Luận văn thạc sĩ quá trình chứng minh trong tố tụng hình sự

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quá trình chứng minh trong tố tụng hình sự, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Nguyễn Minh Ngọc
• Người hướng dẫn: GS. Đỗ Ngọc Quang
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Chứng minh trong tố tụng hình sự: Quy trình và ý nghĩa
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUÁ TRÌNH CHỨNG MINH TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm quá trình chứng minh trong tố tụng hình sự
• 1.2. Vị trí, ý nghĩa của quá trình chứng minh trong tố tụng hình sự
• 1.3. Các bước trong quá trình chứng minh
• 1.4. Phát hiện thu thập chứng cứ
• 1.5. Kiểm tra, đánh giá chứng cứ
• 1.6. Quá trình chứng minh trong luật tố tụng hình sự một số nước
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG CHỨNG MINH Ở VIỆT NAM NHỮNG NĂM GẦN ĐÂY
• 2.1. Quy định của pháp luật Việt Nam về quá trình chứng minh
• 2.2. Thực tiễn hoạt động chứng minh
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HOẠT ĐỘNG TRONG QUÁ TRÌNH CHỨNG MINH
• 3.1. Cơ sở của việc hoàn thiện pháp luật và các giải pháp nâng cao hoạt động trong quá trình chứng minh
• 3.2. Hoàn thiện pháp luật về quá trình chứng minh
• 3.3. Các giải pháp nâng cao hoạt động trong quá trình chứng minh
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chứng minh trong tố tụng hình sự Quy trình và ý nghĩa

Chứng minh trong tố tụng hình sự là một quá trình phức tạp, đóng vai trò quan trọng trong việc xác định sự thật khách quan của vụ án hình sự. Quá trình này không chỉ bao gồm việc thu thập chứng cứ mà còn liên quan đến việc kiểm tra và đánh giá các chứng cứ đó. Mục tiêu cuối cùng là đảm bảo rằng các quyết định của cơ quan tố tụng là chính xác và công bằng. Việc hiểu rõ quy trình chứng minh sẽ giúp các cơ quan chức năng thực hiện nhiệm vụ của mình một cách hiệu quả hơn.

1.1. Khái niệm và vai trò của chứng minh trong tố tụng hình sự

Chứng minh trong tố tụng hình sự được định nghĩa là quá trình thu thập, kiểm tra và đánh giá chứng cứ nhằm xác định sự thật của vụ án. Vai trò của chứng minh là rất quan trọng, vì nó đảm bảo rằng mọi quyết định của cơ quan tố tụng đều dựa trên cơ sở pháp lý vững chắc và sự thật khách quan.

1.2. Các bước trong quy trình chứng minh vụ án hình sự

Quy trình chứng minh trong vụ án hình sự bao gồm nhiều bước như phát hiện, thu thập chứng cứ, kiểm tra và đánh giá chứng cứ. Mỗi bước đều có những yêu cầu và quy định cụ thể nhằm đảm bảo tính chính xác và khách quan trong quá trình điều tra và xét xử.

II. Những thách thức trong quá trình chứng minh trong tố tụng hình sự

Quá trình chứng minh trong tố tụng hình sự đối mặt với nhiều thách thức, từ việc thu thập chứng cứ đến việc đánh giá tính hợp lệ của chúng. Những thách thức này có thể dẫn đến việc xác định sai sự thật, gây ra oan sai cho người vô tội hoặc bỏ lọt tội phạm. Việc nhận thức rõ những thách thức này là cần thiết để cải thiện quy trình chứng minh.

2.1. Khó khăn trong việc thu thập chứng cứ

Việc thu thập chứng cứ trong tố tụng hình sự thường gặp khó khăn do nhiều yếu tố như sự thiếu hợp tác của nhân chứng, sự phức tạp của vụ án, hoặc thậm chí là sự can thiệp từ các bên liên quan. Điều này có thể ảnh hưởng đến tính chính xác của quá trình chứng minh.

2.2. Vấn đề đánh giá chứng cứ trong tố tụng hình sự

Đánh giá chứng cứ là một bước quan trọng trong quá trình chứng minh. Tuy nhiên, việc này thường gặp khó khăn do sự chủ quan của người tiến hành tố tụng hoặc do thiếu thông tin đầy đủ. Điều này có thể dẫn đến những quyết định sai lầm trong việc xác định tội phạm.

