Chương Trình Kiểm Toán Hàng Tồn Kho Tại Công Ty TNHH Kiểm Toán DTL

Khám phá chương trình kiểm toán hàng tồn kho tại công ty TNHH Kiểm toán DTL, đảm bảo tính chính xác và minh bạch trong quản lý tài sản.

• Tác giả: Nguyễn Tuấn Vũ
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thanh Hồng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế - Tài Chính
• Chuyên ngành: Kế toán – Kiểm toán
• Đề tài: Chương Trình Kiểm Toán Hàng Tồn Kho Tại Công Ty TNHH Kiểm Toán DTL
• Loại tài liệu: khóa luận cử nhân
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Những vấn đề chung
• 1.1.1. Nội dung và đặc điểm
• 1.1.2. Tài khoản sử dụng
• 1.1.3. Mục tiêu kiểm toán
• 1.1.4. Chương trình kiểm toán hàng tồn kho
• 1.1.5. Kiểm soát nội bộ
• 1.1.6. Thực hiện các thử nghiệm cơ bản
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TẾ CHƯƠNG TRÌNH KIỂM TOÁN HÀNG TỒN KHO TẠI CÔNG TY TRÁCH NHIỆM HỮU HẠN KIỂM TOÁN DTL
• 2.1. Công ty kiểm toán DTL
• 2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.2. Sơ lược về công ty
• 2.1.3. Mục tiêu hoạt động
• 2.1.4. Các dịch vụ được cung cấp bởi DTL
• 2.1.5. Thành tựu đạt được
• 2.1.6. Định hướng hoạt động trong tương lai
• 2.1.7. Sơ đồ tổ chức của công ty
• 2.2. Chương trình kiểm toán hàng tồn kho tại DTL
• 2.2.1. Tìm hiểu về khách hàng
• 2.2.2. Kiểm toán hàng tồn kho
• 2.2.3. Công ty XYZ
• 2.2.4. Nhận xét chung
• 3. CHƯƠNG 3: NHẬN XÉT VÀ KIẾN NGHỊ VỀ CÔNG TY DTL VÀ CHƯƠNG TRÌNH KIỂM TOÁN HÀNG TỒN KHO
• 3.1. Về công ty kiểm toán DTL
• 3.2. Giải pháp kiến nghị
• 3.3. Về chương trình kiểm toán hàng tồn kho

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chương Trình Kiểm Toán Hàng Tồn Kho DTL Mới

Kiểm toán hàng tồn kho là một phần quan trọng trong quy trình kiểm toán báo cáo tài chính, đặc biệt tại các công ty có lượng hàng tồn kho lớn như Công ty TNHH Kiểm toán DTL. Hàng tồn kho thường chiếm tỷ trọng đáng kể trong tài sản ngắn hạn, do đó sai sót trong việc ghi nhận và đánh giá hàng tồn kho có thể ảnh hưởng lớn đến báo cáo tài chính. Kiểm toán viên cần am hiểu sâu sắc về các quy trình kế toán, kiểm soát nội bộ liên quan đến hàng tồn kho để phát hiện và ngăn chặn các sai phạm. Hoạt động này không chỉ đảm bảo tính trung thực của báo cáo tài chính mà còn giúp doanh nghiệp cải thiện hiệu quả quản lý hàng tồn kho, giảm thiểu rủi ro. VAS02 quy định rõ về cách ghi nhận và đánh giá hàng tồn kho. Sự tuân thủ chuẩn mực này là yếu tố then chốt trong kiểm toán. Kiểm toán hàng tồn kho không chỉ là một nhiệm vụ kiểm tra số liệu, mà còn là một quá trình đánh giá toàn diện các quy trình liên quan đến hàng tồn kho. Sự am hiểu và kinh nghiệm của kiểm toán viên đóng vai trò quyết định trong việc đảm bảo tính chính xác và đáng tin cậy của báo cáo tài chính.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Kiểm Toán Hàng Tồn Kho DTL

Hàng tồn kho có vai trò quan trọng trong việc phản ánh chính xác tình hình tài chính của doanh nghiệp. Sai sót trong kiểm kê, đánh giá hàng tồn kho có thể dẫn đến sai lệch lớn trong báo cáo lợi nhuận và bảng cân đối kế toán. Đặc biệt, đối với các doanh nghiệp lớn có nhiều loại hàng tồn kho khác nhau, công tác quản lý và kiểm soát trở nên phức tạp hơn. Kiểm toán hàng tồn kho giúp phát hiện các rủi ro tiềm ẩn như hàng tồn kho bị lỗi thời, hư hỏng, hoặc bị đánh cắp. Từ đó, doanh nghiệp có thể đưa ra các biện pháp khắc phục kịp thời, giảm thiểu thiệt hại tài chính. Hoạt động kiểm toán còn là cơ sở để đánh giá hiệu quả của hệ thống kiểm soát nội bộ, giúp doanh nghiệp cải thiện quy trình quản lý, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.

1.2. Mục Tiêu Chính Của Kiểm Toán Hàng Tồn Kho DTL

Mục tiêu chính của kiểm toán hàng tồn kho là xác minh tính hiện hữu, quyền sở hữu, tính đầy đủ, tính chính xác và việc đánh giá hàng tồn kho có tuân thủ các chuẩn mực kế toán hiện hành hay không. Kiểm toán viên phải thu thập đầy đủ bằng chứng thích hợp để chứng minh rằng hàng tồn kho thực tế tồn tại, thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp, và được ghi nhận đầy đủ trên sổ sách kế toán. Bên cạnh đó, việc kiểm tra tính chính xác của số liệu, đảm bảo sự phù hợp giữa sổ cái và sổ chi tiết cũng là một nhiệm vụ quan trọng. Hơn nữa, kiểm toán còn phải đánh giá phương pháp tính giá hàng tồn kho có phù hợp với chuẩn mực kế toán hay không, và doanh nghiệp có áp dụng nhất quán phương pháp này trong suốt kỳ kế toán hay không. Mục tiêu cuối cùng là đảm bảo thông tin về hàng tồn kho được trình bày một cách trung thực và hợp lý trên báo cáo tài chính.

