Nghiên Cứu Chính Sách Tiêu Dùng Xanh Tại Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu chính sách tiêu dùng xanh tại việt nam, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh vực tại Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Gia Thọ
• Người hướng dẫn: TS. Trần Công Sách
• Trường học: Viện Nghiên Cứu Quản Lý Kinh Tế Trung Ương
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Chính Sách Tiêu Dùng Xanh Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM
• LỜI CẢM
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN CHÍNH SÁCH TIÊU DÙNG XANH
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu đã công bố liên quan đến chính sách tiêu dùng xanh
• 1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu đã công bố ở ngoài nước liên quan đến chính sách tiêu dùng xanh
• 1.3. Những vấn đề thuộc đề tài luận án chưa được các công trình đã công bố nghiên cứu giải quyết
• 1.4. Những vấn đề trọng tâm luận án sẽ tập trung nghiên cứu giải quyết
• 1.5. Phương hướng giải quyết các vấn đề của luận án
• 1.6. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu đề tài
• 1.7. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.8. Cách tiếp cận, phương pháp nghiên cứu và khung phân tích của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH TIÊU DÙNG XANH TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ XANH
• 2.1. Tiêu dùng xanh trong phát triển kinh tế xanh
• 2.2. Kinh tế xanh và các bên liên quan trong phát triển kinh tế xanh
• 2.3. Tiêu dùng xanh và vai trò của tiêu dùng xanh đối với phát triển kinh tế xanh
• 2.4. Chính sách tiêu dùng xanh trong phát triển kinh tế xanh
• 2.4.1. Khái quát khung chính sách tiêu dùng xanh và vai trò của chính sách tiêu dùng xanh trong phát triển kinh tế xanh
• 2.4.2. Bản chất, nội dung và tiêu chí đánh giá chính sách tiêu dùng xanh
• 2.4.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạch định, thực thi chính sách tiêu dùng xanh
• 2.4.3.1. Nhóm yếu tố khách quan
• 2.4.3.2. Nhóm yếu tố chủ quan
• 2.4.4. Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới về hoạch định và thực thi chính sách tiêu dùng xanh trong phát triển kinh tế xanh và bài học cho Việt Nam
• 2.4.4.1. Kinh nghiệm của các nước
• 2.4.4.2. Bài học rút ra cho Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH TIÊU DÙNG XANH Ở VIỆT NAM
• 3.1. Khái quát thực trạng tiêu dùng xanh ở Việt Nam
• 3.2. Thực trạng tiêu dùng, mua sắm ở Việt Nam
• 3.3. Thực trạng tiêu dùng xanh ở Việt Nam
• 3.4. Thực trạng chính sách tiêu dùng xanh ở Việt Nam
• 3.4.1. Thực trạng chủ trương, chính sách chung của Đảng và Nhà nước về tiêu dùng xanh ở Việt Nam
• 3.4.2. Nhóm chính sách nhằm hạn chế tiêu dùng sản phẩm “nâu”
• 3.4.3. Nhóm chính sách nhằm ràng buộc người tiêu dùng thực hiện tiêu dùng xanh
• 3.4.4. Nhóm chính sách nhằm khuyến khích, kích thích và hỗ trợ tiêu dùng xanh
• 3.4.5. Nhóm chính sách bảo vệ người tiêu dùng xanh
• 3.5. Đánh giá chung thực trạng chính sách tiêu dùng xanh ở Việt Nam
• 3.5.1. Những thành quả bước đầu
• 3.5.2. Những hạn chế, yếu kém và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TIÊU DÙNG XANH Ở VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2030
• 4.1. Bối cảnh và triển vọng phát triển kinh tế xanh, tiêu dùng xanh ở Việt Nam thời kỳ tới năm 2030
• 4.1.1. Bối cảnh phát triển kinh tế xanh, tiêu dùng xanh ở Việt Nam thời kỳ tới năm 2030
• 4.1.2. Triển vọng phát triển kinh tế xanh, tiêu dùng xanh ở Việt Nam thời kỳ tới năm 2030
• 4.2. Quan điểm và những phương hướng hoàn thiện chính sách tiêu dùng xanh ở Việt Nam thời kỳ tới năm 2030
• 4.2.1. Quan điểm hoàn thiện chính sách tiêu dùng xanh ở Việt Nam đến năm 2030
• 4.2.2. Phương hướng hoàn thiện chính sách tiêu dùng xanh ở Việt Nam đến năm 2030
• 4.3. Một số giải pháp hoàn thiện chính sách tiêu dùng xanh ở Việt Nam đến năm 2030
• 4.3.1. Rà soát lại toàn bộ chính sách liên quan đến tiêu dùng xanh
• 4.3.2. Hoàn thiện khung thể chế, chính sách cho tiêu dùng xanh
• 4.3.3. Nâng cao hiệu quả quá trình thực thi chính sách tiêu dùng xanh
• 4.3.4. Một số khuyến nghị
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chính Sách Tiêu Dùng Xanh Tại Việt Nam

Chính sách tiêu dùng xanh tại Việt Nam đang trở thành một chủ đề nóng trong bối cảnh phát triển bền vững. Tiêu dùng xanh không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn thúc đẩy sự phát triển kinh tế. Chính phủ Việt Nam đã nhận thức được tầm quan trọng của việc xây dựng các chính sách hỗ trợ tiêu dùng xanh nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Nghiên cứu này sẽ phân tích các khía cạnh chính của chính sách tiêu dùng xanh và vai trò của nó trong phát triển kinh tế.

1.1. Khái Niệm và Ý Nghĩa Của Tiêu Dùng Xanh

Tiêu dùng xanh được hiểu là hành vi tiêu dùng hướng tới việc sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường. Điều này không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống. Các sản phẩm xanh thường được sản xuất từ nguyên liệu tái tạo và có quy trình sản xuất ít gây ô nhiễm.

1.2. Lịch Sử Phát Triển Chính Sách Tiêu Dùng Xanh Tại Việt Nam

Chính sách tiêu dùng xanh tại Việt Nam đã bắt đầu được hình thành từ những năm 2010. Các văn bản pháp luật như Chiến lược tăng trưởng xanh đã được ban hành nhằm thúc đẩy tiêu dùng bền vững. Tuy nhiên, việc thực thi chính sách vẫn còn nhiều thách thức.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Chính Sách Tiêu Dùng Xanh

Mặc dù chính sách tiêu dùng xanh đã được triển khai, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề và thách thức cần giải quyết. Sự thiếu nhận thức của người tiêu dùng về lợi ích của tiêu dùng xanh là một trong những nguyên nhân chính. Ngoài ra, các chính sách hiện tại chưa đủ mạnh để khuyến khích người tiêu dùng chuyển sang sử dụng sản phẩm xanh.

