Chủ Thể Của Tội Phạm Theo Pháp Luật Hình Sự Việt Nam

Khám phá chủ thể của tội phạm theo pháp luật hình sự Việt Nam, phân tích các yếu tố và quy định liên quan đến trách nhiệm hình sự.

• Tác giả: Trần Thị Ngọc Hiếu
• Người hướng dẫn: PGS. Hồ Sỹ Sơn
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Chủ Thể Của Tội Phạm Theo Pháp Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu về chủ thể của tội phạm
• 1.2. Đánh giá tình hình nghiên cứu và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu liên quan đến chủ thể của tội phạm
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ CHỦ THỂ CỦA TỘI PHẠM
• 2.1. Khái niệm và các điều kiện của chủ thể của tội phạm
• 2.2. Phân loại chủ thể của tội phạm
• 2.3. Mối quan hệ giữa chủ thể của tội phạm với một số phạm trù khác
• 2.4. Sự điều chỉnh của pháp luật đối với vấn đề về chủ thể của tội phạm
• 2.5. Khái quát lịch sử hình thành, phát triển các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về chủ thể của tội phạm đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 2015
• 3. CHƯƠNG 3: QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ CHỦ THỂ CỦA TỘI PHẠM VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 3.1. Thực tiễn quy định của Bộ luật hình sự hiện hành về chủ thể của tội phạm
• 3.2. Thực trạng áp dụng quy định của Bộ luật hình sự về chủ thể của tội phạm ở nước ta
• 3.3. Đánh giá thực tiễn áp dụng quy định của Bộ luật hình sự về chủ thể của tội phạm và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: YÊU CẦU VÀ CÁC GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG ĐÚNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VỀ CHỦ THỂ CỦA TỘI PHẠM
• 4.1. Yêu cầu bảo đảm áp dụng đúng các quy định của Bộ luật hình sự về chủ thể của tội phạm
• 4.2. Các giải pháp bảo đảm áp dụng đúng quy định của Bộ luật hình sự về chủ thể của tội phạm
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chủ Thể Của Tội Phạm Khái Niệm Ý Nghĩa

Trong luật hình sự, chủ thể của tội phạm là một trong bốn yếu tố cấu thành tội phạm. Tầm quan trọng của nó không chỉ nằm ở vị trí cấu thành mà còn ở vai trò chi phối các yếu tố khác. Tội phạm gắn liền với hành vi phạm tội, và hành vi này là sự thể hiện ý chí của chủ thể (cá nhân hoặc pháp nhân thương mại). Nếu không có chủ thể của tội phạm, sẽ không có hành vi nguy hiểm cho xã hội xâm phạm các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ. Việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người không phải là chủ thể là trái với nguyên tắc nhân đạo và không đạt được mục đích của luật hình sự. Trong một thời gian dài, khoa học luật hình sự Việt Nam coi tội phạm là hành vi do cá nhân thực hiện. Vấn đề này chủ yếu được nghiên cứu trong giáo trình đại học, luận văn thạc sĩ chưa toàn diện và sâu sắc. Nhiều vấn đề lý luận chưa được đặt ra hoặc chưa phản ánh đầy đủ các khía cạnh cần thiết. Thực trạng này xuất phát từ tính đa dạng, phức tạp của vấn đề và cách tiếp cận nghiên cứu đơn cực.

1.1. Khái niệm chủ thể của tội phạm Định nghĩa và vai trò

Theo pháp luật hình sự Việt Nam, chủ thể của tội phạm được hiểu là cá nhân hoặc pháp nhân thương mại có năng lực trách nhiệm hình sự, đã thực hiện hành vi phạm tội được quy định trong Bộ luật Hình sự. Vai trò của chủ thể là yếu tố không thể thiếu để cấu thành tội phạm, quyết định sự tồn tại của tội phạm và trách nhiệm hình sự. Việc xác định đúng chủ thể là cơ sở để truy cứu trách nhiệm hình sự một cách chính xác, đảm bảo công bằng và đúng pháp luật. Nếu không xác định đúng chủ thể, có thể dẫn đến bỏ lọt tội phạm hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự oan sai.

1.2. Ý nghĩa của việc xác định chủ thể của tội phạm trong luật hình sự

Việc xác định chính xác chủ thể của tội phạm có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự. Nó giúp xác định đúng người hoặc tổ chức phải chịu trách nhiệm về hành vi phạm tội, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật. Đồng thời, việc xác định đúng chủ thể cũng giúp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan, tránh oan sai và bỏ lọt tội phạm. Ngoài ra, nó còn góp phần vào việc răn đe, phòng ngừa tội phạm, bảo vệ trật tự an toàn xã hội.

