Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Bất động sản là tài sản có giá trị lớn trong nền kinh tế, thường chiếm tỷ trọng khoảng 40% tổng của cải vật chất xã hội và các hoạt động liên quan chiếm tới 30% tổng hoạt động kinh tế của một quốc gia. Tại Việt Nam, thị trường bất động sản chính thức hình thành từ năm 1993 gắn liền với sự ra đời của Luật Đất đai. Tuy nhiên, đặc thù thông tin trên thị trường bất động sản thường bất đối xứng, thiếu tính minh bạch và hoàn hảo, khiến các chủ thể tham gia giao dịch (bên mua và bên bán) phụ thuộc lớn vào dịch vụ trung gian của các nhà môi giới.

Từ năm 2019, thị trường ghi nhận sự gia tăng nhanh chóng về số lượng doanh nghiệp và cá nhân tham gia hoạt động môi giới bất động sản. Sự phát triển này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc chuẩn hóa quy trình làm việc, nâng cao kỹ năng nghiệp vụ và đạo đức hành nghề để đảm bảo giao dịch diễn ra an toàn, minh bạch và hiệu quả. Xuất phát từ quá trình thực tập thực tế tại Công ty Bất động sản Địa Ốc Vàng, tác giả Đinh Thị Kiều Trang (Khoa Bất động sản và Kinh tế tài nguyên, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân) đã thực hiện chuyên đề tốt nghiệp nhằm phân tích thực trạng và đưa ra giải pháp hoàn thiện quy trình môi giới cho doanh nghiệp.

Mục tiêu nghiên cứu

  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về quy trình môi giới bất động sản thổ cư trên thị trường bất động sản.
  2. Phân tích, tìm hiểu quy trình và đánh giá thực trạng quy trình môi giới bất động sản thổ cư tại Công ty Bất động sản Địa Ốc Vàng.
  3. Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình môi giới bất động sản thổ cư tại Công ty Bất động sản Địa Ốc Vàng, góp phần thúc đẩy sự phát triển của phân khúc bất động sản thổ cư trên địa bàn Hà Nội.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Đối tượng nghiên cứu: Quy trình môi giới bất động sản thổ cư và các nhân tố ảnh hưởng đến quy trình môi giới bất động sản thổ cư.
  • Phạm vi không gian: Hoạt động môi giới bất động sản thổ cư của Công ty Bất động sản Địa Ốc Vàng trên địa bàn thành phố Hà Nội (tập trung chủ yếu tại các quận nội thành như Ba Đình, Đống Đa, Tây Hồ, Cầu Giấy, Thanh Xuân).
  • Phạm vi thời gian: Số liệu hoạt động kinh doanh và dữ liệu khảo sát được thu thập trong giai đoạn từ tháng 01/2020 đến tháng 06/2022.
  • Phạm vi nội dung: Tập trung chuyên sâu vào quy trình môi giới mua - bán bất động sản thổ cư (đất ở, nhà ở riêng lẻ đã hình thành và có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và cơ sở pháp lý

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên các khái niệm nền tảng và khung pháp lý hiện hành của Việt Nam:

  • Khái niệm bất động sản: Căn cứ theo Điều 107 Bộ luật Dân sự năm 2015, xác định bất động sản bao gồm đất đai, nhà, công trình xây dựng gắn liền với đất đai và các tài sản khác gắn liền theo quy định pháp luật.
  • Khái niệm bất động sản thổ cư: Căn cứ Luật Đất đai năm 2013, xác định đất thổ cư thuộc nhóm đất phi nông nghiệp (gồm đất ở tại nông thôn và đất ở tại đô thị), được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ/sổ đỏ), cho phép xây dựng nhà ở và các công trình phục vụ đời sống.
  • Khái niệm và quy định về môi giới bất động sản: Căn cứ Luật Kinh doanh Bất động sản năm 2014, đặc biệt là Điều 62 (điều kiện của tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ môi giới BĐS), Điều 63 (điều kiện thành lập sàn giao dịch BĐS) và Điều 74 (dịch vụ quản lý BĐS).
  • Mô hình tam giác môi giới bất động sản: Phản ánh mối quan hệ tương tác ba bên giữa Người bán/cho thuê (Cung) – Nhà môi giới (Trung gian) – Người mua/thuê (Cầu).
  • Khung quy trình môi giới chuẩn 5 bước: (1) Thu thập thông tin nguồn cung; (2) Thu thập thông tin nguồn cầu; (3) Tư vấn người cung và người cầu; (4) Thực hiện thủ tục mua bán/cho thuê; (5) Kết thúc thương vụ và chăm sóc sau bán.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả kết hợp đồng thời phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

  • Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Thu thập báo cáo tài chính hợp nhất giai đoạn 2020 - 2022, hồ sơ giao dịch nội bộ và các văn bản quy định của Công ty Bất động sản Địa Ốc Vàng.
  • Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế (Google Forms):
    • Mẫu nhân viên: Thực hiện khảo sát trực tuyến đối với 100 nhân viên môi giới đang làm việc tại các phòng kinh doanh của công ty (điều kiện thời gian làm việc tối thiểu từ 3 tháng trở lên).
    • Mẫu khách hàng: Thực hiện khảo sát trực tuyến đối với 50 khách hàng đã và đang sử dụng dịch vụ môi giới bất động sản thổ cư tại công ty.
  • Phương pháp chuyên gia và quan sát tham dự: Phỏng vấn trực tiếp ban lãnh đạo, trưởng phòng kinh doanh và tham gia trực tiếp vào các giao dịch thực tế trong quá trình thực tập tại doanh nghiệp.

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUY TRÌNH MÔI GIỚI BẤT ĐỘNG SẢN THỔ CƯ

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các khái niệm, đặc điểm và vai trò của bất động sản thổ cư cũng như hoạt động môi giới:

  • Vai trò của môi giới bất động sản thổ cư: Đóng vai trò cầu nối thông tin giữa bên cung và bên cầu; hỗ trợ tư vấn định giá, pháp lý và đàm phán; gia tăng tính thanh khoản cho thị trường; thúc đẩy tính minh bạch và hỗ trợ cơ quan Nhà nước trong việc quản lý, giảm thiểu các giao dịch ngầm.
  • Nội dung quy trình môi giới bất động sản thổ cư chuẩn:
    1. Thu thập thông tin nguồn cung: Xác minh thực địa vị trí, quy mô, diện tích, tình trạng kỹ thuật, tính chất pháp lý (GCNQSDĐ, quy hoạch, tranh chấp) và thông tin nhân thân của chủ sở hữu.
    2. Thu thập thông tin nguồn cầu: Phân loại khách hàng theo mục đích (để ở, tự kinh doanh, đầu tư tích lũy vốn), khảo sát yêu cầu kỹ thuật - vị trí và truy vấn khả năng tài chính của người mua.
    3. Tư vấn người cung và người cầu: Ký hợp đồng dịch vụ môi giới, tư vấn mức giá thị trường, dẫn khách đi khảo sát thực địa và hỗ trợ kỹ năng đàm phán.
    4. Thực hiện các thủ tục mua bán: Hướng dẫn chuẩn bị hồ sơ nhân thân, tổ chức đặt cọc (có môi giới làm chứng hoặc công chứng), ký hợp đồng chuyển nhượng tại văn phòng công chứng, kê khai nghĩa vụ thuế và nộp hồ sơ sang tên sổ đỏ tại UBND/văn phòng đăng ký đất đai.
    5. Kết thúc thương vụ: Nghiệm thu, thanh lý hợp đồng môi giới, thu phí dịch vụ, lưu trữ dữ liệu và thực hiện dịch vụ chăm sóc sau bán hàng.
  • Các nhân tố ảnh hưởng đến quy trình môi giới:
    • Nhân tố khách quan: Khung chính sách pháp luật về kinh doanh bất động sản, mức độ cạnh tranh trên thị trường dịch vụ và mức độ ứng dụng công nghệ thông tin/tiếp thị số.
    • Nhân tố chủ quan: Năng lực tài chính và định hướng chiến lược của công ty, cơ cấu tổ chức bộ máy, năng lực lãnh đạo và trình độ chuyên môn, chứng chỉ hành nghề của đội ngũ nhân viên.

