phần mở đầu của quá trình và thiết lập nó nhƣ một phần của chƣơng trình học, việc tham gia của hiệu trƣởng cho GV thấy rằng cải tiến giảng dạy là phần quan trọng nhất trong việc phát triển trƣờng học [35]. Vấn đề về HĐDH không chỉ đƣợc quan tâm ở các nƣớc phƣơng Tây mà còn đƣợc quan tâm ở cả các nƣớc XHCN trƣớc đây. Những vấn đề chủ yếu trong các tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin đã định hƣớng cho hoạt động GD là các quy luật về “sự hình thành cá nhân con người”, về “tính quy luật của kinh tế - xã hội đối với GD…”. Các quy luật đặt ra những yêu cầu đối với GD và tính ƣu việt của xã hội đối với việc tạo ra các phƣơng tiện và điều kiện cần thiết cho GD.
Trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, nhiều nhà khoa học Xô Viết cũ đã có các thành tựu khoa học đáng trân trọng về QLGD và quản lý HĐDH. Nhà trƣờng ở các nƣớc XHCN đã tổ chức nghiên cứu và thực hiện nhiều kiểu dạy mới, trong đó quan tâm HĐDH phát huy tính tích cực của ngƣời học. Theo quan điểm của nhà GD Êxipôp B.P: “Phối hợp các hình thức tổ chức DH có lợi cho người học” [15, tr. Ông còn chỉ rõ sự khác biệt giữa cách thức tổ chức hoạt động DH ở trƣờng trung học Xô Viết và phƣơng Tây nhƣ sau: “Các cách thức tổ chức hoạt động DH ở trường trung học Xô Viết về nguyên tắc khác với các cách thức áp dụng trong nhà trường tư sản ở chỗ: các cách thức ấy được thực hiện trên cơ sở chủ nghĩa tập thể.
7 HĐDH ở nhà trường Liên Xô có nhiệm vụ tạo ra những điều kiện cho HS làm việc tích cực và đảm bảo PP cá thể đối với mỗi HS nhằm làm cho HS học tập có kết quả, phát triển đến mức tối đa những khả năng của họ” [15; tr. Nhà sƣ phạm học Kôtôp tiến hành thực nghiệm sƣ phạm, qua đó, ông đã xây dựng một quy trình kĩ thuật tƣơng đối hoàn chỉnh về cách thức tổ chức hoạt động DH, trong đó bao gồm các thao tác cần thiết mà ngƣời dạy và ngƣời học cần thực hiện trong từng tiết học. Trên diễn đàn khoa học GD, các công trình khoa học đã đƣợc công bố nhƣ: “Dự án phát triển giáo viên tiểu học - Quản lý chuyên môn ở trường tiểu học theo chương trình và sách giáo khoa mới” [5], “Những vấn đề cơ bản về chương trình và quá trình dạy học” [12], “Dạy học hiện đại - Lý luận, biện pháp, kỹ thuật” [20], “Một số vấn đề giáo dục đại học” [30], “Những tư tưởng chủ yếu về giáo dục” [32], “Giáo dục học đại học - Phương pháp dạy và học” [34], “Giáo dục học hiện đại” [43], “Phương pháp dạy học giáo dục học” [45] … Các tác giả đã phân tích khá sâu sắc về bản chất, vai trò và cách thức tổ chức của quá trình DH, trong đó có tổ chức HĐDH. Các tác giả cho rằng, cần tổ chức HĐDH hƣớng vào tích cực hóa hoạt động nhận thức của ngƣời học.
