CHƯƠNG 1: TONG QUAN VE KHU CONG NGHIEP VA QUAN LY MOI TRUONG TRONG KHU CONG NGHIEP 1. CO SO LY LUAN VE KHU CONG NGHIEP 1. Khái niệm và phân loại khu công nghiệp e Khái niệm Theo Nghị định số 29/2008/NĐ-CP, ngày 14/3/2008 Quy định về khu công nghiệp, khu chế xuất và khu kinh tế, khu công nghiệp còn gọi là khu kỹ nghệ là khu vực dành cho phát triển công nghiệp theo một quy hoạch cụ thể nào đó nhằm đảm bảo được sự hài hòa và cân bằng tương đối giữa các mục tiêu kinh tế - xã hội — môi trường. Khu công nghiệp thường được Chính phủ cấp phép đầu tư với hệ thống hạ tầng kỹ thuật và pháp lý riêng.
e Phân loại KCN Theo Thư viện Học liệu Mở Việt Nam — VOER, có thé căn cứ vao nhiều tiêu thức khác nhau dé phân loại KCN. Căn cứ vào mục đích sản xuất, người ta chia ra khu công nghiệp và khu chế xuất. Khu công nghiệp bao gồm các cơ sở sản xuất hàng công nghiệp dé tiêu thụ nội địa và xuất khẩu. Khu chế xuất là một dang của khu công nghiệp chuyên làm hàng xuất khẩu.
Theo mức độ mới - cũ, khu công nghiệp chia làm 3 loại: - Các khu công nghiệp cũ xây dựng trong thời kỳ bao cấp (từ trước khi có chủ trương xây dựng khu chế xuất năm 1990) như khu công nghiệp Thượng Đình - Hà Nội, khu công nghiệp Việt Trì, khu công nghiệp Gang thép Thái Nguyên v. - Các khu công nghiệp cải tạo, hình thành trên cơ sở có một số xí nghiệp đang hoạt động. - Các khu công nghiệp xuất hiện trên địa bàn mới (hiện có khoảng 20). Theo tính chất đồng bộ của việc xây dựng, cần tách riêng 2 nhóm khu công nghiệp đã hoàn thành và chưa hoàn thành đầy đủ cơ sở hạ tầng và các công trình bảo vệ môi trường như hệ thống thông tin, giao thông nội khu, các công trình cấp điện, cấp nước, thoát nước mưa, nước thải, các nhà máy xử lý nước thải, chất thải răn, bụi khói v.
Theo tình trang cho thuê, có thé chia số khu công nghiệp thành ba nhóm có diện tích cho thuê được lap kín đưới 50%, trên 50% và 100%. Theo quy mô, hình thành 3 loại khu công nghiệp: lớn, vừa và nhỏ. Các chỉ tiêu phân bổ quan trọng nhất có thé chon là diện tích tổng số doanh nghiệp, tổng số vốn đầu tư, tổng số lao động và tông giá trị gia tăng. Các khu công nghiệp lớn được thành lập phải có quyết định của Thủ tướng chính phủ.
Các khu công nghiệp vừa và nhỏ thuộc quyền quyết định của Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố. Trong giai đoạn đầu hiện nay ta chú trọng xây dựng các khu công nghiệp vừa và nhỏ dé sớm khai thác có hiệu quả. Theo trình độ kỹ thuật có thé phân biệt: - Các khu công nghiệp bình thường, sử dụng kỹ thuật hiện đại chưa nhiều. - Các khu công nghiệp cao, kỹ thuật hiện đại thuộc ngành công nghiệp mũi nhọn như công nghệ điện tử, công nghệ thông tin, công nghệ sinh học v.
làm đầu tàu cho sự phát triển công nghiệp, phục vụ cho mục tiêu phát triển kinh tế xã hội dài hạn. Theo chủ đầu tư, có thể chia thành 3 nhóm: - Các khu công nghiệp chỉ gồm các doanh nghiệp, dự án đầu tư trong nước. - Các khu công nghiệp hỗn hợp bao gồm các doanh nghiệp, dự án đầu tư trong nước và nước ngoài. - Các khu công nghiệp chỉ gồm các doanh nghiệp, các dự án 100% vốn đầu tư nước ngoài.