II. Thách Thức Trong Kiểm Toán Hàng Tồn Kho Tại DTL Chi Tiết

Kiểm toán hàng tồn kho tại DTL đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là trong bối cảnh các doanh nghiệp ngày càng đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng quy mô hoạt động. Việc kiểm kê số lượng lớn hàng tồn kho, phân bổ ở nhiều địa điểm khác nhau, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các kiểm toán viên và nhân viên của doanh nghiệp. Sự phức tạp của quy trình sản xuất, lưu trữ và vận chuyển hàng hóa cũng gây khó khăn cho việc xác minh tính chính xác của số liệu. Hơn nữa, việc đánh giá giá trị hàng tồn kho, đặc biệt là hàng hóa bị lỗi thời, hư hỏng, đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về thị trường và ngành nghề kinh doanh của doanh nghiệp. Rủi ro gian lận trong quản lý hàng tồn kho, như biển thủ, trộm cắp, hoặc khai khống số lượng, cũng là một thách thức lớn đối với kiểm toán viên. Do đó, kiểm toán viên cần áp dụng các phương pháp kiểm tra phù hợp, kết hợp giữa kiểm tra chứng từ và kiểm tra thực tế, để phát hiện và ngăn chặn các hành vi gian lận.

2.1. Khó khăn trong Kiểm Kê Thực Tế Hàng Tồn Kho DTL

Kiểm kê thực tế hàng tồn kho là một trong những công đoạn quan trọng nhất của quy trình kiểm toán. Tuy nhiên, công đoạn này thường gặp nhiều khó khăn do số lượng hàng tồn kho lớn, chủng loại đa dạng, và phân bổ ở nhiều địa điểm khác nhau. Việc đếm và xác minh từng loại hàng hóa đòi hỏi sự tỉ mỉ, cẩn thận, và tốn nhiều thời gian. Bên cạnh đó, việc kiểm kê hàng hóa có đặc tính đặc biệt, như hàng đông lạnh, hàng dễ vỡ, hoặc hàng có giá trị cao, đòi hỏi các biện pháp bảo quản và kiểm tra đặc biệt. Hơn nữa, việc kiểm kê hàng hóa đang trong quá trình sản xuất dở dang cũng gặp nhiều khó khăn do khó xác định được giá trị và số lượng chính xác. Để vượt qua những khó khăn này, kiểm toán viên cần có kế hoạch kiểm kê chi tiết, phân công công việc rõ ràng, và sử dụng các công cụ hỗ trợ kiểm kê hiện đại.

2.2. Đánh Giá Rủi Ro Gian Lận Trong Quản Lý Hàng Tồn Kho DTL

Rủi ro gian lận trong quản lý hàng tồn kho là một trong những mối quan tâm hàng đầu của kiểm toán viên. Các hành vi gian lận có thể bao gồm biển thủ hàng hóa, trộm cắp, khai khống số lượng, hoặc che giấu hàng hóa bị lỗi thời, hư hỏng. Việc phát hiện các hành vi gian lận này đòi hỏi kiểm toán viên phải có sự nhạy bén, kinh nghiệm, và sử dụng các kỹ thuật điều tra phù hợp. Kiểm toán viên cần đánh giá rủi ro gian lận dựa trên các yếu tố như môi trường kiểm soát, quy trình quản lý hàng tồn kho, và thái độ của nhân viên liên quan. Đồng thời, cần thực hiện các thủ tục kiểm tra bổ sung, như đối chiếu số liệu giữa các bộ phận, kiểm tra đột xuất kho hàng, và phỏng vấn nhân viên, để phát hiện các dấu hiệu gian lận.

III. Hướng Dẫn Chi Tiết Quy Trình Kiểm Toán Hàng Tồn Kho DTL

Quy trình kiểm toán hàng tồn kho tại DTL thường bao gồm nhiều giai đoạn, từ lập kế hoạch kiểm toán, đánh giá rủi ro, thực hiện các thủ tục kiểm tra, đến lập báo cáo kiểm toán. Kế hoạch kiểm toán cần xác định rõ phạm vi, mục tiêu, và phương pháp kiểm toán. Đánh giá rủi ro giúp kiểm toán viên tập trung vào các lĩnh vực có rủi ro cao, như hàng hóa có giá trị lớn, hàng hóa dễ bị hư hỏng, hoặc hàng hóa có tính thanh khoản kém. Các thủ tục kiểm tra có thể bao gồm kiểm tra chứng từ, kiểm kê thực tế, đối chiếu số liệu, và phỏng vấn nhân viên. Báo cáo kiểm toán cần trình bày rõ kết quả kiểm toán, ý kiến của kiểm toán viên về tính trung thực và hợp lý của thông tin về hàng tồn kho, và các khuyến nghị cải thiện quy trình quản lý hàng tồn kho.

3.1. Lập Kế Hoạch Kiểm Toán Hàng Tồn Kho DTL

Lập kế hoạch kiểm toán là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong quy trình kiểm toán. Kế hoạch cần xác định rõ phạm vi kiểm toán (kiểm toán toàn bộ hay chỉ kiểm toán một số loại hàng hóa), mục tiêu kiểm toán (xác minh tính hiện hữu, quyền sở hữu, tính đầy đủ, tính chính xác, và việc đánh giá hàng tồn kho), và phương pháp kiểm toán (sử dụng phương pháp kiểm tra chứng từ, kiểm kê thực tế, đối chiếu số liệu, hay kết hợp các phương pháp). Bên cạnh đó, kế hoạch cần xác định thời gian kiểm toán, nguồn lực cần thiết, và phân công công việc cho các thành viên trong nhóm kiểm toán. Kế hoạch kiểm toán cần được xây dựng dựa trên sự hiểu biết về doanh nghiệp, ngành nghề kinh doanh, và hệ thống kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp.

3.2. Thực Hiện Kiểm Kê Thực Tế Hàng Tồn Kho DTL Bước Quan Trọng

Kiểm kê thực tế là việc kiểm toán viên trực tiếp đếm và xác minh số lượng hàng tồn kho có trên thực tế. Thực hiện kiểm kê cần có sự tham gia của nhân viên kho và nhân viên kế toán của doanh nghiệp. Kiểm toán viên cần đối chiếu số liệu kiểm kê thực tế với số liệu trên sổ sách kế toán để phát hiện các sai lệch. Nếu có sai lệch, cần tìm hiểu nguyên nhân và thực hiện các thủ tục kiểm tra bổ sung để xác minh tính chính xác của số liệu. Kiểm kê thực tế cần được thực hiện một cách cẩn thận, tỉ mỉ, và tuân thủ các quy trình kiểm kê đã được thiết lập.

