CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN QUAN LÝ NHÀ NƯỚC VE CÁC KHU CÔNG NGHIỆP CUA CHÍNH QUYEN THÀNH PHO 1.1 Các khái niệm liên quan đến khu công nghiệp 1.1 Khái miệm khu công nghiệp Tại Việt Nam, khái niệm khu công nghiệp được nhắc đến lần đầu tại Luật dau tư nước ngoài (1986, tr.4) : “là khu chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện các dịch vụ cho sản xuất công nghiệp do Chính phủ thành lập hoặc cho phép thành lập” Sau đó 8 năm, Chính phủ (1994) cũng chỉ ra rằng: “Khu công nghiệp tập trung do Chính phủ quyết định thành lập, có ranh giới địa lý xác định, chuyên sản xuất công nghiệp và thực hiện các dịch vụ hỗ trợ sản xuất công nghiệp, không có dân cư sinh sông”. Từ đó đến nay cũng có thêm một vài lần khái niệm này được sửa đổi và lần gan nhất được dé cập là theo Chính phủ (2018): “Khu công nghiệp là khu vực có ranh giới địa lý xác định, chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện dịch vụ cho sản xuất công nghiệp, được thành lập theo điều kiện, trình tự và thủ tục quy định tại nghị định này.” Như vậy từ những định nghĩa trên có thé hiểu khu công nghiệp rằng đó là một nơi mà tại đó có ranh giới đặc trưng về mặt địa lý, là nơi chuyên về sản xuất các mặt hàng công nghiệp đan xen với những dịch vụ đi kèm nhằm đáp ứng cho việc sản xuất đó, tại đây có ngăn cách với khu dân cư và phải do Nhà nước thành lập.2 Đặc điểm các khu công nghiệp Khu công nghiệp có những đặc điểm đã được thê hiện khá rõ nét qua khái niệm. Xét về mặt địa lý: đây là khu vực có diện tích tổng mặt bằng rất lớn thuộc lãnh thé một quốc gia và có ranh giới rõ ràng như tường rào ngăn với các nơi khác, khu công nghiệp thường cách xa khu dân cư. Xét về mặt chức năng hoạt động: khu công nghiệp là nơi tập hợp các nguồn lực nhằm phát triển công nghiệp, trong đó có những doanh nghiệp có hoạt động chính là sản xuất hàng công nghiệp hay cung cấp các dịch vụ điển hình nhằm phục vụ cho sản xuất.
Và mục tiêu hình thành đó là dé thu hút đầu tư, thúc đây cho xuất khấu góp phần vào tăng trưởng kinh tế, giải quyết việc làm cho những người thất nghiệp hay những người có khả năng thu nhập quá ít không đủ cho mức sống cơ bản. Do đó, tại đây các doanh nghiệp sẽ được tạo điều kiện về an ninh, tài chính (điển hình như thuế) tốt hơn so với doanh nghiệp tự tổ chức hoạt động ở bên ngoài. Về việc thành lập: không được phép thành lập riêng bởi cá nhân hay tổ chức, doanh nghiệp mà khu công nghiệp phải được chính phủ quy hoạch, quyết định phê duyệt thành lập theo đúng quy định và cấp phép cho những chủ đầu tư vào tiến hành công việc xây dựng khu công nghiệp.3 Vai trò của khu công nghiệp Thực tế đã thể hiện, những kết quả to lớn mà khu công nghiệp mang lại cho sự phát triển kinh tế là không thể phủ nhận tại mọi quốc gia, đặc biệt là đối với các quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Nó có vai trò đặc biệt trong việc làm gia tăng lượng dau tư, giúp đây mạnh xuất khâu, thúc day tăng trưởng kinh tế, giảm tỷ lệ thất nghiệp,.
