Luận văn thạc sĩ về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn ở tỉnh Hưng Yên

Khám phá luận văn thạc sĩ về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn tại tỉnh Hưng Yên, phân tích thực trạng và giải pháp phát triển bền vững.

• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Ngọc Thanh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Chuyển Dịch Cơ Cấu Kinh Tế Nông Thôn Tại Hưng Yên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG THÔN
• 1.1. Cơ cấu kinh tế nông thôn
• 1.2. Phân loại cơ cấu kinh tế
• 1.3. Cơ cấu ngành kinh tế
• 1.4. Cơ cấu kinh tế lãnh thổ
• 1.5. Cơ cấu thành phần kinh tế
• 1.6. Cơ cấu kinh tế nông thôn
• 1.7. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG THÔN Ở TỈNH HƯNG YÊN
• 2.1. Những nhân tố ảnh hưởng đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở tỉnh Hưng Yên
• 2.2. Dân số và nguồn nhân lực
• 2.3. Tình hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn ở tỉnh Hưng Yên giai đoạn 1997-2008
• 2.4. Chuyển dịch cơ cấu GDP theo ngành
• 2.5. Quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động
• 2.6. Phát triển thuỷ lợi, điện khí hoá, cơ giới hoá và áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất nông nghiệp, nông thôn
• 2.7. Công nghiệp chế biến nông sản. Tiểu thủ công nghiệp
• 2.8. Phát triển kết cấu hạ tầng và đời sống văn hoá xã hội và phát triển nguồn nhân lực
• 2.9. Đánh giá chung về thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn tỉnh Hưng Yên giai đoạn 1997-2008
• 2.10. Những kết quả đạt được
• 2.11. Những hạn chế và nguyên nhân
• 2.12. Quan điểm và giải pháp cơ bản nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn ở tỉnh Hưng Yên trong thời gian tới
• 2.13. Bối cảnh quốc tế, trong nước và của tỉnh
• 2.14. Những giải pháp cơ bản thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn ở tỉnh Hưng Yên
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn tại Hưng Yên là một quá trình quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững. Chuyển dịch cơ cấu không chỉ đơn thuần là thay đổi tỷ lệ giữa các ngành mà còn là sự thay đổi về chất lượng và phương thức sản xuất. Quá trình này được thúc đẩy bởi nhiều yếu tố như chính sách phát triển, đầu tư vào nông nghiệp, và sự chuyển dịch lao động từ khu vực nông thôn sang các ngành phi nông nghiệp. Theo nghiên cứu, việc đầu tư tư nông thôn và cải thiện cơ sở hạ tầng là những yếu tố then chốt trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế tại địa phương.

1.1. Khái niệm và ý nghĩa

Khái niệm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn được hiểu là sự thay đổi trong cơ cấu sản xuất, từ đó tạo ra những sản phẩm có giá trị cao hơn. Điều này không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế nông thôn mà còn cải thiện đời sống của người dân. Sự chuyển dịch này cần được thực hiện một cách đồng bộ và có kế hoạch, nhằm đảm bảo tính bền vững và hiệu quả. Chính sách phát triển cần phải được thiết kế để hỗ trợ các ngành chủ lực, đồng thời khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong quá trình này.

1.2. Thực trạng và thách thức

Thực trạng kinh tế nông thôn tại Hưng Yên cho thấy sự chuyển dịch cơ cấu đang diễn ra, nhưng còn nhiều thách thức. Nhiều hộ nông dân vẫn phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp truyền thống, dẫn đến năng suất thấp và thu nhập không ổn định. Đổi mới kinh tế là cần thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp. Các chính sách cần tập trung vào việc cải thiện tình hình kinh tế thông qua việc áp dụng công nghệ mới và phát triển các mô hình sản xuất hiệu quả hơn.