II. Điều Kiện Để Trở Thành Chủ Thể Tội Phạm Hướng Dẫn Chi Tiết

Để một cá nhân hoặc pháp nhân thương mại được coi là chủ thể của tội phạm, cần đáp ứng các điều kiện nhất định theo quy định của pháp luật. Đối với cá nhân, điều kiện quan trọng nhất là năng lực trách nhiệm hình sự và độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự. Đối với pháp nhân thương mại, cần xem xét đến tư cách pháp nhân, mục đích hoạt động và hành vi phạm tội có liên quan đến hoạt động kinh doanh của pháp nhân đó. Việc xác định đầy đủ các điều kiện này là cơ sở để xác định trách nhiệm hình sự và áp dụng hình phạt phù hợp. Các quy định về chủ thể của tội phạm cần được thể chế hóa đầy đủ và tối ưu.

2.1. Năng lực trách nhiệm hình sự Yếu tố then chốt của chủ thể tội phạm

Năng lực trách nhiệm hình sự (NLTNHS) là khả năng của một người tại thời điểm thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, nhận thức được tính chất nguy hiểm của hành vi đó và có khả năng điều khiển hành vi của mình. Người không có NLTNHS, ví dụ như người mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi, thì không phải là chủ thể của tội phạm. Việc xác định NLTNHS cần dựa trên kết luận giám định pháp y tâm thần.

2.2. Tuổi chịu trách nhiệm hình sự Quy định và các trường hợp đặc biệt

Theo pháp luật hình sự Việt Nam, độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự được quy định cụ thể. Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ một số tội phạm được quy định riêng. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về các tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Việc xác định độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự cần căn cứ vào giấy khai sinh hoặc các giấy tờ tùy thân khác.

2.3. Điều kiện đối với pháp nhân thương mại là chủ thể của tội phạm

Pháp nhân thương mại chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự khi có đủ các điều kiện sau: (1) Hành vi phạm tội được thực hiện nhân danh pháp nhân, (2) Hành vi phạm tội được thực hiện vì lợi ích của pháp nhân, (3) Hành vi phạm tội được thực hiện có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân, (4) Pháp nhân có đủ năng lực chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật. Việc xác định pháp nhân thương mại có phải là chủ thể của tội phạm hay không cần xem xét toàn diện các yếu tố trên.

III. Phân Loại Chủ Thể Của Tội Phạm Cách Nhận Biết Phân Biệt

Trong luật hình sự, chủ thể của tội phạm được phân loại thành nhiều loại khác nhau, dựa trên các tiêu chí khác nhau. Phân loại phổ biến nhất là phân loại theo tính chất của chủ thể: chủ thể thường và chủ thể đặc biệt. Chủ thể thường là bất kỳ cá nhân hoặc pháp nhân thương mại nào đáp ứng các điều kiện chung để trở thành chủ thể của tội phạm. Chủ thể đặc biệt là những cá nhân hoặc pháp nhân thương mại có những đặc điểm riêng biệt, được quy định cụ thể trong luật hình sự. Việc phân loại chủ thể có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định tội danh và áp dụng hình phạt.

3.1. Chủ thể thường của tội phạm Khái niệm và đặc điểm

Chủ thể thường là cá nhân hoặc pháp nhân thương mại đáp ứng các điều kiện chung để trở thành chủ thể của tội phạm, không có bất kỳ đặc điểm riêng biệt nào được quy định trong luật hình sự. Ví dụ, một người đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự và có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện hành vi trộm cắp tài sản thì người đó là chủ thể thường của tội trộm cắp tài sản.

3.2. Chủ thể đặc biệt của tội phạm Các trường hợp và ví dụ minh họa

Chủ thể đặc biệt là cá nhân hoặc pháp nhân thương mại có những đặc điểm riêng biệt, được quy định cụ thể trong luật hình sự. Ví dụ, tội tham ô tài sản chỉ có thể do người có chức vụ, quyền hạn thực hiện; tội hiếp dâm chỉ có thể do người là nam giới thực hiện. Các đặc điểm riêng biệt này có thể liên quan đến chức vụ, nghề nghiệp, giới tính, hoặc các yếu tố khác.