Theo lãnh thổ địa lý: phân chia các khu công nghiệp theo ba miền Bắc, Trung, Nam, theo các vùng kinh tế xã hội (hoặc theo các vùng kinh tế trọng điểm); và theo các tỉnh thành dé phục vụ cho việc khai thác thế mạnh của mỗi vùng, làm cho kinh tẾ xã hội của các vùng phát triển tương đối đồng đều, góp phần bao đảm nền kinh tế quốc dân phát triển bền vững. Quá trình phát triển kinh tế nói chung và công nghiệp nói riêng trong thế kỷ 21 sẽ đặt ra những yêu cầu mới, nhân vật mới, tạo ra những đặc trưng mới cho bộ mat các khu công nghiệp. Vai trò của KCN đối với sự phát triển của đất nước Trong bối cảnh Việt Nam tích cực chủ động hội nhập kinh tế quốc tẾ, phát triển khu công nghiệp là định hướng quan trọng của Đảng và Nhà nước ta. Thực tế cho thấy, vai trò của KCN là một trong những nền tảng của công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
Thúc đấy công nghiệp hoá, hiện đại hoá Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, các KCN đã trở thành động lực của sự phát triển. Theo số liệu của Vụ Quản lý các Khu kinh tế, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tính đến hết tháng 4 năm 2016, cả nước có 310 KCN được thành lập với tổng diện tích đất tự nhiên hơn 85,6 nghìn ha và 16 KKT được thành lập với tổng diện tích mặt đất và mặt nước là 814. Trong đó, diện tích đất KCN có thé cho thuê dat 57,8 nghìn ha, chiếm khoảng 66% tổng diện tích đất tự nhiên. Có 217 KCN đi vào hoạt động với tổng diện tích đất tự nhiên gan 58,6 nghin ha va 93 KCN đang trong giai đoạn đền bù giải phóng mặt bang và xây dựng co bản với tong diện tích đất tự nhiên hơn 27,1 nghìn ha.
Tổng diện tích đất công nghiệp đã cho thuê dat trên 27,5 nghìn ha, tỷ lệ lap đầy 48%, riêng các KCN đã đi vào hoạt động, ty lệ lap day đạt trên 69%. Tuy nền kinh tế thế giới và trong nước vẫn còn nhiều khó khăn, nhưng việc xây dựng các KCN vẫn tiếp tục phát triển. Tính chung trong 4 tháng đầu năm 2016, tổng số vốn đầu tư nước ngoài vào KCN tăng thêm 3,49 tỷ USD, chiếm 45% tông số lượt dự án và chiếm 66% tổng vốn đầu tư đăng ký mới và điều chỉnh tăng thêm của cả nước. Như vậy, tính đến cuối tháng 4 năm 2016, các KCN trong cả nước đã thu hút được 6.678 dự án có vốn đầu tư nước ngoài với tổng vốn đầu tư đăng ký hơn 146 tỷ USD va 6.957 dự án dau tư trong nước với tong vốn đăng ký xấp xi 1.175 nghìn tỷ đồng.
Các KCN được thành lập trên hầu hết các tỉnh, thành phố trên cả nước; được phân bố trên cơ sở phát huy lợi thế địa kinh tế, tiềm năng của các vùng kinh tế trọng điểm, đồng thời phân bố ở mức độ hợp lý một số KCN ở các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn hơn nhằm tạo điều kiện cho ngành công nghiệp địa phương từng bước phát triển. Các địa phương đạt kết quả khả quan trong thu hút đầu tư là thành phố Hồ Chí Minh và Đồng Nai. Có thể thấy, mục tiêu hàng đầu của các KCN đã đặt ra ngay từ giai đoạn đầu phát triển là thu hút vốn đầu tư, đặc biệt là đầu tư trực tiếp nước ngoai dé phuc vu su nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoa. Đến nay, về cơ bản các KCN đã thực hiện tốt mục tiêu này.