Các công trình khoa học đƣợc công bố trên thể hiện rõ các mặt sau đây: - Về mặt lý luận chung HĐDH, trong công trình nghiên cứu của mình “Giáo dục học hiện đại” [43] tác giả Thái Duy Tuyên đã đề cập đến những cơ sở PP luận chung nhất nhƣ: Quan điểm tiếp cận phức hợp, hệ thống cấu trúc, mô hình… để nghiên cứu các vấn đề cơ bản của HĐDH và hoạt động GD. Đó là, hệ thống những quy luật DH đƣợc tác giả giới thiệu với 3 dạng: những quy luật chung nhất, những quy luật chung và những quy luật đặc thù; đồng thời trình bày PP phối hợp các quy luật DH trong giảng dạy. Tác giả cũng đề cập đến những vấn đề bức xúc của GD nhƣ: GD đạo đức, bồi dƣỡng nhân tài, GD gia đình, kế hoạch hóa GD…; qua đó, tác giả đã tìm ra BP giải quyết đúng đắn. Tuy nhiên, những vấn đề trên mang tính khái quát cao, có ý nghĩa về lý luận, 8 vấn đề đặt ra là tác giả chƣa đề cập đến tổ chức HĐDH ở nhà trƣờng TH trên cơ sở lấy năng lực của HS làm mục tiêu DH].
Trong công trình “Những vấn đề cơ bản về chương trình và quá trình dạy học” [12]. Tác giả Nguyễn Hữu Châu cho thấy hệ thống cấu trúc của quá trình DH bao gồm những thành tố cơ bản: các mô hình DH, các cách tiếp cận và PPDH, các kĩ thuật DH, những hình thức và BP tổ chức HĐDH,… Tác giả có quan điểm rõ ràng trong quá trình dạy phải thể hiện một cách sinh động và cụ thể các ý tƣởng của chƣơng trình GD, đồng thời cũng chỉ rõ, chủ thể phải biết thiết kế và tổ chức chƣơng trình nói chung, có tinh thần hƣớng đến cá nhân ngƣời học; khi xây dựng chƣơng trình phải đặt ra những vấn đề ảnh hƣởng của giao tiếp đến chất lƣợng giảng dạy của GV và các PPDH tích cực. Đây là những điểm mạnh đƣợc tác giả trình bày rõ, tuy nhiên chƣa cụ thể đƣợc cách thức xây dựng mô hình tổ chức HĐDH, mục tiêu, nội dung DH, quy trình tổ chức DH ở nhà trƣờng TH lấy năng lực của HS làm mục tiêu DH. - Về mặt PPDH, tác giả Thái Duy Tuyên (Giáo dục học hiện đại) đã chỉ rõ tầm quan trọng của PPDH trong việc ĐT con ngƣời và những hạn chế của nhà trƣờng trong việc sử dụng PP giảng dạy.
Trên cơ sở đó, tác giả đƣa ra quan điểm đổi mới PPDH, nhất là sử dụng các PPDH tích cực nhằm phát huy ngƣời học. Tuy nhiên, việc vận dụng quan điểm trên vào tổ chức HĐDH ở nhà trƣờng TH lấy năng lực của HS làm mục tiêu DH nói riêng, tác giả chƣa đề cập đến. Tác giả Phan Thị Hồng Vinh trong công trình “Phương pháp dạy học giáo dục học” [45] đã đề cập đến quá trình DH GD học bao gồm các thành tố có mối quan hệ biện chứng với nhau: mục đích, nội dung, PP, hình thức tổ chức HĐDH, kết quả DH và kh ng định nó luôn vận động, phát triển trong môi trƣờng kinh tế, văn hóa, chính trị, xã hội. Tuy nhiên, công trình nghiên cứu của tác giả chỉ dừng lại ở góc độ chuyên môn h p, chỉ khu biệt với sinh viên sƣ phạm, giới hạn chỉ trong môn GD.
Các đề tài, luận án cũng bàn luận về vấn đề HĐDH nhƣ: HĐDH và thực tiễn của việc hình thành kĩ năng cho HS. Bên cạnh đó, một số tạp chí chuyên 9 ngành cũng đăng tải các kết quả nghiên cứu bàn đến một số vấn đề có liên quan HĐDH, đã đi sâu làm rõ quan niệm về tổ chức HĐDH nhằm phát huy tính tích cực của HS nhƣ bài báo “Dạy học phát hiện ở tiểu học dƣới góc nhìn lý thuyết kiến tạo” [18] của nhóm tác giả Phó Đức Hòa , Lê Thị Lan Anh; “Kĩ năng dạy học và tiêu chí đánh giá” [22] của tác giả Đặng Thành Hƣng; Thời gian gần đây, một số luận án đã quan tâm nghiên cứu về vấn đề tự học nhƣ: Luận án “Một số giải pháp nhằm phát triển năng lực tự học toán cho HS trung học phổ thông” (2006) của Phạm Đình Khƣơng. Luận án “Biện pháp hoàn thiện KN tự học môn giáo dục cho SV đại học sƣ phạm theo quan điểm sƣ phạm học tƣơng tác” (2006) của Nguyễn Thị Bích Hạnh. Luận án “Tƣ tƣởng tự học Hồ Chí Minh và biện pháp nâng cao việc tự học cho SV đại học sƣ phạm” (2008) của Võ Văn Nam.
