Luận văn thạc sĩ luận văn thạc sĩ ảnh hưởng của đại dịch covid 19 đến sự biến động giá cổ phiếu của các ngân hàng thương mại niêm yết trên thị trường chứng khoán việt nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu luận văn thạc sĩ ảnh hưởng của đại dịch covid 19 đến sự biến động giá cổ phiếu của các ngân hàng, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Đồng Khánh Phương
• Người hướng dẫn: TS. Lê Phương Lan
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của COVID-19 Đến Giá Cổ Phiếu Ngân Hàng Thương Mại Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ ĐỀ TÀI
• 1.1. Đề tài nghiên cứu
• 1.2. Vai trò của nhóm cổ phiếu NHTM niêm yết
• 1.3. Bối cảnh đại dịch COVID-19
• 1.4. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.5. Mục đích và mục tiêu nghiên cứu
• 1.6. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.7. Phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Giá trị thị trường của cổ phiếu
• 2.2. Các học thuyết về giá cổ phiếu
• 2.2.1. Lý thuyết thị trường hiệu quả
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2. Các biến phụ thuộc và biến độc lập
• 3.2.1. Biến phụ thuộc
• 3.2.2. Biến độc lập
• 3.3. Mô hình nghiên cứu
• 3.3.1. Mô hình nghiên cứu ảnh hưởng trực tiếp của đại dịch COVID-19 trong ngày đến giá cổ phiếu trên thị trường
• 3.3.2. Mô hình nghiên cứu ảnh hưởng gián tiếp của đại dịch COVID-19 đến giá cổ phiếu trên thị trường
• 3.3.3. Mô hình nghiên cứu ảnh hưởng gián tiếp của đại dịch COVID-19 đến mức độ biến động giá cổ phiếu trên thị trường trong kỳ
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Nghiên cứu sơ bộ về dữ liệu
• 4.2. Mô hình ảnh hưởng trực tiếp
• 4.3. Mô hình ảnh hưởng gián tiếp
• 4.4. Nghiên cứu định lượng bằng mô hình hồi quy
• 4.4.1. Mô hình ảnh hưởng trực tiếp
• 4.4.2. Mô hình ảnh hưởng gián tiếp
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Luận giải kết quả nghiên cứu
• 5.1.1. Mối quan hệ giữa thông tin dịch bệnh COVID-19 và sự biến động giá cổ phiếu NHTM trên thị trường
• 5.1.2. Mối quan hệ giữa lãi suất và sự biến động giá cổ phiếu NHTM trên thị trường
• 5.1.3. Mối quan hệ giữa CPI và sự biến động giá cổ phiếu NHTM trên thị trường
• 5.1.4. Mối quan hệ giữa tăng trưởng GDP và sự biến động giá cổ phiếu NHTM trên thị trường
• 5.1.5. Mối quan hệ giữa số lượng doanh nghiệp giải thể, ngừng hoạt động và sự biến động giá cổ phiếu NHTM trên thị trường
• 5.2. Kết luận chung
• 5.3. Khuyến nghị và hàm ý chính sách
• 5.3.1. Cho nhà đầu tư
• 5.3.2. Cho các ngân hàng thương mại niêm yết
• 5.3.3. Cho các nhà điều hành
• 5.4. Một số hạn chế, khó khăn
• 5.5. Định hướng nghiên cứu cho tương lai
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tác động của COVID 19 đến giá cổ phiếu ngân hàng thương mại

Đại dịch COVID-19 đã tạo ra những biến động mạnh mẽ trong nền kinh tế toàn cầu, và ngành ngân hàng thương mại tại Việt Nam không phải là ngoại lệ. Sự bùng phát của dịch bệnh đã dẫn đến những thay đổi lớn trong tình hình tài chính của các ngân hàng, ảnh hưởng trực tiếp đến giá cổ phiếu của họ. Theo nghiên cứu, giá cổ phiếu của các ngân hàng thương mại niêm yết đã có sự biến động mạnh trong giai đoạn 2020-2021. Các yếu tố như lãi suất, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và tăng trưởng GDP đều có tác động đáng kể đến giá cổ phiếu ngân hàng. Đặc biệt, thông tin về số ca mắc mới COVID-19 đã có ảnh hưởng tích cực đến giá cổ phiếu, cho thấy sự nhạy cảm của thị trường chứng khoán với các thông tin liên quan đến dịch bệnh.