Các KCN đã thu hút được thêm khoảng 9 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài và 50.000 tỷ đồng vốn đầu tư trong nước, nâng tổng vốn đầu tư nước ngoài và đầu tư trong nước vào KCN đến cuối năm 2016 lên 109 tỷ USD và 600. Đóng góp lớn cho nền kinh tế Phát triển hạ tầng KCN trong đó có đầu tư nước ngoài đã tạo ra một mạng lưới các công trình kết cấu ha tang có giá trị lâu dài, góp phần hiện đại hoá hệ thống kết cấu hạ tầng trên cả nước. Phần lớn các KCN do nhà đầu tư nước ngoài làm chủ đầu tư đều cơ bản hoàn thành xây dựng kết cấu hạ tầng và đi vào hoạt động. Kết cấu hạ tầng các KCN vừa có tác dụng tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư thứ cấp trong việc triển khai nhanh dự án sản xuất kinh doanh, vừa góp phần cải thiện hệ thống kết cấu ha tầng chung, đặc biệt là hạ tầng nông thôn của các địa phương, phục vụ tích cực cho chuyên dịch cơ câu kinh tê của các địa phương và cả nước.
Vốn đầu tư nước ngoài có đóng góp không nhỏ vào tăng trưởng sản xuất công nghiệp, nâng cao giá trị xuất khẩu và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Thực tế cho thấy, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài trong các KCN đã có những đóng góp ngày càng lớn vào việc nâng cao giá trị gia tăng trong ngành công nghiệp. Tỷ trọng vốn FDI trong KCN chiếm khoảng 80% tổng vốn FDI dau tư vào ngành công nghiệp cả nước. Ngoài ra, qua vai trò của FDI trong KCN sức cạnh tranh của các doanh nghiệp KCN trên thị trường thế giới được nâng cao đáng kể trong thời gian qua, thé hiện ở giá trị xuất khâu của các doanh nghiệp KCN tăng đều qua các năm với tốc độ tăng bình quân cao hơn tốc độ tăng kim ngạch xuất khâu bình quân của cả nước.
Tỷ trong giá trị xuất khẩu của các doanh nghiệp KCN trong tổng kim ngạch xuất khâu của cả nước không ngừng tăng trong những năm gan đây. Doanh thu của các doanh nghiệp KCN (kê cả trong và ngoài nước) trong năm 2016 đạt 145 tỷ USD. Giá tri xuất khâu đạt khoảng 88 ty USD, giá trị nhập khẩu đạt 87 tỷ USD. Nộp ngân sách khoảng 105.
Đóng góp của KCN vào kim ngạch xuất khâu toàn quốc năm 2016 đạt khoảng 51%. Các KCN đã góp phần quan trọng trong việc giải quyết việc làm, tạo thu nhập cho người lao động, đào tạo nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Trong KCN sử dụng lao động có chuyên môn kỹ thuật phù hợp với công nghệ mới áp dụng vào sản xuất đạt trình độ khu vực và quốc tế, góp phan dao tao nguồn nhân lực cho Việt Nam dé hình thành đội ngũ lao động của nền công nghiệp hiện đại. Đến nay, nhiéu trường cao đăng hoặc cơ sở dạy đào tạo công nhân làm việc trong KCN đã được xây dựng.
Đặc biệt đã hình thành mô hình liên kết đảo tạo và sử dụng nhân lực giữa các khu công nghiệp và nhà trường, góp phần quan trọng giải quyết tình trạng thiếu nghiêm trọng lao động kỹ thuật hiện nay. Trong năm 2016, các KCN thu hút khoảng 250 nghìn lao động trực tiếp, nâng tổng số lao động làm việc trong KCN đến cuối năm 2016 vào khoảng 2,85 triệu lao động. QUAN LY MOI TRUONG TRONG CÁC KHU CÔNG NGHIỆP 1.