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ QUY TRÌNH MÔI GIỚI BẤT ĐỘNG SẢN THỔ CƯ TẠI CÔNG TY BẤT ĐỘNG SẢN ĐỊA ỐC VÀNG

Chương 2 tập trung phân tích mô hình tổ chức, kết quả kinh doanh và thực trạng triển khai quy trình môi giới tại doanh nghiệp:

1. Khái quát về Công ty Bất động sản Địa Ốc Vàng

  • Thông tin doanh nghiệp: Thành lập ngày 01/12/2017; Địa chỉ: Số 58 Nguyễn Chí Thanh, phường Láng Thượng, quận Đống Đa, Hà Nội; Mã số thuế: 0108078548; Đại diện pháp luật: Phạm Thị Thanh.
  • Lĩnh vực hoạt động: Môi giới bất động sản thổ cư (mua bán, cho thuê), định giá bất động sản, đào tạo kiến thức bất động sản và dịch vụ du lịch.
  • Kết quả hoạt động kinh doanh (2020 - 2022):
Chỉ tiêu tài chính Năm 2020 (1.000 VNĐ) Năm 2021 (1.000 VNĐ) Năm 2022 (1.000 VNĐ) Tăng trưởng 2021/2020 (%) Tăng trưởng 2022/2021 (%)
Doanh thu cung cấp dịch vụ 26.256.311 47.236.214 50.122.000* +79,90% +6,10%
Giá vốn hàng bán 11.325.266 21.526.743 - +90,82% -
Chi phí bán hàng 5.559.559 11.546.869 - +107,01% -
Lợi nhuận thuần từ HĐKD 3.334.930 5.171.354 - +55,14% -
Thuế TNDN (20%) 666.986 1.034.270,14 - +55,07% -
Lợi nhuận sau thuế 2.667.944 4.137.083,86 - +55,06% +13,10%

Ghi chú: Số liệu năm 2022 được tổng hợp theo nhận xét tốc độ tăng trưởng trong văn bản.

  • Chỉ số hiệu quả tài chính: Hệ số sinh lời trên tài sản (ROA) năm 2021 đạt 0,19; tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) năm 2021 đạt 0,3311; tỷ suất sinh lời trên doanh thu (ROS) luôn duy trì trên 10% (1 đồng doanh thu tạo ra hơn 0,1 đồng lợi nhuận); hệ số tự tài trợ vốn đạt từ 49% đến trên 60%.

2. Mô hình nhân sự và phân định chức năng

Công ty áp dụng mô hình phân tách chuyên môn hóa giữa hai nhóm nhân sự môi giới:

  • Môi giới Đầu chủ: Phụ trách tìm kiếm nguồn cung, khảo sát thực địa nhà đất, thẩm định tính chính chủ và pháp lý, ký hợp đồng môi giới (hợp đồng trích thưởng với mức phí tối thiểu 3% giá trị bán thực tế), tư vấn định giá và đại diện hỗ trợ chủ nhà trong suốt quá trình giao dịch.
  • Môi giới Đầu khách: Chiếm khoảng 75% cơ cấu nhân sự toàn công ty (khoảng gần 3.000 người). Phụ trách đăng tin quảng bá trên các trang web (như Chotot), tìm kiếm khách mua, ký phiếu yêu cầu cung cấp dịch vụ (dẫn khách miễn phí nhằm bảo vệ quyền lợi và thông tin nguồn hàng), áp dụng "luật trùng khách" để giải quyết quyền ưu tiên cho môi giới ký phiếu trước.
  • Cơ chế phân chia hoa hồng: Trưởng phòng hưởng 15% - 20% (thêm 5% cho trưởng phòng đầu chủ); Đầu chủ nhận 25% - 27%; Đầu khách nhận 50% - 55%; Trừ 10% thuế theo quy định công ty.

