Tác động của giao dịch nhà đầu tư nước ngoài đến thị trường chứng khoán Việt Nam

Khám phá tác động của giao dịch nhà đầu tư nước ngoài đến thị trường chứng khoán Việt Nam trong chuyên ngành tài chính doanh nghiệp.

• Tác giả: Bùi Duy Chiến
• Người hướng dẫn: ThS. Trần Hoàng Minh
• Trường học: Học viện Chính sách và Phát triển
• Chuyên ngành: Tài chính Doanh nghiệp
• Đề tài: Tác Động Của Giao Dịch Nhà Đầu Tư Nước Ngoài Đến Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 1.1. Tổng quan về thị trường chứng khoán Việt Nam
• 1.2. Thị trường chứng khoán
• 1.3. Nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam
• 1.3.1. Nhà đầu tư nước ngoài
• 1.3.2. Các văn bản quy định về giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài
• 1.4. Sự tham gia của các quỹ đầu tư nước ngoài tại Việt Nam
• 1.4.1. Qũy đầu tư chỉ số và các quỹ đầu tư chỉ số nước ngoài hoạt động tại thị trường chứng khoán Việt Nam
• 1.4.1.1. Qũy đầu tư chỉ số
• 1.4.1.2. Một số quỹ ETF nước ngoài tại Việt Nam
• 1.5. Khung lý thuyết về phản ứng của giá và khối lượng giao dịch với thông báo thay đổi cổ phiếu trong danh mục quỹ đầu tư chỉ số
• 1.5.1. Phản ứng của giá và khối lượng giao dịch với thông tin thay đổi cổ phiếu trong danh mục quỹ
• 1.5.2. Các lý thuyết khác liên quan đến phản ứng của khối giao dịch với thông tin công bố
• 1.5.3. Các nghiên cứu trước về ảnh hưởng của thông báo thay đổi cổ phiếu trong danh mục quỹ đến giá và khối lượng cổ phiếu
• 1.5.4. Giả thiết nghiên cứu cho nhóm vấn đề thứ nhất
• 1.6. Thông tin hàm chứa trong khối lượng giao dịch
• 1.6.1. Lý thuyết liên quan
• 1.6.2. Giả thuyết nghiên cứu nhóm vấn đề thứ hai
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIAO DỊCH NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.1.1. Tổng quan về phương pháp nghiên cứu
• 2.1.2. Thiết kế nghiên cứu theo phương pháp nghiên cứu sự kiện
• 2.1.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 2.2. Phản ứng của thị trường với thông tin thay đổi cổ phiếu trong danh mục quỹ
• 2.2.1. Phản ứng của giá và khối lượng giao dịch với thông báo thêm cổ phiếu và loại cổ phiếu khỏi danh mục quỹ FTSE
• 2.2.2. Ảnh hưởng lâu dài của thông tin thêm và loại cổ phiếu
• 2.2.3. Ảnh hưởng của thông tin giảm tỷ trọng cổ phiếu trong danh mục quỹ FTSE đến giá và khối lượng giao dịch
• 2.3. Thông tin hàm chứa trong khối lượng giao dịch bất thường của nhà đầu tư nước ngoài
• 2.3.1. Sự kiện giao dịch mua bất thường, giao dịch mua bất thường trong ngày mua ròng của NĐTNN
• 2.3.2. Sự kiện giao dịch bán bất thường, bán bất thường trong ngày bán ròng của NĐTNN
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐẦU TƯ TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 3.1. Bối cảnh phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam
• 3.1.1. Nền kinh tế Quốc tế
• 3.1.2. Nền kinh tế vĩ mô trong nước
• 3.2. Định hướng phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam
• 3.3. Giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 3.3.1. Đối với các nhà đầu tư
• 3.3.2. Đối với nhà làm chính sách
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của giao dịch NĐTNN tại thị trường chứng khoán Việt Nam

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua nhiều biến động và phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây. Sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN) đã tạo ra những ảnh hưởng tích cực đến sự phát triển của thị trường này. NĐTNN không chỉ mang lại nguồn vốn mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp niêm yết. Theo các nghiên cứu, sự hiện diện của NĐTNN đã thúc đẩy sự cạnh tranh và cải thiện chất lượng quản trị doanh nghiệp.

