s ở G IÁO DỤC VÀ Đ ÀO TẠ O HÀ NỘI G IÁ O T R ÌN H a' ì ■A ■A n DÙNG TRONG CÁC TRƯỜNG TRUNG HOC CHUYÊN NGHIÊP NHÀ XUẨT BẢN H ÀNỔ Ỉ SỚ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO H À NỘI NHIỀU TÁC GIẢ GIAO TRINH BỔI DƯỠNG NGHIỆP vụ THƯ VIỆN TRONG CÁC TRƯttNG PHỔ THƯNG (Dùm> tronq các trường THCN) NHÀ XUẤT BẢN HÀ NỘI - 2006 Tập thể tác giá TS. NGUYỄN THẾ TUẤN ThS.LÊ THỊ CHINH NGUYỄN KIM PHUƠNG NGUYỄN HỒNG PHONG Lời giới thiêu A 7 ước ta đang bước vào thời kỳ công nghiệp hỏa, hiện 1 V dại hóa nhầm đưa Việt Nam trỏ thành nước công nghiệp văn minh, hiện dại. Trong sự nghiệp cách mạng to lớn đó, công tác dào tạo nhân lực luôn giữ vai trờ quan trọng. Báo cáo Chinh trị của Ban Chấp hành Trung ương Đãng Cộng sản Việt Nam tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã chỉ rõ: “Phát triển giáo dục và đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện dại hóa, là điều kiện để phát triển nguồn lực con người - yếu tố cơ bản để phát trién xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững”.
Quán triệt chu trương, Nghị quyết của Đáng và Nhà nước và nhận thức dúng dấn vẹ tầm quan trọng của clĩiừmg trình, giáo trình dỏ'i VỚI việc nâng cao chất lượng đào tạo, theo đê nghị của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, ngày 231912003, úyban nhăn dán thành phố Hà Nội đã ra Quyết định sò 5620IQĐ-ƯB cho phép Sở Giáo dục và Đào tạo thực hiện dề án biên soạn chương trình, giáo trình trong các trường Trung học chuyên nghiệp (THCN) Hà Nội. Quyết định này thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Thành ủy, UBND thành phô' trong việc nâng cao chất lượng đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Thủ đô. Trên cơ sở duamg trình khung của Bộ Giáo dục và Đào tạo han hành và những kinh nghiệm rút ra từ thực tế đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo đã chỉ dạo các trường THCN tố chức biên soạn chưctìig trình, giáo trình một cách khoa học, hệ 3 thõng Víi cập nhật lì hững kiến thức thực tiễn phù hợp với đôi tượng học sinh THCN Hà Nội. Bộ giáo trình này là tài liệu giáng dạy và học tập trong các trường THCN ờ.
Hà Nội, đồng thòi là tài liệu tham khảo hữu ích cho các tnừsng có đào tạo các ngành kỹ thuật - nghiệp vụ vù dông dáo hạn dọc quan tâm đến vẩn đê hướng nghiệp, dạy nghề. Việc tô chức hiền soạn hộ chương trình, giáo trình này là một trong nhiều hoạt dộng thiết thực của ngành giáo dục và dào tạo Thủ đô để kỷ niệm “50 năm giải phóng Thủ đ ô ”, “50 năm thành lập ngành ” và hướng tới kỷ niệm “1000 năm Thăng Long - Hà Nội". Sà Giáo dục và Đào tạo Hà Nội chán thành cảm ơn Thành ủy, UBND, các sở, ban, ngành của Thành phô, Vụ Giáo dục chuyên nghiệp Bộ Giáo dục và Đào tạo, các nhà khoa học, các chuyên gia đàu ngành, các giang viên, các nhà quàn lý, các nhà doanh nghiệp dã tạo điều kiện giúp đỡ, đóng góp ỷ kiến, tham gia Hội dồng phản hiện, Hội đổng thẩm định vờ Hội dồng nghiệm thu các chương trình, giáo trình. Đáv ỉù lần đầu tiên Sá Giáo dục và Đào tạo Hà Nội tổ chức hiên soạn chương trình, giáo trình.