1.3. Giải pháp và định hướng

Để thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn, cần có các giải pháp đồng bộ như tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng, hỗ trợ kỹ thuật cho nông dân, và phát triển các sản phẩm nông nghiệp có giá trị gia tăng. Chiến lược phát triển cần hướng tới việc xây dựng các mô hình hợp tác xã, khuyến khích sự tham gia của người dân vào các hoạt động sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp cũng là một yếu tố quan trọng để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

II. Phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn tại Hưng Yên

Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn tại Hưng Yên cho thấy sự chuyển biến tích cực trong các ngành sản xuất. Nông nghiệp vẫn là ngành chủ lực, nhưng tỷ trọng của các ngành phi nông nghiệp đang tăng lên. Sự chuyển dịch này không chỉ giúp tăng trưởng GDP mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết như chất lượng sản phẩm và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

2.1. Tình hình chuyển dịch cơ cấu

Tình hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn tại Hưng Yên giai đoạn 1997-2008 cho thấy sự gia tăng đáng kể trong tỷ trọng của ngành công nghiệp và dịch vụ. Cơ cấu kinh tế đã có sự thay đổi rõ rệt, với sự gia tăng của các ngành chế biến và dịch vụ. Điều này cho thấy sự chuyển dịch từ sản xuất nông nghiệp sang các ngành khác, tạo ra nhiều cơ hội việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.

2.2. Những nhân tố ảnh hưởng

Có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn tại Hưng Yên. Các chính sách phát triển kinh tế của nhà nước, sự hỗ trợ từ các tổ chức phi chính phủ, và nhu cầu thị trường đều đóng vai trò quan trọng. Bên cạnh đó, sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng và xu hướng toàn cầu hóa cũng tác động mạnh mẽ đến cơ cấu kinh tế nông thôn.

2.3. Đánh giá và giải pháp

Đánh giá chung về thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn tại Hưng Yên cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng tồn tại không ít hạn chế. Cần có các giải pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế này, như tăng cường đầu tư vào công nghệ, phát triển nguồn nhân lực, và xây dựng các chính sách hỗ trợ cho nông dân. Việc áp dụng các mô hình sản xuất hiện đại sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững của kinh tế nông thôn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn là một trong những vấn đề trọng tâm trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt tại các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ như Hưng Yên. Giai đoạn 1997-2008 chứng kiến sự chuyển biến rõ nét trong cơ cấu kinh tế nông thôn tỉnh Hưng Yên với sự giảm dần tỷ trọng nông nghiệp, tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ. Theo ước tính, lao động trong ngành nông nghiệp chiếm khoảng 60% tổng lực lượng lao động, trong khi tỷ trọng GDP ngành nông nghiệp giảm từ trên 30% xuống còn khoảng 20%. Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn tại Hưng Yên, đánh giá các nhân tố tác động và đề xuất giải pháp thúc đẩy quá trình chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa bền vững. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 1997-2008, tại tỉnh Hưng Yên, một tỉnh có vị trí địa lý thuận lợi, gần thủ đô Hà Nội, với nguồn nhân lực dồi dào và tiềm năng phát triển kinh tế nông thôn đa dạng. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho hoạch định chính sách phát triển kinh tế nông thôn, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, cải thiện đời sống người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết kinh tế chính trị về cơ cấu kinh tế, trong đó nhấn mạnh mối quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất. Khái niệm cơ cấu kinh tế được hiểu là tổng thể các mối quan hệ lao động và phát triển kỹ thuật trong một hệ thống tái sản xuất xã hội, phản ánh sự phân công lao động xã hội và sự phát triển của các ngành kinh tế. Lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn tập trung vào quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế thuần nông sang nền kinh tế đa ngành, bao gồm nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ, theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Mô hình nghiên cứu sử dụng các khái niệm chính như cơ cấu GDP theo ngành, cơ cấu lao động, cơ cấu thành phần kinh tế và cơ cấu lãnh thổ, nhằm đánh giá sự chuyển dịch và tác động của các yếu tố kinh tế - xã hội. Ngoài ra, nghiên cứu còn áp dụng lý thuyết về phát triển kinh tế vùng và vai trò của khoa học kỹ thuật trong thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ số liệu thống kê kinh tế xã hội của tỉnh Hưng Yên giai đoạn 1997-2008, bao gồm cơ cấu GDP, cơ cấu lao động, các báo cáo phát triển kinh tế và các tài liệu chính sách liên quan. Phương pháp phân tích chủ yếu là phân tích định lượng thông qua so sánh tỷ trọng các ngành kinh tế, tốc độ tăng trưởng GDP và lao động, kết hợp với phân tích định tính về các nhân tố tác động và chính sách phát triển. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ số liệu kinh tế xã hội của tỉnh trong giai đoạn nghiên cứu, được chọn lọc và xử lý theo phương pháp thống kê mô tả và phân tích xu hướng. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 1997 đến năm 2008, nhằm đánh giá quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn trong hơn một thập kỷ, đồng thời so sánh với các tỉnh lân cận như Phú Thọ và Vĩnh Phúc để rút ra bài học kinh nghiệm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chuyển dịch cơ cấu GDP theo ngành: Tỷ trọng ngành nông nghiệp trong GDP tỉnh Hưng Yên giảm từ khoảng 33% năm 1997 xuống còn khoảng 20% năm 2008, trong khi tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ tăng lên lần lượt khoảng 50% và 30%. Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn này đạt khoảng 11,87%/năm, trong đó công nghiệp tăng trưởng nhanh nhất với 42%/năm.