2.1. Thiếu Nhận Thức Của Người Tiêu Dùng

Nhiều người tiêu dùng vẫn chưa hiểu rõ về lợi ích của việc sử dụng sản phẩm xanh. Điều này dẫn đến việc họ không sẵn sàng chi trả thêm cho các sản phẩm thân thiện với môi trường. Cần có các chiến dịch truyền thông mạnh mẽ để nâng cao nhận thức.

2.2. Hạn Chế Trong Chính Sách Khuyến Khích

Chính sách hiện tại chưa đủ mạnh để khuyến khích doanh nghiệp sản xuất và tiêu dùng sản phẩm xanh. Các biện pháp khuyến khích như giảm thuế cho sản phẩm xanh cần được xem xét và cải thiện.

III. Phương Pháp Hoàn Thiện Chính Sách Tiêu Dùng Xanh

Để nâng cao hiệu quả của chính sách tiêu dùng xanh, cần có các phương pháp cải thiện rõ ràng. Việc xây dựng khung pháp lý chặt chẽ và các chương trình hỗ trợ cho người tiêu dùng là rất cần thiết. Các giải pháp này sẽ giúp thúc đẩy tiêu dùng xanh và bảo vệ môi trường.

3.1. Xây Dựng Khung Pháp Lý Chặt Chẽ

Cần có một khung pháp lý rõ ràng để hỗ trợ tiêu dùng xanh. Điều này bao gồm việc ban hành các quy định cụ thể về sản phẩm xanh và các tiêu chuẩn chất lượng. Khung pháp lý này sẽ giúp người tiêu dùng dễ dàng nhận diện sản phẩm xanh.

3.2. Tăng Cường Chương Trình Hỗ Trợ Người Tiêu Dùng

Các chương trình hỗ trợ như giảm giá cho sản phẩm xanh hoặc các khoản vay ưu đãi cho doanh nghiệp sản xuất sản phẩm xanh cần được triển khai. Điều này sẽ khuyến khích người tiêu dùng chuyển sang sử dụng sản phẩm thân thiện với môi trường.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Chính Sách Tiêu Dùng Xanh

Chính sách tiêu dùng xanh đã có những ứng dụng thực tiễn đáng kể tại Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu sản xuất các sản phẩm xanh và người tiêu dùng cũng dần chuyển hướng sang sử dụng các sản phẩm này. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nỗ lực để mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả.

4.1. Doanh Nghiệp Sản Xuất Sản Phẩm Xanh

Nhiều doanh nghiệp đã nhận thức được tầm quan trọng của việc sản xuất sản phẩm xanh. Họ đã đầu tư vào công nghệ sạch và quy trình sản xuất bền vững. Điều này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao giá trị thương hiệu.

4.2. Người Tiêu Dùng Chuyển Hướng Sang Sản Phẩm Xanh

Người tiêu dùng đang dần nhận thức được lợi ích của việc sử dụng sản phẩm xanh. Nhiều người đã bắt đầu thay đổi thói quen tiêu dùng của mình, từ việc chọn lựa sản phẩm đến việc tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Chính Sách Tiêu Dùng Xanh

Chính sách tiêu dùng xanh tại Việt Nam đang trên đà phát triển nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa chính phủ, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Tương lai của chính sách này phụ thuộc vào việc thực hiện các giải pháp hiệu quả.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Hợp Tác

Sự hợp tác giữa các bên liên quan là rất quan trọng để thúc đẩy tiêu dùng xanh. Chính phủ cần tạo ra các chính sách hỗ trợ, trong khi doanh nghiệp cần đầu tư vào sản phẩm xanh và người tiêu dùng cần thay đổi thói quen tiêu dùng.

5.2. Triển Vọng Tương Lai Của Tiêu Dùng Xanh

Tương lai của tiêu dùng xanh tại Việt Nam rất hứa hẹn. Với sự gia tăng nhận thức và các chính sách hỗ trợ, tiêu dùng xanh có thể trở thành xu hướng chủ đạo trong xã hội. Điều này sẽ góp phần bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trước bối cảnh cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên và suy thoái sinh thái do mô hình kinh tế tuyến tính truyền thống gây ra, quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh và tăng trưởng xanh trở thành lựa chọn chiến lược tất yếu trên toàn cầu. Mặc dù các chính sách công nghiệp hóa trong thập kỷ qua đã nỗ lực thúc đẩy sản xuất sạch hơn, song phía sản xuất chỉ giải quyết được một phần tác động tiêu cực mà không xử lý được căn nguyên phát sinh từ khâu lựa chọn, sử dụng và thải loại sản phẩm của chủ thể tiêu dùng. Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Quản lý kinh tế (Mã số: 9 31 01 10) với đề tài "Chính sách tiêu dùng xanh ở Việt Nam" do nghiên cứu sinh Nguyễn Gia Thọ thực hiện tại Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Trần Công Sách và TS. Trần Mạnh Hùng là công trình tiên phong tiếp cận tiêu dùng xanh dưới giác độ khoa học quản lý kinh tế và chính sách công toàn diện tại Việt Nam.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được xác định rõ ràng: các công trình học thuật trong nước và quốc tế trước đây chủ yếu tiếp cận tiêu dùng xanh từ góc độ vi mô, tâm lý học hành vi cá nhân (Hoàng Thị Bảo Thoa, 2017; Vũ Anh Dũng và cộng sự, 2012) hoặc kinh tế tài nguyên đơn lẻ, mà thiếu vắng một công trình nghiên cứu hệ thống hóa chính sách tiêu dùng xanh như một chỉnh thể chính sách công ở cấp độ vĩ mô. Nghiên cứu giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu trung tâm:

1. Tiêu dùng xanh là gì và Nhà nước giữ vai trò gì trong việc điều tiết, thúc đẩy tiêu dùng xanh nhằm phục vụ phát triển kinh tế xanh và tăng trưởng xanh?
2. Khung khổ lý thuyết và nội dung cấu thành của hệ thống chính sách tiêu dùng xanh tại một quốc gia bao gồm những trụ cột nào?
3. Hệ thống cơ chế, chính sách hiện hành điều chỉnh hoạt động tiêu dùng xanh tại Việt Nam đang vận hành như thế nào, đạt được những kết quả và bộc lộ những điểm nghẽn gì?
4. Cần xác lập những định hướng, giải pháp và lộ trình chính sách đột phá nào để hoàn thiện chính sách tiêu dùng xanh ở Việt Nam đến năm 2030?