3. Kết quả khảo sát thực trạng quy trình

Khảo sát 100 nhân viên môi giới tại công ty
Tiêu chí khảo sát Phân loại chi tiết Số lượng (Người) Tỷ lệ (%)
Độ tuổi 18 - 22 tuổi 20 20,0%
22 - 27 tuổi 41 41,0%
27 - 35 tuổi 23 23,0%
35 - 45 tuổi 16 16,0%
Giới tính Nam 57 57,0%
Nữ 43 43,0%
Kinh nghiệm làm việc Dưới 1 năm 22 22,0%
Từ 1 - 3 năm 44 44,0%
Từ 3 - 5 năm 18 18,0%
Trên 5 năm 16 16,0%
Chứng chỉ hành nghề Đã có chứng chỉ 40 40,0%
Chưa có chứng chỉ 60 60,0%
Mức độ hài lòng hoa hồng Rất không hài lòng / Không hài lòng 47,5 (9,1% + 38,4%) 47,5%
Bình thường 26,3 26,3%
Hài lòng / Rất hài lòng 26,3 (19,2% + 7,1%) 26,3%

Các vấn đề nhân viên đề xuất công ty cần sửa đổi nhiều nhất: Thay đổi cơ chế (96%), Chăm sóc khách hàng sau giao dịch (96%), Đào tạo kỹ năng môi giới (95%), Chế độ phúc lợi và đãi ngộ (94%), Tìm kiếm khách hàng tiềm năng (86%), Nâng cấp hệ thống thông tin lưu trữ dữ liệu (73%).

Khảo sát 50 khách hàng sử dụng dịch vụ
  • Độ tuổi khách hàng: Nhóm 30 - 45 tuổi chiếm đa số (30/50 khách, tương đương 60%); nhóm 45 - 60 tuổi chiếm 20% (10/50 khách); nhóm 18 - 30 tuổi và trên 60 tuổi chiếm tỷ lệ nhỏ (mỗi nhóm 5/50 khách, tương đương 10%).
  • Giới tính khách hàng: Nam giới chiếm 60%, Nữ giới chiếm 40%.

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUY TRÌNH MÔI GIỚI BẤT ĐỘNG SẢN THỔ CƯ TẠI CÔNG TY BĐS ĐỊA ỐC VÀNG

Chương 3 đề xuất định hướng và các nhóm giải pháp khắc phục hạn chế theo từng bước trong quy trình:

  1. Giải pháp về quy trình thu thập thông tin cung - cầu: Xây dựng hệ thống phần mềm quản lý kho hàng BĐS thổ cư nội bộ đồng bộ; nâng cấp website doanh nghiệp; hỗ trợ công cụ lọc và tiếp cận khách hàng tiềm năng cho đội ngũ đầu khách.
  2. Giải pháp về quy trình tư vấn khách hàng: Nâng cao chất lượng định giá tài sản của môi giới đầu chủ, yêu cầu cam kết giá bán thực tế không bị cộng dồn theo mức hoa hồng; rà soát tính pháp lý và quy hoạch trước khi dẫn khách; hoàn thiện quy trình xử lý tranh chấp "trùng khách".
  3. Giải pháp về thủ tục giao dịch: Thiết lập quan hệ liên kết thường xuyên với các văn phòng công chứng tư nhân và chi nhánh ngân hàng thương mại để hỗ trợ thủ tục công chứng, giải ngân vay vốn và đăng ký biến động đất đai nhanh chóng.
  4. Giải pháp về kết thúc thương vụ và chăm sóc sau bán hàng: Chuẩn hóa quy trình chăm sóc khách hàng cũ thành quy định bắt buộc, xây dựng chính sách tri ân khách hàng nhằm khai thác mạng lưới giới thiệu nguồn cung và nguồn cầu mới.
  5. Các giải pháp bổ trợ: Tổ chức các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ và hỗ trợ nhân viên thi sát hạch chứng chỉ hành nghề môi giới BĐS (nhằm giải quyết thực trạng 60% nhân sự chưa có chứng chỉ); điều chỉnh chính sách hoa hồng, phúc lợi và đãi ngộ để gia tăng tính gắn kết của nhân sự.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

