 26 cơ quan quản lý (ePermit); và Giấy phép điện tử theo Luật Thương mại Chiến lược 2010 (ePermitSTA).

5. Chi phí sử dụng dịch vụ thông quan điện tử của doanh nghiệp tại Malaysia thay đổi như thế nào sau khi chuyển sang cổng một cửa?
Theo thống kê biểu phí của Dagang Net, phí trao đổi dữ liệu điện tử giảm từ 1,20 RM/kb xuống 0,88 RM/kb (2 năm đầu) và 0,80 RM/kb (các năm tiếp theo); phí duyệt chứng từ giảm từ 10 RM xuống 5 RM cho mỗi chứng từ được chấp nhận; phí đăng ký từ mức cố định 1.400 RM giảm xuống còn 500 RM đối với doanh nghiệp lớn và 200 RM đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ; phí duy trì hòm thư giao dịch giảm từ 180 RM/tháng xuống còn 160 RM/tháng (doanh nghiệp lớn) và 90 RM/tháng (doanh nghiệp vừa và nhỏ).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Phạm Lê Phương Anh đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thủ tục hải quan điện tử và cơ chế hải quan một cửa theo các chuẩn mực quốc tế của UN/CEFACT và WCO. Thông qua việc phân tích chuyên sâu mô hình vận hành cổng thông tin myTRADELINK kết hợp hệ thống SMK-Dagang Net tại Malaysia, tác giả đã minh chứng rõ nét hiệu quả cải cách hành chính và kinh tế bằng các dữ liệu định lượng cụ thể. Các bài học kinh nghiệm và nhóm giải pháp được đề xuất trong công trình mang giá trị tham khảo thiết thực cho tiến trình hoàn thiện cơ chế một cửa quốc gia của Việt Nam trong giai đoạn hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CƠ CHẾ HẢI QUAN MỘT CỬA TRONG THỦ TỤC HẢI QUAN ĐIỆN TỬ 1. Khái quát chung về thủ tục hải quan điện tử 1. Thủ tục hải quan điện tử trong tiến trình hiện đại hóa 1. Khái niệm thủ tục hải quan Theo định nghĩa tổng quát của Công ước Kyoto, thủ tục hải quan được hiểu như sau: “thủ tục hải quan là tất cả các hoạt động mà cơ quan hải quan và những người có liên quan phải thực hiện nhằm đảm bảo sự tuân thủ luật pháp hải quan”.

Theo Từ điển nghiệp vụ của Tổ chức Hải quan thế giới (WCO), thủ tục hải quan là cách xử lý của hải quan áp dụng đối với hàng hóa là đối tượng chịu sự điều chỉnh của Luật hải quan, với hàng hóa được hiểu là bao gồm cả phương tiện vận tải. Theo Luật Hải quan số 54/2014/QH13 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 23 tháng 6 năm 2014 quy định: “Thủ tục hải quan là các công việc mà người khai hải quan và công chức hải quan phải thực hiện theo quy định của Luật này đối với hàng hóa, phương tiện vận tải”. Trong đó:  Người khai hải quan bao gồm: chủ hàng hóa; chủ phương tiện vận tải; người điều khiển phương tiện vận tải; đại lý làm thủ tục hải quan, người khác được chủ hàng hóa, chủ phương tiện vận tải ủy quyền thực hiện thủ tục hải quan.  Công chức hải quan là người có đủ điều kiện được tuyển dụng, bổ nhiệm và ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan hải quan; được đào tạo, bồi dưỡng và quản lý, sử dụng theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức.

 Hàng hóa bao gồm động sản có tên gọi và mã số theo Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam được xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh hoặc được lưu giữ trong địa bàn hoạt động hải quan.  Phương tiện vận tải bao gồm phương tiện vận tải đường bộ, đường sắt, đường hàng không, đường biển, đường thủy nội địa xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Về nguyên tắc tiến hành thủ tục hải quan, Điều 16 của Luật này có quy định như sau:  Hàng hóa, phương tiện vận tải phải được làm thủ tục hải quan, chịu sự kiểm tra, giám sát hải quan; vận chuyển đúng tuyến đường, đúng thời gian qua cửa khẩu hoặc các địa điểm khác theo quy định của pháp luật.  Kiểm tra, giám sát hải quan được thực hiện trên cơ sở áp dụng quản lý rủi ro nhằm đảm bảo hiệu quả, hiệu lực quản lý nhà nước về hải quan và tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh.

 Hàng hóa được thông quan, phương tiện vận tải được xuất cảnh, nhập cảnh sau khi đã hoàn thành thủ tục hải quan.  Thủ tục hải quan phải được thực hiện công khai, nhanh chóng, thuận tiện và theo đúng quy định của pháp luật.  Việc bố trí nhân lực, thời gian làm việc phải đáp ứng yêu cầu hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh. Khái niệm thủ tục hải quan điện tử Quy trình thủ tục hải quan bao gồm các bước theo mô hình sau: Khai báo hải quan  Kiểm tra giám sát  Tính và thu thuế  Thông quan hàng hóa  Kiểm tra sau thông quan.

Đối với thủ tục hải quan thông thường, người khai hải quan sẽ tự kê khai những nội dung theo các tiêu thức trên tờ khai hải quan và phải xuất trình đầy đủ bộ hồ sơ kèm các tài liệu cần thiết tại Chi cục Hải quan.