Cụ thé được tóm gọn trong 5 vai trò dưới đây: Thu hút dau tư trong và ngoài nước Hình thành một khu công nghiệp cũng có nghĩa là hình thành một hệ thống cơ sở hạ tầng đồng bộ cùng với những chính sách ưu đãi thuế, phí, xuất nhập khau,. cho doanh nghiệp làm việc tại đó. Với những lợi thé, ưu đãi đó mà các doanh nghiệp có thê nhìn thấy được là những cơ hội tốt cho họ khi triển khai đầu tư vào, thì sẽ hấp dẫn các công ty kể cả trong hay ngoài nước vào khu công nghiệp. Do các chính sách giảm thuế, phí, ưu đãi cho xuất nhập khẩu giúp các doanh nghiệp cắt giảm được chi phí làm gia tăng doanh thu.
Thực tế trong năm 2019 cho thấy, các khu công nghiệp thu hút 14,7 tỷ (USD) lượng vốn từ 820 dự án đầu tư nước ngoài (FDI) và lũy kế đến cuối năm 2019 Việt Nam đạt được mức 191,6 tỷ (USD) tiền vốn từ 9. Còn về dự án mà có nguồn vốn từ các doanh nghiệp trong nước thi trong năm 2019 nước ta thu hút được 92.000 tỷ (đồng) từ 650 dự án và tính lũy kế các khu công nghiệp có được 9.331 dự án đầu tư trong nước và bên cạnh đó đạt khoảng 2.061 nghìn tỷ (đồng) tổng vốn đầu tư. Điều này đã cho thấy rõ được vai trò to lớn của khu công nghiệp trong việc thu hút đầu tư cả trong, ngoài nước. Đây mạnh xuất khẩu từ đó làm động lực thúc day tăng trưởng kinh tế Trong khu công nghiệp sẽ bao gồm các khu chế xuất, đây là nơi mà chỉ dành riêng đối với sản xuất những mặt hang dé xuất khẩu ra nước ngoài hay đó còn được hiểu là khu vực dành cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu.
Trong đó các doanh nghiệp sẽ có ưu đãi đặc biệt về thuế xuất - nhập khẩu, điển hình đó là sẽ được giảm thuế nhập khâu hàng hóa va được miễn thuế xuất khâu các mặt hàng,. Và mục đích chính của khu chế xuất cũng chính nhằm nâng cao kim ngạch xuất khẩu từ đó cũng góp phần vào việc thúc đây tăng trưởng kinh tế. Vai trò này cũng đã được thấy rõ ràng qua số liệu vào năm 2019 về kết quả hoạt động tại những khu công nghiệp Việt Nam. Cụ thể năm 2019 tổng doanh thu của các doanh nghiệp trong khu công nghiệp đạt 253 tỷ USD; kim ngạch xuất khẩu là 142 tỷ USD và chiếm tới 59% tổng kim ngạch xuất khâu cả nước và đã nộp ngân sách khoảng 130 nghìn tỷ đồng.
Thúc đẩy việc áp dung các kỹ thuật, công nghệ cao, phương pháp quản lý hiệu quả tạo đà vững chắc cho quá trình CNH — HĐH theo đúng định hướng. Nếu nói về trình độ phát triển kỹ thuật, khoa học ở Việt Nam nói riêng và ở những nước đang phát triển nói chung thì vẫn còn rất nhiều hạn chế. Bởi đó, một trong những cách tốt giúp đây nhanh quá trình CNH, HĐH đất nước đó là phải thúc đây việc tăng cường sử dụng các kỹ thuật, công nghệ cao vào sản xuất kinh doanh; những công nghệ đó có thể được nghiên cứu phát triển bởi tự thân các nhà khoa học trong nước, hay được Nhà nước đầu tư hỗ trợ nghiên cứu phát triển nhưng cũng tốn khá nhiều thời gian và công sức. Do vậy cần phải kết hợp vận dụng những lợi thế của người đi sau; đó là nên áp dụng những kỹ thuật, công nghệ tiên tiến mà đã có và phát triển mạnh trên thé giới hay những công nghệ tại các nước phát triển.