  • Phân tích chi tiết cơ chế vận hành mô hình hai đầu (Đầu chủ phụ trách nguồn cung - Đầu khách phụ trách nguồn cầu) tại một doanh nghiệp môi giới BĐS thổ cư có quy mô lớn tại Hà Nội (kho hàng 91% tập trung ở nội thành, nhân sự đầu khách chiếm gần 3.000 người).
  • Đánh giá toàn diện bức tranh tài chính tăng trưởng mạnh mẽ của công ty sau đại dịch Covid-19 (doanh thu năm 2021 tăng 79,9%, lợi nhuận tăng 55,06%; năm 2022 tiếp tục tăng trưởng dương).
  • Chỉ ra các tồn tại cốt lõi trong quy trình thực tế: 60% nhân viên chưa có chứng chỉ hành nghề; 47,5% nhân viên chưa thỏa mãn với chính sách hoa hồng; khâu tư vấn giá của đầu chủ còn để mức phí môi giới làm sai lệch giá thị trường; khâu chăm sóc khách hàng sau bán hàng bị 96% nhân viên đánh giá là chưa được thực hiện đồng bộ.

Đóng góp thực tiễn của đề tài

  • Cung cấp giải pháp quy trình hóa khép kín từ khâu tiếp nhận thông tin, thẩm định, tư vấn, đặt cọc, công chứng sang tên đến quản lý dữ liệu hậu giao dịch.
  • Đề xuất mô hình liên kết với tổ chức hành nghề công chứng và ngân hàng thương mại giúp rút ngắn thời gian hoàn tất thủ tục pháp lý cho khách hàng mua BĐS thổ cư.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

  • Phạm vi không gian: Nghiên cứu chỉ tập trung tại Công ty Bất động sản Địa Ốc Vàng với nguồn hàng chủ yếu ở các quận nội thành Hà Nội (91%), chưa đánh giá so sánh với các phân khúc bất động sản dự án hoặc các địa bàn tỉnh/thành khác.
  • Quy mô mẫu khảo sát: Mẫu điều tra định lượng dừng lại ở mức 100 nhân viên môi giới và 50 khách hàng, sử dụng thống kê mô tả tần suất tỷ lệ phần trăm, chưa áp dụng các mô hình kiểm định định lượng phức tạp (như EFA hay hồi quy đa biến).
  • Phạm vi thời gian dữ liệu: Số liệu báo cáo tài chính và kết quả kinh doanh được phân tích đến tháng 06/2022.

Hướng nghiên cứu tiếp

  • Mở rộng phạm vi nghiên cứu so sánh quy trình môi giới giữa các doanh nghiệp phân phối BĐS thổ cư và BĐS dự án hình thành trong tương lai.
  • Ứng dụng mô hình định lượng đánh giá các yếu tố cấu thành chất lượng dịch vụ môi giới ảnh hưởng đến mức độ hài lòng và lòng trung thành của khách hàng.

Giá trị tham khảo

  • Đối với sinh viên chuyên ngành Bất động sản, Kinh tế tài nguyên và Quản trị kinh doanh: Tài liệu là nguồn tham khảo thực tiễn về cấu trúc vận hành mô hình môi giới bất động sản thổ cư (phân định Đầu chủ - Đầu khách), các mẫu phiếu cung cấp dịch vụ, hợp đồng trích thưởng và quy trình giao dịch đặt cọc - công chứng thực tế.
  • Đối với các nhà quản lý và doanh nghiệp môi giới bất động sản: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm về cơ cấu phân chia hoa hồng, quản trị rủi ro trùng khách và các giải pháp chuẩn hóa dịch vụ sau bán hàng nhằm nâng cao tỷ lệ giao dịch thành công.