1.1. Khái niệm và vai trò của NĐTNN trong thị trường chứng khoán

NĐTNN được định nghĩa là cá nhân hoặc tổ chức có quốc tịch nước ngoài tham gia đầu tư tại Việt Nam. Vai trò của họ không chỉ dừng lại ở việc cung cấp vốn mà còn bao gồm việc chuyển giao công nghệ và kinh nghiệm quản lý, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp trong nước.

1.2. Lịch sử phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam

Thị trường chứng khoán Việt Nam bắt đầu hoạt động từ năm 2000. Kể từ đó, thị trường đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ việc hình thành các sàn giao dịch đến việc thu hút NĐTNN. Sự phát triển này đã góp phần quan trọng vào việc cải thiện môi trường đầu tư và tăng trưởng kinh tế.

II. Vấn đề và thách thức trong giao dịch của NĐTNN tại Việt Nam

Mặc dù có nhiều lợi ích, nhưng giao dịch của NĐTNN tại thị trường chứng khoán Việt Nam cũng gặp phải không ít thách thức. Các vấn đề như rào cản pháp lý, sự thiếu minh bạch trong thông tin và biến động thị trường có thể ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của NĐTNN. Những thách thức này cần được giải quyết để tối ưu hóa lợi ích từ sự tham gia của NĐTNN.

2.1. Rào cản pháp lý đối với NĐTNN

Các quy định pháp lý hiện hành vẫn còn nhiều hạn chế đối với tỷ lệ sở hữu của NĐTNN. Điều này có thể làm giảm sức hấp dẫn của thị trường đối với các nhà đầu tư nước ngoài, dẫn đến việc hạn chế dòng vốn đầu tư vào Việt Nam.

2.2. Thiếu minh bạch trong thông tin thị trường

Sự thiếu minh bạch trong thông tin tài chính và hoạt động của các doanh nghiệp niêm yết có thể gây khó khăn cho NĐTNN trong việc đưa ra quyết định đầu tư. Điều này có thể dẫn đến sự không tin tưởng và giảm sút lòng tin của NĐTNN vào thị trường.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của giao dịch NĐTNN

Để nghiên cứu tác động của giao dịch NĐTNN, các phương pháp phân tích sự kiện và hồi quy được áp dụng. Những phương pháp này giúp xác định mối quan hệ giữa giao dịch của NĐTNN và biến động giá cổ phiếu, từ đó đưa ra những kết luận chính xác về tác động của họ đến thị trường.

3.1. Phân tích sự kiện trong nghiên cứu

Phân tích sự kiện là phương pháp được sử dụng để đánh giá tác động của các sự kiện cụ thể đến giá cổ phiếu. Trong nghiên cứu này, các sự kiện như thông báo thay đổi cổ phiếu trong danh mục quỹ ETF sẽ được xem xét để đánh giá phản ứng của thị trường.

3.2. Hồi quy và các mô hình phân tích

Mô hình hồi quy sẽ được áp dụng để phân tích mối quan hệ giữa khối lượng giao dịch của NĐTNN và biến động giá cổ phiếu. Các yếu tố khác như thông tin kinh tế vĩ mô cũng sẽ được đưa vào phân tích để có cái nhìn toàn diện hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về NĐTNN

Kết quả nghiên cứu cho thấy giao dịch của NĐTNN có tác động tích cực đến giá cổ phiếu và khối lượng giao dịch trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Sự tham gia của NĐTNN không chỉ giúp tăng cường tính thanh khoản mà còn cải thiện sự minh bạch và hiệu quả của thị trường.

4.1. Tác động đến giá cổ phiếu

Nghiên cứu cho thấy rằng khi NĐTNN thực hiện giao dịch mua vào, giá cổ phiếu thường có xu hướng tăng. Điều này cho thấy sự tin tưởng của NĐTNN vào tiềm năng phát triển của doanh nghiệp và thị trường.

4.2. Tác động đến khối lượng giao dịch

Khối lượng giao dịch cũng tăng lên đáng kể khi có sự tham gia của NĐTNN. Điều này không chỉ phản ánh sự quan tâm của NĐTNN mà còn cho thấy sự phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam.

V. Kết luận và tương lai của giao dịch NĐTNN tại Việt Nam

Tương lai của giao dịch NĐTNN tại thị trường chứng khoán Việt Nam hứa hẹn sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Để thu hút thêm NĐTNN, cần có những cải cách trong chính sách và quy định pháp lý nhằm tạo ra một môi trường đầu tư thuận lợi hơn.