1.1. Tác động kinh tế của COVID 19

Tác động của COVID-19 đến kinh tế Việt Nam đã được thể hiện rõ qua sự sụt giảm của GDP và các hoạt động sản xuất kinh doanh. Nhiều doanh nghiệp phải đóng cửa, dẫn đến tình trạng khủng hoảng kinh tế. Tuy nhiên, thị trường chứng khoán lại chứng kiến sự gia tăng trong số lượng tài khoản mở mới, cho thấy sự kỳ vọng của nhà đầu tư vào khả năng phục hồi của nền kinh tế. Các ngân hàng thương mại, với vai trò là kênh dẫn vốn chính cho nền kinh tế, đã phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc duy trì lợi nhuận và giá trị cổ phiếu. Sự hỗ trợ từ chính phủ thông qua các gói kích thích kinh tế đã giúp các ngân hàng giảm bớt áp lực, nhưng không thể hoàn toàn khôi phục lại tình hình trước đại dịch.

1.2. Biến động giá cổ phiếu ngân hàng

Sự biến động của giá cổ phiếu ngân hàng trong bối cảnh COVID-19 đã cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa thông tin dịch bệnh và tâm lý nhà đầu tư. Các nghiên cứu cho thấy rằng, trong những giai đoạn cao điểm của dịch bệnh, giá cổ phiếu ngân hàng thường có xu hướng giảm mạnh do lo ngại về khả năng sinh lời và rủi ro tín dụng. Ngược lại, khi có thông tin tích cực về việc kiểm soát dịch bệnh, giá cổ phiếu lại có xu hướng phục hồi. Điều này cho thấy rằng, ngành ngân hàng không chỉ chịu ảnh hưởng từ các yếu tố nội tại mà còn từ các yếu tố bên ngoài như tình hình dịch bệnh và chính sách tài chính của nhà nước. Việc phân tích các yếu tố này là cần thiết để đưa ra các quyết định đầu tư hợp lý.

II. Phân tích tác động của COVID 19 đến giá cổ phiếu ngân hàng

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, COVID-19 không chỉ ảnh hưởng đến giá cổ phiếu mà còn tác động đến toàn bộ thị trường chứng khoán. Các ngân hàng thương mại niêm yết đã phải điều chỉnh chiến lược kinh doanh để thích ứng với tình hình mới. Sự thay đổi trong chính sách tài chính và các biện pháp hỗ trợ từ chính phủ đã giúp các ngân hàng duy trì hoạt động, nhưng không thể tránh khỏi những tác động tiêu cực từ dịch bệnh. Các nhà đầu tư cần phải theo dõi sát sao các thông tin liên quan đến dịch bệnh và các yếu tố kinh tế vĩ mô để đưa ra quyết định đầu tư chính xác.

2.1. Tác động của các yếu tố kinh tế vĩ mô

Các yếu tố kinh tế vĩ mô như lãi suất, CPI và tăng trưởng GDP đã có tác động lớn đến giá cổ phiếu ngân hàng. Nghiên cứu cho thấy rằng, lãi suất điều hành có tác động ngược chiều đến giá cổ phiếu ngân hàng, trong khi CPI lại có tác động cùng chiều. Điều này cho thấy rằng, các ngân hàng cần phải điều chỉnh chiến lược kinh doanh của mình để phù hợp với các biến động của nền kinh tế. Việc hiểu rõ mối quan hệ giữa các yếu tố này sẽ giúp các nhà đầu tư đưa ra quyết định đầu tư hợp lý hơn trong bối cảnh dịch bệnh.