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết nền tảng gồm: Lý thuyết Kinh tế xanh và Phát triển bền vững (UNEP, 2011; OECD, 2011; World Bank, 2012), Lý thuyết Hành vi có kế hoạch (Theory of Planned Behavior - TPB, Ajzen, 1991), Mô hình Hành vi tiêu dùng vì môi trường (Environmental Consumer Behavior Model, Rylander & Allen, 2001) và Lý thuyết Chính sách công hiện đại (James Anderson; Vũ Cao Đàm). Phạm vi nghiên cứu bao quát từ năm 2012 (thời điểm ban hành Chiến lược quốc gia về Tăng trưởng xanh) đến năm 2018, định hướng tầm nhìn đến năm 2030 trên phạm vi toàn quốc với cỡ mẫu khảo sát thực chứng đạt 1.005 đối tượng thuộc ba nhóm chủ thể: người dân (480 mẫu), doanh nghiệp (205 mẫu) và cán bộ công quyền (320 mẫu).

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế ghi nhận sự phát triển mạnh mẽ của các trường phái nghiên cứu về kinh tế xanh và tiêu dùng bền vững. Trường phái kinh tế sinh thái và thể chế quốc tế (UNEP, 2010; OECD, 2011; World Bank, 2012; Zongwei Luo, 2012; Woodrow W. Clark II & Grant Cooke, 2015) xác lập rằng tăng trưởng xanh là công cụ bắt buộc để tái cơ cấu kinh tế nhằm đạt được mục tiêu phát triển bền vững mà không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng thô. Trích dẫn nghiên cứu của Kim Ngọc và Nguyễn Thị Kim Thu (2015) nhấn mạnh: "Tăng trưởng xanh là quá trình tái cơ cấu hoạt động kinh tế và kết cấu hạ tầng để thu được kết quả tốt hơn từ các khoản đầu tư cho tài nguyên, nhân lực và tài chính, đồng thời giảm phát thải khí nhà kính, khai thác và sử dụng ít tài nguyên thiên nhiên, tạo ra ít chất thải hơn và giảm sự mất công bằng trong xã hội."

Tuy nhiên, tồn tại một cuộc tranh luận học thuật sâu sắc (scholarly debate) giữa hai quan điểm:

• Quan điểm phía Cung (Supply-side intervention): Nhấn mạnh vào chuyển giao công nghệ sạch, tiêu chuẩn sản xuất sinh thái và kinh tế tuần hoàn ở cấp độ doanh nghiệp (Rex & Baumann, 2007).
• Quan điểm phía Cầu (Demand-side intervention): Nhóm tác giả ASCEE team (2008) và Sigmund A. (2008) chỉ ra rằng can thiệp phía cung là chưa đủ; việc thiếu vắng các công cụ chính sách kích cầu mạnh mẽ sẽ dẫn đến thất bại thị trường khi các sản phẩm xanh không thể cạnh tranh về giá và nhận thức với các sản phẩm truyền thống.

Đặc biệt, hiện tượng "khoảng cách giữa ý định và hành vi" (attitude-behavior gap) được chứng minh qua nghiên cứu của Young và cộng sự (2010) tại Vương quốc Anh: khoảng 30% người tiêu dùng khẳng định quan tâm sâu sắc đến môi trường nhưng không chuyển hóa mối bận tâm đó thành hành vi mua sắm thực tế do thiếu các cơ chế hỗ trợ tài chính và thông tin minh bạch. Zhao và cộng sự (2014) cùng Qinghua Zhu và cộng sự (2013) tại Trung Quốc cũng xác nhận các rào cản về tính sẵn có của sản phẩm, giá bán cao và sự thiếu vắng các chính sách bảo vệ người tiêu dùng xanh từ phía chính phủ.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu của Hoàng Thị Bảo Thoa (2017), Vũ Anh Dũng và cộng sự (2012), Trần Ngọc Ngoạn (2015), Lương Thị Ngọc Hà (2017) đã bước đầu tiếp cận hành vi tiêu dùng xanh và mua sắm công xanh. Luận án này định vị chính mình ở giao điểm giữa quản lý kinh tế và chính sách công: chuyển đổi trọng tâm từ việc mô tả tâm lý người tiêu dùng sang phân tích cấu trúc thể chế, công cụ điều tiết chính sách và chuỗi giá trị quản trị công. Luận án mở rộng so sánh với các điển hình quốc tế như Đạo luật Thúc đẩy Mua sắm Xanh của Nhật Bản (Green Purchasing Law, 2000), khung chính sách nhãn sinh thái EU Ecolabel của Liên minh Châu Âu, cũng như chính sách tăng trưởng xanh tại các quốc gia ASEAN (Indonesia, Malaysia, Philippines, Thái Lan theo nghiên cứu của Nguyễn Huy Hoàng, 2015) nhằm đúc kết bài học thích ứng cho thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án bổ sung và hoàn thiện cơ sở lý luận về quản lý kinh tế xanh thông qua việc mở rộng khung lý thuyết hành vi tiêu dùng vì môi trường (Rylander & Allen, 2001) và lý thuyết can thiệp chính sách công (James Anderson):

1. Xác lập định nghĩa khoa học chuẩn xác về Tiêu dùng xanh: Luận án định nghĩa: "Tiêu dùng xanh là thực hiện một chuỗi các hành vi gồm mua sắm sản phẩm hoặc dịch vụ xanh và sử dụng xanh: tiết kiệm, tái sử dụng, tái chế, sử dụng bao bì xanh, xử lí rác xanh nhằm giảm thiểu tối đa các tác động tiêu cực đến môi trường." Khái niệm này vượt qua giới hạn của khái niệm mua sắm đơn thuần, cấu trúc hóa tiêu dùng xanh thành một chuỗi hành vi khép kín từ khâu lựa chọn, sử dụng cho đến xử lý chất thải sau tiêu dùng.
2. Khái niệm hóa Chính sách tiêu dùng xanh dưới góc độ quản lý vĩ mô: Luận án khẳng định: "Chính sách tiêu dùng xanh là tên gọi chung của một nhóm các chính sách kinh tế cụ thể để tác động tới lợi ích và hành vi của người tiêu dùng nhằm khuyến khích, thúc đẩy tiêu dùng xanh, hạn chế và thu hẹp tiêu dùng 'nâu' góp phần phát triển kinh tế xanh và thúc đẩy tiêu dùng bền vững."
3. Mô hình hóa sự dịch chuyển cấu trúc từ Tiêu dùng Nâu sang Tiêu dùng Xanh: Luận án luận giải cơ chế triệt tiêu ngoại ứng tiêu cực (negative externalities) thông qua việc kết hợp các công cụ điều tiết kinh tế (thuế sinh thái, giá lũy tiến) và công cụ phi kinh tế (tiêu chuẩn kỹ thuật, giáo dục hành vi), tạo nên sự thay đổi hệ hình (paradigm shift) trong phân bổ nguồn lực quốc gia.