5.1. Đề xuất cải cách chính sách

Cần xem xét nới lỏng các quy định về tỷ lệ sở hữu của NĐTNN để tạo điều kiện thuận lợi cho họ tham gia vào thị trường. Điều này sẽ giúp tăng cường dòng vốn đầu tư và thúc đẩy sự phát triển của thị trường.

5.2. Tăng cường minh bạch thông tin

Cải thiện tính minh bạch trong thông tin tài chính và hoạt động của doanh nghiệp sẽ giúp tăng cường lòng tin của NĐTNN. Điều này có thể được thực hiện thông qua việc áp dụng các chuẩn mực kế toán quốc tế và công bố thông tin đầy đủ hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu tiên có mặt là Vietnam Emerging Equity Fund được quản lý bởi PXP Vietnam AM, cuối năm 2016 quỹ này đang quản lý khoảng hơn 119 triệu USD giá trị tài sản ròng. Xuất hiện sau, vào năm 2006, JPMorgan Vietnam Opportunities Fund là quỹ mở thứ hai có mặt tại Việt Nam và giá trị vốn hóa khoảng 180 triệu USD vào cuối năm 2016. Sau đó, nhiều quỹ mở khác cũng có mặt như Vietnam Emerging Market Fund, Lion Global Vietnam Fund, Lumen Vietnam Fund, Vietnam Equity Fund, Tundra Vietnam, Forum One - VCG Partners Vietnam Fund. Tiếp theo sự xuất hiện của các quỹ đóng và quỹ mở tại Việt Nam là quỹ đầu tư chỉ số ETF (Exchange Traded Fund).

Quỹ đầu tư chỉ số nước ngoài xuất hiện sớm nhất tại thị trường Việt Nam là quỹ FTSE Vietnam ETF được thành lập năm 2008 và được quản lý bởi tổ chức tài chính Deutsche Bank AG. Sau đó, năm 2009, quỹ Market Vectors Vietnam ra đời và được quản lý bởi VanEck Global. Cuối năm 2011, quỹ đầu tư chỉ số thứ 3 được thành lập là MSCI Frontier Markets Index ETF. Tiếp sau đó là các quỹ đầu tư chỉ số IShares MSCI Frontier 100 Index Fund và một quỹ chờ xin được cấp phép từ UBCK Mỹ là IShares MSCI Vietnam Investable Market Index Fund ETF.

9 Phần tiếp theo của khóa luận, tác giả sẽ trình bày rõ hơn về quỹ đầu tư chỉ số và các quỹ đầu tư chỉ số nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam. Đây là một trong số hai đối tượng nghiên cứu chính của khóa luận.3 Qũy đầu tư chỉ số và các quỹ đầu tư chỉ số nước ngoài hoạt động tại thị trường chứng khoán Việt Nam 1.1 Qũy đầu tư chỉ số Theo định nghĩa của Ủy ban chứng khoán Mỹ, quỹ đầu tư chỉ số hay còn gọi là quỹ hoán đổi danh mục (Exchange Traded Fund - ETF) là một quỹ đầu tư được xây dựng và quản lý với mục đích là mô phỏng diễn biến của một chỉ số, trái phiếu, hàng hóa, tiền tệ, một rổ cổ phiếu hoặc đánh cược ngược lại với sự biến động của một chỉ số tham chiếu. Toàn bộ số tiền góp của quỹ ETF sẽ được giải ngân vào tất cả cổ phiếu của một chỉ số nào đó (ví dụ như S&P500 hoặc Nikkei 225). ETF có chứng chỉ quỹ, được niêm yết và giao dịch như một cổ phiếu.

Lịch sử ra đời của ETF bắt đầu từ năm 1993 (Agapova, 2011), ETF ra đời bởi một tập đoàn cung cấp dịch vụ tài chính đến từ Bắc Mỹ có tên là State Street. Họ phát triển một loại sản phẩm để làm sao có thể theo dõi sát nhất diễn biến của chỉ số S&P 500, sản phẩm đó bắt đầu với tên gọi là quỹ hoán đổi danh mục và được giao dịch trên thị trường NYSE dưới mã SPY. Những năm sau đó, quỹ hoán đổi danh mục bắt đầu nở rộ và phát triển ở hầu hết các thị trường bao gồm tại các thị trường phát triển như Mỹ, Châu Âu, Úc, Nhật Bản đến các thị trường mới nổi như Trung Quốc, Ấn Độ, Nga, Braxin và thị trường biên như Sri Lanka, Nigêria, Việt Nam. Những lý do làm cho sự phát triển của các ETF trở nên mạnh mẽ và phổ biến là do tính ưu việt của nó so với loại hình truyền thống như các quỹ tương hỗ (mutualfunds).