2.2. Tác động xã hội của COVID 19

Ngoài các yếu tố kinh tế, COVID-19 còn có tác động lớn đến tình hình xã hội. Sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng và đầu tư của người dân đã ảnh hưởng đến hoạt động của các ngân hàng thương mại. Nhiều người dân đã chuyển sang sử dụng các dịch vụ ngân hàng trực tuyến, dẫn đến sự thay đổi trong mô hình kinh doanh của các ngân hàng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến doanh thu mà còn đến giá cổ phiếu của các ngân hàng. Các ngân hàng cần phải nhanh chóng thích ứng với những thay đổi này để duy trì vị thế trên thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ với vốn hóa đạt khoảng 9,3 triệu tỷ đồng tính đến cuối năm 2021, trong đó nhóm cổ phiếu ngân hàng thương mại (NHTM) niêm yết chiếm tỷ trọng lớn, với giá trị vốn hóa hơn 2 triệu tỷ đồng. Đại dịch COVID-19 đã tác động sâu rộng đến nền kinh tế Việt Nam, làm giảm tốc độ tăng trưởng GDP trong hai năm 2020-2021, đồng thời gây ra những biến động đáng kể trên thị trường chứng khoán. Mặc dù các doanh nghiệp gặp khó khăn, số lượng tài khoản mở mới và dòng tiền vào thị trường chứng khoán lại tăng mạnh, tạo nên những diễn biến phức tạp, đặc biệt ở nhóm cổ phiếu ngân hàng vốn được xem là ổn định.

Nghiên cứu này nhằm mục tiêu phân tích ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp của đại dịch COVID-19 đến sự biến động giá cổ phiếu của các NHTM niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2020-2021. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 16 mã cổ phiếu ngân hàng trên hai sàn HoSE và HNX, với dữ liệu giá đóng cửa hàng ngày và các biến kinh tế vĩ mô như tăng trưởng GDP, chỉ số giá tiêu dùng (CPI), lãi suất điều hành và số doanh nghiệp ngừng hoạt động. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng đối với nhà đầu tư, các ngân hàng và cơ quan quản lý trong việc đánh giá rủi ro và đưa ra quyết định phù hợp trong bối cảnh đại dịch còn diễn biến phức tạp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên ba lý thuyết chính: lý thuyết thị trường hiệu quả, lý thuyết tài chính hành vi và lý thuyết định giá cổ phiếu. Lý thuyết thị trường hiệu quả của Eugene F. cho rằng giá cổ phiếu phản ánh đầy đủ và kịp thời mọi thông tin có sẵn, trong khi lý thuyết tài chính hành vi của Richard H. Thaler nhấn mạnh vai trò của tâm lý và hành vi không hoàn toàn lý trí của nhà đầu tư, dẫn đến những biến động giá không giải thích được bằng lý thuyết truyền thống. Mô hình định giá cổ phiếu dựa trên phương pháp chiết khấu cổ tức và mô hình định giá tài sản vốn (CAPM) được sử dụng để xác định giá trị cổ phiếu dựa trên dòng tiền kỳ vọng và rủi ro thị trường.

Các khái niệm chính bao gồm: giá cổ phiếu, sự biến động giá cổ phiếu, các yếu tố kinh tế vĩ mô (GDP, CPI, lãi suất), và các biến đại diện cho đại dịch COVID-19 như số ca mắc mới hàng ngày. Ngoài ra, sự biến động giá cổ phiếu được đo lường bằng hệ số biến thiên, giúp đánh giá mức độ dao động giá trong từng quý.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu bảng gồm 16 mã cổ phiếu ngân hàng niêm yết trên sàn HoSE và HNX trong giai đoạn 2020-2021, tổng cộng khoảng 8.003 quan sát giá đóng cửa hàng ngày. Dữ liệu về đại dịch COVID-19 (số ca mắc mới) được thu thập từ Bộ Y tế Việt Nam, các biến kinh tế vĩ mô như tăng trưởng GDP, CPI, lãi suất điều hành và số doanh nghiệp ngừng hoạt động được lấy từ Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Nhà nước.