III. Phương pháp chứng minh hiệu quả trong tố tụng hình sự

Để nâng cao hiệu quả của quá trình chứng minh trong tố tụng hình sự, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu, công nghệ thông tin và các phương pháp điều tra tiên tiến sẽ giúp cải thiện chất lượng chứng minh.

3.1. Ứng dụng công nghệ trong quá trình chứng minh

Công nghệ hiện đại như phân tích DNA, video giám sát và các phần mềm phân tích dữ liệu có thể hỗ trợ rất nhiều trong việc thu thập và đánh giá chứng cứ. Việc áp dụng công nghệ không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn nâng cao độ chính xác của quá trình chứng minh.

3.2. Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ tố tụng

Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ tiến hành tố tụng là rất quan trọng. Việc này không chỉ giúp họ nắm vững quy trình chứng minh mà còn giúp họ phát triển kỹ năng phân tích và đánh giá chứng cứ một cách khách quan và chính xác.

IV. Ứng dụng thực tiễn của chứng minh trong tố tụng hình sự

Chứng minh trong tố tụng hình sự không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn rõ ràng. Các vụ án hình sự đã được giải quyết thành công nhờ vào quy trình chứng minh hiệu quả, từ đó bảo vệ quyền lợi của công dân và đảm bảo công lý.

4.1. Các vụ án điển hình về chứng minh thành công

Nhiều vụ án hình sự đã được giải quyết thành công nhờ vào quy trình chứng minh chặt chẽ. Những vụ án này không chỉ giúp xác định đúng người phạm tội mà còn bảo vệ quyền lợi của những người vô tội, từ đó nâng cao niềm tin của công chúng vào hệ thống tư pháp.

4.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả chứng minh trong tố tụng hình sự

Nghiên cứu cho thấy rằng quy trình chứng minh hiệu quả có thể giảm thiểu tỷ lệ oan sai và bỏ lọt tội phạm. Việc áp dụng các phương pháp chứng minh khoa học đã giúp nâng cao chất lượng điều tra và xét xử, từ đó đảm bảo công lý cho xã hội.

V. Kết luận và tương lai của chứng minh trong tố tụng hình sự

Quá trình chứng minh trong tố tụng hình sự là một phần không thể thiếu trong việc xác định sự thật khách quan của vụ án. Tương lai của chứng minh trong tố tụng hình sự sẽ phụ thuộc vào việc cải thiện quy trình, áp dụng công nghệ mới và nâng cao năng lực cho cán bộ tiến hành tố tụng.

5.1. Hướng phát triển quy trình chứng minh trong tương lai

Trong tương lai, quy trình chứng minh cần được cải thiện để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội. Việc áp dụng công nghệ mới và các phương pháp khoa học sẽ là chìa khóa để nâng cao hiệu quả của quá trình chứng minh.

5.2. Tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức về chứng minh

Nâng cao nhận thức về chứng minh trong tố tụng hình sự là rất quan trọng. Điều này không chỉ giúp các cơ quan chức năng thực hiện nhiệm vụ của mình một cách hiệu quả mà còn bảo vệ quyền lợi của công dân và đảm bảo công lý trong xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ năm 2004 đến 2013, các cơ quan Cảnh sát điều tra các cấp tại Việt Nam đã khởi tố khoảng 601.235 vụ án hình sự và 941.770 bị can để tiến hành điều tra, trung bình mỗi năm có khoảng 60.123 vụ án và 94.177 bị can bị khởi tố. Quá trình chứng minh trong tố tụng hình sự đóng vai trò then chốt trong việc xác định sự thật khách quan của vụ án, nhằm đảm bảo xử lý đúng người, đúng tội, không bỏ lọt tội phạm và không làm oan sai người vô tội. Luận văn tập trung nghiên cứu toàn diện về quá trình chứng minh trong tố tụng hình sự tại Việt Nam, từ cơ sở lý luận, quy định pháp luật đến thực tiễn hoạt động chứng minh, đồng thời so sánh với mô hình tố tụng hình sự của một số quốc gia như Hoa Kỳ, Trung Quốc và Anh.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn của quá trình chứng minh trong tố tụng hình sự, bao gồm khái niệm, mục đích, đối tượng chứng minh, phương tiện chứng minh, cũng như đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động chứng minh. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào quy định pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam, thực tiễn hoạt động chứng minh trong các cơ quan tiến hành tố tụng và tham khảo luật tố tụng hình sự của một số nước trên thế giới.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện ở việc góp phần hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam, nâng cao hiệu quả hoạt động chứng minh, từ đó đảm bảo công bằng xã hội, chống oan sai và lọt tội phạm, đồng thời đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp của Đảng và Nhà nước trong bối cảnh tình hình tội phạm ngày càng phức tạp và thủ đoạn tinh vi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, cùng quan điểm của Đảng và Nhà nước về cải cách tư pháp và đấu tranh phòng, chống tội phạm. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng gồm:

• Lý thuyết về quá trình nhận thức trong tố tụng hình sự: Quá trình chứng minh là hoạt động nhận thức sự thật khách quan của vụ án, bao gồm thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ theo quy định pháp luật, đảm bảo tính khoa học và chặt chẽ trong suy luận pháp lý.

• Lý thuyết về chứng cứ và chứng minh trong tố tụng hình sự: Chứng cứ là những gì có thật, được thu thập theo trình tự luật định, có tính khách quan, liên quan và hợp pháp, làm căn cứ xác định hành vi phạm tội và người phạm tội.

Các khái niệm chính bao gồm: quá trình chứng minh, chứng cứ, đối tượng chứng minh, phương tiện chứng minh, các bước trong quá trình chứng minh (phát hiện, thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu khoa học luật hình sự kết hợp:

• Phân tích, tổng hợp: Xử lý các văn bản pháp luật, tài liệu khoa học, báo cáo thực tiễn để làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn.

• So sánh pháp luật: Đối chiếu quy định và thực tiễn chứng minh trong tố tụng hình sự Việt Nam với một số quốc gia như Hoa Kỳ, Trung Quốc, Anh nhằm rút ra bài học kinh nghiệm.

• Thống kê xã hội học: Thu thập và phân tích số liệu về hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử các vụ án hình sự trong giai đoạn 2004-2013.

• Điều tra thực tiễn: Đánh giá thực trạng hoạt động chứng minh tại các cơ quan tiến hành tố tụng thông qua báo cáo, hồ sơ vụ án và các tài liệu liên quan.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các vụ án hình sự được khởi tố trong giai đoạn nghiên cứu, với trọng tâm phân tích các vụ án điển hình và số liệu tổng hợp từ Bộ Công an và Viện Kiểm sát nhân dân. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tính đại diện và mức độ phức tạp của vụ án. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2004 đến 2013, tập trung tại các địa phương trọng điểm và các cơ quan tiến hành tố tụng trung ương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy định pháp luật về chứng minh còn chưa rõ ràng và thống nhất: Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam có 16 điều về chứng cứ nhưng chưa phân biệt rõ ràng giữa chứng cứ và chứng minh, gây khó khăn cho các chủ thể tiến hành tố tụng trong việc áp dụng pháp luật. Ví dụ, nhiều cấu thành tội phạm trong Bộ luật hình sự chưa được hướng dẫn cụ thể, làm hạn chế khả năng thu thập chứng cứ và chứng minh như các tội phạm về môi trường, tội không chấp hành quyết định hành chính.

2. Thực tiễn hoạt động chứng minh còn nhiều hạn chế: Trong giai đoạn 2004-2013, mặc dù có hơn 600.000 vụ án hình sự được khởi tố, tỷ lệ đề nghị truy tố đạt khoảng 96,85%, nhưng vẫn tồn tại nhiều vụ án chưa được giải quyết triệt để do sai sót trong quá trình chứng minh, dẫn đến oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm.

3. Quá trình thu thập, kiểm tra và đánh giá chứng cứ chưa đồng bộ: Việc thu thập chứng cứ chưa đảm bảo tính hợp pháp, khách quan và liên quan đầy đủ, nhiều trường hợp sử dụng chứng cứ chưa được kiểm tra kỹ lưỡng hoặc dựa vào lời khai không phù hợp quy định pháp luật. Ví dụ, việc sử dụng lời nhận tội của bị can làm chứng cứ duy nhất là không được phép theo quy định.