3.3. Phân biệt chủ thể thường và chủ thể đặc biệt Ý nghĩa pháp lý

Việc phân biệt chủ thể thường và chủ thể đặc biệt có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định tội danh. Một số tội phạm chỉ có thể được thực hiện bởi chủ thể đặc biệt, do đó, nếu người thực hiện hành vi không có đặc điểm của chủ thể đặc biệt thì không thể cấu thành tội đó. Ví dụ, một người không có chức vụ, quyền hạn thì không thể phạm tội tham ô tài sản, mà có thể phạm tội khác như lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.

IV. Chủ Thể Tội Phạm Là Người Chưa Thành Niên Quy Định Xử Lý

Người chưa thành niên (NCTN) phạm tội là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt của pháp luật và xã hội. Pháp luật hình sự Việt Nam có những quy định riêng về trách nhiệm hình sự của NCTN, nhằm đảm bảo sự bảo vệ tốt nhất cho NCTN và tạo điều kiện để họ sửa chữa lỗi lầm, tái hòa nhập cộng đồng. Việc xử lý NCTN phạm tội cần đảm bảo tính giáo dục, nhân đạo và phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi.

4.1. Quy định về trách nhiệm hình sự của người chưa thành niên phạm tội

NCTN phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật, nhưng mức độ trách nhiệm hình sự và hình phạt áp dụng đối với NCTN có sự khác biệt so với người đã thành niên. Các hình phạt áp dụng đối với NCTN thường nhẹ hơn so với người đã thành niên, và có thể áp dụng các biện pháp thay thế hình phạt như giáo dục tại xã, phường, thị trấn hoặc đưa vào trường giáo dưỡng.

4.2. Các biện pháp xử lý đối với người chưa thành niên phạm tội Giáo dục Cải tạo

Mục đích chính của việc xử lý NCTN phạm tội là giáo dục và cải tạo, giúp họ nhận thức được sai lầm của mình và sửa chữa lỗi lầm, trở thành người có ích cho xã hội. Các biện pháp giáo dục và cải tạo có thể bao gồm giáo dục tại gia đình, nhà trường, cộng đồng, hoặc đưa vào các cơ sở giáo dục đặc biệt như trường giáo dưỡng. Việc lựa chọn biện pháp xử lý cần căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, độ tuổi, hoàn cảnh gia đình và các yếu tố khác liên quan đến NCTN.

4.3. Vai trò của gia đình và xã hội trong việc giúp người chưa thành niên tái hòa nhập

Gia đình và xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc giúp NCTN tái hòa nhập cộng đồng sau khi chấp hành xong hình phạt hoặc biện pháp xử lý. Sự quan tâm, hỗ trợ, tạo điều kiện của gia đình và xã hội giúp NCTN có thêm động lực để sửa chữa lỗi lầm, xây dựng tương lai tốt đẹp hơn. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường, các tổ chức xã hội và cơ quan nhà nước trong việc giúp NCTN tái hòa nhập cộng đồng.

V. Pháp Nhân Thương Mại Phạm Tội Trách Nhiệm Hậu Quả Pháp Lý

Việc pháp nhân thương mại (PNTM) trở thành chủ thể của tội phạm là một bước tiến quan trọng trong pháp luật hình sự Việt Nam, thể hiện sự phù hợp với xu hướng quốc tế và đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong bối cảnh kinh tế thị trường. PNTM phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi phạm tội của mình, và phải gánh chịu những hậu quả pháp lý nghiêm trọng, bao gồm cả hình phạt tiền, đình chỉ hoạt động, hoặc thậm chí là giải thể.

5.1. Trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại Phạm vi và giới hạn

PNTM chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về các tội phạm được quy định cụ thể trong Bộ luật Hình sự. Phạm vi trách nhiệm hình sự của PNTM được giới hạn trong phạm vi hành vi phạm tội được thực hiện nhân danh PNTM, vì lợi ích của PNTM, và có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của PNTM. PNTM không phải chịu trách nhiệm hình sự thay cho cá nhân thực hiện hành vi phạm tội.

5.2. Các hình phạt áp dụng đối với pháp nhân thương mại phạm tội

Các hình phạt áp dụng đối với PNTM phạm tội bao gồm: phạt tiền, đình chỉ hoạt động có thời hạn, đình chỉ hoạt động vĩnh viễn, và cấm kinh doanh, hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định. Mức phạt tiền đối với PNTM thường cao hơn so với cá nhân phạm tội. Việc lựa chọn hình phạt phù hợp cần căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, và khả năng tài chính của PNTM.