Phân tích dữ liệu được thực hiện qua mô hình hồi quy tuyến tính đơn biến và đa biến, sử dụng phương pháp bình phương nhỏ nhất (OLS) để ước lượng mức độ ảnh hưởng của các biến độc lập lên biến phụ thuộc là giá cổ phiếu và mức độ biến động giá cổ phiếu. Các kiểm định về tự tương quan (Wooldridge) và phương sai sai số thay đổi (Breusch-Pagan) được thực hiện để đảm bảo tính chính xác của mô hình, đồng thời sử dụng phương pháp ước lượng sai số chuẩn Newey-West để khắc phục các vi phạm giả định.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng trực tiếp của số ca mắc COVID-19 đến giá cổ phiếu: Kết quả hồi quy đơn biến cho thấy số ca mắc mới COVID-19 hàng ngày có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê đến giá đóng cửa cuối ngày của cổ phiếu các NHTM niêm yết. Mức độ giải thích của biến số ca mắc mới đối với sự biến động giá cổ phiếu đạt khoảng 15-20%.

2. Tác động của các yếu tố kinh tế vĩ mô: Mô hình đa biến cho thấy lãi suất điều hành có tác động ngược chiều và có ý nghĩa lớn đến giá cổ phiếu ngân hàng, trong khi CPI có tác động cùng chiều. Tăng trưởng GDP cũng có ảnh hưởng tích cực đến giá cổ phiếu, tuy nhiên mức độ ý nghĩa thấp hơn so với lãi suất và CPI.

3. Ảnh hưởng gián tiếp của đại dịch qua các biến kinh tế vĩ mô: Số doanh nghiệp ngừng hoạt động do dịch có tác động tiêu cực đến giá cổ phiếu ngân hàng, làm tăng mức độ biến động giá trong các quý nghiên cứu. Hệ số biến thiên giá cổ phiếu tăng lên tương ứng với sự gia tăng số doanh nghiệp ngừng hoạt động.

4. Khả năng giải thích tổng thể: Mặc dù các biến đại diện cho đại dịch và kinh tế vĩ mô có ảnh hưởng đến giá cổ phiếu, tổng hợp các biến này chỉ giải thích một phần nhỏ sự biến động giá cổ phiếu ngân hàng, cho thấy còn nhiều yếu tố khác ảnh hưởng đến thị trường.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của ảnh hưởng tích cực từ số ca mắc mới COVID-19 đến giá cổ phiếu có thể do tâm lý nhà đầu tư kỳ vọng vào các gói hỗ trợ tài chính và chính sách nới lỏng tiền tệ của Chính phủ, tạo ra sự tăng giá tạm thời. Tác động ngược chiều của lãi suất phù hợp với lý thuyết tài chính khi chi phí vay tăng làm giảm lợi nhuận ngân hàng và sức hấp dẫn của cổ phiếu. CPI tác động cùng chiều có thể phản ánh kỳ vọng lạm phát làm tăng lợi suất yêu cầu của nhà đầu tư.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả tương đồng với các nghiên cứu cho thấy cổ phiếu ngân hàng chịu ảnh hưởng tiêu cực từ đại dịch và các yếu tố kinh tế vĩ mô, nhưng cũng có sự phân hóa theo từng giai đoạn và chính sách ứng phó. Việc các biến số chỉ giải thích một phần nhỏ sự biến động giá cổ phiếu cho thấy thị trường chứng khoán còn chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố tâm lý, thông tin nội bộ và các biến động toàn cầu.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ diễn biến giá cổ phiếu và số ca mắc mới theo ngày, cũng như bảng hồi quy thể hiện các hệ số và mức ý nghĩa thống kê, giúp minh họa rõ ràng mối quan hệ giữa đại dịch và giá cổ phiếu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường minh bạch thông tin: Các ngân hàng và cơ quan quản lý nên công bố thông tin tài chính và các biện pháp ứng phó đại dịch một cách minh bạch để giảm thiểu sự bất ổn và tăng niềm tin nhà đầu tư. Thời gian thực hiện: ngay lập tức và liên tục; Chủ thể: các NHTM và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

2. Chính sách lãi suất linh hoạt: Ngân hàng Nhà nước cần duy trì chính sách lãi suất phù hợp, hỗ trợ giảm chi phí vay cho doanh nghiệp và ngân hàng, đồng thời kiểm soát lạm phát để ổn định thị trường chứng khoán. Thời gian: theo quý; Chủ thể: NHNN.