4. So sánh với mô hình tố tụng hình sự của Hoa Kỳ và Trung Quốc: Mô hình tố tụng hình sự Hoa Kỳ ưu tiên kiểm soát tội phạm và đảm bảo công bằng, với quy định chặt chẽ về quyền của bị can, bị cáo và luật sư, cũng như quy tắc nghiêm ngặt về chứng cứ. Trung Quốc quy định rõ ràng từng giai đoạn tố tụng và các biện pháp thu giữ vật chứng, tài liệu làm chứng cứ. Việt Nam cần học hỏi các quy định chi tiết và thực tiễn áp dụng hiệu quả từ các mô hình này.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trong quá trình chứng minh tại Việt Nam xuất phát từ quy định pháp luật còn chung chung, chưa cụ thể hóa các tình tiết định tội, định khung hình phạt, dẫn đến khó khăn trong việc thu thập và đánh giá chứng cứ. Bên cạnh đó, trình độ nghiệp vụ và ý thức tuân thủ pháp luật của một số cán bộ tiến hành tố tụng còn hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng chứng minh.

So với các quốc gia có hệ thống tố tụng hình sự phát triển như Hoa Kỳ, Việt Nam còn thiếu các quy định chi tiết về quyền và nghĩa vụ của các bên trong tố tụng, cũng như các quy tắc chặt chẽ về chứng cứ nhằm bảo vệ quyền lợi của bị can, bị cáo và đảm bảo tính khách quan, công bằng trong xét xử.

Việc trình bày dữ liệu qua các biểu đồ thống kê số vụ án khởi tố, tỷ lệ đề nghị truy tố, tỷ lệ đình chỉ điều tra và các vụ án có sai sót trong chứng minh sẽ giúp minh họa rõ nét thực trạng và xu hướng hoạt động chứng minh trong tố tụng hình sự Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về chứng minh và chứng cứ: Cần sửa đổi, bổ sung Bộ luật tố tụng hình sự để phân biệt rõ ràng giữa chứng cứ và chứng minh, đồng thời cụ thể hóa các tình tiết định tội, định khung hình phạt trong Bộ luật hình sự nhằm tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho hoạt động chứng minh. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Tư pháp, Bộ Công an.

2. Nâng cao năng lực nghiệp vụ cho cán bộ tiến hành tố tụng: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ năng thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ, áp dụng pháp luật tố tụng hình sự cho điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán. Thời gian thực hiện: liên tục hàng năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Công an, Viện Kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân.

3. Xây dựng hệ thống quản lý và bảo quản chứng cứ hiện đại: Áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ, vật chứng, tài liệu để đảm bảo tính toàn vẹn, minh bạch và dễ dàng truy xuất chứng cứ trong quá trình tố tụng. Thời gian thực hiện: 2-3 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Công an, Tòa án nhân dân.

4. Tăng cường giám sát, kiểm tra việc tuân thủ quy định pháp luật trong hoạt động chứng minh: Thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ, xử lý nghiêm các vi phạm trong thu thập, sử dụng chứng cứ nhằm nâng cao tính khách quan và công bằng trong tố tụng hình sự. Thời gian thực hiện: ngay và liên tục. Chủ thể thực hiện: Viện Kiểm sát nhân dân, Thanh tra Bộ Công an.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ điều tra, kiểm sát viên, thẩm phán: Nâng cao hiểu biết về quá trình chứng minh, áp dụng pháp luật chính xác trong điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự.

2. Luật sư và chuyên gia pháp lý: Hiểu rõ các quy định pháp luật và thực tiễn chứng minh để bảo vệ quyền lợi cho thân chủ và tham gia tố tụng hiệu quả.

3. Nhà nghiên cứu, giảng viên luật: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển nghiên cứu, giảng dạy về tố tụng hình sự và chứng cứ.

4. Cơ quan lập pháp và quản lý nhà nước: Làm căn cứ để hoàn thiện chính sách, pháp luật tố tụng hình sự, nâng cao hiệu quả công tác cải cách tư pháp.

Câu hỏi thường gặp

1. Quá trình chứng minh trong tố tụng hình sự là gì?
   Quá trình chứng minh là toàn bộ các hoạt động thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ do các cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện nhằm xác định sự thật khách quan của vụ án hình sự, đảm bảo xử lý đúng người, đúng tội.

