Chương 1. TỔNG QUAN VỀ BẤT ĐỘNG SẢN VÀ CHÍNH SÁCH THUẾ BẤT ĐỘNG SẢN 1. Những vấn đề cơ bản về bất động sản và thị trường bất động sản 1. Bất động sản 1.
Khái niệm bất động sản Tài sản của một quốc gia thường được phân loại theo các tiêu thức khác nhau như: hình thức sở hữu, hình thức tồn tại, tính chất,… Trong đó một trong các cách phân loại tài sản thường được sử dụng là phân loại theo tính chất có thể dịch chuyển, di dời được. Với cách phân loại này, tài sản được chia thành hai loại: động sản và BĐS. Trong đó, động sản là những tài sản có thể di dời được từ chỗ này đến chỗ khác như: máy bay, ô tô, tàu thuyền, xe máy, súng săn,…; BĐS là tài sản không thể di chuyển, đó là đất và tài sản gắn liền với đất (tài sản nếu không gắn liền với đất thì không tồn tại được). Để phục vụ nghiên cứu, luận văn tiếp cận một số khái niệm về BĐS như sau: Theo giáo sư Dan Swango (Viện đào tạo cải cách đất đai Đài Loan, thành viên Viện thẩm định giá và hiệp hội trọng tài Mỹ): “BĐS là đất đai và các công trình xây dựng trên đất.
Nó hữu hình và ta có thể nhìn thấy và chạm vào nó”. Theo Từ điển các thuật ngữ tài chính: “BĐS là một miếng đất và tất cả tài sản vật chất gắn liền trên đất”. Theo điều 174 Bộ Luật Dân Sự 2005 của Việt Nam “BĐS là các tài sản gồm: đất đai; nhà, công trình xây dựng gắn liền với đất đai, kể cả các tài sản gắn liền với nhà, công trình xây dựng đó; các tài sản khác gắn liền với đất đai và các tài sản khác do pháp luật quy định”. Như vậy, BĐS là đất và những tài sản gắn liền với đất để tồn tại được.
BĐS phải đặt trong một không gian địa lý cụ thể. Tính “bất động” ngày nay cũng chỉ là LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -5- tương đối vì còn phụ thuộc việc phân loại không giống nhau giữa các quốc gia đối với các tài sản gắn liền với đất. Đặc điểm bất động sản BĐS có những đặc điểm riêng sau: Có vị trí cố định, không di chuyển được: Đất có vị trí cụ thể, có diện tích tự nhiên cố định, không thể bị di chuyển từ nơi này sang nơi khác do tác động của con người. Các vật kiến trúc gắn liền với đất nên thường có vị trí cố định và không di chuyển được dễ dàng (Ngày nay, với tiến bộ của kỹ thuật, con người có thể di chuyển những công trình có thể tháo dỡ, hoặc qua hệ thống con lăn, ròng rọc).
Từ đặc điểm này cho thấy giá trị của BĐS sẽ phụ thuộc vào vị trí của BĐS, hay nói cách khác vị trí là một yếu tố cấu thành nên giá trị của BĐS. Là tài sản có tính lâu bền: Đối với đất, nếu SDĐ vào mục đích xây dựng, canh tác thì đất không bị hao mòn. Các công trình xây dựng trên đất có thể thay đổi nhưng bản thân đất tại nơi đó không hề bị hao mòn. Khi xen canh, luân canh cây trồng hợp lý, độ màu mỡ của đất không những không bị hao mòn mà còn tăng giá trị; Đối với các công trình được xây dựng trên đất, có thể tồn tại hàng trăm, thậm chí hàng ngàn năm.
Giá cả của BĐS chịu sự chi phối của pháp luật và chính sách của nhà nước: Vì BĐS là hàng hóa không di dời được nên giá cả phụ thuộc nhiều vào quan điểm sở hữu, chế độ chính sách và pháp luật của nhà nước như: pháp luật về đất đai, chính sách thuế trong lĩnh vực đất đai, chính sách về hộ khẩu, định hướng đầu tư và xây dựng kết cấu hạ tầng,…chẳng hạn: đất đai thuộc sở hữu toàn dân, nhà nước có thể giao quyền sử dụng hoặc thu hồi trong trường hợp cần thiết; quy định về chiều cao của công trình xây dựng, không cấp giấy tờ liên quan đến nhà đất hay thuế chuyển nhượng nhà đất quá cao sẽ làm giá BĐS không thể cao được; khi nhà nước cho phép mua nhà tại một địa phương mà không cần hộ khẩu thường trú sẽ thúc đẩy giao dịch trên thị trường BĐS tại địa phương đó,… Bị ảnh hưởng nhiều bởi yếu tố tập quán, thị hiếu và tâm lý, tính cộng đồng của dân chúng: Giá cả của BĐS không như các hàng hóa thông thường mà LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -6- chịu sự chi phối của các vấn đề thuộc về khu vực địa lý như: sự phát triển của làng nghề, thói quen, tập quán, dòng họ, tâm lý, tín ngưỡng,… của dân cư. Do đó, việc phân chia địa giới hành chính, làng nghề,… có liên quan nhiều đến giá cả BĐS. Tốc độ chuyển thành tiền của BĐS kém và chịu sự tác động của các yếu tố đầu tư khác: BĐS không di dời được nên không thể mang đi mua bán giữa các vùng, giá cả của BĐS thường rất lớn so với các hàng hóa thông thường khác, lại chịu sự chi phối của thị hiếu, tập quán,… nên người mua BĐS thường cân nhắc các yếu tố thu nhập, đi lại, làm việc, giải trí,… Ngoài ra, khi nhà nước đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng, hệ thống trường học, siêu thị, công viên,…sẽ làm tăng vẻ đẹp và nâng giá BĐS trong khu vực đó; nếu các công trình xây dựng ảnh hưởng xấu đến môi trường thì sẽ kéo giá BĐS trong vùng xuống. Giá cả của BĐS có xu hướng ngày càng tăng: do đất có giới hạn, nhưng dân số, công trình xây dựng ngày càng tăng do sự phát triển của sản xuất.