2. Chuyển dịch cơ cấu lao động: Lao động trong ngành nông nghiệp giảm từ gần 80% xuống còn khoảng 60%, trong khi lao động trong công nghiệp và dịch vụ tăng lên tương ứng 20,3% và 19,4%. Tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề đạt 25%, góp phần nâng cao năng suất lao động.

3. Phát triển công nghiệp chế biến và làng nghề: Giá trị sản xuất tiểu thủ công nghiệp tăng trên 60%, số cơ sở sản xuất tăng 30%, doanh thu tăng 75%, tạo việc làm cho hàng vạn lao động nông thôn. Các sản phẩm như thảm trải nền, chè, đồ thủ công mỹ nghệ có thị trường tiêu thụ rộng trong và ngoài nước.

4. Cơ sở hạ tầng và ứng dụng khoa học kỹ thuật: Đã nâng cấp hơn 1.000 km đường giao thông nông thôn, tăng cường hệ thống thủy lợi, điện khí hóa và cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp. Việc ứng dụng công nghệ sinh học và công nghệ thông tin được đẩy mạnh, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự chuyển dịch tích cực là do tỉnh Hưng Yên đã xây dựng quy hoạch phát triển kinh tế phù hợp, tận dụng lợi thế vị trí địa lý gần Hà Nội và hệ thống giao thông thuận lợi. Sự hỗ trợ từ các chính sách của Trung ương và địa phương, cùng với việc thu hút đầu tư trong và ngoài nước, đã tạo điều kiện cho phát triển công nghiệp và dịch vụ nông thôn. So sánh với các tỉnh như Phú Thọ và Vĩnh Phúc, Hưng Yên có tốc độ chuyển dịch cơ cấu lao động và GDP tương đối đồng đều, tuy nhiên vẫn còn hạn chế về ứng dụng khoa học kỹ thuật và phát triển công nghiệp chế biến. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ trọng GDP theo ngành qua các năm và bảng phân bố lao động theo ngành để minh họa xu hướng chuyển dịch. Ý nghĩa của kết quả cho thấy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn là yếu tố then chốt thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững, nâng cao đời sống người dân và giảm chênh lệch vùng miền.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường ứng dụng khoa học kỹ thuật: Đẩy mạnh chuyển giao công nghệ sinh học, công nghệ thông tin vào sản xuất nông nghiệp và công nghiệp chế biến nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Chủ thể thực hiện là các cơ quan quản lý nông nghiệp và các viện nghiên cứu, trong vòng 3-5 năm tới.