3.3. Thủ Tục Đánh Giá Hàng Tồn Kho Tại DTL

Kiểm toán viên cần đánh giá xem doanh nghiệp có áp dụng phương pháp tính giá hàng tồn kho phù hợp với chuẩn mực kế toán hay không, và có áp dụng nhất quán phương pháp này trong suốt kỳ kế toán hay không. Kiểm tra các chứng từ liên quan đến việc mua hàng, sản xuất, và bán hàng để xác minh tính chính xác của giá gốc hàng tồn kho. Bên cạnh đó, kiểm toán viên cần đánh giá xem doanh nghiệp có lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho đầy đủ và hợp lý hay không. Đánh giá này dựa trên cơ sở xem xét các yếu tố như hàng hóa bị lỗi thời, hư hỏng, hoặc giá bán giảm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Kiểm Toán Hàng Tồn Kho Tại DTL Ví Dụ

Để minh họa rõ hơn quy trình kiểm toán hàng tồn kho tại DTL, có thể xem xét một ví dụ cụ thể về việc kiểm toán hàng tồn kho của một công ty sản xuất. Trong trường hợp này, kiểm toán viên sẽ tiến hành kiểm tra các quy trình sản xuất, lưu trữ, và kiểm kê hàng tồn kho của công ty. Ví dụ: họ sẽ kiểm tra xem công ty có quy trình kiểm soát chặt chẽ đối với việc nhập, xuất, và sử dụng nguyên vật liệu hay không. Họ cũng sẽ kiểm tra xem công ty có thực hiện kiểm kê định kỳ và có đối chiếu số liệu giữa các bộ phận hay không. Ngoài ra, kiểm toán viên sẽ kiểm tra xem công ty có đánh giá giá trị hàng tồn kho một cách hợp lý hay không, và có lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho đầy đủ hay không. Dựa trên kết quả kiểm tra, kiểm toán viên sẽ đưa ra ý kiến về tính trung thực và hợp lý của thông tin về hàng tồn kho của công ty.

4.1. Case Study Kiểm Toán Hàng Tồn Kho Công Ty Sản Xuất A

Công ty A là một công ty sản xuất lớn, có nhiều loại hàng tồn kho khác nhau, bao gồm nguyên vật liệu, sản phẩm dở dang, và thành phẩm. Kiểm toán tại công ty này đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về quy trình sản xuất và quản lý hàng tồn kho. Kiểm toán viên đã tiến hành kiểm tra các quy trình nhập, xuất, và sử dụng nguyên vật liệu, kiểm tra quy trình kiểm kê định kỳ, và đánh giá phương pháp tính giá hàng tồn kho của công ty. Qua đó, phát hiện một số sai sót trong việc ghi nhận và đánh giá hàng tồn kho, như việc không lập dự phòng giảm giá cho một số hàng hóa bị lỗi thời.

4.2. Phân Tích Kết Quả Kiểm Toán và Đề Xuất Giải Pháp DTL

Dựa trên kết quả kiểm toán tại Công ty A, kiểm toán viên đã đưa ra một số đề xuất cải thiện quy trình quản lý hàng tồn kho. Đề xuất: công ty nên thiết lập quy trình kiểm kê định kỳ chặt chẽ hơn, đảm bảo việc kiểm kê được thực hiện đầy đủ và chính xác. Bên cạnh đó, công ty nên đánh giá lại giá trị hàng tồn kho một cách thường xuyên hơn, và lập dự phòng giảm giá cho các hàng hóa bị lỗi thời, hư hỏng. Kiểm toán viên cũng khuyến nghị công ty nên tăng cường kiểm soát nội bộ đối với việc nhập, xuất, và sử dụng nguyên vật liệu, để ngăn chặn các hành vi gian lận.

V. Kết Luận và Triển Vọng Chương Trình Kiểm Toán DTL

Chương trình kiểm toán hàng tồn kho tại DTL đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính trung thực và hợp lý của báo cáo tài chính của các doanh nghiệp. Mặc dù đối mặt với nhiều thách thức, DTL đã xây dựng một quy trình kiểm toán bài bản và hiệu quả. Kết luận: việc áp dụng các chuẩn mực kế toán quốc tế, sử dụng các công cụ hỗ trợ kiểm toán hiện đại, và đào tạo đội ngũ kiểm toán viên chuyên nghiệp là những yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng kiểm toán. Triển vọng: trong tương lai, chương trình kiểm toán hàng tồn kho tại DTL cần tiếp tục được hoàn thiện và cập nhật, để đáp ứng với sự thay đổi của môi trường kinh doanh và các quy định pháp luật.

5.1. Đề Xuất Cải Tiến Chương Trình Kiểm Toán Hàng Tồn Kho DTL

Để nâng cao hiệu quả chương trình kiểm toán hàng tồn kho, DTL có thể xem xét một số đề xuất cải tiến sau: tăng cường đào tạo cho kiểm toán viên về các phương pháp kiểm toán hiện đại, đặc biệt là các kỹ thuật kiểm toán dựa trên dữ liệu; đầu tư vào các công cụ hỗ trợ kiểm toán hiện đại, như phần mềm phân tích dữ liệu và phần mềm kiểm kê kho hàng; xây dựng một hệ thống đánh giá rủi ro hàng tồn kho chi tiết và toàn diện; và tăng cường phối hợp với các bộ phận khác trong công ty, như bộ phận tư vấn và bộ phận thuế.

5.2. Tương Lai Của Kiểm Toán Hàng Tồn Kho Trong Bối Cảnh Số Hóa

Trong bối cảnh số hóa, kiểm toán hàng tồn kho sẽ ngày càng trở nên phức tạp hơn, nhưng cũng mở ra nhiều cơ hội mới. Các công nghệ mới, như trí tuệ nhân tạo (AI), học máy (Machine Learning), và blockchain, có thể được sử dụng để tự động hóa các quy trình kiểm toán, phân tích dữ liệu, và phát hiện gian lận. Đồng thời, kiểm toán viên cần phải nâng cao kỹ năng phân tích dữ liệu và kỹ năng sử dụng các công nghệ mới, để có thể thực hiện kiểm toán một cách hiệu quả và chính xác trong môi trường số.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường và tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế sau khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), hoạt động kiểm toán độc lập đóng vai trò trung gian xác nhận độ tin cậy của thông tin tài chính, tạo cơ sở cho các quyết định đầu tư và giao dịch kinh tế. Các quy định quản lý nhà nước bắt buộc báo cáo tài chính năm của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán, tổ chức tín dụng và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) phải được kiểm toán bởi các tổ chức kiểm toán độc lập.