Khi nhà nước có chính sách chuyển đổi mục đích SDĐ, từ đất nông nghiệp sang đất dùng cho xây dựng, giá cả của đất cũng theo đó gia tăng. Khi dân cư ngày càng đổ về những nơi đô thị, với tốc độ tăng dân nhanh hơn tốc độ tăng nhà ở, giá cả của nhà và các công trình kiến trúc tại nơi đó cũng sẽ tăng lên. Hiệu quả SDĐ có sự chênh lệch rất lớn khi thay đổi mục đích sử dụng: Với một diện tích đất, có thể thấy trồng độc canh vài vụ lúa, trồng cây ăn quả, trồng cây lâu năm, dùng vào xây dựng nhà xưởng sản xuất, xây dựng nhà ở, cao ốc,… sẽ dẫn đến hiệu quả SDĐ khác nhau. Vì vậy cần thiết phải nâng cao hiệu quả SDĐ.
Thị trường bất động sản 1. Khái niệm thị trường bất động sản Kinh tế thị trường là hình thức phát triển cao nhất của nền sản xuất hàng hoá. Cơ chế vận hành của nền kinh tế thị trường chính là cơ chế thị trường. Cơ chế thị trường gắn liền với một hệ thống đồng bộ các loại thị trường: thị trường của các yếu tố đầu vào và thị trường của các yếu tố đầu ra.
Vì vậy, việc hình thành đồng bộ các loại thị trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc hình thành và phát LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -7- triển cơ chế thị trường. Sự phát triển các loại thị trường này là hệ quả tất yếu của phân công lao động trong nền sản xuất hàng hoá, đồng thời là điều kiện làm cho phân công lao động xã hội ngày càng sâu sắc hơn. Trong quá trình thực hiện công cuộc đổi mới, các yếu tố thị trường ở nước ta bước đầu được hình thành, nhất là thị trường các yếu tố đầu ra: thị trường hàng hoá và dịch vụ, giá cả của nó được xác định trên cơ sở giá trị và quan hệ cung cầu. Thị trường các yếu tố đầu vào của sản xuất bao gồm thị trường vốn, sức lao động, BĐS, máy móc thiết bị, nguyên vật liệu cũng bước đầu được hình thành và phát triển.
Tuy nhiên, hiện nay, ở nước ta còn thiếu đồng bộ giữa thị trường các yếu tố đầu vào và đầu ra, sự thiếu đồng bộ còn diễn ra ngay cả giữa các yếu tố của thị trường đầu vào, đã làm cho cơ chế thị trường phát triển chậm hoặc còn sơ khai. Bởi vậy, việc hình thành thị trường BĐS được đặt ra trong mối quan hệ đồng bộ với các loại thị trường là cần thiết để các loại thị trường có điều kiện hình thành và phát triển. Hiện nay đang có những quan niệm khác nhau về thị trường BĐS như sau: Quan điểm 1, đồng nhất thị trường BĐS với thị trường nhà, đất. Quan niệm này khá phổ biến ở nước ta, tuy nhiên, như thế là không đầy đủ vì nhà, đất chỉ là một bộ phận chủ yếu và quan trọng trong tổng hàng hoá của thị trường BĐS mà thôi; Quan điểm 2, thị trường BĐS là hoạt động mua bán, trao đổi, cho thuê, thế chấp, chuyển nhượng quyền sử dụng BĐS theo qui luật của thị trường, có sự quản lý của nhà nước.
Quan niệm này đi vào phản ánh trực diện các hoạt động cụ thể của thị trường, qua đó giúp nhận biết dễ dàng phạm vi và nội dung của thị trường BĐS, tuy nhiên lại vẫn chưa có tính khái quát, mà mang nặng tính liệt kê; Quan điểm 3, thị trường BĐS là tổng hoà các giao dịch dân sự về BĐS tại một địa bàn nhất định, trong một thời gian nhất định. Quan niệm này đã mô tả được đầy đủ phạm vi và nội dung của thị trường BĐS, gắn các giao dịch với thời gian và không gian nhất định, nhưng lại mang tính trừu tượng và không thể hiện rõ yếu tố kinh tế trong thị trường. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -8- Từ những phân tích trên, có thể đưa ra một khái niệm tổng quan về thị trường BĐS như sau: Thị trường BĐS là tổng thể các giao dịch về BĐS được thực hiện thông qua quan hệ hàng hoá - tiền tệ. Đặc điểm thị trường bất động sản Do BĐS có đặc điểm riêng nên thị trường BĐS cũng có những đặc điểm riêng như sau: Tính tách biệt giữa hàng hoá và địa điểm giao dịch: BĐS có vị trí cố định, không thể di dời được, nên các chủ thể thị trường cũng không thể đem hàng hoá BĐS của mình đến địa điểm giao dịch.
Vì thế, quan hệ giao dịch BĐS thường khó có khả năng kết thúc ngay tại địa điểm giao dịch mà phải trải qua ít nhất ba khâu chủ yếu: đàm phán tại địa điểm giao dịch – kiểm tra thực địa – đăng ký pháp lý. Chính điều này làm cho quan hệ giao dịch BĐS thường kéo dài, dễ gặp các biến động (thay đổi giá, thay đổi pháp lý hay thay đổi điều kiện môi trường.