5.3. Hậu quả pháp lý khác đối với pháp nhân thương mại phạm tội

Ngoài các hình phạt hình sự, PNTM phạm tội còn phải gánh chịu những hậu quả pháp lý khác, như bồi thường thiệt hại cho người bị hại, bị tước giấy phép kinh doanh, bị đưa vào danh sách đen, hoặc bị ảnh hưởng đến uy tín và thương hiệu. Những hậu quả này có thể gây ra những thiệt hại lớn về kinh tế và ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của PNTM.

VI. Giải Pháp Hoàn Thiện Quy Định Về Chủ Thể Của Tội Phạm

Để đảm bảo áp dụng đúng và hiệu quả các quy định của pháp luật hình sự về chủ thể của tội phạm, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện, bao gồm hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao năng lực của các cơ quan tiến hành tố tụng, tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật, và nâng cao nhận thức của người dân về vấn đề này. Cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật để kịp thời phát hiện những bất cập và có những điều chỉnh phù hợp.

6.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về chủ thể của tội phạm Sửa đổi Bổ sung

Cần tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định của Bộ luật Hình sự và các văn bản pháp luật khác có liên quan đến chủ thể của tội phạm, đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ và khả thi của hệ thống pháp luật. Cần làm rõ hơn các khái niệm, dấu hiệu của chủ thể của tội phạm, đặc biệt là đối với pháp nhân thương mại, để tránh những cách hiểu và áp dụng khác nhau.

6.2. Nâng cao năng lực của các cơ quan tiến hành tố tụng Đào tạo Bồi dưỡng

Cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho các cán bộ, công chức làm công tác điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự, đặc biệt là về các quy định liên quan đến chủ thể của tội phạm. Cần trang bị cho họ những kiến thức, kỹ năng cần thiết để xác định đúng chủ thể của tội phạm, thu thập chứng cứ, và giải quyết vụ án một cách khách quan, công bằng và đúng pháp luật.

6.3. Tăng cường tuyên truyền giáo dục pháp luật về chủ thể của tội phạm

Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về chủ thể của tội phạm cho người dân, đặc biệt là cho thanh niên, học sinh, sinh viên, và các doanh nghiệp. Cần sử dụng nhiều hình thức tuyên truyền đa dạng, phong phú, phù hợp với từng đối tượng, để nâng cao nhận thức của người dân về quyền và nghĩa vụ của mình, và về hậu quả của hành vi phạm tội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Chương 2. Những vấn đề lý luận và lịch sử hình thành, phát triển các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về chủ thể của tội phạm Chương 3. Quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam hiện hành về chủ thể của tội phạm và thực tiễn áp dụng Chương 4.

Yêu cầu và các giải pháp bảo đảm áp dụng đúng quy định của Bộ luật hình sự về chủ thể của tội phạm 6 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu về chủ thể của tội phạm Bởi tầm quan trọng của mình, vấn đề chủ thể của tội phạm đã và đang thu hút được sự quan tâm nghiên cứu của các nhà luật học trong và ngoài nước. Chính vì vậy, cho đến nay đã có khá nhiều công trình nghiên cứu hoặc có đề cập nghiên cứu vấn đề chủ thể của tội phạm trong và ngoài nước được công bố ở các cấp độ khác nhau. Việc tổng quan tình hình nghiên cứu chẳng những cho phép nhận diện thực trạng nghiên cứu trong và ngoài nước vấn đề chủ thể của tội phạm mà còn tránh được sự trùng lặp trong nghiên cứu đề tài, nhất là rút ra được những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu hay nghiên cứu mới trong luận án này.

Thường thì, các công trình nghiên cứu ở cấp độ luận án tiến sĩ luật học tổng quan theo các công trình nghiên cứu đã công bố ở nước ngoài và các công trình nghiên cứu đã công bố ở trong nước có liên qua đến đề tài, song trong luận án này, nghiên cứu sinh gộp các công trình nghiên cứu đã công bố ở trong nước và ở nước ngoài để tổng quan theo các nhóm vấn đề lớn thuộc nội dung nghiên cứu của đề tài, cụ thể: 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến những vấn đề lý luận của chủ thể của tội phạm Một trong những vấn đề lý luận về chủ thể của tội phạm là khái niệm, dấu hiệu, ý nghĩa của chủ thể của tội phạm. Trong thời gian qua, những vấn đề này được đề cập nghiên cứu trong các công trình nghiên cứu ở những cấp độ, mức độ khác nhau. Trước hết, phải kể đến một số công trình nghiên cứu phân tích, luận giải những vấn đề lý luận về hành vi vi phạm pháp luật, về các dấu hiệu của chủ thể của quan hệ pháp luật, về quyền con người, về chính sách hình sự liên quan đến vấn đề chủ thể của tội phạm, cụ thể như: Lê Đình Thể (2006), Áp dụng Chính sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội, Nxb.