3. Hỗ trợ doanh nghiệp và giảm nợ xấu: Các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp duy trì hoạt động, giảm số doanh nghiệp ngừng hoạt động sẽ giúp giảm rủi ro tín dụng cho ngân hàng, từ đó ổn định giá cổ phiếu. Thời gian: trung hạn (6-12 tháng); Chủ thể: Chính phủ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các NHTM.

4. Đào tạo và nâng cao nhận thức nhà đầu tư: Tổ chức các chương trình đào tạo, cung cấp thông tin về rủi ro và cơ hội đầu tư trong bối cảnh đại dịch để nhà đầu tư có quyết định sáng suốt, giảm thiểu biến động không cần thiết. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Sở Giao dịch Chứng khoán, các tổ chức tài chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức: Giúp hiểu rõ tác động của đại dịch và các yếu tố kinh tế vĩ mô đến giá cổ phiếu ngân hàng, từ đó xây dựng chiến lược đầu tư hiệu quả và quản trị rủi ro.

2. Các ngân hàng thương mại niêm yết: Hỗ trợ đánh giá tác động của đại dịch đến giá cổ phiếu và hoạt động kinh doanh, từ đó điều chỉnh chính sách huy động vốn, quản lý rủi ro tín dụng và truyền thông với nhà đầu tư.

3. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách tiền tệ, tài khóa và điều tiết thị trường chứng khoán phù hợp trong bối cảnh đại dịch.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành Tài chính - Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo về tác động của các yếu tố ngoại cảnh đến thị trường tài chính, đặc biệt trong các tình huống khủng hoảng.

Câu hỏi thường gặp

1. Đại dịch COVID-19 ảnh hưởng như thế nào đến giá cổ phiếu ngân hàng?
   Nghiên cứu cho thấy số ca mắc mới COVID-19 có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê đến giá cổ phiếu ngân hàng, phản ánh kỳ vọng của nhà đầu tư vào các chính sách hỗ trợ và phục hồi kinh tế.

2. Các yếu tố kinh tế vĩ mô nào tác động mạnh nhất đến giá cổ phiếu ngân hàng?
   Lãi suất điều hành có tác động ngược chiều mạnh nhất, trong khi CPI và tăng trưởng GDP cũng ảnh hưởng nhưng mức độ ý nghĩa thấp hơn.

3. Tại sao sự biến động giá cổ phiếu ngân hàng không hoàn toàn được giải thích bởi đại dịch và các yếu tố vĩ mô?
   Ngoài các yếu tố này, thị trường còn chịu ảnh hưởng bởi tâm lý nhà đầu tư, thông tin nội bộ, biến động toàn cầu và các yếu tố kỹ thuật khác không được mô hình nghiên cứu bao phủ.

4. Làm thế nào để nhà đầu tư giảm thiểu rủi ro trong bối cảnh đại dịch?
   Nhà đầu tư nên theo dõi sát sao các biến số kinh tế vĩ mô, cập nhật thông tin chính sách và đa dạng hóa danh mục đầu tư để giảm thiểu rủi ro biến động giá.

5. Các ngân hàng có thể làm gì để ổn định giá cổ phiếu trong đại dịch?
   Các ngân hàng cần tăng cường minh bạch thông tin, quản lý rủi ro tín dụng, duy trì hiệu quả hoạt động và phối hợp với cơ quan quản lý để nhận hỗ trợ chính sách kịp thời.

Kết luận

• Đại dịch COVID-19 có ảnh hưởng trực tiếp và tích cực đến giá cổ phiếu các ngân hàng thương mại niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2020-2021.
• Lãi suất điều hành là yếu tố kinh tế vĩ mô có tác động ngược chiều và có ý nghĩa lớn đến giá cổ phiếu ngân hàng, trong khi CPI và tăng trưởng GDP có tác động cùng chiều nhưng mức độ thấp hơn.
• Số doanh nghiệp ngừng hoạt động do dịch làm tăng mức độ biến động giá cổ phiếu, phản ánh rủi ro tín dụng gia tăng trong ngành ngân hàng.
• Các biến số đại diện cho đại dịch và kinh tế vĩ mô chỉ giải thích một phần nhỏ sự biến động giá cổ phiếu, cho thấy thị trường còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho nhà đầu tư, ngân hàng và cơ quan quản lý trong việc đưa ra quyết định và chính sách phù hợp trong bối cảnh đại dịch còn diễn biến phức tạp.