Dù dã hết sức cố gắng nhưng chắc chấn không tránh khỏi thiếu sót, bất cập. Chúng tôi mong nhận dược những ý kiến dóng góp của bạn dọc đ ể từng bước hoàn thiện bộ giáo trình trong các lần tái bản sau. GIÁM ĐỐC SỞ GIÁO D ư c VÀ ĐÀO TAO Lời nói đầu Thực hiện để cín chương trình, giáo trình của Sở Giáo dục Ví) Đào tạo Hù Nội vê việc biên soạn chương trình, giáo trình một sô môn học bồi dưỡng cho cản bộ, giáo viền, nhân viên của ngành giáo dục Hà Nội, Trường Bồi dưỡng cán bộ giáo dục Hà Nội đã biên soạn giáo trình "Bồi dưỡng nghiệp vụ thư viện trong các trường phổ thông" cho cán bộ - giáo viên ỉlìm công tác thư viện trong cức trường tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông ở Hà Nội. Đây là bộ giáo trình dược thực hiện với thời lượng 75 tiết theo chương trình han hành kềm theo Quyết đinh số 49120031QĐ-BGD&ĐT ngày 28/10/2003 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Giáo trình được biên soạn bởi các tác giả dã cồ nhiều năm kinh nghiệm trong quá trình bồi dưỡng nghiệp vụ thư viện cho cán bộ - giáo viên kiêm nhiêm lãm còng túc thư viện ở nhiều tỉnh, thành phô như: TS. Nguyền Thế Tuấn, ThS. Lẻ Thị Chinh, Nguyền Kim Phương ở TỔ công tác Thư viện trường học Nhà xuất bản Giáo dục; cử nhân tin học Ngu yến Hồng Phong- Trường Bồi dưỡng cán bộ Giáo duc Hà Nội. Bộ giáo trình dã được các phó giáo sư, tiến sĩ thẩm định như: PGS.TS Nguyễn Thị Lan Thanh - Phó hiệu trưởng trường Đại học Văn hoủ Hà Nội; PGS.TS Mac Van Trang - Viên Chiến lươc và Chương trình Giáo duc; TS.
Trần Thị Quý - Chủ nhiệm khoa Thông tin - Thư viện trường Đại học Khoa học xã hội vù Nhún văn, \’. Giáo trình nhằm cung cấp kiến thức và kỹ năng cơ bủn về nghiệp vu thư viện trường học, nâng cao trình độ, năng tực tổ chức, quản Ịý thư viện vù từng bước thực hiện việc tiêu chuẩn hoá đội ngũ cán hộ - giáo viên làm công tác thư viện trong nhít trường phổ thông. Mặc dù đã có rất nhiều cố gắng, song giáo trình sẽ không tránh khói những khiếm khuyết nhất định. Rất mong nhận được ý kiến đóng góp xây dưng của dồng nghiệp và các bạn dể lần tái bản sau dược hoàn chỉnh lum.
Xin trân trọng cảm ơn. TẬP THỂ TÁC GIÁ 5 CHỮ CÁI VIẾT TẮT Bộ GD-ĐT Bộ Giáo dục và Đào tạo ĐKCB Đăng ký cá biệt ĐKTQ Đăng ký tổng quát KHPL Ký hiệu phân loại NXBGD Nhà xuất bản Giáo dục SGK Sách giáo khoa SNV Sách nghiệp vụ STK Sách tham khảo THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TVTH Thư viện trường học Phần môt THƯ VIỆN TRƯỜNG HỌC Bài 1 THƯ VIỆN VÀ THƯ VIỆN TRƯỜNG HỌC (3 tiết) I. Thư viện Có nhiều định nghĩa về thư viện, năm 1970, UNESCO nhằm chuẩn hoá quốc tế về khái niệm này đã nêu: “Thư viện, không phụ thuộc vào tên gọi của nó, là bất cứ bộ sưu tập nào của sách, ấn phẩm định kỳ hoặc các tài liệu khác, kể cả đổ hoạ, nghe - nhìn và nhân viên phục vụ có trách nhiệm tổ chức cho bạn đọc sử dụng các tài liệu đó, nhằm mục đích thông tin, nghiên cứu khoa học và giải trí”. “Từ điển tiếng Việt” của Nhà xuất bản Giáo dục xuất bản năm 2001 định nghĩa: “Thư viện là nơi lưu giữ nhiều sách báo, tài liêu để cho mọi người đến mượn đọc”.