2. Chứng cứ trong tố tụng hình sự có những thuộc tính nào?
   Chứng cứ phải có tính khách quan (phản ánh trung thực sự kiện), tính liên quan (liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến vụ án) và tính hợp pháp (thu thập, bảo quản theo quy định pháp luật).

3. Tại sao việc phân biệt chứng cứ và chứng minh lại quan trọng?
   Phân biệt rõ giúp các chủ thể tố tụng hiểu đúng vai trò của từng khái niệm, từ đó áp dụng pháp luật chính xác trong thu thập và sử dụng chứng cứ, tránh nhầm lẫn gây sai sót trong quá trình giải quyết vụ án.

4. Những khó khăn chính trong thực tiễn chứng minh tại Việt Nam là gì?
   Bao gồm quy định pháp luật chưa cụ thể, thiếu hướng dẫn chi tiết về các tình tiết định tội, trình độ nghiệp vụ cán bộ tố tụng chưa đồng đều, và việc thu thập, bảo quản chứng cứ chưa đảm bảo tính pháp lý và khoa học.

5. Việt Nam có thể học hỏi gì từ mô hình tố tụng hình sự của Hoa Kỳ?
   Hoa Kỳ có quy định chặt chẽ về quyền của bị can, bị cáo và luật sư, cũng như quy tắc nghiêm ngặt về chứng cứ nhằm bảo vệ quyền lợi và đảm bảo công bằng trong xét xử, điều này giúp nâng cao chất lượng chứng minh và giảm thiểu sai sót.

Kết luận

• Quá trình chứng minh trong tố tụng hình sự là hoạt động nhận thức sự thật khách quan của vụ án, bao gồm thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ theo quy định pháp luật.
• Quy định pháp luật Việt Nam về chứng cứ và chứng minh còn nhiều điểm chưa rõ ràng, gây khó khăn cho hoạt động tố tụng.
• Thực tiễn chứng minh tại Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả nhưng vẫn còn tồn tại sai sót, ảnh hưởng đến công bằng và hiệu quả xét xử.
• So sánh với các quốc gia phát triển cho thấy Việt Nam cần hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ và áp dụng công nghệ trong quản lý chứng cứ.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả quá trình chứng minh, góp phần cải cách tư pháp và bảo vệ quyền con người.

Tiếp theo, cần triển khai nghiên cứu chuyên sâu về từng loại tội phạm và áp dụng các giải pháp thực tiễn tại các địa phương trọng điểm. Hành động ngay bằng việc tổ chức các khóa đào tạo và hoàn thiện khung pháp lý để nâng cao chất lượng hoạt động chứng minh trong tố tụng hình sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUÁ TRÌNH CHƢ́NG MINH TRONG TỐ TỤNG HÌNH SƢ̣ 1. Khái niệm quá trình chứng minh trong tố tụng hình sự Xuất phát từ những quy định của Hiến pháp và pháp luật liên quan đến kết tội, buộc tội một người phải có căn cứ. Điều 72 Hiến pháp 1992 quy định: Không ai bị coi là có tội và phải chịu hình phạt khi chưa có bản án kết tội của Toà án đã có hiệu lực pháp luật. Thừa kế quy định của Hiến pháp 1992, Điều 31 Hiến pháp 2013 quy định: Người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự luật định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.

Như vậy, một người bị buộc tội thì tội của họ phải được chứng minh theo trình tự luật định. Căn cứ Điều 2 Bộ luật hình sự quy định cơ sở trách nhiệm hình sự: Chỉ người nào phạm một tội đã được Bộ luật hình sự quy định mới phải chịu trách nhiệm hình sự, Điều 13 Bộ luật tố tụng hình sự quy định: Khi phát hiện có dấu hiệu tội phạm thì Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Toà án trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm khởi tố vụ án và áp dụng các biện pháp do Bộ luật này quy định để xác định tội phạm và xử lý người phạm tội. Không được khởi tố vụ án ngoài những căn cứ và trình tự do Bộ luật này quy định. Như vậy, để truy cứu trách nhiệm hình sự cũng như để đưa ra xét xử đối với một người thì cơ quan có thẩm quyền áp dụng các biện pháp do Bộ luật tố tụng hình sự quy định để xác định tội phạm và xử lý người phạm tội.