Các bên liên quan nên áp dụng các khuyến nghị đề xuất để ổn định thị trường và tiếp tục theo dõi diễn biến kinh tế, đồng thời nghiên cứu sâu hơn các yếu tố ảnh hưởng khác nhằm nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro và đầu tư.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 giới thiệu chung về đề tài, tác giả sẽ đưa ra cơ sở lý luận của bài viết và nhìn lại tổng quan tình hình nghiên cứu về sự tác động của đại dịch đến thị trường tài chính nói chung, và nhóm cổ phiếu ngân hàng nói riêng ở Chương 2. Chương 3 tập trung đi sâu vào phương pháp nghiên cứu và mô hình nghiên cứu của bài luận. Chương 4 sẽ trình bày và diễn giải kết quả nghiên cứu mà tác giả đã đạt được. Cuối cùng, tác giả đưa ra những nhận định, kết luận chung ở Chương 5, từ đó đề xuất một vài khuyến nghị đối với nhà đầu tư.

Đồng thời, tác giả cũng nhìn nhận một số thiếu sót của nghiên cứu trong định hướng nghiên cứu cũng như phương pháp tiến hành, và đặt ra những định hướng nghiên cứu trong tương lai, khi tác động của đại dịch vẫn diễn ra phức tạp trong thời gian tới. Luan van 6 CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Giá trị thị trường của cổ phiếu Trước khi đi sâu vào lý luận về sự biến động giá cổ phiếu, bài viết nêu lại định nghĩa khái quát về cổ phiếu và giá cổ phiếu.

Theo Khoản 2 Điều 4 Luật Chứng khoán 2019, cổ phiếu được định nghĩa như sau: “Cổ phiếu là loại chứng khoán xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với một phần vốn cổ phần của tổ chức phát hành. Cổ phiếu là chứng chỉ do công ty cổ phần phát hành, bút toán ghi sổ hoặc dữ liệu điện tử xác nhận quyền sở hữu một hoặc một số cổ phần của công ty đó.” (Luật chứng khoán 2019) Giá trị thị thường của một cổ phiếu, hay giá cổ phiếu, là mức giá của cổ phiếu đó được giao dịch trên thị trường chứng khoán. Giá cổ phiếu, do vậy, được quyết định bởi lượng cung cầu của nó trên thị trường. Giá cổ phiếu biến động liên tục trong một phiên giao dịch của thị trường, có thể chênh lệch so với giá trị thực của cổ phiếu, và phụ thuộc vào nhiều yếu tố khách quan như sự phát triển kinh tế, chính sách của Nhà nước, tâm lý của nhà đầu tư.

Các học thuyết về giá cổ phiếu 2. Lý thuyết thị trường hiệu quả Sự biến động của giá cổ phiếu trên thị trường chứng khoán luôn là một đề tài nghiên cứu được các nhà khoa học quan tâm. Một trong những lý thuyết nổi tiếng được coi là kinh điển về vấn đề này là lý thuyết thị trường hiệu quả, được đưa ra bởi nhà kinh tế học Eugene F. Mặc dù có nhiều ý kiến trái chiều xoay quanh lý thuyết này, mức độ ảnh hưởng của nó đến các học thuyết sau này là không thể phủ nhận.

Theo Fama, thị trường được coi là đạt trạng thái hiệu quả khi và chỉ khi giá cả của tất cả các tài sản tài chính giao dịch trên thị trường đó phản ánh một cách kịp thời và đầy đủ các thông tin về chúng (Fama 1970). Luan van 7 Trong bài nghiên cứu của mình, Fama đã đưa ra ba dạng kiểm định thị trường hiệu quả: dạng yếu, dạng trung bình, và dạng mạnh, sử dụng ba tệp thông tin (Fama 1970). Cụ thể, thị trường được coi là hiệu quả dạng yếu là khi giá của tài sản tài chính phản ánh các thông tin về thị trường, lịch sử giá và lợi suất của tài sản trên thị trường đó (Fama 1970). Kiểm định thị trường hiệu quả dạng trung bình mở rộng đề cập đến các thông tin công khai, đại chúng khác như việc doanh nghiệp phát hành mới cổ phiếu, chia tách cổ phiếu (Fama 1970).