Tóm lại, những công trình nghiên cứu về HĐDH ở trong và nƣớc đã có những đóng góp cả về lý luận và thực tiễn. Tuy nhiên, chƣa có công trình nào nghiên cứu sâu đến tổ chức HĐDH nói chung và HĐDH môn Tự nhiên và Xã hội trong trƣờng Tiểu học. Những nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học và quản lý hoạt động dạy học môn Tự nhiên và Xã hội ở trường tiểu học + Tác giả Thái Duy Tuyên (2007), PPDH truyền thống và đổi mới, nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội [33]. + Tác giả Trần Thị Tuyết Oanh (2013), Đổi mới đồng bộ PPDH, kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của học sinh trong trƣờng phổ thông [37].
Ngoài ra còn có các công trình nghiên cứu của chuyên ngành quản lí giáo dục, đó là các luận văn thạc sĩ nghiên cứu về quản lí hoạt động dạy học ở trƣờng tiểu học nhƣ: - “Thực trạng và biện pháp quản lí hoạt động đổi mới PPDH ở các trƣờng THCS Quận 1, TP. Hồ Chí Minh”, Đặng Thị Út (2010) [38]; - “Biện pháp quản lí đổi mới PPDH ở các trƣờng THCS huyện Kon Rẫy tỉnh Kon Tum của Nguyễn Đình Hải, năm 2014 [26]. 10 Trong những năm gần đây đứng trƣớc nhiệm vụ đổi mới GD&ĐT nói chung và đổi mới HĐDH nói riêng, nhiều nhà nghiên cứu trong đó có những nhà Giáo dục học, Tâm lý học đã đi sâu nghiên cứu vấn đề đổi mới quản lý HĐDH nhằm nâng cao tính hiện đại, gắn khoa học với thực tiễn sản xuất và đời sống, vấn đề lấy HS làm trung tâm trong HĐDH nhƣ: Phạm Minh Hạc [17], Đặng Thành Hƣng [20], Các công trình nghiên cứu của các tác giả trên cho biết quản lí hoạt động dạy học ở trƣờng tiểu học là chủ trƣơng của ngành giáo dục và là nhiệm vụ cấp thiết của GV hiện nay. Các tác giả đã hệ thống hóa về quản lí hoạt động dạy học ở trƣờng tiểu học theo các chức năng quản lí của ngƣời hiệu trƣởng nhà trƣờng là lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra hoạt động dạy học của GV.
Ngoài ra các nhà trƣờng cũng đã quan tâm tạo điều kiện về CSVC, kĩ thuật,… Nhƣ vậy, vấn đề QLGD nói chung và quản lý HĐDH từ lâu đã đƣợc các nhà nghiên cứu trong và ngoài nƣớc quan tâm. Ngày nay, vấn đề này càng đƣợc quan tâm nhiều hơn và trở thành mối quan tâm của toàn xã hội, đặc biệt của các nhà nghiên cứu GD, ý kiến của các nhà nghiên cứu có thể khác nhau nhƣng điểm chung mà ta thấy trong các công trình nghiên cứu của họ là: Kh ng định vai trò quan trọng của công tác quản lý trong dạy và học ở các cấp học, bậc học. Tuy nhiên, vẫn chƣa có công trình nào bàn luận, nghiên cứu sâu đến quản lý HĐDH trong nhà trƣờng Tiểu học nói chung và quản lý HĐDH môn Tự nhiên và Xã hội trong nhà trƣờng Tiểu học nói riêng. Các khái niệm cơ bản của đề tài 1.