Khung phân tích độc đáo

Luận án thiết kế một khung phân tích đa chiều tích hợp 3 lý thuyết trụ cột: Lý thuyết Ngoại ứng Kinh tế môi trường, Lý thuyết Lựa chọn công (Public Choice Theory) và Lý thuyết Thể chế kinh tế. Khung phân tích phân loại chính sách tiêu dùng xanh thành 4 nhóm công cụ chiến lược mang tính tương hỗ:

• Nhóm 1 - Hạn chế tiêu dùng sản phẩm "nâu": Sử dụng công cụ thuế bảo vệ môi trường, thuế tiêu thụ đặc biệt, dỡ bỏ trợ cấp nhiên liệu hóa thạch và áp dụng cơ chế giá lũy tiến đối với năng lượng, nước sạch nhằm nội hóa chi phí môi trường vào giá thành sản phẩm nâu.
• Nhóm 2 - Ràng buộc tiêu dùng xanh: Thiết lập quy chế bắt buộc trong mua sắm công xanh (Green Public Procurement - GPP), quy chuẩn kỹ thuật bắt buộc và quy hoạch mạng lưới phân phối năng lượng sạch, hạ tầng giao thông công cộng.
• Nhóm 3 - Khuyến khích, kích thích và hỗ trợ tiêu dùng xanh: Vận dụng chính sách trợ cấp giá xanh, ưu đãi tín dụng xanh (green credit), miễn giảm thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp cho chuỗi cung ứng sản phẩm sinh thái.
• Nhóm 4 - Bảo vệ người tiêu dùng xanh: Xây dựng hệ thống tiêu chí cấp Nhãn xanh Việt Nam (Nhãn sinh thái), kiểm chuẩn thông tin, ngăn chặn hành vi tẩy xanh (greenwashing) và đảm bảo quyền tiếp cận thông tin môi trường minh bạch.

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được xác lập rõ: tập trung vào tiêu dùng cuối cùng của hộ gia đình/cá nhân và tiêu dùng công của cơ quan nhà nước, không bao gồm tiêu dùng trung gian trong chu trình sản xuất nội bộ của doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng lập trường nhận thức luận Hiện thực phản biện (Critical Realism) kết hợp chủ nghĩa thực chứng (Positivism), vận dụng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp đa phương pháp (mixed-methods design) kết hợp định tính chuyên sâu và định lượng diện rộng:

• Cấp độ phân tích đa tầng (Multi-level design): Cấp độ vĩ mô (chính sách nhà nước, khung khổ pháp luật), cấp độ trung mô (thị trường cung ứng của doanh nghiệp, cơ quan hành chính sự nghiệp) và cấp độ vi mô (hành vi mua sắm của cá nhân, hộ gia đình).
• Cỡ mẫu và đối tượng khảo sát: Tổng quy mô mẫu thực chứng $N = 1.005$ đối tượng được xác định qua phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên (stratified random sampling) trên địa bàn các trung tâm kinh tế - chính trị trọng yếu của Việt Nam, bao gồm:
  • Nhóm 1: Người tiêu dùng cá nhân/hộ gia đình ($n_1 = 480$ phiếu).
  • Nhóm 2: Cán bộ quản lý tại các doanh nghiệp sản xuất và phân phối ($n_2 = 205$ phiếu).
  • Nhóm 3: Cán bộ, công chức trong các cơ quan quản lý nhà nước các cấp ($n_3 = 320$ phiếu).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực học thuật quốc tế thông qua kỹ thuật tam giác giác hóa (triangulation):

• Tam giác hóa nguồn dữ liệu (Data Triangulation): Kết hợp dữ liệu sơ cấp (1.005 phiếu khảo sát, 25 cuộc phỏng vấn sâu cá nhân bán cấu trúc với đại diện Bộ KH&ĐT, Bộ TN&MT, Bộ Công Thương, các chuyên gia kinh tế vĩ mô và lãnh đạo doanh nghiệp) với dữ liệu thứ cấp (báo cáo thống kê kinh tế - xã hội giai đoạn 2014-2017 của Tổng cục Thống kê, niên giám đấu thầu công, biểu thuế và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật).
• Phương pháp quan sát (Observation): Tiến hành quan sát có tham gia và không tham gia tại các điểm bán lẻ hiện đại (siêu thị, trung tâm thương mại), chợ truyền thống và chuỗi cửa hàng chuyên doanh thực phẩm sạch nhằm đánh giá tương tác thực tế giữa người tiêu dùng với sản phẩm dán nhãn sinh thái.
• Độ tin cậy và giá trị đo lường: Các thang đo khảo sát được kiểm định độ tin cậy thông qua hệ số Cronbach's Alpha ($\alpha > 0.70$), đảm bảo tính giá trị nội dung (content validity) và giá trị cấu trúc (construct validity).

Data và phân tích

Dữ liệu khảo sát được mã hóa, làm sạch và xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel và SPSS (Statistical Package for the Social Sciences):