Khóa luận cử nhân kinh tế của tác giả Nguyễn Tuấn Vũ tập trung vào quy trình kiểm toán khoản mục hàng tồn kho. Lý do lựa chọn đề tài xuất phát từ các đặc điểm trọng yếu của khoản mục này trong thực tế:

• Hàng tồn kho thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tài sản ngắn hạn của doanh nghiệp thương mại và sản xuất; do đó, các sai lệch tại khoản mục này có tác động trọng yếu đến tính trung thực và hợp lý của toàn bộ báo cáo tài chính.
• Hàng tồn kho có mối quan hệ trực tiếp với giá vốn hàng bán và ảnh hưởng đồng thời đến cả Bảng cân đối kế toán lẫn Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.
• Khoản mục hàng tồn kho chứa đựng nhiều rủi ro kiểm toán cao do tính chất nhạy cảm với gian lận (biển thủ, mất mát), rủi ro hư hỏng, lỗi thời và tính phức tạp trong việc xác định giá trị thuần có thể thực hiện được (NRV) cũng như việc phân bổ chi phí sản xuất.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài gồm:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về kế toán và quy trình kiểm toán hàng tồn kho theo hệ thống Chuẩn mực Kế toán Việt Nam và Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam.
2. Tìm hiểu, mô tả và phân tích thực tế chương trình kiểm toán hàng tồn kho đang được áp dụng tại Công ty TNHH Kiểm toán DTL.
3. Phân tích trường hợp áp dụng thực tế chương trình kiểm toán hàng tồn kho của DTL đối với khách hàng cụ thể là Công ty Cổ phần XYZ cho niên độ tài chính kết thúc ngày 31/12/2011.
4. Đánh giá sự tương đồng và khác biệt giữa lý thuyết kiểm toán với thực tiễn, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện chương trình kiểm toán hàng tồn kho tại Công ty TNHH Kiểm toán DTL.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Chương trình kiểm toán khoản mục hàng tồn kho trong kiểm toán báo cáo tài chính.
• Không gian nghiên cứu: Công ty TNHH Kiểm toán DTL (thành viên tập đoàn kiểm toán quốc tế Crowe Horwath) và khách hàng thực tế là Công ty Cổ phần XYZ (doanh nghiệp kinh doanh thương mại may mặc tại TP. Hồ Chí Minh).
• Thời gian nghiên cứu: Dữ liệu kiểm toán thực tế niên độ tài chính năm 2011, được thực hiện trong đợt thực tập 3 tháng của tác giả vào năm 2012.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên các quy định pháp lý, chế độ kế toán và chuẩn mực kiểm toán hiện hành tại Việt Nam:

• Chuẩn mực Kế toán Việt Nam số 02 (VAS 02) – Hàng tồn kho: Quy định về nguyên tắc ghi nhận hàng tồn kho theo giá gốc hoặc giá trị thuần có thể thực hiện được (nếu thấp hơn); các phương pháp tính giá trị hàng tồn kho (Thực tế đích danh, Bình quân gia quyền, Nhập trước xuất trước - FIFO, Nhập sau xuất trước - LIFO); phương pháp hạch toán (Kê khai thường xuyên, Kiểm kê định kỳ); và nguyên tắc trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho.
• Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam số 501 (VSA 501) – Bằng chứng kiểm toán bổ sung đối với các khoản mục và sự kiện đặc biệt: Quy định trách nhiệm bắt buộc của kiểm toán viên trong việc chứng kiến kiểm kê hiện vật khi hàng tồn kho là khoản mục trọng yếu.
• Hệ thống tài khoản kế toán áp dụng cho hàng tồn kho: Tài khoản 151 (Hàng mua đang đi trên đường), TK 152 (Nguyên liệu, vật liệu), TK 153 (Công cụ, dụng cụ), TK 154 (Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang), TK 157 (Hàng gửi đi bán), TK 159 (Dự phòng giảm giá hàng tồn kho).
• Hệ thống cơ sở dẫn liệu kiểm toán: Hiện hữu (E - Existence), Đầy đủ (C - Completeness), Quyền và nghĩa vụ/sở hữu, Ghi chép chính xác (A - Accuracy), Đánh giá (V - Valuation), Trình bày và công bố.

Phương pháp nghiên cứu được tác giả áp dụng bao gồm:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết: Hệ thống hóa các quy định chuẩn mực và lý luận kiểm toán tài chính.
• Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn Ban Giám đốc, Kế toán trưởng và nhân viên kế toán của đơn vị được kiểm toán để tìm hiểu hệ thống kiểm soát nội bộ và quy trình luân chuyển chứng từ.
• Phương pháp quan sát và kiểm tra thực tế (Walk-through test): Quan sát quy trình kiểm kê hiện vật, quan sát sự phân chia trách nhiệm và kiểm tra dấu vết kiểm soát trên hồ sơ, chứng từ.
• Phương pháp phân tích số liệu: Thực hiện so sánh biến động số dư, phân tích tỷ suất vòng quay hàng tồn kho, tỷ lệ lãi gộp và cơ cấu chi phí.
• Phương pháp kiểm tra chi tiết: Đối chiếu số liệu giữa sổ cái, sổ chi tiết, bảng cân đối số phát sinh, hóa đơn nhà cung cấp, phiếu nhập kho, phiếu xuất kho, hợp đồng kinh tế và biên bản kiểm kê.

Nguồn dữ liệu nghiên cứu là các hồ sơ kiểm toán, giấy tờ làm việc, báo cáo tài chính và báo cáo xuất nhập tồn của Công ty Cổ phần XYZ do Công ty TNHH Kiểm toán DTL cung cấp.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về kiểm toán hàng tồn kho

Chương 1 trình bày hệ thống lý thuyết về kế toán và quy trình kiểm toán khoản mục hàng tồn kho trong doanh nghiệp.

Nội dung lý thuyết	Chi tiết quy định theo VAS 02 và lý luận kiểm toán
Khái niệm & Ghi nhận	Hàng tồn kho là tài sản giữ để bán, đang sản xuất dở dang hoặc nguyên vật liệu, công cụ dùng cho sản xuất kinh doanh; được ghi nhận ban đầu theo giá gốc.
Đánh giá cuối kỳ	So sánh giá gốc với giá trị thuần có thể thực hiện được (NRV); lập dự phòng giảm giá khi NRV thấp hơn giá gốc trên cơ sở từng mặt hàng.
Phương pháp hạch toán	Kê khai thường xuyên (theo dõi liên tục xuất - nhập - tồn) hoặc Kiểm kê định kỳ (tính giá trị xuất dựa trên kết quả kiểm đếm cuối kỳ).
Phương pháp tính giá	Gồm 4 phương pháp: Thực tế đích danh, Bình quân gia quyền, Nhập trước xuất trước (FIFO), Nhập sau xuất trước (LIFO).
Mục tiêu kiểm toán	Xác minh 6 cơ sở dẫn liệu: Hiện hữu, Quyền sở hữu, Đầy đủ, Chính xác, Đánh giá, Trình bày và công bố.

