phần mở đầu, kết luận, đề án được kết cấu gồm 3 phần: Phần 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới của chính quyền cấp huyện Phần 2: Phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới của huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam Phần 3: Một số đề xuất, kiến nghị về thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới của huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam 6 Phần 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP HUYỆN 1. Chính sách xây dựng nông thôn mới 1. Khái niệm và phạm vi của chính sách xây dựng nông thôn mới 1. Khái niệm chính sách xây dựng nông thôn mới - Khái niệm xây dựng nông thôn mới: Theo Viện ngôn ngữ học (2020) định nghĩa: "Nông thôn là phần lãnh thổ của một nước hay của một đơn vị hành chính nằm ngoài lãnh thổ đô thị, có môi trường tự nhiên, hoàn cảnh kinh tế xã hội, điều kiện sống khác biệt với thành thị và dân cưu chủ yếu làm nông nghiệp" Đề cập lần đầu tiên trong Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng tại Hội nghị Trung ương 7 (khóa X) về nông nghiệp, nông dân, nông thôn: Nông thôn mới được định nghĩa là nông thôn tiến bộ, cơ sở hạ tầng đồng bộ, đời sống văn hóa phong phú.
Song song với đó, nông thôn mới cũng phải giữ được tính truyền thống, những nét đặc trưng nhất, bản sắc nhất của từng vùng, từng dân tộc và nâng cao giá trị đoàn kết của cộng đồng, mức sống của người dân. Theo Vũ Thị Bình (2010): “Nông thôn mới là nông thôn mà trong đó đời sống vật chất, văn hóa, tinh thần của người dân không ngừng được nâng cao, giảm dần sự cách biệt giữa nông thôn và thành thị. Nông dân được đào tạo, tiếp thu các tiến bộ kỹ thuật tiên tiến , có bản lĩnh chính trị vững vàng, đóng vai trò làm chủ nông thôn mới.” Nghị quyết số 26-NQ/TW đưa ra mục tiêu: “Xây dựng nông thôn mới cần có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại với cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn sản xuất nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp và dịch vụ, gắn với đô thị theo quy hoạch, xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc.” Từ các quan điểm trên, có thể rút ra khái niệm: Xây dựng nông thôn mới là hoạt động kiến thiết và triển khai xây dựng nông thôn trên nhiều phương diện, trong đó có kinh tế phát triển toàn diện, bền vững, cơ sở hạ tầng được xây dựng đồng bộ, hiện đại, phát triển theo quy hoạch, gắn kết hợp lý giữa nông nghiệp với công 7 nghiệp, dịch vụ và đô thị. Nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc, môi trường sinh thái được bảo vệ.
Sức mạnh của hệ thống chính trị được nâng cao, đảm bảo giữ vững an ninh chính trị và trật tự xã hội. - Khái niệm chính sách: Theo Viện ngôn ngữ học (2020): “Chính sách là một hệ thống nguyên tắc có chủ ý hướng dẫn các quyết định và đạt được các kết quả hợp lý. Một chính sách là một tuyên bố về ý định, và được thực hiện như một thủ tục hoặc giao thức. Các chính sách thường được cơ quan quản trị thông qua trong một tổ chức.” Theo tác giả Vũ Cao Đàm (2015) thì: “Chính sách công là một tập hợp các quyết định có liên quan của Nhà nước nhằm lựa chọn các mục tiêu cụ thể và giải pháp thực hiện giải quyết các vấn đề của xã hội theo mục tiêu tổng thể đã xác định”.
Nguyễn Thị Lệ Thúy và Bùi Hồng Việt (2021) đưa ra quan điểm: “Chính sách công là một tập hợp biện pháp được thể chế hóa mà một chủ thể quyền lực hoặc chủ thể quản lý đưa ra nhằm tạo sự ưu đãi một hoặc một số nhóm xã hội, kích thích vào động cơ hoạt động của họ nhằm thực hiện một mục tiêu ưu tiên nào đó trong chiến lược phát triển của một hệ thống xã hội.” Như vậy, qua các khái niệm “chính sách” có thể rút ra những đặc điểm sau: + Chính sách là do một chủ thể quyền lực hoặc chủ thể quản lý ban hành; + Chính sách được ban hành căn cứ vào đường lối chính trị chung và tình hình thực tế; + Chính sách được ban hành bao giờ cũng nhắm đến một mục đích nhất định, nhằm thực hiện một mục tiêu ưu tiên nào đó; chính sách được ban hành đều có sự tính toán và chủ đích rõ ràng. - Khái niệm chính sách xây dựng nông thôn mới: Theo Mai Ngọc Cường (2013): “Chính sách xây dựng nông thôn mới là tổng thể các quan điểm, tư tưởng, các mục tiêu, các giải pháp và công cụ nhằm sử dụng để thực hiện chương trình, mục tiêu xây dựng nông thôn mới. Nói cách khác, chính sách xây dựng nông thôn mới là sự thể chế hóa pháp luật của Nhà nước, là hệ thống các quan điểm, phương hướng mục tiêu và giải pháp xây dựng nông thôn mới.” Nguyễn Tiến Hùng (2016) cho rằng “Chính sách xây dựng nông thôn mới thực chất là một hệ thống các chính sách chung có quan hệ và tác động đến mở rộng hoạt động xây dựng nông thôn mới như chính sách phát triển kinh tế nông nghiệp, chính sách giảm nghèo, chính sách môi trường nông thôn…”. Từ các quan điểm trên, có thể rút ra khái niệm: Chính sách xây dựng nông 8 thôn mới là tập hợp các định hướng và giải pháp của Nhà nước trong một hệ thống các chính sách chung có quan hệ và tác động đến mở rộng và phát triển khu vực nông thôn, xây dựng mực mục tiêu nông thôn mới như các chính sách: Khuyến khích phát triển các lĩnh vực, cơ sở hạ tầng nông thôn; chính sách phát triển y tế giáo dục; chính sách xây dựng hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới… 1.
Phạm vi của chính sách xây dựng nông thôn mới Tùy từng giai đoạn mà chính sách nông thôn mới có giới hạn phạm vi khác nhau, trong giai đoạn hiện nay phạm vi của chính sách xây dựng nông thôn mới bao gồm: - Chính sách xây dựng nông thôn mới tập trung vào việc quy hoạch xây dựng nông thôn mới theo bộ tiêu chí nâng cao nhằm tạo sự đổi mới toàn diện về diện mạo cảnh quan, cơ sở vật chất hạ tầng kinh tế - VHXH, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho con người, là môi trường đáng sống cho người dân địa phương - Chính sách xem xét mục tiêu, yêu cầu của nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới, nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểm mẫu với chức năng nhiệm vụ và khả năng về tài chính và nhân lực của huyện có thể đạt được để xây dựng giải pháp, mục tiêu, chỉ tiêu, lộ trình về kết quả cụ thể để tổ chức triển khai đồng bộ và hiệu quả tại mỗi ngành, lĩnh vực, tại mỗi tổ chức, cơ quan đơn vị và tại mỗi xã, thôn, cụm dân cư, cụm dân cư. trên địa bàn huyện. - Chính sách hướng những vấn đề chung mang tính định hướng cho việc xây dựng nông thôn mới. Những vấn đề cụ thể trên từng tiêu chí như: Ban ngành nào sẽ tổ chức thực hiện? Ai là người chịu trách nhiệm chính? Thực hiện bằng cách nào? Nguồn lực và kinh phí thực hiện? Thời gian nào hoàn thành.
cụ thể hóa dựa trên chính sách này. Vai trò của chính sách xây dựng nông thôn mới Chính sách xây dựng nông thôn mới vốn được tập hợp bởi nhiếu chính sách chung có quan hệ trong việc nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn, xây dựng hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn đồng bộ và từng bước hiện đại, bảo đảm môi trường, cảnh quan nông thôn sáng, xanh, sạch, đẹp, an toàn, giàu bản sắc văn hóa truyền thống, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững cho nên vai trò của nó cũng thể hiện trên nhiều phương diện: - Về kinh tế: Chính sách xây dựng nông thôn mới hướng đến xây dựng kinh tế nông thôn với nền sản xuất hàng hóa mở, hướng đến thị trường và từng bước giao lưu, hội nhập. Để đạt được điều đó, cần xây dựng cơ sở hạ tầng của nông thôn phải 9 hiện đại, tạo điều kiện thuận lợi cho mở rộng sản xuất, giao lưu buôn bán và chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Thúc đẩy nông nghiệp và nông thôn phát triển nhanh, kích thích mọi người tham gia vào thị trường, hạn chế rủi ro cho nông dân, điều chỉnh và giảm bớt sự phân hóa giàu nghèo, chênh lệch về mức sống giữa các vùng, miền.
Ngoài ra, nông thôn mới cũng góp phần xây dựng mới các hợp tác xã theo mô hình kinh doanh đa ngành, ứng dụng tiến bộ khoa học - công nghệ phù hợp với các phương án sản xuất, kinh doanh và phát triển ngành nghề ở nông thôn. - Về chính trị: Chính sách xây dựng nông thôn mới giúp phát huy tính dân chủ với tinh thần tôn trọng pháp luật, gắn lệ hàng, hương ước với pháp luật để điều chỉnh hành vi con người, đảm bảo tính pháp lý, phát huy tính tự chủ của làng xã. Bên cạnh đó cũng phát huy tối đa quy chế dân chủ cơ sở, tôn trọng hoạt động của các hội, đoàn thể và các tổ chức hiệp hội vì lợi ích cộng đồng. - Về văn hóa - xã hội: Chính sách xây dựng nông thôn mới góp phần tăng cường dân chủ ở cơ sở, phát huy vai trò tự chủ trong thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước trong xây dựng đời sống văn hóa khu dân cư, góp phần xóa đói giảm nghèo, vươn lên làm giàu.
- Về con người: Chính sách xây dựng nông thôn mới luôn chủ trương lấy người nông dân và các cộng đồng nông thôn là trung tâm của mọi chiến lược phát triển nông thôn, nông nghiệp. Đưa nông dân vào sản xuất hàng hóa, doanh nhân hóa nông dân và doanh nghiệp hóa các cộng đồng dân cư, thị trường hóa nông thôn. - Về môi trường: Chính sách xây dựng nông thôn mới luôn coi trọng hoạt động tuyên truyền, giúp nâng cao ý thức bảo vệ môi trường sinh thái ở nông thôn, bảo vệ rừng đầu nguồn, chống ô nhiễm nguồn nước, môi trường không khí và chất thải từ đó đảm bảo nông thôn phát triển bền vững. Thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới của chính quyền cấp huyện 1.
Khái niệm và mục tiêu thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới của chính quyền cấp huyện 1.