• Thống kê mô tả và phân tích tương quan: Phân tích cơ cấu nhân khẩu học (giới tính, độ tuổi, học vấn, thu nhập), cơ cấu nguồn thông tin tiếp cận chính sách tiêu dùng xanh và mức độ nhận diện nhãn sinh thái.
• Phân tích so sánh định lượng: Đối chiếu dữ liệu tiêu dùng cuối cùng của nền kinh tế giai đoạn 2014-2017 (Bảng 3.1) và thực trạng công tác đấu thầu mua sắm công giai đoạn 2014-2017 (Bảng 3.2).
• Đánh giá khung thuế và công cụ kinh tế: Phân tích biểu khung thuế bảo vệ môi trường, thuế tiêu thụ đặc biệt và các chính sách tín dụng xanh hiện hành nhằm lượng hóa khoảng cách giữa quy định pháp lý và hiệu lực thực thi.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự thiếu đồng bộ và phân mảnh thể chế chính sách: Mặc dù Đảng và Nhà nước đã ban hành Chiến lược quốc gia về Tăng trưởng xanh (2012) và Kế hoạch hành động quốc gia về Sản xuất và Tiêu dùng bền vững, hệ thống chính sách tiêu dùng xanh tại Việt Nam vẫn tồn tại dưới dạng các quy định tản mạn, thiếu vắng một Luật hoặc Nghị định khung chuyên biệt điều chỉnh tổng thể tiêu dùng xanh.
2. Điểm nghẽn nghiêm trọng trong Mua sắm công xanh (GPP): Mặc dù chi tiêu công chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tiêu dùng quốc gia (giai đoạn 2014-2017), chính sách mua sắm công của Chính phủ hoàn toàn chưa tích hợp các tiêu chí xanh mang tính bắt buộc trong Luật Đấu thầu. Các cơ quan nhà nước vẫn ưu tiên tiêu chí giá thấp nhất thay vì chi phí vòng đời sản phẩm (Life Cycle Costing).
3. Thực trạng dán Nhãn sinh thái và Nhãn xanh Việt Nam đạt hiệu quả rất thấp: Số lượng sản phẩm và doanh nghiệp được cấp chứng nhận Nhãn xanh Việt Nam của Bộ Tài nguyên và Môi trường còn vô cùng khiêm tốn (Bảng 3.15). Doanh nghiệp đối mặt với quy trình chứng nhận phức tạp, chi phí cao trong khi người tiêu dùng thiếu thông tin nhận diện (Biểu đồ 3.4).
4. Khoảng cách công nghệ và xu hướng chuộng thiết bị giá rẻ: Trích dẫn đánh giá thực tiễn trong luận án: "Việc chi tiêu và mua sắm của doanh nghiệp Việt Nam, phần lớn vẫn chuộng máy móc, dây chuyền sản xuất rẻ, với công nghệ lạc hậu, tiêu tốn năng lượng, gây ảnh hưởng đến môi trường sinh thái (Vũ Văn Hiền, 2014)." Rào cản chi phí ban đầu là trở ngại lớn nhất ngăn cản sự chuyển đổi hành vi của cả người dân và doanh nghiệp.
5. Nghịch lý nhận thức và hành vi: Đa số người dân được khảo sát có thái độ ủng hộ môi trường nhưng tỷ lệ chi trả thực tế cho sản phẩm xanh chỉ giới hạn ở nhóm thực phẩm an toàn, trong khi các sản phẩm tiết kiệm năng lượng, vật liệu tái chế và bao bì sinh thái có mức tiêu thụ rất thấp do chênh lệch giá bán từ 20% đến 40% so với sản phẩm truyền thống.

Implications đa chiều

• Về lý thuyết quản lý kinh tế: Luận án chứng minh rằng cơ chế thị trường tự điều tiết hoàn toàn thất bại trong việc thúc đẩy tiêu dùng xanh nếu không có sự can thiệp kiến tạo của Nhà nước thông qua việc tái cấu trúc hệ thống thuế và chuẩn hóa thông tin sinh thái.
• Về phương pháp luận: Cung cấp khung đánh giá 4 nhóm chính sách (Hạn chế - Ràng buộc - Khuyến khích - Bảo vệ) có thể áp dụng cho các nghiên cứu chính sách công tại các nền kinh tế đang phát triển.
• Về thực tiễn quản trị doanh nghiệp: Doanh nghiệp cần tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo chuẩn mực sinh thái, chủ động đăng ký nhãn xanh để đón đầu làn sóng tiêu dùng có trách nhiệm và các rào cản kỹ thuật của các FTA thế hệ mới.
• Về chính sách quốc gia và lộ trình thực thi:
  • Giai đoạn 2020-2025: Hoàn thiện khung khổ pháp lý, ban hành quy chế bắt buộc về mua sắm công xanh với tỷ lệ tối thiểu 20-30% ngân sách chi thường xuyên mua sắm trang thiết bị thân thiện môi trường; cải cách chính sách thuế bảo vệ môi trường theo hướng đánh lũy tiến vào hàm lượng phát thải các-bon.
  • Giai đoạn 2025-2030: Mở rộng mạng lưới phân phối xanh, số hóa hệ thống truy xuất nguồn gốc nhãn sinh thái, triển khai các gói tín dụng ưu đãi cho người tiêu dùng mua sắm nhà ở xanh và phương tiện giao thông điện hóa.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số giới hạn học thuật khách quan:

1. Giới hạn không gian và phạm vi mẫu: Mặc dù cỡ mẫu 1.005 đối tượng là đáng kể, dữ liệu khảo sát chủ yếu tập trung tại các đô thị lớn, chưa bao quát sâu sắc khu vực nông thôn và vùng sâu vùng xa - nơi thói quen sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần và túi nilon còn phổ biến.
2. Giới hạn chuỗi dữ liệu thời gian: Dữ liệu định lượng thứ cấp dừng lại ở giai đoạn 2014-2017, phản ánh giai đoạn đầu triển khai Chiến lược Tăng trưởng xanh, chưa phản ánh đầy đủ tác động của các cam kết quốc tế mới (như COP26 về Net Zero).
3. Phương pháp phân tích kinh tế lượng chuyên sâu: Nghiên cứu chủ yếu dựa trên thống kê mô tả, phân tích so sánh và định tính chính sách; chưa triển khai các mô hình kinh tế lượng phức tạp như Mô hình Cấu trúc tuyến tính (SEM), Mô hình Cân bằng tổng thể (CGE) để lượng hóa chính xác độ co giãn của cầu tiêu dùng xanh theo thuế suất môi trường.