Tư pháp, Hà Nội; Phạm Văn Lợi (Chủ biên) (2007), Chính sách hình sự trong thời kỳ đổi mới ở Việt Nam, Nxb. Tư pháp, Hà Nội; Võ Khánh Vinh (Chủ biên) (2011), Quyền con người, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội; Võ Khánh Vinh (2012), Xã hội học pháp luật những vấn đề cơ bản, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội; Nguyễn Minh Đoan (2014), Giáo trình Lý luận về Nhà nước và Pháp luật, Nxb.

Chính trị Quốc gia - Sự thật, Hà Nội; Nhóm tác giả Nguyễn Đăng Dung - Vũ Công Giao - Lã Khánh Tùng (Đồng chủ biên) (2015), Giáo trình lý luận Nhà nước và Pháp luật về quyền con người, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội; Trịnh Quốc Toản (2015), Nghiên cứu hình phạt trong luật hình sự Việt Nam dưới góc độ bảo vệ quyền con người (Sách chuyên khảo), Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội… Để xác định những vấn đề lên quan đến chủ thể của tội phạm việc nghiên cứu các vấn đề liên quan đến sự phát triển của con người, các yếu tố tác động, ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách con người qua 7 đó, tìm hiểu nguyên nhân của việc hình thành, phát sinh những hành vi “lệch chuẩn” ở một số người và lý giải được tầm quan trọng của pháp luật hình sự trong việc quy định về chủ thể của tội phạm trong pháp luật hình sự chính là một trong những nghiên cứu không thể thiếu trong đó phải kể đến các nghiên cứu như: Lê Văn Cương (Chủ biên) (1999), Tâm lý tội phạm và vấn đề chống tội phạm (Lứa tuổi vị thành niên), Nxb. Côn an nhân dân, Hà Nội; Nguyễn Văn Đồng (2012), Tâm lý học phát triển, Nxb.

Chính trị quốc gia, Hà Nội. Trong các sách, giáo trình được sử dụng làm tài liệu giảng dạy môn luật hình sự tại các trường đại học, trung cấp chuyên ngành luật luôn có một phần trình bày những vấn đề cơ bản về chủ thể của tội phạm với vai trò là một yếu tố cấu thành tội phạm bắt buộc. Cụ thể như: Lê Cảm (Chủ biên) (2007), “Chương X – Chủ thể của tội phạm: trong quyển Giáo trình Luật hình sự (phần chung)”, Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội; Hoàng Văn Hùng (Chủ biên) (2008), “Chương VII – Chủ thể của tội phạm: trong quyển Giáo trình Luật hình sự Việt Nam”, Nxb.

Công an nhân dân, Hà Nội; Phạm Văn Beo (2012), “Chương VIII, Chủ thể của tội phạm - trong quyển Luật hình sự Việt Nam (phần chung)”, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội; Võ Khánh Vinh (Chủ biên) (2014), “Chương IX – Chủ thể của tội phạm: trong quyển Luật hình sự Việt Nam phần chung”, Nxb. Khoa học Xã hội; Nguyễn Ngọc Hòa (Chủ biên) (2016), “Chương VII – Chủ thể của tội phạm: trong quyển Giáo trình Luật hình sự phần chung”, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội; Sách chuyên khảo sau đại học của GS.

Lê Cảm (2005), “Những vấn đề cơ bản trong khoa học luật hình sự - Phần chung”, Nxb. Đại học Quốc gia, Hà Nội. Ở cấp độ luận văn có luận văn thạc sĩ của: Lê Đăng Doanh (1999), Chủ thể của tội phạm theo luật hình sự Việt Nam, Luận văn thạc sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội; Nguyễn Phú Biền (2015), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ thể chịu trách nhiệm hình sự theo luật hình sự Việt Nam, Luận văn thạc sĩ luật học, Khoa Luật - Đại học Quốc gia, Hà Nội. Trong các công trình nghiên cứu này, các tác giả luôn dành một phần trong nghiên cứu để xem xét, luận giải những vấn đề liên quan đến chủ thể của tội phạm dưới góc độ chủ thể trong cấu thành tội phạm, trong đó các tác giả tập trung phân tích những nội dung cơ bản như khái niệm, dấu hiệu, nội dung… của chủ thể của tội phạm.