Theo các so sánh bởi ETF, tính ưu việt này được thể hiện thông qua một số các chỉ tiêu cơ bản như sau: Tính thanh khoản tốt hơn: các nhà đầu tư có thể mua và bán các chứng chỉ quỹ ETF bất cứ lúc nào trong ngày giao dịch tương tự như bất kỳ một mã cổ phiếu nào khác. Trong khi quỹ tương hỗ, nhà đầu tư phải đợi đến cuối phiêu giao dịch để xác định giá đóng cửa – đây là một chi chí trì hoãn tốn kém. Chi phí thấp hơn: chi phí hoạt động của các ETF thấp hơn nhiều so với các quỹ đầu tư tương hỗ. Lý do được giải thích là khi nhà đầu tư mua cổ phần của một quỹ tương hỗ họ phải đến trực tiếp quỹ đó, đồng thời quỹ tương hỗ phải mất nhiều thời gian, nguồn lực để 10 thu thập các thông tin liên quan đến cá nhân của nhà đầu tư vì vậy phát sinh các chi phí trong hoạt động và nó được hạch toán vào phí.

Trong khi đối với các ETF, nhà đầu tư chỉ cần thực hiện thông qua các tổ chức môi giới trong một khoảng thời gian rất ngắn, do vậy chi phí thấp hơn nhiều. Tính minh bạch: Các thông tin liên quan đến danh mục của ETFs được công bố hằng ngày, điều này tạo ra sự khác biệt so với tính chất “bí mật” của các loại quỹ khác khi chỉ thường công bố thông tin vào cuối mỗi quý. Chính vì vậy, các nhà đầu tư vào quỹ ETF rất dễ dàng để biết được thông tin những loại tài sản mình đang sở hữu. Tính linh hoạt: bởi vì ETF giao dịch như một cổ phiếu do vậy nhà đầu tư có thể làm mọi việc với nó như sử dụng margin (vay) để mua chứng chỉ quỹ, bán khống.

Các việc này không được hoặc rất khó để làm nếu là các quỹ tương hỗ. Ngoài ra, bất kỳ nhà đầu tư nào cũng có thể dễ dàng lựa chọn đầu tư một hoặc một vài trong số nhiều ETF phù hợp với chiến lược, khẩu vị rủi ro cũng như kỳ vọng của mình. Điều này là khó tìm thấy ở các quỹ đầu tư tương hỗ. Tuy nhiên, việc nắm giữ các chứng chỉ quỹ ETF cũng gặp phải một số rủi ro: Rủi ro về yếu tố thị trường có thể coi là một dạng rủi ro lớn nhất đối với hoạt động của các quỹ ETFs.

Bởi vì, cơ chế hoạt động của quỹ là mô phỏng theo chỉ số thị trường do vậy các quỹ ETFs cũng sẽ chịu những biến động tương tự như biến động của thị trường (dựa trên chỉ số mà ETF mô phỏng). Rủi ro thứ hai được xuất phát từ lợi thế của loại quỹ này chính là sự đa dạng. Nhà đầu tư trở nên khó khăn hơn trong các quyết định lựa chọn chứng chỉ quỹ để đầu tư vì hiện nay trên thế giới có hơn 1.500 ETFs đang hoạt động. Rủi ro thứ ba, rủi ro về ty giá.

Đây là dạng rủi ro mang tính đặc thù của các quỹ ETFs. Bởi vì, chứng chỉ quỹ có thể được niêm yết ở một thị trường khác so với các tài sản cơ sở mà danh mục quỹ ETF đang sở hữu. Các ETF trên thế giới có quy mô khá lớn. Số liệu thống kê của trung tâm dữ liệu Statista4, cho thấy sự gia tăng rất nhanh chóng số lượng ETFs trên toàn cầu, cụ thể năm 2011 số lượng ETFs trên toàn câu chỉ 276 quỹ thì đến 2021 số lượng ETFs trên toàn cầu đã lên đến 4.779 quỹ (gấp 17,3 lần), chi tiết được minh họa ở Hình 1: 11 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Thời gian Hình 1: Số lượng ETFs trên thế giới giai đoạn 2011-2021 (Nguồn: Investing.com) Bên cạnh đó nếu xét về giá trị, giá trị tài sản được quản lý bởi ETFs trên toàn cầu năm 2015 là hơn 1.300 ty USD thì con số giá trị tài sản 2016 là hơn 3.400 ty USD (gấp 2,6 lần), chi tiết được thống kê ở bảng 1 và được minh họa ở Hình 2.