Quy trình kiểm toán hàng tồn kho được xây dựng qua hai giai đoạn:

1. Đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ (KSNB): Tìm hiểu KSNB thông qua bảng câu hỏi, lưu đồ hoặc bảng tường thuật; thực hiện thử nghiệm walk-through; đánh giá rủi ro kiểm soát (CR); thực hiện thử nghiệm kiểm soát đối với chu trình mua hàng, hệ thống kế toán chi phí (nguyên vật liệu, nhân công, chi phí sản xuất chung) và hệ thống sổ chi tiết.
2. Thực hiện các thử nghiệm cơ bản:
   • Thủ tục phân tích: So sánh số dư hàng tồn kho theo từng nhóm với năm trước trên Biểu chỉ đạo; so sánh số vòng quay hàng tồn kho; phân tích tỷ lệ lãi gộp; phân tích biến động giá trị mua hàng theo tháng; so sánh giá thành đơn vị thực tế với kế hoạch/kỳ trước; phân tích cơ cấu chi phí sản xuất; so sánh chi phí thực tế với chi phí tiêu chuẩn.
   • Thử nghiệm chi tiết: Lập kế hoạch và chứng kiến kiểm kê hiện vật (VSA 501); gửi thư xác nhận hàng gửi kho ngoài; kiểm tra việc định giá và lập dự phòng giảm giá; kiểm tra việc chia cắt niên độ (cut-off); kiểm tra nghiệp vụ mua hàng sau ngày kết thúc niên độ; kiểm tra số dư đầu kỳ đối với hợp đồng kiểm toán năm đầu tiên; kiểm tra việc trình bày thông tin cầm cố, thế chấp trên thuyết minh báo cáo tài chính.

Chương 2: Thực tế chương trình kiểm toán hàng tồn kho tại Công ty TNHH Kiểm toán DTL

Chương 2 giới thiệu tổng quan về Công ty TNHH Kiểm toán DTL (thành lập tháng 7/2001, gia nhập mạng lưới quốc tế Crowe Horwath tháng 9/2002, quy mô 200 nhân viên với 22 kiểm toán viên có chứng chỉ CPA Việt Nam tại văn phòng TP.HCM và Hà Nội).

Tác giả phân tích chương trình kiểm toán mẫu của DTL và việc áp dụng thực tế tại khách hàng là Công ty Cổ phần XYZ:

• Thông tin đơn vị được kiểm toán (Công ty XYZ): Thành lập theo Giấy chứng nhận ĐKKD số 0309587538 ngày 21/11/2009 do Sở Kế hoạch và Đầu tư TP.HCM cấp; trụ sở tại số 6 đường Đặng Trần Côn, TP.HCM; hoạt động trong lĩnh vực thương mại (bán buôn, bán lẻ hàng may mặc, may sẵn, giày dép, đồ ngũ kim; không có hoạt động sản xuất). Năm tài chính từ 01/01 đến 31/12/2011; hạch toán theo hình thức Nhật ký chung, phương pháp kê khai thường xuyên, tính giá hàng tồn kho theo phương pháp bình quân gia quyền.

Bước kiểm toán tại DTL	Thủ tục thực hiện cụ thể tại Công ty Cổ phần XYZ	Cơ sở dẫn liệu thỏa mãn
Tìm hiểu & Đánh giá KSNB	Phỏng vấn Kế toán trưởng và nhân viên kế toán; quan sát quy trình phê duyệt mua hàng và ghi nhận chứng từ; đánh giá KSNB đạt mức tin cậy.	Đánh giá sơ bộ rủi ro kiểm soát
Thủ tục phân tích	So sánh số dư hàng tồn kho năm 2011 so với năm 2010 (phát hiện số dư tăng cao do nhập lượng lớn hàng vào cuối năm); tính toán và so sánh số vòng quay hàng tồn kho.	Đầy đủ, Phát sinh, Đánh giá
Biểu chỉ đạo (Lead schedule)	Đối chiếu số liệu đầu kỳ từ Báo cáo kiểm toán năm trước, số cuối kỳ từ Bảng cân đối phát sinh, sổ cái và thuyết minh BCTC.	Đầy đủ, Chính xác, Trình bày và công bố
Kiểm tra kiểm kê thực tế	DTL trực tiếp tham gia kiểm đếm; đối chiếu biên bản kiểm đếm của DTL với biên bản kiểm kê và Báo cáo xuất nhập tồn tháng 12/2011 của công ty.	Hiện hữu, Đầy đủ, Chính xác
Đánh giá giá trị hàng tồn kho	Chọn 3 mẫu hàng hóa có giá trị lớn từ bảng kê tồn kho; đối chiếu đơn giá ghi nhận với hóa đơn mua hàng của nhà cung cấp và hợp đồng kinh tế.	Đánh giá
Đánh giá dự phòng giảm giá	Rà soát Báo cáo xuất nhập tồn Quý 4/2011; lọc các mặt hàng tồn đọng từ đầu quý chưa bán được; phỏng vấn Kế toán trưởng/Giám đốc kinh doanh; đối chiếu hóa đơn bán hàng sau ngày kết thúc niên độ để xác định NRV.	Đánh giá
Ước tính lại giá xuất kho	Tính toán lại đơn giá xuất kho tháng 12/2011 theo phương pháp bình quân gia quyền từ file Excel xuất nhập tồn; đối chiếu với giá vốn doanh nghiệp đã ghi nhận.	Đánh giá
Kiểm tra nghiệp vụ mua hàng	Chọn mẫu các nghiệp vụ mua hàng lớn phát sinh trong năm; đối chiếu hóa đơn, phiếu nhập kho có chữ ký phê duyệt với sổ mua hàng và sổ cái.	Đầy đủ, Chính xác, Hiện hữu
Kiểm tra cắt niên độ (Cut-off)	Chọn 3 nghiệp vụ mua hàng trước và 3 nghiệp vụ sau ngày 31/12/2011; kiểm tra ngày trên hóa đơn, phiếu nhập kho để xác định tính đúng kỳ.	Chính xác, Đầy đủ

Tác giả đưa ra nhận xét so sánh giữa thực tế tại DTL với lý thuyết kiểm toán:

• Về cỡ mẫu kiểm toán: Lý thuyết yêu cầu xác định cỡ mẫu dựa trên công thức toán học/mô hình thống kê theo mức rủi ro và sai số có thể chấp nhận; trong thực tế tại DTL, kiểm toán viên chủ yếu chọn mẫu dựa trên xét đoán và kinh nghiệm chuyên môn (thường chọn cố định 3 mẫu có giá trị lớn hoặc bất thường).
• Về tìm hiểu KSNB: Tại DTL, việc thu thập thông tin KSNB chủ yếu thực hiện qua phỏng vấn và quan sát trực tiếp, chưa thiết lập đầy đủ hệ thống bảng câu hỏi chi tiết riêng biệt cho từng loại hình khách hàng.
• Về xử lý dữ liệu: Thực tế kiểm toán phát sinh các trở ngại về dữ liệu kế toán của khách hàng (lỗi phần mềm, không xuất được dữ liệu ra Excel, sai sót số liệu), đòi hỏi kiểm toán viên phải linh hoạt điều chỉnh kỹ thuật thu thập bằng chứng.