Chương trình nghiên cứu tương lai (future research agenda) mở ra các hướng đi:

• Ứng dụng mô hình thực nghiệm hành vi (behavioral experimental economics) nhằm kiểm định phản ứng của người tiêu dùng đối với các cơ chế "cú hích" (nudging) phi tài chính.
• Đo lường và lượng hóa tác động kinh tế vĩ mô của Mua sắm công xanh đến tăng trưởng GDP và giảm phát thải khí nhà kính bằng mô hình Input-Output (I-O) mở rộng môi trường.
• Đánh giá sự tương tác giữa thương mại điện tử, nền tảng số và hành vi tiêu dùng xanh trong kỷ nguyên kinh tế số.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án đóng góp hệ thống luận cứ khoa học vững chắc với khả năng tạo tác động sâu rộng:

• Tác động học thuật (Academic Impact): Đóng vai trò tài liệu tham khảo cốt lõi cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế tài nguyên môi trường và Chính sách công; mở ra hướng nghiên cứu chính sách tiêu dùng vĩ mô tại Việt Nam.
• Chuyển đổi khu vực công nghiệp và bán lẻ (Industry Transformation): Cung cấp cơ sở định hướng cho các tập đoàn bán lẻ (Saigon Co.op, VinMart, Central Group), doanh nghiệp sản xuất chuyển đổi sang bao bì phân hủy sinh học, phát triển chuỗi cung ứng xanh và tối ưu hóa logistics ngược (reverse logistics).
• Ảnh hưởng chính sách nhà nước (Policy Influence): Cung cấp luận cứ trực tiếp cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Bộ Tài nguyên và Môi trường trong quá trình sửa đổi Luật Đấu thầu, Luật Bảo vệ Môi trường 2020 và xây dựng Kế hoạch hành động quốc gia về Kinh tế tuần hoàn.
• Lợi ích xã hội và môi trường (Societal Benefits): Thúc đẩy hình thành lối sống xanh, giảm thiểu hàng triệu tấn rác thải nhựa, tiết kiệm tài nguyên năng lượng và nâng cao chất lượng sức khỏe cộng đồng.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận hệ thống lý luận hoàn chỉnh, thang đo khảo sát thực chứng và khung phân tích chính sách 4 trụ cột đã được kiểm định.
• Cơ quan hoạch định chính sách (Bộ KH&ĐT, Bộ Tài chính, Bộ TN&MT): Sử dụng các kiến nghị cụ thể để thiết kế danh mục tiêu chí mua sắm công xanh, biểu thuế môi trường và cơ chế cấp chứng nhận nhãn sinh thái minh bạch.
• Lãnh đạo doanh nghiệp và R&D: Định hình chiến lược phát triển sản phẩm xanh, tận dụng các ưu đãi tín dụng sinh thái và nâng cao năng lực cạnh tranh trong chuỗi giá trị toàn cầu.
• Người tiêu dùng và Các tổ chức xã hội (Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng): Được bảo vệ trước các hành vi gian lận nhãn mác, nâng cao nhận thức và thực hiện quyền tiếp cận hàng hóa an toàn, bền vững.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là việc xây dựng Khung chính sách tiêu dùng xanh 4 trụ cột (Hạn chế - Ràng buộc - Khuyến khích - Bảo vệ) dưới góc độ quản lý kinh tế học vĩ mô. Luận án đã mở rộng Lý thuyết Can thiệp Chính sách công của James Anderson và Mô hình Hành vi tiêu dùng vì môi trường của Rylander & Allen (2001) bằng cách chứng minh rằng ý định tiêu dùng xanh chỉ có thể chuyển hóa thành hành vi thực tế khi có sự can thiệp đồng bộ của cấu trúc thể chế kép: công cụ kinh tế (thuế, giá, tín dụng) kết hợp công cụ pháp lý ràng buộc (mua sắm công, nhãn sinh thái bắt buộc).

2. Đổi mới phương pháp luận của luận án so với các nghiên cứu trước đây?

So với các nghiên cứu tiền nhiệm (Hoàng Thị Bảo Thoa, 2017; Trần Ngọc Ngoạn, 2015), luận án tạo đột phá phương pháp luận qua việc:

• Thiết kế khảo sát đa chủ thể đồng thời ($N = 1.005$) bao quát toàn bộ chuỗi mắt xích quản trị: Nhà nước (320 cán bộ) - Doanh nghiệp (205 đơn vị) - Người tiêu dùng (480 công dân).
• Tích hợp tam giác hóa dữ liệu giữa khảo sát bảng hỏi, 25 cuộc phỏng vấn sâu chuyên gia vĩ mô và quan sát thực địa tại các điểm bán lẻ, tạo ra bức tranh thực chứng đa chiều mà các nghiên cứu đơn phương pháp trước đây không đạt được.

3. Phát hiện bất ngờ và phản trực giác nhất từ dữ liệu thực chứng là gì?

Phát hiện phản trực giác nhất là: Chính sách mua sắm công - công cụ có sức mạnh tài chính lớn nhất để dẫn dắt thị trường xanh - lại là mắt xích yếu nhất và thụ động nhất trong hệ thống chính sách tại Việt Nam. Trong khi chi tiêu công chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tiêu dùng cuối cùng (giai đoạn 2014-2017), gần như 100% các gói thầu mua sắm trang thiết bị công sở vẫn bị trói buộc bởi tiêu chí "giá thấp nhất", hoàn toàn triệt tiêu động lực cung ứng sản phẩm xanh của các doanh nghiệp trong nước.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản nghiên cứu (Replication Protocol) không?

Luận án cung cấp đầy đủ hệ thống phụ lục bảng hỏi chi tiết cho cả 3 đối tượng khảo sát (người dân, doanh nghiệp, cán bộ nhà nước), khung tiêu chí phân loại chính sách, danh mục các sản phẩm xanh và hệ thống chỉ báo đo lường. Quy trình chọn mẫu và phương pháp xử lý dữ liệu qua SPSS được mô tả chi tiết, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập nhân bản hoặc mở rộng nghiên cứu sang các bối cảnh địa phương khác.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào?

Luận án phác thảo lộ trình nghiên cứu và thực thi chính sách đến năm 2030 tập trung vào 3 trọng tâm:

• Thể chế hóa tiêu chuẩn Mua sắm công xanh bắt buộc trong Luật Đấu thầu sửa đổi.
• Thiết lập thị trường tín chỉ các-bon nội địa và cơ chế định giá các-bon tích hợp vào hệ thống thuế tiêu dùng.
• Xây dựng hệ sinh thái dữ liệu số quốc gia về vòng đời sản phẩm và nhãn sinh thái điện tử (digital eco-labeling).