2. Phát triển công nghiệp chế biến nông sản: Khuyến khích đầu tư xây dựng các khu công nghiệp chế biến gắn với vùng nguyên liệu, tạo chuỗi giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp. Doanh nghiệp và chính quyền địa phương phối hợp thực hiện, ưu tiên giai đoạn 2024-2028.

3. Đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Mở rộng các lớp đào tạo nghề, bồi dưỡng kỹ thuật cho lao động nông thôn, đặc biệt là kỹ năng công nghiệp và dịch vụ. Các trường nghề, trung tâm đào tạo nghề và chính quyền địa phương chịu trách nhiệm, thực hiện liên tục.

4. Xây dựng và hoàn thiện kết cấu hạ tầng nông thôn: Đầu tư nâng cấp hệ thống giao thông, thủy lợi, điện và viễn thông để tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất và lưu thông hàng hóa. Chính quyền địa phương và các nhà đầu tư phối hợp thực hiện trong 5 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách: Để xây dựng và điều chỉnh các chính sách phát triển kinh tế nông thôn phù hợp với thực tiễn và xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

2. Các nhà nghiên cứu kinh tế và phát triển nông thôn: Nghiên cứu sâu về cơ cấu kinh tế, chuyển dịch lao động và ứng dụng khoa học kỹ thuật trong phát triển nông thôn.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Tìm hiểu cơ hội đầu tư vào công nghiệp chế biến, làng nghề và dịch vụ nông thôn, đồng thời nắm bắt xu hướng phát triển thị trường.

4. Cơ quan đào tạo và tổ chức nghề nghiệp: Phát triển chương trình đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu chuyển dịch cơ cấu lao động và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nông thôn.

Câu hỏi thường gặp

1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn là gì?
   Là quá trình thay đổi tỷ trọng các ngành kinh tế trong khu vực nông thôn từ nền kinh tế thuần nông sang đa ngành, bao gồm nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ, nhằm nâng cao hiệu quả và phát triển bền vững.

2. Tại sao chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn quan trọng?
   Nó giúp tăng năng suất lao động, đa dạng hóa sản xuất, cải thiện đời sống người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội địa phương, đồng thời giảm áp lực di cư từ nông thôn ra thành thị.

3. Những nhân tố nào ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn?
   Bao gồm điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý, trình độ lao động, tiến bộ khoa học kỹ thuật, vốn đầu tư và chính sách phát triển của nhà nước.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn?
   Cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật, phát triển công nghiệp chế biến, đào tạo nguồn nhân lực và hoàn thiện kết cấu hạ tầng nông thôn.

5. Ví dụ về thành công trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn?
   Tỉnh Phú Thọ và Vĩnh Phúc đã đạt được tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, chuyển dịch cơ cấu GDP và lao động theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, với sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp chế biến và dịch vụ.

Kết luận

• Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn tỉnh Hưng Yên giai đoạn 1997-2008 diễn ra tích cực với tỷ trọng nông nghiệp giảm, công nghiệp và dịch vụ tăng.
• Lao động nông thôn chuyển dịch từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ, góp phần nâng cao năng suất và thu nhập.
• Ứng dụng khoa học kỹ thuật và phát triển công nghiệp chế biến là yếu tố then chốt thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu.
• Cần tiếp tục hoàn thiện kết cấu hạ tầng và đào tạo nguồn nhân lực để duy trì đà phát triển.
• Khuyến nghị các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu phối hợp triển khai các giải pháp nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn bền vững trong giai đoạn tiếp theo.