Theo đó, các tác giả định nghĩa khái niệm và phân tích các dấu hiệu cần và đủ để một người có thể trở thành chủ thể của tội phạm như là độ tuổi, khả năng nhận thức, khả năng điều khiển hành vi (năng lực trách nhiệm hình sự). Đồng thời, các tác giả cũng luận giải các vấn đề khác liên quan đến chủ thể của tội phạm như là vấn đề chủ thể đặc biệt của tội phạm, nhân thân của người phạm tội…Khái niệm và dấu hiệu là những vấn đề đầu tiên được nghiên cứu khi đề cập đến vấn đề chủ thể của tội phạm. Về khái niệm chủ thể của tội phạm, pháp luật hình sự nước ta hiện nay chưa đưa ra một khái niệm trực tiếp, tuy nhiên, vấn đề này được thể hiện một cách gián tiếp thông qua các điều luật với cách thể hiện như là “người phạm tội”. Các công trình nghiên cứu hiện nay cho thấy, các tác giả đều đưa ra định nghĩa về chủ thể của tội phạm trên cơ sở ý tứ chính trong 8 Bộ luật hình sự (BLHS).

Tuy nhiên, vẫn có những điểm chưa thống nhất trong các định nghĩa về chủ thể của tội phạm. Về dấu hiệu chủ thể của tội phạm, mặc dù các tác giả có đưa ra các nhận định về dấu hiệu của chủ thể của tội phạm trong các nghiên cứu có thể khác nhau nhưng trong chừng mực nhất định đều có những điểm chung giống nhau, đều có tính hợp lý và có giá trị lý luận riêng. Các kết quả nghiên cứu đều thừa nhận các dấu hiệu bắt buộc phải có của chủ thể của tội phạm và các dấu hiệu đó thuộc về cá nhân người thực hiện hành vi phạm tội bao gồm dấu hiệu độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự (TNHS) và NLTNHS. Ngoài ra, còn có các dấu hiệu khác như là chủ thể đặc biệt, nhân thân người phạm tội…Nhân thân người phạm tội là một trong các yếu tố thuộc nội dung của chủ thể của tội phạm.

Nhân thân người phạm tội là một trong những căn cứ của việc quy định trách nhiệm hình sự và quy định hình phạt. Trong thực tiễn xét xử, để bảo đảm cho việc truy cứu trách nhiệm hình sự đúng người, đúng tội thì việc xem xét yếu tố nhân thân của người phạm tội cũng phải được áp dụng một cách chính xác. Do đó, hiện nay cũng có một số công trình nghiên cứu về vấn đề này. Cụ thể: Luận văn thạc sĩ luật học “Nhân thân người phạm tội với việc quyết định hình phạt từ thực tiễn thành phố Hà Nội” của tác giả Nguyễn Bích Huyền, Khoa Luật - Đại học Quốc gia, 2015.

Tác giả đã định nghĩa nhân thân người phạm tội trên cơ sở phân tích, tổng hợp các quan điểm khác nhau về nhân thân người phạm tội. Qua đó, luận giải các đặc điểm về nhân thân người phạm tội. Đặc biệt, tác giả chỉ ra mối quan hệ giữa nhân thân người phạm tội với hoạt động quyết định hình phạt trong các trường hợp cụ thể. Trên cơ sở phân tích thực tiễn áp dụng quy định về nhân thân người phạm tội trên địa bàn thành phố Hà Nội, tác giả tìm ra những vi phạm, sai lầm trong việc áp dụng pháp luật, qua đó, đề xuất hệ thống các giải pháp nhằm áp dụng đúng nhân thân người phạm tội trong việc quyết định hình phạt.

Trong Luận án tiến sĩ luật học về “Nhân thân người phạm tội trong luật hình sự Việt Nam” của tác giả Nguyễn Thị Thanh Thủy, Viện Nhà nước và Pháp luật - Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, 2005. Tác giả đã giải quyết được những vấn đề lý luận chung về nhân thân của người phạm tội như khái niệm, đặc điểm, cách phân loại nhân thân của người phạm tội; Phân tích nhân thân người phạm tội trong việc quy định trách nhiệm hình sự, nhân thân người phạm tội trong việc quy định hình phạt. Qua đó, tác giả cũng nghiên cứu một cách toàn diện, đầy đủ nhân thân người phạm tội trong thực tiễn truy cứu trách nhiệm hình sự, quyết định hình phạt. Đây là một trong những nghiên cứu mang tính chất chuyên sâu về vấn đề nhân thân của người phạm tội.