Các quỹ ETF của Mỹ cho thấy dẫn dắt thị trường quỹ ETF toàn cầu, giá trị tài sản của các quỹ ETF tại Mỹ chiếm khoảng 70% tổng giá trị tài sản của các quỹ ETF trên toàn cầu qua các năm từ 2015 – 2021. Bảng 1: Giá trị tài sản được quản lý bởi FTFs trên thế giới Châu Á Thái Khu Năm Mỹ Châu Âu Bình Dương vực Tổng khác 2015 893,3 283,1 83,5 51,6 1.com) 12 Hình 2: Giá trị tài sản quản lý bởi ETFs trên thế giới giai đoạn 2015-2021 4000 3500 93,6 314 3000 73,6 283,5 543,7 79,7 2500 206,4 488,8 75 438,5 2000 169,3 394,5 73,2 135,5 1500 54,2 333,2 51,6 83,5 90,7 2.214,20 500 893,3 939,3 0 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Mỹ Châu Âu Châu Á Thái Bình Dương Khu Vực Khác (Nguồn: www.com) Theo thống kê của trung tâm dữ liệu ETF, tại thời điểm cuối 2021 cho thấy Quỹ đầu tư chỉ số SPDR S&P 500 ETF mã là SPY là quỹ đầu tư chỉ số lớn nhất toàn cầu tính theo tổng tài sản quản lý khoảng 236 tỷ USD, khối lượng giao dịch bình quân của SPY đạt hơn 60 triệu đơn vị/ngày, tiếp theo sau là các quỹ như IShares Core S&P 500 ETF, Vanguard Total Stock Market ETF, IShares MSCI EAFE ETF. Danh mục mười quỹ đầu tư chỉ số lớn nhất toàn cầu được trình bày ở bảng 2: Bảng 2: Mười quỹ đầu tư chỉ số ETFs lớn nhất toàn cầu 2021 Khối Tài sản quản lý Stt Mã Tên quỹ đầu tư chỉ số lượng(đơn (USD) vị) 1 SPY SPDR S&P 500 ETF 236.461 2 IVV IShares Core S&P 500 ETF 116.420 3 VTI Vanguard Total Stock Market ETF 80.275 4 EFA IShares MSCI EAFE ETF 76.193 5 VOO Vanguard S&P 500 ETF 70.092 6 VWO Vanguard FTSE Emerging Markets ETF 55.167 7 VEA Vanguard FTSE Developed Markets ETF 55.544 8 QQQ PowerShares QQQ ETF 47.629 9 AGG IShares Core U. Aggregate Bond ETF 47.622 10 IJH IShares Core S&P Mid-Cap ETF 39.2 Một số quỹ ETF nước ngoài tại Việt Nam 1.1 Các quỹ ETFs nước ngoài tại Việt Nam TTCK Việt Nam là một thị trường mới được thành lập, năng động và có sức hút lớn đối với NĐTNN.

Theo đánh giá của MSCI (Morgan Stanley Capital International) năm 2015, TTCK Việt Nam nằm trong nhóm các thị trường biên và tiến sát tới các thị trường mới nổi. Các quỹ ETF tại thị trường mới nổi và các thị trường cận biên rất được các nhà đầu tư trên thế giới quan tâm và ưa chuộng bởi được kỳ vọng là sẽ đem lại nhiều lợi nhuận đầu tư và tương ứng với các thách thức thú vị hơn so với các quốc gia phát triển. Theo Ngân hàng đầu tư Goldman Sachs, một số các thị trường mới nổi danh tiếng nhất và nằm trong nhóm được gọi là BRIC như Braxin,Nga, Ấn Độ và Trung Quốc và một số các thị trường cận biên như Sri Lanka, Nigêria và Việt Nam. NĐTNN khi đầu tư vào Việt Nam họ thích sử dụng các chỉ số do tổ chức nước ngoài xây dựng để đánh giá về thước đo lợi nhuận thị trường hơn là các chỉ số có sẵn tại như VN- Index.