Điều này làm xuất hiện quá trình chứng minh về tội phạm và người phạm tội bằng những chứng cứ đã thu thập được trên cơ sở đã được kiểm tra, đánh giá chứng cứ. Cho nên, quá trình chứng minh thực chất là quá trình thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ theo đối tượng chứng minh bằng việc so sánh, 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đối chiếu những chứng cứ đã thu thập được với những vấn đề cần phải chứng minh trong vụ án hình sự. Trên cơ sở đó, các cơ quan tiến hành tố tụng mới sử dụng chứng cứ để khởi tố, để tiếp tục các bước điều tra, để truy tố và để xét xử vụ án hình sự. Quá trình chứng minh VAHS bắt đầu từ khi có quyết định khởi tố vụ án bao gồm nhiều hoạt động khác nhau của các cơ quan tiến hành tố tụng khác nhau như: hoạt động điều tra, hoạt động truy tố và hoạt động xét xử.

Mỗi hoạt động đó đều hàm chứa các hành vi tố tụng khác nhau. Cụ thể: hoạt động điều tra với tính chất là một giai đoạn tố tụng do Cơ quan điều tra tiến hành và bao gồm các hành vi tố tụng đặc trưng như: khởi tố VAHS, khởi tố bị can, bắt tạm giam bị can, khám xét, hỏi cung bị can, ghi lời khai người làm chứng, người bị hại, tiến hành đối chất, nhận dạng v. nhằm làm rõ đối tượng chứng minh trong giai đoạn điều tra. Hoạt động truy tố do Viện kiểm sát tiến hành thể hiện quyền giám sát hoạt động của Cơ quan điều tra và thực hành quyền công tố tại phiên tòa, đặc trưng bởi các hành vi tố tụng như: nghiên cứu hồ sơ, nghiên cứu bản kết luận điều tra, kiểm sát việc giam giữ bị can, bị cáo, viết bản cáo trạng và truy tố bị can trước Tòa án.

Hoạt động xét xử do Tòa án tiến hành là hoạt động mang tính quyết định cuối cùng nhằm xác định tội phạm, người phạm tội và áp dụng các hình phạt tương ứng theo qui định của pháp luật. Hoạt động xét xử bao gồm các hành vi tố tụng cụ thể như: xét hỏi bị cáo, hỏi người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự và những người tham gia tố tụng khác, xem xét vật chứng, tranh luận tại phiên tòa, nghị án, tuyên án… Tất cả các hành vi tố tụng cụ thể đó nhằm đến một mục đích cuối cùng và cao nhất đó là chứng minh sự thật khách quan của VAHS. Do VAHS xảy ra trước các hoạt động tố tụng của các cơ quan tiến hành tố tụng nên khi xuất hiện sự việc phạm tội có những dấu hiệu của tội phạm thì hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng mới bắt đầu, hay 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nói cách khác, quá trình chứng minh tội phạm và người phạm tội được bắt đầu từ khi phát hiện có sự việc phạm tội xảy ra. Trên cơ sở những qui định của pháp luật TTHS Việt Nam và các văn bản pháp luật khác về điều tra, truy tố, xét xử, quá trình chứng minh trong vụ án hình sự là quá trình mà các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng thực hiện hoạt động nhận thức sự thật về VAHS.

Việc nhận thức về VAHS là việc phản ánh một cách khách quan toàn bộ diễn biến của quá trình chứng minh trong tố tụng hình sự, hay nói cách khác là tái dựng lại được một bức tranh toàn cảnh, chính xác về VAHS đã xảy ra. Để đạt được điều này, các chủ thể tiến hành tố tụng phải thực hiện các biện pháp do pháp luật TTHS quy định, làm sáng tỏ tất cả mọi vấn đề có trong VAHS. Việc nghiên cứu các sự kiện, tình tiết của vụ án được tiến hành dựa trên cơ sở "chứng cứ là những gì có thật, được thu thập theo trình tự do bộ luật này quy định, mà Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án dùng làm căn cứ xác định có hay không có hành vi phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội, cũng như tình tiết khác cần thiết cho việc giải quyết đúng đắn vụ án" [15, tr. Chỉ có dựa vào chứng cứ thì mới làm sáng tỏ được tội phạm, chỉ rõ được người thực hiện hành vi phạm tội; chỉ có dựa vào chứng cứ thì người tiến hành tố tụng mới có căn cứ để đưa ra kết luận của mình về tội phạm, về tính có lỗi của bị can, bị cáo, tính phải chịu hình phạt của bị cáo và những vấn đề khác có liên quan đến vụ án hình sự.