Câu hỏi thường gặp

1. Công ty Bất động sản Địa Ốc Vàng phân chia tỷ lệ hoa hồng giữa các bộ phận như thế nào?

Theo quy định của công ty, phí dịch vụ môi giới tối thiểu ký với chủ nhà là 3% giá trị giao dịch thực tế. Khoản hoa hồng thu về được phân bổ: Trưởng phòng nhận 15% - 20% (thêm 5% cho trưởng phòng đầu chủ); Môi giới Đầu chủ nhận 25% - 27%; Môi giới Đầu khách nhận 50% - 55%; Công ty trích áp dụng 10% thuế.

2. Tỷ lệ nhân viên môi giới có chứng chỉ hành nghề tại công ty đạt mức bao nhiêu?

Theo kết quả khảo sát 100 nhân viên môi giới tại công ty, có tới 60/100 người (chiếm 60%) chưa có chứng chỉ hành nghề môi giới bất động sản, chỉ có 40/100 người (chiếm 40%) đã sở hữu chứng chỉ.

3. Nguồn hàng bất động sản thổ cư của Địa Ốc Vàng phân bổ chủ yếu ở khu vực nào?

Theo thống kê nội bộ của công ty, có khoảng 91% tổng nguồn hàng BĐS cần bán tập trung tại các quận nội thành Hà Nội (điển hình như Ba Đình, Đống Đa, Tây Hồ, Cầu Giấy, Thanh Xuân), 9% còn lại thuộc khu vực ngoại thành.

4. Quy định "luật trùng khách" tại Địa Ốc Vàng được triển khai ra sao?

Công ty quy định bắt buộc môi giới đầu khách phải thu thập đầy đủ thông tin cá nhân và ký phiếu yêu cầu cung cấp dịch vụ với khách hàng trước khi dẫn đi xem nhà đất. Khi xảy ra hiện tượng nhiều đầu khách cùng tiếp cận một khách hàng, quyền ưu tiên giải quyết thương vụ thuộc về người môi giới nào thực hiện việc ký phiếu cung cấp dịch vụ trước.

5. Kết quả kinh doanh giai đoạn 2020 - 2021 của công ty ghi nhận biến động ra sao?

Năm 2020, công ty đạt doanh thu 26,26 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 2,67 tỷ đồng. Bước sang năm 2021, nhờ sự phục hồi của thị trường sau dịch Covid-19, doanh thu đạt 47,24 tỷ đồng (tăng 79,9%) và lợi nhuận sau thuế đạt 4,14 tỷ đồng (tăng 55,06%).


Kết luận

Chuyên đề tốt nghiệp của tác giả Đinh Thị Kiều Trang đã hệ thống hóa lý luận về dịch vụ môi giới bất động sản thổ cư và làm rõ mô hình phân định chuyên môn hóa giữa môi giới Đầu chủ và Đầu khách tại Công ty Bất động sản Địa Ốc Vàng. Thông qua số liệu tài chính giai đoạn 2020 - 2022 và kết quả khảo sát thực tế 100 nhân viên cùng 50 khách hàng, công trình đã chỉ ra những điểm nghẽn về tỷ lệ thiếu chứng chỉ hành nghề, sự chưa thỏa đáng trong cơ chế phân chia thù lao và sự thiếu hụt dịch vụ sau bán hàng. Các giải pháp đề xuất từ hoàn thiện hệ thống dữ liệu, đào tạo chứng chỉ đến chuẩn hóa quy trình chăm sóc khách hàng mang tính ứng dụng thực tế cao cho doanh nghiệp và thị trường môi giới nhà đất Hà Nội.