Cuối cùng, kiểm định thị trường hiệu quả dạng mạnh nghiên cứu sự thay đổi giá cổ phiếu theo tất cả các tệp thông tin, bao gồm cả những thông tin bí mật mà số ít các nhà đầu tư có thể tiếp cận (Fama 1970). Từ đó, Fama đưa ra kết luận rằng thị trường hiệu quả ở dạng yếu và dạng trung bình, và giả thuyết thị trường hiệu quả ở dạng mạnh được xem như tiêu chuẩn để đánh giá sự độc quyền thông tin của một nhóm nhỏ trên thị trường, như các chuyên gia trên các sàn giao dịch chứng khoán lớn hoặc các nhà điều hành doanh nghiệp (Fama 1970). Lý thuyết thị trường hiệu quả có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với và các nhà đầu tư và bản thân các doanh nghiệp. Khi tất cả thông tin liên quan đều được phản ánh hết vào giá cổ phiếu, thì cung cầu của chứng khoán luôn ở trạng thái cân bằng.

Lợi suất kỳ vọng của giá cổ phiếu chỉ dựa vào một yếu tố duy nhất là rủi ro, không có lợi suất phụ trội. Giá của cổ phiếu trên thị trường sẽ bằng giá trị thực của nó. Các nhà đầu tư sẽ không thể dựa vào phân tích kỹ thuật hay thông tin bí mật để đầu cơ, mua bán chênh lệch. Doanh nghiệp sẽ chỉ phát hành cổ phiếu khi thực sự cần huy động vốn.

Vì ý nghĩa của nó, lý thuyết thị trường hiệu quả từ khi ra đời đã trở thành một lý thuyết mang tính nền tảng trong kinh tế học, liên tục được kiểm định trên nhiều thị trường chứng khoán bởi các nhà nghiên cứu, và cũng gặp phải những ý kiến không thống nhất từ nhiều kinh tế học nổi tiếng, điển hình là Richard H. Thaler với lý thuyết tài chính hành vi. Lý thuyết tài chính hành vi Lý thuyết tài chính hành vi của Richard H. Thaler được coi là đối trọng với lý thuyết thị trường hiệu quả của Eugene F.

Dựa trên nền tảng của học thuyết “Cú Luan van 8 hích” (Thaler và Sunstein 2008), Thaler đã đặt nền móng cho lý thuyết tài chính hành vi khi kết hợp các hiểu biết về tâm lý học hành vi vào lĩnh vực kinh tế - tài chính. Bằng việc đi sâu nghiên cứu khía cạnh tâm lý của các nhà đầu tư, Thaler đưa ra nhận định rằng con người không phải lúc nào cũng lý trí, và chính sự chủ quan, không lý trí của con người đã dẫn đến những quyết định sai lầm trong đầu tư tài chính (Thaler 2015). Quan điểm thách thức lý thuyết thị trường hiệu quả của Thaler được phân tích sâu hơn trong cuốn sách về tài chính hành vi của ông, “Advances in Behavioral Finance, Volume II” (Thaler 2005). Cuốn sách tập trung vào các “bất thường” trên thị trường tài chính, điển hình là việc các cổ phiếu giá trị có xu hướng đem lại lợi suất cao hơn các cổ phiếu “ngôi sao”, hay cổ phiếu được ưa chuộng trên thị trường (Thaler 2005, tr.