Khi tội phạm hình sự xảy ra với tính chất "là hành vi nguy hiểm cho xã hội, có lỗi, trái pháp luật hình sự và phải chịu hình phạt" [4, tr.25] thì việc áp dụng các biện pháp để tìm ra người thực hiện tội phạm và buộc họ phải chịu biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc của Nhà nước là điều cần thiết. Ở đây, Nhà nước đã giao cho các cơ quan tiến hành tố tụng có nghĩa vụ thực hiện. Yêu cầu không để lọt tội phạm và không làm oan người vô tội đều được Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án hết sức quan tâm chú ý. Trong khi đó tội phạm là 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] một hiện tượng xã hội phức tạp, hành vi phạm tội là một hành vi xảy ra trong quá khứ.

Tội phạm xuất phát từ rất nhiều động cơ khác nhau, có mục đích khác nhau, thủ đoạn khác nhau và ngày càng tinh vi, luôn tìm cách che giấu hành vi phạm tội của mình để nhằm trốn tránh sự trừng phạt của pháp luật. Các chủ thể tiến hành tố tụng bao gồm: Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán, Hội thẩm là những người không chứng kiến toàn bộ diễn biến ngay từ đầu mọi hành vi phạm tội, lượng thông tin ban đầu mà những chủ thể này có được khi được giao giải quyết vụ án tương đối hạn chế. Muốn dựng lại bức tranh đầy đủ, chính xác về tội phạm đã xảy ra để giải quyết VAHS thì các chủ thể tiến hành tố tụng phải tiến hành chứng minh nhằm thu thập các thông tin, các sự kiện tồn tại trong thế giới khách quan nhằm phản ánh chân lý khách quan của vụ án. Chứng minh là nhận thức về VAHS được các chủ thể tiến hành tố tụng thực hiện nhằm xác định sự thật khách quan của vụ án, tức là xác định sự phù hợp đầy đủ, chính xác của sự kiện phạm tội và các tình tiết khác của vụ án để làm rõ mức độ trách nhiệm của người đã thực hiện hành vi phạm tội, hoặc khẳng định ngược lại là tội phạm không được thực hiện trong thực tế, người bị truy cứu trách nhiệm hình sự không có lỗi.

Việc nhận thức chân lý khách quan của VAHS là một quá trình hết sức phức tạp được tạo bởi các hoạt động thu thập, kiểm tra, đánh giá các chứng cứ do các chủ thể tiến hành tố tụng thực hiện phù hợp với các qui định của BLTTHS Việt Nam; quá trình này được thừa nhận là một quá trình nhận thức. Vì vậy quá trình chứng minh tội phạm cũng phải tuân thủ những qui luật chung của quá trình nhận thức hiện thực khách quan mà các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác đã chỉ ra: "Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn - đó là con đường biện chứng của sự nhận thức chân lý, của sự nhận thức thực tại khách quan" [6, tr. Như vậy, xuất phát từ sự thừa nhận khả năng nhận thức của con người, 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] phép biện chứng duy vật đòi hỏi việc nhận thức, việc nghiên cứu các sự vật hiện tượng trong thế giới khách quan nói chung và các tình tiết của vụ án hình sự nói riêng phải đảm bảo một cách toàn diện. Quá trình chứng minh VAHS phải tuân theo những quy tắc logic nhất định như việc nhận thức mọi hiện tượng của hiện thực.

Trước tiên cần thu thập tài liệu thực tế nhất định, tiếp đến tài liệu đó cần được phân tích, được phân ra từng phần, làm sáng tỏ từng chi tiết cụ thể, từng mặt của các sự kiện cần được nghiên cứu xem xét; sau đó đưa ra được những kết luận khái quát tổng hợp về các sự kiện đã được nghiên cứu. Trên cơ sở các sự kiện đã được xem xét xây dựng nên những giả thiết chứng minh, rồi sau đó được kiểm tra, đánh giá thận trọng, tỉ mỉ, nghiên cứu một cách kỹ lưỡng, từ những thông tin, sự kiện riêng lẻ đến những sự kiện chung nhất và cả bằng tư duy suy diễn, từ đó đi đến những kết luận cụ thể đối với các sự kiện, tình tiết cụ thể.