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Gia Thọ là một công trình nghiên cứu công phu, nghiêm túc và mang tính thời sự cao, ghi dấu ấn với 6 đóng góp học thuật và thực tiễn nổi bật:

1. Hệ thống hóa và xác lập hệ khái niệm khoa học chuẩn xác về tiêu dùng xanh và chính sách tiêu dùng xanh dưới góc độ quản lý kinh tế.
2. Xây dựng thành công khung phân tích 4 nhóm chính sách tiêu dùng xanh toàn diện, giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa Nhà nước, Doanh nghiệp và Người tiêu dùng.
3. Đánh giá toàn diện thực trạng chính sách tiêu dùng xanh tại Việt Nam giai đoạn 2012-2018 với bộ dữ liệu thực chứng 1.005 mẫu khảo sát độc lập.
4. Nhận diện chính xác các rào cản thể chế, sự thiếu đồng bộ của chính sách mua sắm công và sự bất cập của chương trình nhãn sinh thái.
5. Đề xuất hệ thống quan điểm, phương hướng và 3 nhóm giải pháp đột phá (rà soát chính sách, hoàn thiện khung thể chế, nâng cao hiệu quả thực thi) đồng bộ đến năm 2030.
6. Mở ra các hướng tiếp cận liên ngành mới giữa kinh tế học hành vi, chính sách công và kinh tế học môi trường, đóng góp thiết thực vào công cuộc chuyển đổi mô hình tăng trưởng xanh và phát triển bền vững tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, luận án gồm 4 chƣơng, cụ thể nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến chính sách tiêu dùng xanh. Chƣơng 2: Cơ sở lý luận về chính sách tiêu dùng xanh trong phát triển kinh tế xanh. Chƣơng 3: Thực trạng chính sách tiêu dùng xanh trong quá trình phát triển kinh tế xanh ở Việt Nam. Chƣơng 4: Giải pháp hoàn thiện chính sách tiêu dùng xanh ở Việt Nam đến năm 2030.

5 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN CHÍNH SÁCH TIÊU DÙNG XANH 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu đã công bố liên quan đến chính sách tiêu dùng xanh 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu đã công bố ở ngoài nước liên quan đến chính sách tiêu dùng xanh 1.1 Các công trình đề cập đến tăng trưởng xanh, kinh tế xanh Đến nay, nội hàm về tăng trƣởng xanh, nền kinh tế xanh đã đƣợc nhiều tổ chức quốc tế nhƣ: Uỷ ban Liên Hợp quốc về kinh tế và xã hội khu vực châu Á - Thái Bình Dƣơng (UN-ESCAP), Chƣơng trình Môi trƣờng Liên Hợp quốc (UNEP), Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD), Cộng đồng châu Âu (EU) và nhiều quốc gia trên thế giới đề cập và đƣợc hiểu ở những khía cạnh khác nhau. Nhƣng có một quan điểm chung nhất là tăng trƣởng xanh là quá trình tái cơ cấu hoạt động kinh tế và kết cấu hạ tầng để thu đƣợc kết quả tốt hơn từ các khoản đầu tƣ cho tài nguyên, nhân lực và tài chính, đồng thời giảm phát thải khí nhà kính, khai thác và sử dụng ít tài nguyên thiên nhiên, tạo ra ít chất thải hơn và giảm sự mất công bằng trong xã hội (Kim Ngọc và Nguyễn Thị Kim Thu, năm 2015). Xu hƣớng quốc tế trên đây cho thấy rằng, tăng trƣởng xanh đang là xu hƣớng chủ đạo trong chính sách phát triển kinh tế của các nƣớc trên thế giới nhằm vƣợt qua khủng hoảng kinh tế, giảm sự lệ thuộc vào các nguồn tài nguyên đang ngày một cạn kiệt, đồng thời thích ứng và góp phần giảm thiểu biến đổi khí hậu hƣớng tới sự phát triển bền vững. Để phục vụ cho hƣớng nghiên cứu này, trong thời gian qua, nhiều học giả trên thế giới đã có các công trình nghiên cứu tiêu biểu sau: - Công trình “Inclusive Green Growth: The Pathway to Sustainable Development”của Ngân hàng thế giới (2012).

Công trình nghiên cứu đã khái 6 lƣợc sự cần thiết, tính khả thi và hiệu quả thực tế của mô hình tăng trƣởng xanh, trong đó các tác giả khẳng định rằng: “Tăng trƣờng xanh là công cụ rất cần thiết để đạt đƣợc mục tiêu phát triển bền vững. Các chính sách tăng trƣởng xanh phải đƣợc hoạch định đảm bảo tính khả thi nhằm tối đa hoá lợi ích, giảm thiếu tối đa chi phí cho ngƣời nghèo và các đối tƣợng dễ bị tổn thƣơng”. Bên cạnh đó, công trình nghiên cứu đã xây dựng khung phân tích tăng trƣởng xanh để chỉ ra các tác nhân tác động quá trình tăng trƣởng theo mô hình tăng trƣởng xanh và cơ chế tác động của tăng trƣởng xanh đến chiến lƣợc hoạt động của các công ty, ngƣời tiêu dùng, ngƣời hoạch định chính sách. - Công trình “Advanced Analytics for Green and Sustainable Economic Development: Supply Chain Models and Financial Technologies” của tác giả Zongwei Luo (2012).

Công trình nghiên cứu này là những nghiên cứu chuyên sâu về phát triển xanh và bền vững trong nền kinh tế, thông qua việc phân tích các mô hình chuối cung ứng và các kỹ thuật tài chính trong việc giải quyết các vấn đề hóc búa trong xu thế phát triển bền vững nền kinh tế hiện nay. Với cách tiếp cận tƣơng tự có các công trình sau: “The green Industrial Revolution: Energy, Engineering and Economics” của tác giả Woodrow W. Clark II, Grant Cooke (2015), công trình “Green Energy and Effiency: An Economic Perspective” của các tác giả Alberto Ansuategi, Juan Delgado và Ibon Galarraga (2015), công trình “The Architecture of Green Economic Policies” của tác giả P.2 Công trình đề cập đến hành vi, chính sách tiêu dùng xanh Hiện nay trên thế giới có nhiều công trình nghiên cứu hành vi tiêu dùng, các nhân tố tác động đến hành vi tiêu dùng trong đó có tiêu dùng xanh. Nghiên cứu tham khảo mô hình hành vi tiêu dùng của ngƣời tiêu dùng quan tâm tới môi trƣờng đƣợc giới thiệu bởi Rylander và Allen (2001) của Hiệp hội Marketing Mỹ (American Marketing Association).

Mô hình này mô tả tổng thể hành vi tiêu dùng 7 của ngƣời tiêu dùng quan tâm tới môi trƣờng. Trong đó ý định ảnh hƣởng đến hành vi tiêu dùng, các nhân tố bên trong và bên ngoài có thể ảnh hƣởng đến mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh. Đây đƣợc xem là mô hình tổng hợp phần lớn các nhân tố đƣợc đề xuất bởi các nhà nghiên cứu trƣớc đây về các nhân tố có thể ảnh hƣởng tới tác động của ý định đến hành vi tiêu dùng xanh. Căn cứ vào mối quan hệ nhân quả giữa ý định và hành vi tiêu dùng trong lý thuyết hành vi có kế hoạch của Ajzen và mô hình hành vi tiêu dùng vì môi trƣờng của Rylander và Allen.