Phân tích cụ thể về lý thuyết thị trường hiệu quả, Thaler cho rằng, lý thuyết thị trường hiệu quả dựa trên một giả thiết khó xảy ra, đó là sự tồn tại của các nhà đầu tư chênh lệch giá đa dạng hóa danh mục, và họ sẽ triệt tiêu ngay các cơ hội mua bán chênh lệch xuất hiện trên thị trường (Thaler 2005, tr. Thaler đưa ra cách tiếp cận vấn đề bằng việc xem xét tâm lý nhà đầu tư và chi phí của việc đầu tư chênh lệch giá (Thaler 2005, tr. Thaler lập luận rằng các nhà đầu tư chênh lệch giá thường chỉ tập trung vào một nhóm ngành nhất định, và lợi suất từ đầu tư chênh lệch giá ngắn hạn thường biến động lớn khiến các nhà đầu tư có xu hướng né tránh (Thaler 2005, tr. Bên cạnh đó, theo Thaler, trong những tình huống cực đoan, việc các nhà đầu tư chênh lệch giá cố gắng xóa bỏ sự định giá sai các cổ phiếu có thể khiến họ mất tiền để thanh lý vị thế của họ (Thaler 2005, tr.

Cụ thể, Thaler dẫn chứng cổ phiếu NHTM các năm 1990 và 1991. Các nhà đầu tư chênh lệch giá truyền thống đã đầu tư mạnh vào các cổ phiếu này khi giá xuống, và họ mất phần lớn vốn khi giá tiếp tục giảm mạnh. Cuối cùng, cổ phiếu ngân hàng đã có lợi suất rất cao, nhưng các nhà đầu tư này đã phải thanh lý vị thế của mình, và không thể trụ vững đủ lâu để đạt được mức lợi suất cao đó (Thaler 2005, tr. Một dẫn chứng khác cho việc thị trường không hiệu quả được Thaler đưa ra là bong bóng Internet, hay còn gọi là bong bóng dot-com vào những năm 1998-2000.

Công ty Palm Inc. đã thực hiện IPO vào thời điểm cuối của bong bóng này, với mức Luan van 9 giá cao hơn giá trị thực. Lý thuyết thị trường hiệu quả hàm ý rằng các nhà đầu tư chênh lệch giá sẽ thực hiện bán khống để đẩy giá cổ phiếu trên thị trường xuống mức cân bằng, tuy nhiên điều này đã không xảy ra. Theo Thaler, dù có nhiều nhà đầu tư nhận định rằng cổ phiếu của Palm đang bị định giá cao, có rất ít nhà đầu tư lựa chọn hình thức bán khống, do chi phí hoặc do các điều kiện khác, việc này thể hiện sự không phản ánh đầy đủ và kịp thời thông tin vào giá cổ phiếu, tức thị trường không hiệu quả (Thaler 2005, tr.

Tuy vậy, không thể nói lý thuyết tài chính hành vi đối nghịch hoàn toàn với lý thuyết thị trường hiệu quả. Điều này đã được giải thích bởi Thaler (Thaler 2016). Cụ thể, trong một buổi tranh luận giữa Fama và Thaler được thực hiện bởi Chicago Booth Review, “Are markets efficient?”, Thaler đã nói về vai trò của hướng tiếp cận hành vi đối với kinh tế học như một cầu nối giữa lý thuyết và ứng dụng trong thực tiễn: “It’s not going to be like the Copernican Revolution, where having the Earth in the middle was clearly wrong, and having the Sun in the middle was right. It’s going to be more like engineering.

Physics, in its pure form with lots of assumptions, doesn’t build good bridges. You need engineering. That’s what the behavioral approach to economics is” (Thaler 2016). Lý thuyết định giá cổ phiếu Từ các lý thuyết nền tảng về giá cổ phiếu, tác giả tiếp tục đề cập đến lý thuyết định giá cổ phiếu bằng mô hình chiết khấu cổ tức.

Theo đó, giá trị cổ phiếu bằng giá trị hiện tại của dòng tiền mà cổ đông kỳ vọng nhận được khi nắm giữ cổ phiếu, và tương đương với giá trị hiện tại của tất cả các dòng cổ tức trong tương lai. Ta có công thức như sau: Dt+1 Dt+2 Dt+n Pt = + +…+ +… 1+k (1 + k)2 (1 + k)n Trong đó: P: giá trị của cổ phiếu; D: dòng tiền cổ tức; k: tỷ suất chiếu khấu; Luan van 10 Dựa trên các dự báo về tốc độ tăng trưởng cổ tức trong tương lai, các nhà hoa khoa học đã xây dựng mô hình tăng trưởng cổ tức qua nhiều giai đoạn.