Thư viện trường học Thư viện trường học là nơi lưu giữ nhiều sách báo, tài liệu được tổ chức cho giáo viên, học sinh đến mượn đọc. CHỨC NĂNG, NHIỆM v ụ CỦA THƯ VIỆN VÀ THƯ VIỆN TRƯỜNG HỌC 1. Chức năng và nhiệm vụ của thưviện 1. Chức năng “Thư viện có chức năng, nhiệm vụ giữ gìn di sản thư tịch của dân tộc.
Thu thập, tàng trữ, tổ chức việc khai thác và sử dụng vốn chung tài liệu trong xã hội nhằm truyền bá tri thức, cung cấp thông tin phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu, công tác và giải trí của mọi tầng lớp nhân dân; góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nhủn lực, bồi dưỡng nhân tài, phát triển khoa học, công nghệ, kinh tế, vãn hoá, phuc vu cống cuộc cống nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước”. Nhiệm vụ - Đáp ứng yêu cầu và tạo điều kiện thuận lợi cho người đọc trong việc sử dụng vốn tài liệu thư viện và tham gia các hoạt dộng do thư viện tổ chức. - Thu thập, bổ sung và xử lý nghiệp vụ vốn tài liệu; bảo quản vốn tài liệu và thanh lọc các tài liệu lạc hậu, hư nát theo quy chế của thư viện. - Tổ chức thông tin, tuyên truyền, giới thiệu vốn tài liệu thư viện, tham gia xây dựng và hình thành thói quen đọc sách, báo trong nhân dân.
- Xử lý thồng tin, biên soạn các ấn phẩm thống tin khoa học. - Thực hiện liên thông giữa các thư viện trong nước, hợp tác, trao dổi tài liệu với thư viện nước ngoài theo quy định của Chính phủ. - Nghiên cứu ứng dụng thành tựu khoa học và công nghệ tiên tiến vào cống tác thư viện, từng bước hiện đại hoá thư viện. - Tổ chức bổi dưỡng thường xuyên chuyên môn, nghiệp vụ cho người làm công tác thư viện.
- Bảo quản cơ sở vật chất, kỹ thuật và tài sản khác của thư viện. Chức năng, nhiệm vụ của thưviện trường học 2. Chức nảng “Thư viện trường phổ thống bao gồm trường tiểu học, trung học cơ sờ (THCS) và trung học phổ thông (THPT) là một bộ phận cơ sở vật chất trọng yếu, trung tâm sình hoạt văn hoá và khoa học của nhà trường. Thư viện góp ' u Pháp lệnh Thư viện.
ủ \ ban Thường vụ Quốc hội - li.: NXI1 Chính trị Quốc gia, 2001,- tr 7-8. 8 phần nâng cao chất lượng giảng dạy của giáo viên, bổi dưỡng kiến thức cơ bản về khoa học thư viện và xây dựng thói quen tự học, tự nghiên cứu cho học sinh, tạo cơ sở từng bước thay đổi phương pháp dạy và học, đổng thời thư viện tham gia tích cực vào việc bồi dưỡng tư tưởng chính tri và xây dụng nếp sống văn hoá mới cho các thành viên của nhà trường”. Nhiệm vụ Cung ứng cho giáo viên và học sinh đầy đủ các loại sách giáo khoa, sách tham khảo, sách nghiệp vụ, các loại từ điển, tác phẩm kinh điển để tra cứu và các sách báo cần thiết khác, nhằm góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập và tự bổi dưỡng thường xuyên của giáo viên và học sinh. Sưu tầm và giới thiệu rộng rãi trong cán bộ, giáo viên và học sinh những sách báo cần thiết của Đảng, Nhà nước và của ngành Giáo dục và Đào tạo phục vụ giảng dạy, học tập, nghiên cứu khoa học giáo dục, bổ sung kiến thức của các bộ môn khoa học, góp phần vào việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.