Chương 3: Nhận xét và kiến nghị về Công ty DTL và chương trình kiểm toán hàng tồn kho

Dựa trên kết quả khảo sát thực tế, tác giả tổng kết các nhận xét và đưa ra nhóm kiến nghị hoàn thiện:

1. Về phía Công ty TNHH Kiểm toán DTL:
   • Ưu điểm: Áp dụng chương trình kiểm toán đồng bộ theo chuẩn mực quốc tế của tập đoàn Crowe Horwath, hồ sơ làm việc được tổ chức khoa học, biểu chỉ đạo rõ ràng.
   • Hạn chế: Việc đánh giá KSNB còn mang tính hình thức do thời gian tiếp cận khách hàng ngắn; phần lớn khách hàng của công ty là doanh nghiệp vừa và nhỏ có KSNB chưa hoàn thiện.
   • Kiến nghị: Hoàn thiện bảng câu hỏi kiểm soát nội bộ chuyên biệt; tổ chức các chương trình đào tạo nghiệp vụ thường xuyên cho trợ lý kiểm toán; nâng cấp phần mềm và công cụ hỗ trợ trích xuất dữ liệu kế toán.
2. Về chương trình kiểm toán hàng tồn kho:
   • Ưu điểm: Các thủ tục phân tích và thử nghiệm chi tiết được thiết kế bao quát hầu hết các cơ sở dẫn liệu trọng yếu.
   • Hạn chế: Quy trình chọn mẫu phụ thuộc nhiều vào xét đoán cá nhân của KTV; thủ tục kiểm tra giá trị thuần có thể thực hiện được (NRV) đối với hàng tồn đọng còn thiếu hướng dẫn cụ thể khi khách hàng không bán được hàng sau niên độ.
   • Kiến nghị: Xây dựng quy định cụ thể về phương pháp chọn mẫu thống kê kết hợp với xét đoán chuyên môn; bổ sung quy trình hướng dẫn đánh giá trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho chi tiết theo từng ngành hàng; thiết lập chương trình kiểm toán phân tách rõ giữa doanh nghiệp thương mại và doanh nghiệp sản xuất.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả cụ thể:

• Mô tả toàn diện quy trình kiểm toán hàng tồn kho thực tế tại Công ty TNHH Kiểm toán DTL từ khâu lập kế hoạch, đánh giá kiểm soát nội bộ, thực hiện thủ tục phân tích đến triển khai 7 thử nghiệm chi tiết.
• Cung cấp minh chứng thực nghiệm thông qua bộ hồ sơ kiểm toán khoản mục hàng tồn kho của Công ty Cổ phần XYZ cho năm tài chính kết thúc ngày 31/12/2011, bao gồm cách lập biểu chỉ đạo, biên bản kiểm đếm thực tế, bảng tính ước tính lại giá xuất kho theo phương pháp bình quân gia quyền và kỹ thuật kiểm tra chia cắt niên độ với 6 mẫu trước/sau ngày 31/12.
• Chỉ rõ khoảng cách giữa lý thuyết kiểm toán học thuật và thực tiễn hành nghề tại các công ty kiểm toán độc lập tại Việt Nam, đặc biệt là trong kỹ thuật chọn mẫu kiểm toán và phương pháp đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu trường hợp điển hình (case study) trong khóa luận chỉ áp dụng tại một doanh nghiệp thương mại thuần túy (Công ty Cổ phần XYZ - ngành may mặc, giày dép), do đó chưa phản ánh được các thử nghiệm kiểm toán chuyên sâu đối với chi phí sản xuất dở dang (TK 154), tính giá thành và phân bổ chi phí sản xuất chung vốn chỉ phát sinh tại các doanh nghiệp sản xuất.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi nghiên cứu thực tế sang các loại hình doanh nghiệp sản xuất công nghiệp, xây lắp hoặc doanh nghiệp có các mặt hàng tồn kho đặc thù (hàng gửi gia công, hàng đang đi trên đường, hàng hóa bất động sản).

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán đang thực hiện khóa luận tốt nghiệp hoặc tìm hiểu về quy trình kiểm toán báo cáo tài chính thực tế.
• Trợ lý kiểm toán mới vào nghề tại các công ty kiểm toán độc lập, đặc biệt là phương pháp lập Biểu chỉ đạo hàng tồn kho, quy trình tham gia chứng kiến kiểm kê, kỹ thuật kiểm tra cắt niên độ mua hàng và thủ tục soát xét dự phòng giảm giá hàng tồn kho theo VAS 02 và VSA 501.

Câu hỏi thường gặp

1. Đơn vị được lựa chọn làm tình huống kiểm toán thực tế trong khóa luận là công ty nào? Đó là Công ty Cổ phần XYZ, thành lập ngày 21/11/2009 (Giấy chứng nhận ĐKKD số 0309587538 do Sở KH&ĐT TP.HCM cấp), trụ sở tại số 6 Đặng Trần Côn, TP.HCM, hoạt động trong lĩnh vực thương mại bán buôn, bán lẻ hàng may mặc, may sẵn, giày dép và đồ ngũ kim.

2. Phương pháp hạch toán và tính giá hàng tồn kho của Công ty Cổ phần XYZ được quy định như thế nào? Công ty Cổ phần XYZ áp dụng phương pháp kê khai thường xuyên để theo dõi hàng tồn kho và sử dụng phương pháp bình quân gia quyền để xác định giá trị hàng tồn kho xuất kho và tồn kho cuối kỳ.

3. Tại sao kiểm toán viên DTL phải thực hiện thủ tục ước tính lại giá xuất kho tại Công ty XYZ? Kiểm toán viên ước tính lại đơn giá xuất kho tháng 12/2011 theo phương pháp bình quân gia quyền từ bảng xuất nhập tồn để đối chiếu với giá trị đơn vị đã ghi nhận, nhằm phát hiện khả năng khai khống hoặc khai thiếu giá vốn hàng bán, qua đó thỏa mãn cơ sở dẫn liệu về đánh giá.

4. Quy trình kiểm tra việc chia cắt niên độ (cut-off) mua hàng tại DTL được thực hiện như thế nào? Kiểm toán viên chọn 3 nghiệp vụ mua hàng trước và 3 nghiệp vụ mua hàng sau ngày kết thúc niên độ (31/12/2011), kiểm tra các chứng từ gốc như hóa đơn nhà cung cấp, phiếu nhập kho, hợp đồng mua hàng để xác định chính xác thời điểm chuyển giao quyền sở hữu và rủi ro, đảm bảo các nghiệp vụ được ghi nhận đúng niên độ kế toán.