Khu công nghiệp mang một vai trò không nhỏ trong van đề này, khi có được các nhà đầu tư nước ngoài vào thì họ sẽ mang theo kỹ thuật, công nghệ cao, văn hoá quản lý hiệu quả của họ sang áp dụng cho hoạt động sản xuất; từ đó ta có thể nhận chuyên giao công nghệ từ họ hoặc vô hình chung các doanh nghiệp trong nước cũng sẽ phải gánh những sức ép cạnh tranh lớn hơn từ các nhà đầu tư nước ngoài buộc họ phải cải tiến công nghệ, nhanh chóng áp dụng những kỹ thuật, công nghệ củng cố và hoàn thiện hơn nữa sức cạnh tranh của mình. Điều này tiếp diễn sẽ thúc đây nhanh việc áp dụng kỹ thuật, công nghệ tiên tiễn góp phan rút ngắn quá trình CNH — HĐH dat nước. Giải quyết việc làm, giảm tỷ lệ thất nghiệp, nâng cao đời sống người dân. Mỗi khu công nghiệp đều có diện tích rất lớn lên tới vài trăm ha và có hàng trăm doanh nghiệp sản xuất trong đó, do vậy nhu cầu về lao động tại các khu công nghiệp là rất cao (hàng chục nghìn lao động).
Chính vì vậy nên mỗi khu công nghiệp được hình thành sẽ tạo nên rất nhiều việc làm cho những người lao động, giúp cải thiện được một phần cuộc sông của họ, và ở tầm vĩ mô thì các khu công nghiệp đóng vai trò khá cốt yếu trong việc giúp cho tỷ lệ thất nghiệp được giảm xuống. Tính đến cuối 2019 Việt Nam thành lập được 335 khu công nghiệp và tạo được việc cho khoảng 3,85 triệu lao động, một con SỐ không hề nhỏ. Bên cạnh đó, khi làm việc dưới môi trường chuyên nghiệp với thiết bị, công nghệ tiên tiễn tại những khu công nghiệp cũng sẽ giúp những người lao động tại đây được cải thiện trình độ, góp phần nâng cao chất lượng lao động của Việt Nam. Giãn dân từ các khu trung tâm, những nhà máy sản xuất có tác động xâu đến môi trường được đi dời ra khu thành thị và khu đông dân cư.
Trước đây, có rất nhiều các nhà máy, nhà xưởng lớn được đặt tại những khu dân cư đông đúc hay khu vực thành thị khiến cho dân cư tại những nơi này vốn đã đông đúc lại càng trở lên đông hơn. Bên cạnh đó, còn có những nhà máy hoạt động làm ô nhiễm gần nơi mà có đông cư dân làm chất lượng sống của người dân quanh khu vực đó bị ảnh hưởng nặng nề. Việc hình thành các khu công nghiệp sẽ giúp tập trung các nhà máy hay các doanh nghiệp, nhà máy đó về tại chung một khu vực tách biệt với khu dân cư, cũng như di dời những nhà máy cũ đặt tại khu dân cư về khu công nghiệp. Điều đó vừa giúp giãn lượng dân cư cho các khu vực thành thị vừa giúp các cơ quan quản lý dễ dàng hơn về hoạt động của các nhà ⁄ máy.2 Quản lý nhà nước về các khu công nghiệp 1.1 Khái niệm và mục tiêu quản lý nhà nước đối với khu công nghiệp 1.1 Khái niệm quản lý nhà nước Đề hiểu rõ được QLNN đối với các khu công nghiệp thì trước hết cần phải phân tích hai khái niệm đó là quản lý và QLNN.
Khái niệm quản lý Có rất nhiều định nghĩa về quản lý đã được đưa ra như: Theo D.Torrington (1994): “ Quan lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng và khách thể quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng, cơ hội của hệ thống dé đạt được mục tiêu trong điều kiện biến động của môi trường. Ngoài ra theo R.