Hành động tiếp theo là triển khai các đề xuất giải pháp trong kế hoạch phát triển kinh tế xã hội tỉnh, đồng thời theo dõi, đánh giá định kỳ để điều chỉnh phù hợp với thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

§¹i häc quèc gia hµ néi Tr-êng ®¹i häc kinh tÕ ---------------------- D-¬ng ThÞ Miªn ChuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n ë TØnh h-ng yªn Chuyªn ngµnh: Kinh tÕ chÝnh trÞ M· sè: 603101 LuËn v¨n th¹c sÜ kinh tÕ chÝnh trÞ Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: TS. NguyÔn Ngäc Thanh Hµ Néi – 2009 z Môc lôc Trang phô b×a Môc lôc Danh môc ch÷ viÕt t¾t Danh môc b¶ng biÓu Më ®Çu Ch-¬ng 1 Mét sè vÊn ®Ò lý luË n vµ thùc tiÔn vÒ chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n. C¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n .C¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n. ChuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n.

Yªu cÇu kh¸ch quan cña qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n ë n-íc ta. Néi dung chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n. C¸c chØ tiªu ph¶n ¸nh vµ nh©n tè t¸c ®éng ®Õn chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n. Kinh nghiÖm chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n cña mét sè tØnh.

ChuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n ë Phó Thä. ChuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n ë VÜnh Phóc. Mét sè bµi häc rót ra cho qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch kinh tÕ n«ng th«n ë tØnh H-ng Yªn. 35 Ch-¬ng 2 Thùc tr¹ng chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n ë tØnh H-ng Yªn.

Nh÷ng nh©n tè ¶nh h-ëng ®Õn qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ ë tØnh H-ng Yªn. D©n sè vµ nguån nh©n lùc. T×nh h×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n ë tØnh H-ng Yªn giai ®o¹n 1997-2008. ChuyÓn dÞch c¬ cÊu GDP theo ngµnh.

Qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu lao ®éng. Ph¸t triÓn thuû lîi ho¸, ®iÖn khÝ ho¸, c¬ giíi ho¸ vµ ¸p dông tiÕn bé khoa häc kü thuËt trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, n«ng th«n. C«ng nghiÖp chÕ biÕn n«ng s¶n. TiÓu thñ c«ng nghiÖp.

Ph¸t triÓn kÕt cÊu h¹ tÇng vµ ®« thÞ ho¸; x©y dùng ®êi sèng v¨n ho¸ x· héi vµ ph¸t triÓn nguån nh©n lùc. §¸nh gi¸ chung vÒ thùc tr¹ng chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n tØnh H-ng Yªn giai ®o¹n 1997-2008. Nh÷ng kÕt qu¶ ®¹t ®-îc. Nh÷ng h¹n chÕ vµ nguyªn nh©n.

Quan ®iÓm vµ gi¶i ph¸p c¬ b¶n nh»m chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n ë tØnh H-ng Yªn trong thêi gian tíi. Bèi c¶nh quèc tÕ, trong n-íc vµ cña tØnh .1 Bèi c¶nh quèc tÕ. Bèi c¶nh trong n-íc vµ cña tØnh. Nh÷ng gi¶i ph¸p c¬ b¶n thóc ®Èy qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng th«n ë tØnh H-ng Yªn.

93 KÕt luËn vµ kiÕn nghÞ. 113 Tµi liÖu tham kh¶o. 116 120 z CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬ N VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG THÔN 1. Cơ cấu kinh tế nông thôn 1.

Cơ cấu kinh tế 1. Khái niệm Sự phát triển của lực lượng sản xuất đã thúc đẩy phân công lao động xã hội. Các ngành, lĩnh vực được phân chia theo tính chất sản phẩm, chuyên môn kỹ thuật. Khi các ngành, các lĩnh vực kinh tế được hình thành, nó đòi hỏi phải giả quyết mối quan hệ giữa chúng với nhau.