5. Điểm khác biệt lớn nhất giữa lý thuyết kiểm toán và thực tế tại DTL trong khâu chọn mẫu là gì? Theo lý thuyết, kiểm toán viên phải tính toán quy mô mẫu dựa trên các công thức thống kê; tuy nhiên trong thực tế tại DTL, kiểm toán viên chủ yếu chọn mẫu dựa trên kinh nghiệm và xét đoán chuyên môn (thường chọn cố định khoảng 3 mẫu trọng yếu hoặc bất thường) do giới hạn về thời gian cuộc kiểm toán.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Tuấn Vũ đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về kế toán và kiểm toán hàng tồn kho theo VAS 02 và VSA 501, đồng thời mô tả chi tiết chương trình kiểm toán thực tế tại Công ty TNHH Kiểm toán DTL. Thông qua tình huống kiểm toán tại Công ty Cổ phần XYZ cho niên độ tài chính năm 2011, đề tài đã làm rõ trình tự thực hiện các thủ tục phân tích và thử nghiệm chi tiết trên hồ sơ thực tế. Các nhận xét và kiến nghị trong công trình cung cấp những giải pháp thiết thực nhằm hoàn thiện quy trình kiểm toán hàng tồn kho tại doanh nghiệp kiểm toán độc lập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Những vấn đề chung 1. Nội dung và đặc điểm 1. Khái niệm hàng tồn kho Theo VAS 02, hàng tồn kho của doanh nghiệp là những tài sản: Được giữ để bán trong kỳ sản xuất, kinh doanh bình thường; Đang trong quá trình sản xuất, kinh doanh dở dang; Nguyên liệu, vật liệu, công cụ, dụng cụ để sử dụng trong quá trình sản xuất, kinh doanh hoặc cung cấp dịch vụ.

Bao gồm: Hàng hóa mua về để bán: Hàng hóa tồn kho, hàng mua đang đi trên đường, hàng gửi đi bán, hàng hóa gửi đi gia công chế biến, hàng hóa bất động sản. Thành phẩm tồn kho và thành phẩm gửi đi bán; Sản phẩm dở dang: Sản phẩm chưa hoàn thành và sản phẩm hoàn thành chưa làm thủ tục nhập kho thành phẩm; Nguyên liệu, vật liệu, vật liệu nhập khẩu để sản xuất, gia công hàng xuất khẩu và thành phẩm, hàng hóa được lưu giữ tại kho của doanh nghiệp Chi phí dịch vụ dở dang. Ghi nhận hàng tồn kho Hàng tồn kho được ghi nhận theo giá gốc. Trường hợp giá trị thuần có thể thực hiện được thấp hơn giá gốc thì phải tính theo giá trị thuần có thể thực hiện được.

Trong đó: Giá gốc hàng tồn kho bao gồm: Chi phí mua, chi phí chế biến và các chi phí liên quan trực tiếp khác phát sinh để có được hàng tồn kho ở địa điểm và trạng thái hiện tại. Giá trị thuần có thể thực hiện được: Là giá bán ước tính của hàng tồn kho trong kỳ sản xuất, kinh doanh bình thường trừ chi phí ước tính cần thiết cho việc hoàn thành và tiêu thụ chúng. Cuối năm, khi giá trị thuần có thể thực hiện được của hàng tồn kho nhỏ hơn giá gốc thì phải lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho. Số dự phòng giảm giá hàng tồn kho chính là số chênh lệch giữa giá gốc hàng tồn kho lớn hơn giá trị thuần có thể thực hiện được.Khoản chênh lệch này có thể phát sinh do hàng tồn kho bị hư hỏng, lỗi thời, giá bán bị giảm, hoặc chi phí để bán hàng tăng thêm.

Việc Nguyễn Tuấn Vũ 3 Luận văn tốt nghiệp GVHD: Nguyễn Thanh Hồng ghi giảm giá gốc hàng tồn kho cho bằng giá trị thuần có thể thực hiện được là phù hợp với nguyên tắc: Tài sản không được phản ánh lớn hơn giá trị thực hiện ước tính từ việc bán hay sử dụng chúng. Chi phí mua: Giá mua hóa đơn và các chi phí bỏ ra để có được hàng tồn kho ở tình trạng và vị trí hiện tại (thuế nhập khẩu, chi phí vận chuyển, bốc dỡ …). Các khoản chiết khấu thương mại và giảm giá hàng mua được loại trừ ra khỏi chi phí mua hàng. Chi phí chế biến: Gồm chi phí nhân công trực tiếp và chi phí sản xuất chung.

Chi phí sản xuất chung có 2 loại là biến phí và định phí trong đó định phí sản xuất chung phân bổ theo mức chi phí dựa trên công suất bình thường (trừ trường hợp sản lượng cao hơn so với mức bình thường thì định phí sản xuất chung sẽ phân bổ theo thực tế). Phần còn lại không được phân bổ sẽ tính vào chi phí trong kỳ. Chi phí khác: Chi phí nhằm đưa hàng tồn kho đến hiện trạng và vị trí sẵn sàng sử dụng. Những chi phí sau đây không tính vào giá gốc hàng tồn kho: chi phí nghiên cứ và phát triển, các chi phí bất thường, hầu hết chi phí lưu kho, chi phí quản lý và chi phí bán hàng.

Phương pháp hạch toán hàng tồn kho Hạch toán tổng hợp hàng tồn kho có thể theo phương pháp kê khai thường xuyên hay kiểm kê định kỳ: Phương pháp kê khai thường xuyên: Là phương pháp theo dõi và phản ánh thường xuyên, liên tục có hệ thống tình hình xuất nhập tồn vật tư hàng hóa trên sổ kế toán. Giá trị hàng tồn kho trên sổ kế toán có thể xác định ở bất kỳ thời điểm nào trong kỳ kế toán. Cuối kỳ, căn cứ vào số liệu kiểm kê thực tế hàng tồn kho, so sánh, đối chiếu với số liệu hàng tồn kho trên sổ kế toán. Về nguyên tắc số hàng tồn kho thực tế phải luôn khớp với số hàng tồn kho trên sổ kế toán.