Dựa vào các nghiên cứu trƣớc đây của Hui-hui Zhao a, Quian Gao b, Yao- ping (2014) và Qinghua Zhu, Ying Li, Yong Geng, Yu Qi (2013), các nhân tố có tác động tới mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh gồm có các nhóm nhân tố: quan tâm tới môi trƣờng, nhận thức về tính hiệu quả của sản phẩm, xúc tiến của Chính phủ, xúc tiến của doanh nghiệp, tính sẵn có của sản phẩm và các yếu tố tình huống và nhân tố giới. Mặc dù đã có nhiều nỗ lực đầu tƣ cho nhãn xanh nhƣng thị phần của sản phẩm xanh vẫn thấp (Rex và Baumann, 2007). Khoảng 30% ngƣời tiêu dùng Anh nói rằng họ có quan tâm tới môi trƣờng nhƣng không chuyển mối quan tâm đó thành hành động mua sản phẩm xanh thực tế (Young et la. Nhiều ngƣời khẳng định thái độ và hành vi ủng hộ môi trƣờng nhƣng thất bại trong việc thực hiện chúng do các nhân tố bên trong và bên ngoài (Rylander and Allen, 2001).

Trong đó nhân tố bên trong chủ yếu bao gồm mối quan tâm về môi trƣờng và nhận thức của ngƣời tiêu dùng về tính hiệu quả. Mối quan tâm về môi trƣờng biểu thị định hƣớng của cá nhân đối với môi trƣờng và mức độ quan tâm của họ với vấn đề môi trƣờng (Kim and Choi, 2005). Trong nghiên cứu thực nghiệm của Hui-hui Zhao và các đồng nghiệp, yếu tố điều tiết bên trong chủ yếu bao gồm các mối quan tâm về môi trƣờng và nhận thức hiệu quả của ngƣời tiêu dùng. Các nhân tố bên ngoài cũng có thể ảnh hƣởng đến quá trình ra quyết định của ngƣời tiêu dùng.

Kollmuss và Agyeman (2002) nhấn mạnh rằng hành vi ủng hộ môi trƣờng có nhiều khả năng xảy ra nếu các Chính phủ và các tập đoàn thúc đẩy một lối sống bền vững. Bonini và Oppenheim (2008) cho 8 rằng sự hạn chế của sản phẩm xanh có thể ngăn cản hành vi tiêu dùng xanh. Trên cơ sở nghiên cứu này, nhiều công trình nghiên cứu đã làm rõ thêm lý thuyết và thực tiễn tiêu dùng xanh, cụ thể là: - Công trình “Understanding Green Consumer Behaviour: A qualitative cognitive approach” (Tìm hiểu về hành vi ngƣời tiêu dùng xanh: Một cách nhận thức về chất lƣợng) của tác giả Sigmund A. Thông qua một phƣơng pháp tiếp cận liên ngành và những am hiểu sâu sắc từ tâm lý học và nhân học cũng nhƣ nghiên cứu chuyên sâu của chính tác giả, công trình nghiên cứu đã nghiên cứu sâu về hành vi ngƣời tiêu dùng, xã hội học về hoạt động tiêu dùng và tâm lý học hành vi.

Trong công trình nghiên cứu này, tác giả sẽ làm rõ các câu hỏi: (1) Làm thế nào để ngƣời tiêu dùng nhận thức đầy đủ vai trò về các sản phẩm xanh? (2) Các quá trình nhận thức đƣợc cấu trúc dƣới tác động tiềm ẩn bởi các hoạt động nhận thức nhƣ thế nào? (3) Làm thế nào ngƣời tiêu dùng có thể thành công trong việc đánh giá các thuộc tính thân thiện với môi trƣờng của sản phẩm trong cuộc sống hàng ngày? - Công trình “Policy Instruments to Promote Sustainable Consumption” ( Công cụ chính sách để thúc đẩy tiêu dùng bền vững) của ASCEE team (2008) đã cho rằng: Các ƣu tiên can thiệp hiện tại của chính phủ nhằm để phát triển bền vững đang mới giải quyết phía cung, từ đó đòi hỏi cần thêm những biện pháp về phía cầu ngoài các giải pháp nhƣ nhãn sinh thái và chiến dịch nâng cao nhận thức của ngƣời tiêu dùng. nhóm lập luận phân tích và đƣa ra một số kiến nghị xây dựng, bổ sung hoàn thiện chính sách tiêu dùng bền vững cụ thể là: 1) Đảm nhận nhiều vai trò nhƣ thiết kế và thực hiện chính sách thúc đẩy tiêu dùng bền vững 2) Thiết kế và hỗ trợ tiêu dùng bền vững về các hoạt động của các bên trong kinh doanh và xã hội dân sự. 3) Tìm các hình thức thể chế hóa phù hợp cho chính sách tiêu dùng bền vững. 4) Cố gắng khai thác hơn nữa toàn bộ tiềm năng của các mô hình tiêu dùng bền vững 5) Phát triển, hỗ trợ và sử dụng các công cụ có khả năng thích ứng tích hợp cao trong lĩnh vực phát triển tiến bộ công nghệ 6) 9 Thiết kế một công cụ tìm kiếm quy định về ý thức cộng đồng, phản hồi của xã hội và các giải pháp thực tế 7) Tạo cơ sở bằng chứng hợp lý thiết kế chính sách kết nối vòng đời và dữ liệu thị trƣờng với dữ liệu kinh tế xã hội về hành vi của ngƣời tiêu dùng 8) Giám sát và đánh giá tác động của chính sách nhƣ một phần liên tiếp của quá trình cải tiến liên tục.2 Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước liên quan đến chính sách tiêu dùng xanh Trong quá trình đổi mới mô hình tăng trƣởng, tái cấu trúc nền kinh tế, Đảng và Nhà nƣớc ta đã chủ trƣơng phát triển kinh tế xanh, thân thiện với môi trƣờng: “chú trọng phát triển kinh tế xanh, thân thiện với môi trƣờng, từng bƣớc phát triển năng lƣợng sạch, sản xuất sạch, tiêu dùng sạch” (Nghị quyết Ðại hội lần thứ XI, 2011).

Trên tinh thần đó, Đảng ta đã ban hành Nghị quyết về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cƣờng quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trƣờng, trong đó khẳng định: “Đầu tƣ cho bảo vệ môi trƣờng là đầu tƣ cho phát triển bền vững”.