Mối quan hệ đó vừa thể hiện sự hợp tác, hỗ trợ nhau, song cũng cạnh tranh với nhau để phát triển. Sự phân công và mối quan hệ hợp tác trong hệ thống nhất là tiền đề trong quá trình hình thành cơ cấu kinh tế. “Cơ cấu” là một phạm trù triết học phản ánh cấu trúc bên trong của một đối tượng. Khi nghiên cứu cơ cấu của một đối tượng nào đó, chúng ta thường tiếp cận đến tập hợp những mối quan hệ cơ bản và tỷ lệ giữa các bộ phận hợp thành của một hệ thống trong một thời gian nhất định.

Như vậy, cơ cấu không chỉ là những biểu hiện tỷ lệ bằng số đơn thuần giữa các bộ phận hợp thành, mà còn thể hiện mối quan hệ biện chứng, mối liên kết hữu cơ giữa các yếu tố, các bộ phận hợp thành của một chỉnh thể, hay nói cách khác, cơ cấu là thuộc tính của một hệ thống. Bởi vậy, khi nghiên cứu về cơ cấu của một đối tượng nào đó không thể không có cách tiếp cận hệ thống đối với nó. Theo cách tiếp cận như vậy, có thể nói, cơ cấu của nền kinh tế quốc dân (trên phương diện cơ cấu của ngành kinh tế vĩ mô) là tổng thể những mối quan hệ giữa các bộ phận hợp thành nền kinh tế, như các lĩnh vực sản xuất, phân phối, lưu thông, tiêu dùng…, các ngành kinh tế (công nghiệp, nông 1 z nghiệp, dịch vụ,…), các thành phần kinh tế, các vùng kinh tế… Đó là những yếu tố, những bộ phận hợp thành một chỉnh thể - nền kinh tế quốc dân. Như vậy, “cơ cấu kinh tế” là một khái niệm rộng và quá trình hình thành, phát triển của nó chính là quá trình thực tế ra đời và xác lập của một phương thức sản xuất.

Chính toàn bộ những quan hệ giữa những người đảm nhiệm sản xuất với nhau và giữa họ với tự nhiên – tức là những điều kiện trong đó họ tiến hành sản xuất - toàn bộ những quan hệ đó hợp thành những quan hệ xã hội, xét về mặt cơ cấu kinh tế của nó. Xét theo lý luận kinh tế chính trị, cơ cấu kinh tế gồm hai mặt hợp thành là hệ thống quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất. Khi phân tích quá trình sản xuất động xã hội, học thuyết của C. Mác cũng nhấn mạnh, cơ cấu kinh tế của xã hội là toàn bộ những quan hệ sản xuất phù hợp với một quá trình phát triển nhất định của các lực lượng sản xuất vật chất, đó là tính thống nhất giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong khái niệm cơ cấu kinh tế, là kết quả của sự phản ánh mối quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng.

Cơ cấu kinh tế còn thể hiện trên cả hai mặt: chất lượng và số lượng. Cơ cấu là một sự phân chia về chất lượng và một tỷ lệ về số lượng của những quá trình sản xuất xã hội. Tựu trung, có thể hiểu, cơ cấu kinh tế là một phạm trù kinh tế, là tổng thể các mối quan hệ lao động và phát triển kỹ thuật một cách mạnh mẽ làm thay đổi toàn bộ hay phần lớn về chất lượng cũng như số lượng tương đối ổn định của các yếu tố kinh tế hoặc các bộ phận của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong một hệ thống tái sản xuất xã hội, với những điều kiện kinh tế xã hội nhất định, vào một khoảng thời gian nhất định. Phân loại cơ cấu kinh tế 2 z Để quan sát sự chuyển dịch của cơ cấu kinh tế, nhất thiết phải nghiên cứu làm rõ các loại hình cơ cấu kinh tế.

Từ góc độ nhìn nhận của quá trình phân công lao động xã hội và tái sản xuất xã hội, có thể phân chia cơ cấu kinh tế theo các loại cơ cấu khác nhau. Các loại cơ cấu đều biểu hiện tính chất, đặc trưng chủ yếu của chúng, cụ thể gồm: cơ cấu kinh tế ngành, xét theo góc độ phân công lao động xã hội theo ngành; cơ cấu kinh tế lãnh thổ, xét theo góc độ phân công lao động theo vùng lãnh thổ; cơ cấu thành phần kinh tế, xét theo góc độ quan hệ sở hữu; cơ cấu kinh tế kỹ thuật, xét theo góc độ trình độ khoa học, công nghệ. Cơ cấu ngành kinh tế Cơ cấu ngành kinh tế là tổ hợp ngành kinh tế được hình thành trên các tương quan tỷ lệ, biểu hiện mối quan hệ tổng hợp giữa các ngành với nhau và phản ánh trình độ phân công lao động xã hội của nền kinh tế và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. Cơ cấu ngành kinh tế quyết định cơ cấu lãnh thổ và cơ cấu thành phần kinh tế.

Cơ cấu lãnh thổ là sự hợp lý hoá cơ cấu ngành trên mỗi vùng lãnh thổ, kết hợp giữa chúng một cách tối ưu, cơ cấu thành phần kinh tế là sự vận động của từng loại thành phần kinh tế trong quá trình phát triển các ngành và các vùng lãnh thổ nhằm phát huy đến mức cao nhất sức mạnh kinh tế của từng vùng và toàn bộ nền kinh tế. Việc nghiên cứu cơ cấu ngành kinh tế là nhằm tìm ra những cách thức duy trì tỷ lệ hợp lý của chúng và những lĩnh vực cần ưu tiên tập trung các nguồn lực có hạn của quốc gia trong mỗi thời kỳ, thúc đẩy sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế quốc dân một cách nhanh nhất, hiệu quả nhất. Biểu thị cơ cấu ngành kinh tế bằng vị trí, tỷ trọng của mỗi ngành trong hệ thống nền kinh tế quốc dân. Cơ cấu ngành kinh tế là biểu hiện quan trọng nhất và đặc trưng nhất của cơ cấu kinh tế 3 z Để xem xét số lượng các ngành tạo nên nền kinh tế và chất lượng các mối quan hệ giữa chúng với nhau ra sao, người ta thường chia nền kinh tế thành các nhóm ngành để quan sát.

Về mặt định lượng, cơ cấu ngành kinh tế bao gồm số ngành kinh tế và tỷ trọng mỗi ngành đó trong tổng thể nền kinh tế quốc dân; về mặt định tính, cơ cấu ngành thể hiện mối quan hệ giữa các ngành kinh tế và vị trí của mỗi ngành trong nền kinh tế quốc dân. Cơ cấu theo ba nhóm ngành lớn: nhóm ngành nông lâm ngư nghiệp gồm các ngành trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và ngư nghiệp; nhóm ngành công nghiệp, xây dựng gồm các ngành công nghiệp chế biến, công nghiệp khai thác, công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng và xuất khẩu, công nghiệp lọc dầu; nhóm ngành dịch vụ gồm các ngành thương mại, du lịch, giao thông vận tải, tài chính ngân hàng, bưu điện và các ngành dịch vụ khác. Việc phân tích cơ cấu của nền kinh tế theo các khu vực dựa trên cơ sở phân công lao động xã hội, tuy nhiên vẫn chưa thể thấy rõ những hạt nhân cần có của chính cơ cấu. Không phải khi nào tỷ trọng công nghiệp cao cũng nói lên cơ cấu kinh tế hiện đại hoặc cơ cấu kinh tế có hiệu quả.

Chẳng hạn, khi tỷ trọng công nghiệp chiếm trong GDP lớn và tỷ lệ nông, lâm, thuỷ sản qua chế biến tuy cao nhưng năng suất lao động thấp, ngân sách thu được ít, để tạo ra một đơn vị GDP cần mức tiêu hao điện năng lớn. thì cơ cấu kinh tế đó không hiệu quả. Cơ cấu theo hai nhóm ngành dựa trên phương thức, công nghệ sản xuất: Nông nghiệp và phi nông nghiệp.