Nếu có chênh lệch phải truy tìm nguyên nhân và có giải pháp xử lý kịp thời. Thường được áp dụng ở các đơn vị sản xuất (công nghiệp, xây lắp …) và các đơn vị kinh doanh các mặt hàng có giá trị lớn như máy móc, thiết bị, hàng kỹ thuật … Phương pháp này có thể tính theo công thức: Giá trị tồn cuối kỳ = Giá trị tồn đầu kỳ + Giá trị nhập trong kỳ - Giá trị xuất trong kỳ Nguyễn Tuấn Vũ 4 Luận văn tốt nghiệp GVHD: Nguyễn Thanh Hồng Phương pháp kiểm kê định kỳ: Là phương pháp hạch toán căn cứ vào kết quả kiểm kê thực tế để phản ánh giá trị tồn kho cuối kỳ của vật tư, hàng hóa trên sổ tổng hợp và từ đó tính giá trị hàng hóa đã xuất trong kỳ theo công thức sau đây: Giá trị xuất trong kỳ = Giá trị tồn đầu kỳ + Giá trị nhập trong kỳ - Giá trị tồn trong kỳ Theo phương pháp này, mọi biến động (nhập kho, xuất kho) không theo dõi, phản ánh trên các tài khoản kế toán hàng tồn kho. Giá trị hàng mua nhập kho được theo dõi trên tài khoản kế toán riêng (tài khoản 611). Công tác kiểm kê được tiến hành vào cuối mỗi kỳ kế toán để xác định giá trị hàng hóa, vật tư thực tế xuất trong kỳ.

Phương pháp này có ưu điểm là đơn giản, giảm nhẹ khối lương công việc hạch toán. Nhưng độ chính xác bị ảnh hưởng của chất lượng công tác quản lý tại kho, quầy, bến bãi… Thường áp dụng ở các đơn vị có nhiều chủng loại hàng, vật tư với quy cách, mẫu mã khác nhau, giá trị thấp và xuất bán thường xuyên. Tính giá hàng tồn kho Do ảnh hưởng của giá cả trên thị trường nên giá gốc nhiều loại hàng tồn kho luôn rất nhạy cảm và dễ thay đổi. Một loại hàng hóa mua ở những thời điểm khác nhau sẽ có những giá gốc khác nhau.

Trong trường hợp này có nhiều phương pháp tính giá gốc của hàng tồn kho và giá gốc của hàng đã xuất kho để dùng hay để bán. VAS 02 đã quy định: Việc tính giá trị hàng tồn kho được áp dụng theo một trong những phương pháp sau: Thực tế đích danh: Có thể áp dụng đối với các doanh nghiệp có ít chủng loại hàng hoặc mặt hàng ổn định, dễ nhận diện. Theo phương pháp này, kế toán sẽ sử dụng giá gốc thực sự của từng đơn vị hàng tồn kho để xác định giá trị của hàng tồn kho và hàng xuất kho Bình quân gia quyền: Giá trị của từng loại hàng tồn kho được tính theo giá trị trung bình của từng loại hàng tồn kho tương tự đầu kỳ và giá trị từng loại hàng tồn kho được mua hoặc sản xuất trong kỳ. Giá trị trung bình có thể được tính theo thời kỳ hoặc vào mỗi khi nhập một lô hàng về, phụ thuộc vào tình hình của doanh nghiệp.

Giá trị hàng xuất kho được tính theo công thức: Giá trị hàng hóa xuất kho = Số lương hàng hóa * Đơn giá bình quân Công thức để tính đơn giá bình quân là: Nguyễn Tuấn Vũ 5 Luận văn tốt nghiệp GVHD: Nguyễn Thanh Hồng ị á à ồ Đ ị á à ồ ậ ỳ Đơn giá xuất kho bình quân= ố ượ à ồ Đ ố ượ à ồ ậ ỳ Nhập trước, xuất trước: Áp dụng dựa trên giả định là hàng tồn kho được mua trước hoặc sản xuất trước thì được xuất trước, và hàng tồn kho còn lại cuối kỳ là hàng tồn kho được mua hoặc sản xuất gần thời điểm cuối kỳ. Theo phương pháp này thì giá trị hàng xuất kho được tính theo giá của lô hàng nhập kho ở thời điểm đầu kỳ hoặc gần đầu kỳ, giá trị của hàng tồn kho được tính theo giá của hàng nhập kho ở thời điểm đầu kỳ hoặc gần cuối kỳ còn tồn kho. Nhập sau, xuất trước: Áp dụng dựa trên giả định là hàng tồn kho được mua sau hoặc sản xuất sau thì được xuất trước, và hàng tồn kho còn lại cuối kỳ là hàng tồn kho được mua hoặc sản xuất trước đó. Theo phương pháp này thì giá trị hàng xuất kho được tính theo giá của lô hàng nhập sau hoặc gần sau cùng, giá trị của hàng tồn kho được tính theo giá của hàng nhập kho đầu kỳ hoặc gần đầu kỳ còn tồn kho.

Mỗi phương pháp có những ưu điểm và nhược điểm khác nhau. Mức độ chính xác và độ tin cậy của mỗi phương pháp tùy thuộc vào yêu cầu quản lý, năng lực nghiệp vụ và trình độ, phương tiện xử lý thông tin của doanh nghiệp. Trình bày và công bố trên báo cáo tài chính Theo VAS 02, trong báo cáo tài chính, doanh nghiệp phải trình bày: Các chính sách kế toán áp dụng trong việc đánh giá hàng tồn kho, gồm cả phương pháp tính giá trị hàng tồn kho; Giá gốc của tổng số hàng tồn kho và giá gốc của từng loại hàng tồn kho được phân loại phù hợp với doanh nghiệp; Giá trị dự phòng giảm giá hàng tồn kho; Giá trị hoàn nhập dự phòng giảm giá hàng tồn kho; Những sự kiện dẫn đến việc trích lập thêm hoặc hoàn nhập dự phòng giảm giá hàng tồn kho; Giá trị ghi sổ của hàng tồn kho( Giá gốc trừ ( - ) dự phòng giảm giá hàng tồn kho) đã dùng để thế chấp, cầm cố đảm bảo cho các khoản nợ phải trả; Trình bày chi phí về hàng tồn kho trên báo cáo kết quả sản xuất, kinh doanh được phân loại chi phí theo chức năng. Kế toán dự phòng giảm giá hàng tồn kho Dự phòng giảm giá hàng tồn kho là việc tính trước vào chi phí sản xuất kinh doanh của năm nay phần giá trị có khả năng bị giảm xuống thấp hơn so với giá gốc của hàng tồn kho.

Việc lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho là biện pháp đề phòng Nguyễn Tuấn Vũ 6 Luận văn tốt nghiệp GVHD: Nguyễn Thanh Hồng những thiệt hại có thể xảy đến trong tương lai gần do hàng tồn kho bị hư hỏng, lỗi thời, giá bán bị giảm,… đồng thời cũng để phản ánh đúng giá trị thuần có thể thực hiện được của hàng tồn kho nhằm đưa ra một hình ảnh trung thực về tài sản của doanh nghiệp cho việc lập bảng cân đối kế toán cuối năm. Theo VAS 02, cuối kỳ kế toán năm, khi giá trị thuần có thể thực hiện được của hàng tồn kho nhỏ hơn giá gốc thì đơn vị phải tiến hành lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho.