Chính Sách Thúc Đẩy Ứng Dụng Công Nghệ Cao Trong Sản Xuất Nông Nghiệp Các Tỉnh Khu Vực Đông Bắc

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp các tỉnh khu vực đông bắc, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Dương Hữu Bường
• Người hướng dẫn: GS.TS Nguyễn Đình Tấn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Chính Sách Thúc Đẩy Ứng Dụng Công Nghệ Cao Trong Sản Xuất Nông Nghiệp Tại Bắc Kạn
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. Lý do chọn đề tài
• 2. Ý nghĩa của Luận án
• 2.1. Tính mới của Luận án
• 2.2. Ý nghĩa khoa học của Luận án
• 2.3. Ý nghĩa thực tiễn của Luận án
• 3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của Luận án
• 3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 4. Phạm vi nghiên cứu
• 5. Đối tượng nghiên cứu và mẫu khảo sát
• 5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 6. Câu hỏi nghiên cứu
• 6.1. Câu hỏi nghiên cứu chủ đạo
• 6.2. Câu hỏi nghiên cứu bổ trợ
• 7. Giả thuyết nghiên cứu
• 7.1. Giả thuyết nghiên cứu chủ đạo
• 7.2. Giả thuyết nghiên cứu bổ trợ
• 8. Phương pháp nghiên cứu
• 8.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu
• 8.2. Phương pháp thu thập thông tin định lượng
• 8.3. Phương pháp thu thập thông tin định tính
• 8.4. Phương pháp phân tích SWOT
• 8.5. Phương pháp nghiên cứu so sánh
• 9. Kết cấu của Luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1. Các công trình khoa học đã công bố ở nước ngoài về chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 1.1.1. Nghiên cứu về công nghệ trong sản xuất nông nghiệp ở nước ngoài
• 1.1.2. Nghiên cứu về chính sách công nghệ cao trong nông nghiệp ở nước ngoài
• 1.2. Các công trình khoa học đã công bố ở trong nước về chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 1.3. Nhận xét về các công trình khoa học đã công bố về chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 1.3.1. Những điểm mà các nghiên cứu công bố đã đề cập
• 1.3.2. Những điểm mà các nghiên cứu đã công bố chưa đề cập
• 1.3.3. Những điểm mà Luận án cần nghiên cứu
• 1.3.3.1. Về thực tiễn
• 1.4. Tiểu kết Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC XÂY DỰNG CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ CAO TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP
• 2.1. Khái niệm chính sách
• 2.1.1. Định nghĩa chính sách
• 2.1.2. Phân loại chính sách
• 2.2. Các khái niệm có liên quan đến công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 2.2.1. Khái niệm công nghệ cao
• 2.2.2. Khái niệm nông nghiệp công nghệ cao
• 2.2.3. Đặc điểm của nông nghiệp công nghệ cao
• 2.3. Các điều kiện để xây dựng khung chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 2.3.1. Điều kiện cần
• 2.4. Lý thuyết được vận dụng để nghiên cứu chính sách ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 2.4.1. Lý thuyết “thị trường kéo”
• 2.4.2. Lý thuyết đánh giá chính sách công nghệ của Kuhn
• 2.4.3. Lý thuyết chính sách đổi mới
• 2.5. Khung “năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia”
• 2.5.1. Khái niệm năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia
• 2.5.2. Nội dung của khung năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia
• 2.5.3. Lộ trình áp dụng khung năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia
• 2.6. Tiểu kết Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG VÀ THỰC THI CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ CAO TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TẠI KHU VỰC ĐÔNG BẮC
• 3.1. Thực trạng chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 3.1.1. Tổng quan về chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 3.1.2. Thực trạng chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 3.2. Kết quả khảo sát định lượng về thực trạng thực thi chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 3.2.1. Tổng quan về thực thi chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 3.2.2. Kết quả khảo sát về hình thức lao động chủ yếu, doanh thu
• 3.2.3. Kết quả khảo sát về xuất xứ thiết bị dùng sản xuất/kinh doanh
• 3.2.4. Kết quả khảo sát về quyền sở hữu trí tuệ của doanh nghiệp
• 3.2.5. Kết quả khảo sát về thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp
• 3.2.6. Kết quả khảo sát về thực thi chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 3.2.6.1. Thực thi chính sách ứng dụng công nghệ sinh học trong sản xuất nông nghiệp
• 3.2.6.2. Thực thi chính sách ứng dụng công nghệ thân thiện môi trường trong sản xuất nông nghiệp
• 3.2.6.3. Thực thi chính sách ứng dụng công nghệ bảo quản và chế biến nông sản
• 3.2.6.4. Thực thi chính sách phát triển thị trường nông nghiệp chất lượng cao
• 3.3. Đánh giá về chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 3.3.1. Đánh giá theo tiêu chí năng lực tiếp thu kiến thức
• 3.3.2. Đánh giá theo tiêu chí năng lực đồng hóa kiến thức
• 3.3.3. Đánh giá theo tiêu chí năng lực chuyển đổi kiến thức
• 3.3.4. Đánh giá theo tiêu chí năng lực khai thác kiến thức
• 3.3.5. Đánh giá theo tiêu chí đánh giá chính sách công nghệ của Kuhn
• 3.4. Tiểu kết Chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP XÂY DỰNG KHUNG CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ CAO TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TẠI KHU VỰC ĐÔNG BẮC
• 4.1. Mục tiêu và nội dung chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 4.1.1. Bối cảnh của chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 4.1.2. Yêu cầu của chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 4.1.3. Phân tích SWOT để đáp ứng nội dung ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 4.1.4. Mục tiêu của chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 4.1.5. Nội dung của chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 4.1.5.1. Nội dung khung năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia trong sản xuất nông nghiệp công nghệ cao
• 4.1.5.2. Lộ trình áp dụng nội dung khung năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia trong sản xuất nông nghiệp công nghệ cao
• 4.1.5.3. Xây dựng năng lực tiếp thu kiến thức cho việc ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 4.1.5.4. Xây dựng năng lực ứng dụng kết quả R&D trong sản xuất nông nghiệp
• 4.1.5.5. Xây dựng năng lực chuyển đổi để ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 4.1.5.6. Xây dựng năng lực khai thác công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 4.2. Biện pháp thực hiện chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 4.2.1. Liên kết vùng để thực hiện chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 4.2.2. Quy hoạch và tổ chức sản xuất theo nguyên tắc “thị trường kéo” đối với sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao
• 4.2.3. Chính sách nhân lực nhằm hỗ trợ thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 4.2.4. Chính sách tài chính nhằm hỗ trợ thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp
• 4.3. Tiểu kết Chương 4
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: PHIẾU TRƯNG CẦU Ý KIẾN DOANH NGHIỆP/HỘ GIA ĐÌNH
• PHỤ LỤC 2: PHIẾU PHỎNG VẤN
• PHỤ LỤC 3: ẢNH MINH HỌA: ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ CAO TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chính Sách Ưu Đãi Nông Nghiệp CNC Bắc Kạn

Bắc Kạn, một tỉnh miền núi với kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp, đang nỗ lực thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất. Các chính sách hỗ trợ đóng vai trò then chốt trong việc hiện đại hóa ngành nông nghiệp, nâng cao năng suất và chất lượng nông sản công nghệ cao. Việc triển khai các chính sách này hướng tới mục tiêu phát triển nông nghiệp 4.0 Bắc Kạn, tạo ra những sản phẩm có giá trị gia tăng cao, đáp ứng nhu cầu thị trường và góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các chính sách hiện hành và đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả chính sách hỗ trợ nông nghiệp công nghệ cao Bắc Kạn.

1.1. Vai trò của ứng dụng công nghệ vào nông nghiệp Bắc Kạn

Ứng dụng công nghệ vào nông nghiệp Bắc Kạn không chỉ giúp tăng năng suất mà còn cải thiện chất lượng sản phẩm, giảm thiểu tác động đến môi trường. Điều này góp phần xây dựng nền nông nghiệp bền vững Bắc Kạn, đảm bảo an ninh lương thực và nâng cao thu nhập cho người nông dân. Theo báo cáo của Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Bắc Kạn lần thứ XII, việc phát triển nông nghiệp hàng hóa vẫn còn gặp nhiều khó khăn, đòi hỏi sự đổi mới trong phương thức sản xuất.

1.2. Mục tiêu của chính sách khuyến khích ứng dụng công nghệ

Chính sách khuyến khích ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp tại Bắc Kạn nhằm tạo ra một môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp và hộ nông dân đầu tư vào sản xuất nông nghiệp công nghệ cao. Mục tiêu là xây dựng các vùng sản xuất tập trung, áp dụng quy trình sản xuất tiên tiến và tạo ra các sản phẩm có thương hiệu, có sức cạnh tranh trên thị trường. Việc này giúp Bắc Kạn chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn, có chất lượng cao.

II. Thách Thức Thực Trạng Ứng Dụng Công Nghệ Cao Bắc Kạn

Mặc dù có nhiều tiềm năng và chính sách hỗ trợ, việc ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp Bắc Kạn vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức. Hạ tầng kỹ thuật còn hạn chế, nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao còn thiếu, và khả năng tiếp cận vốn của các doanh nghiệp và hộ nông dân còn gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, nhận thức về lợi ích của nông nghiệp công nghệ cao còn chưa cao, dẫn đến sự chậm trễ trong việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Điều này đòi hỏi cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả để vượt qua các rào cản và thúc đẩy ứng dụng công nghệ vàо nông nghiệp Bắc Kạn.

2.1. Hạn chế về cơ sở hạ tầng kỹ thuật phục vụ nông nghiệp

Cơ sở hạ tầng kỹ thuật phục vụ sản xuất nông nghiệp công nghệ cao Bắc Kạn, bao gồm hệ thống tưới tiêu, giao thông, điện, và thông tin liên lạc, còn chưa đáp ứng được yêu cầu. Điều này gây khó khăn cho việc triển khai các mô hình sản xuất hiện đại, đặc biệt là ở các vùng sâu, vùng xa. Theo Luận án, kết cấu hạ tầng, đặc biệt là đường giao thông kém phát triển và bị chia cắt, cha thành hệ thống thông suốt, kìm hãm việc giao lưu hàng hóa giữa các tỉnh trong vùng.

2.2. Thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao trong nông nghiệp CNC

Nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao Bắc Kạn còn thiếu cả về số lượng và chất lượng. Nhiều nông dân còn thiếu kiến thức và kỹ năng để vận hành và bảo trì các thiết bị công nghệ, cũng như áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến. Cần tăng cường các chương trình đào tạo nông nghiệp công nghệ cao Bắc Kạn để nâng cao trình độ cho người lao động.

2.3. Khó khăn trong tiếp cận vốn đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao

Các doanh nghiệp và hộ nông dân gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận vốn vay để đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao. Thủ tục vay vốn còn phức tạp, lãi suất còn cao, và tài sản thế chấp còn hạn chế. Cần có các cơ chế chính sách nông nghiệp Bắc Kạn ưu đãi về tín dụng để khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực này.

III. Giải Pháp Chính Sách Thúc Đẩy Đầu Tư Nông Nghiệp CNC

Để thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp tại Bắc Kạn, cần có những giải pháp chính sách đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này cần tập trung vào việc cải thiện hạ tầng kỹ thuật, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tạo điều kiện thuận lợi cho tiếp cận vốn, và tăng cường liên kết giữa các nhà khoa học, doanh nghiệp, và nông dân. Đồng thời, cần có những chính sách hỗ trợ đặc thù để khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào nông sản công nghệ cao Bắc Kạn và phát triển nông nghiệp bền vững Bắc Kạn.

3.1. Xây dựng hạ tầng kỹ thuật đồng bộ cho nông nghiệp CNC

Cần đầu tư xây dựng và nâng cấp hệ thống hạ tầng kỹ thuật đồng bộ cho nông nghiệp công nghệ cao Bắc Kạn, bao gồm hệ thống tưới tiêu, giao thông, điện, và thông tin liên lạc. Ưu tiên đầu tư vào các vùng sản xuất tập trung và các khu nông nghiệp công nghệ cao. Các dự án cần được thực hiện theo quy hoạch, đảm bảo tính hiệu quả và bền vững.

3.2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nông nghiệp công nghệ cao

Cần tăng cường các chương trình đào tạo nông nghiệp công nghệ cao Bắc Kạn cho nông dân và cán bộ kỹ thuật. Hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu để xây dựng các chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu thực tế. Khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào quá trình đào tạo và chuyển giao công nghệ.

3.3. Tạo điều kiện tiếp cận vốn ưu đãi cho nông nghiệp CNC

Cần có các chính sách hỗ trợ nông nghiệp công nghệ cao Bắc Kạn ưu đãi về tín dụng cho các doanh nghiệp và hộ nông dân đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao. Đơn giản hóa thủ tục vay vốn, giảm lãi suất, và mở rộng các hình thức bảo lãnh tín dụng. Thành lập các quỹ đầu tư mạo hiểm để hỗ trợ các dự án khởi nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao.

IV. Hướng Dẫn Ứng Dụng Quy Trình Sản Xuất Nông Nghiệp CNC

Việc áp dụng quy trình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn kỹ thuật và quy trình quản lý chất lượng. Các quy trình này bao gồm từ khâu chọn giống, chăm sóc, thu hoạch, chế biến, đến bảo quản và tiêu thụ sản phẩm. Việc áp dụng giải pháp công nghệ cho nông nghiệp Bắc Kạn giúp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, giảm thiểu chi phí sản xuất, và bảo vệ môi trường. Đây là yếu tố then chốt để xây dựng nông sản công nghệ cao Bắc Kạn có thương hiệu và cạnh tranh trên thị trường.

4.1. Áp dụng công nghệ sinh học trong sản xuất giống cây trồng vật nuôi

Việc sử dụng giống cây trồng, vật nuôi chất lượng cao, có khả năng chống chịu sâu bệnh và thích ứng với điều kiện khí hậu địa phương là yếu tố quan trọng để đảm bảo năng suất và chất lượng sản phẩm. Ứng dụng công nghệ sinh học giúp tạo ra các giống mới có năng suất cao, chất lượng tốt, và khả năng chống chịu sâu bệnh tốt hơn. Cần tăng cường đầu tư vào nghiên cứu và phát triển giống mới, cũng như xây dựng hệ thống sản xuất và cung ứng giống chất lượng cao.

4.2. Sử dụng hệ thống tưới tiêu tự động tiết kiệm nước

Hệ thống tưới tiêu tự động, tiết kiệm nước giúp cung cấp nước cho cây trồng một cách hiệu quả, giảm thiểu lãng phí nước, và tiết kiệm chi phí sản xuất. Các hệ thống này có thể được điều khiển từ xa, giúp người nông dân quản lý và kiểm soát việc tưới tiêu một cách dễ dàng. Cần khuyến khích nông dân áp dụng các hệ thống tưới tiêu hiện đại, như tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa.

4.3. Kiểm soát môi trường sản xuất bằng công nghệ cảm biến IoT

Công nghệ cảm biến và Internet of Things (IoT) cho phép người nông dân theo dõi và kiểm soát các yếu tố môi trường sản xuất, như nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng, và dinh dưỡng. Dữ liệu từ các cảm biến được truyền về trung tâm điều khiển, giúp người nông dân đưa ra các quyết định chính xác và kịp thời để tối ưu hóa điều kiện sinh trưởng của cây trồng, vật nuôi. Cần khuyến khích các doanh nghiệp phát triển và cung cấp các giải pháp IoT cho nông nghiệp.

V. Nghiên Cứu Hiệu Quả Ứng Dụng Công Nghệ Cao Tại Bắc Kạn

Đánh giá hiệu quả ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp tại Bắc Kạn là một bước quan trọng để điều chỉnh và hoàn thiện các chính sách hỗ trợ. Nghiên cứu cần tập trung vào việc đo lường năng suất, chất lượng sản phẩm, hiệu quả kinh tế, tác động môi trường, và tác động xã hội của việc áp dụng công nghệ cao. Đồng thời, cần phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả ứng dụng công nghệ cao, như trình độ kỹ thuật của người lao động, khả năng tiếp cận vốn, và sự phối hợp giữa các bên liên quan. Các kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chính sách thúc đẩy nông nghiệp công nghệ cao Bắc Kạn phù hợp với điều kiện thực tế.

5.1. Phân tích tác động của công nghệ cao đến năng suất cây trồng

Nghiên cứu cần đo lường năng suất cây trồng trước và sau khi áp dụng công nghệ cao, so sánh với các phương pháp sản xuất truyền thống. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất, như giống, phân bón, tưới tiêu, và phòng trừ sâu bệnh. Đánh giá hiệu quả kinh tế của việc tăng năng suất, bao gồm chi phí sản xuất và doanh thu.

5.2. Đánh giá ảnh hưởng của công nghệ cao đến chất lượng nông sản

Nghiên cứu cần đánh giá chất lượng nông sản công nghệ cao Bắc Kạn về các chỉ tiêu dinh dưỡng, an toàn vệ sinh thực phẩm, và khả năng bảo quản. So sánh với các sản phẩm được sản xuất theo phương pháp truyền thống. Phân tích tác động của chất lượng sản phẩm đến giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

5.3. Nghiên cứu tác động xã hội của ứng dụng công nghệ cao

Nghiên cứu cần đánh giá tác động của ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp đến đời sống của người nông dân, bao gồm thu nhập, việc làm, và trình độ văn hóa. Phân tích tác động đến sự phát triển của cộng đồng, như cơ sở hạ tầng, giáo dục, và y tế. Đánh giá tác động đến môi trường, như sử dụng tài nguyên, ô nhiễm, và biến đổi khí hậu.

VI. Tương Lai Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững CNC Bắc Kạn

Hướng tới tương lai, Bắc Kạn cần tập trung vào việc phát triển nông nghiệp bền vững công nghệ cao. Điều này đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố kinh tế, xã hội, và môi trường. Các chính sách cần hướng đến việc khuyến khích sử dụng các công nghệ thân thiện với môi trường, giảm thiểu tác động tiêu cực đến tài nguyên thiên nhiên, và bảo vệ sức khỏe của người tiêu dùng. Đồng thời, cần tăng cường liên kết giữa các bên liên quan để xây dựng chuỗi giá trị nông sản bền vững, từ sản xuất đến tiêu thụ. Mục tiêu là xây dựng nông nghiệp 4.0 Bắc Kạn không chỉ hiện đại mà còn mang lại lợi ích cho cộng đồng và bảo vệ môi trường.

6.1. Ưu tiên phát triển nông nghiệp hữu cơ thân thiện môi trường

Nông nghiệp hữu cơ, thân thiện môi trường là xu hướng tất yếu của tương lai. Cần có các cơ chế chính sách nông nghiệp Bắc Kạn khuyến khích nông dân áp dụng các phương pháp sản xuất hữu cơ, sử dụng phân bón hữu cơ, và kiểm soát sâu bệnh bằng các biện pháp sinh học. Xây dựng các vùng sản xuất hữu cơ tập trung, có chứng nhận chất lượng.

6.2. Xây dựng chuỗi giá trị nông sản công nghệ cao bền vững

Cần tăng cường liên kết giữa các nhà khoa học, doanh nghiệp, và nông dân để xây dựng chuỗi giá trị nông sản công nghệ cao Bắc Kạn bền vững. Khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào chế biến và tiêu thụ sản phẩm, tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Xây dựng thương hiệu cho nông sản công nghệ cao của Bắc Kạn.

6.3. Thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong quản lý nông nghiệp

Ứng dụng công nghệ số trong quản lý nông nghiệp giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm thiểu chi phí, và tăng cường khả năng cạnh tranh. Các công nghệ số, như phần mềm quản lý trang trại, hệ thống truy xuất nguồn gốc, và sàn giao dịch điện tử, giúp người nông dân quản lý sản xuất một cách hiệu quả, tiếp cận thị trường dễ dàng, và tăng cường minh bạch trong chuỗi cung ứng. Cần khuyến khích các doanh nghiệp phát triển và cung cấp các giải pháp công nghệ số cho nông nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ (mã số đào tạo thí điểm) với đề tài "Chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp các tỉnh khu vực Đông Bắc (Nghiên cứu trường hợp Bắc Kạn)" được nghiên cứu sinh Dương Hữu Bường thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2020, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS. Nguyễn Đình Tấn và TS. Phạm Hồng Quất.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, văn bản luận án chỉ ra rằng chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp giữ vai trò đưa kết quả nghiên cứu khoa học vào thực tiễn sản xuất nhằm giải phóng sức lao động, nâng cao chất lượng sản phẩm và giảm thiểu tác động tiêu cực đến tài nguyên môi trường. Tuy nhiên, việc thực thi chính sách tại các địa bàn khó khăn như khu vực Đông Bắc còn nhiều bất cập do thiếu các điều kiện cần và đủ để vận hành khung năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia. Cụ thể, khu vực này còn thiếu tổ chức khoa học và công nghệ đủ năng lực ứng dụng kết quả nghiên cứu và triển khai (R&D), thiếu cơ quan quản lý đủ năng lực thẩm định việc áp dụng công nghệ cao, thiếu nguồn công nghệ cao và nguồn lực tài chính, đồng thời các chủ thể sản xuất chưa có đủ năng lực tiếp thu kiến thức, ứng dụng kết quả R&D, chuyển đổi và khai thác công nghệ mới. Tỉnh Bắc Kạn được chọn làm trường hợp điển hình nghiên cứu vì mang đầy đủ các đặc điểm tương đồng với nhiều địa phương miền núi trong vùng Đông Bắc (kinh tế thuần nông, địa hình chia cắt, lao động thủ công chiếm tỷ trọng lớn, thị trường hàng hóa chậm phát triển), đồng thời cho phép đối sánh với các trung tâm như Thái Nguyên (trung tâm R&D nông lâm nghiệp) và Quảng Ninh (địa phương dẫn đầu về sản phẩm chất lượng cao).

Mục tiêu nghiên cứu của luận án là: Áp dụng khung "năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia" để xây dựng khung chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp tại các tỉnh khu vực Đông Bắc.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu được luận án đánh số và xác định như sau:

1. Câu hỏi nghiên cứu chủ đạo: Áp dụng “khung năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia” như thế nào để xây dựng khung chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp tại các tỉnh khu vực Đông Bắc?
2. Câu hỏi nghiên cứu bổ trợ: Chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp bao gồm nội dung và biện pháp gì?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu được đánh số tương ứng:

1. Giả thuyết nghiên cứu chủ đạo: Cần áp dụng “khung năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia” gồm các yếu tố năng lực tiếp thu kiến thức công nghệ cao, năng lực ứng dụng kết quả R&D, năng lực chuyển đổi từ kết quả nghiên cứu đến sản phẩm mới, năng lực khai thác công nghệ cao vào sản xuất nông nghiệp để xây dựng khung chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp tại các tỉnh khu vực Đông Bắc.
2. Giả thuyết nghiên cứu bổ trợ: Chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp bao gồm nội dung và biện pháp ứng dụng công nghệ sinh học, công nghệ thân thiện môi trường, công nghệ bảo quản và chế biến nông sản, phát triển hàng hóa nông nghiệp có giá trị kinh tế cao, phát triển thị trường nông nghiệp chất lượng cao và các chính sách nhân lực, chính sách tài chính nhằm hỗ trợ thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp.

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Xây dựng khung chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp tại các tỉnh khu vực Đông Bắc.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu các chính sách được ban hành từ năm 2011 đến năm 2018; điều tra thực tế việc thực thi chính sách từ năm 2011 đến tháng 12/2019, có bổ sung 2 cuộc phỏng vấn sâu vào cuối tháng 01/2021 theo yêu cầu của Hội đồng đánh giá luận án.
• Phạm vi không gian: Khảo sát các hộ gia đình, hợp tác xã (HTX), doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp tại tỉnh Bắc Kạn (tại thành phố Bắc Kạn và các huyện Ba Bể, Bạch Thông, Chợ Đồn, Ngân Sơn, Pác Nặm).
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào 4 nhóm chính sách cụ thể gồm: (1) Chính sách ứng dụng công nghệ sinh học trong sản xuất nông nghiệp; (2) Chính sách ứng dụng công nghệ thân thiện môi trường trong sản xuất nông nghiệp; (3) Chính sách ứng dụng công nghệ bảo quản và chế biến nông sản; (4) Chính sách phát triển thị trường nông nghiệp chất lượng cao.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong Chương 1, tác giả đã hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan trực tiếp đến đề tài:

Về các nghiên cứu ngoài nước:

• Nghiên cứu về vai trò của công nghệ trong nông nghiệp: Scott H. Hutchins (2007) phân tích công nghệ giúp tăng năng suất, hạn chế lạm dụng tài nguyên và giải phóng sức lao động. Báo cáo của FAO (2003) phân tích vai trò của công nghệ sinh học và công nghệ hỗ trợ sản xuất (quản lý dịch hại tổng hợp IPM, cải thiện đất). William C. Motes (2008) nghiên cứu lợi ích của nông nghiệp hiện đại trước áp lực gia tăng dân số toàn cầu. Tập đoàn DUPONT (2011) dự báo nhu cầu lương thực đến năm 2050 và vai trò của khoa học kỹ thuật đối với hộ nông dân nhỏ. Mingjian Yuan, Tzongyin Shieh, Guanyin Lu, Yenhung Lin (2015) nghiên cứu việc ứng dụng kỹ thuật công nghiệp và hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP) vào quản lý trang trại sản xuất nông nghiệp. Ủy ban Tài nguyên Di truyền phục vụ Lương thực và Nông nghiệp (2011) đưa ra kế hoạch hành động toàn cầu với 8 dạng nghiên cứu bảo tồn và cải tiến giống cây trồng.
• Nghiên cứu về chính sách nông nghiệp và năng lực công nghệ: Lyle P. Schertz (1996) chỉ ra các quyết định chính sách nông nghiệp phải lấy phân phối thu nhập công bằng làm trọng tâm, coi thị trường là mục tiêu và công nghệ là phương tiện, đồng thời nhấn mạnh việc xây dựng hệ thống dữ liệu thống kê. Cohen và Levinthal (1990) xây dựng khái niệm năng lực hấp thụ (Absorptive Capacity) gắn với hoạt động R&D. Erjavec E. và cộng sự nghiên cứu mô hình kinh tế phục vụ quyết định chính sách nông nghiệp tại Slovenia và sự phụ thuộc vào nhập khẩu công nghệ. Báo cáo của OECD (2015) đề xuất khung chính sách nông nghiệp bền vững và Hệ thống đổi mới nông nghiệp (AIS). Rodrigo Fuentes và Veronica Mies (2017) đề xuất lộ trình nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia qua chuyển giao, xây dựng hệ thống đổi mới và đào tạo. World Bank (2010), Nguyễn Hoàng Hải và Vũ Phương Lan (2016) phân tích bài học của Hàn Quốc khi chi 30% ngân sách nghiên cứu để làm chủ công nghệ nhập khẩu. Eliot A. Phillipson và cộng sự (2012) phân tích thế mạnh khoa học nông nghiệp của Canada; Pradyumna P. Karan (1998) nghiên cứu chính sách nông nghiệp chính xác của Nhật Bản ứng dụng GPS, cảm biến và robot.

Về các nghiên cứu trong nước:

• Nguyễn Đức Lợi (2010) đánh giá thực trạng áp dụng tiến bộ kỹ thuật trong nông nghiệp Việt Nam giai đoạn 1955–1986.
• Các công trình thực nghiệm kỹ thuật: Đặng Thị Vân (2014) về chọn tạo giống cà chua kháng virus xoăn vàng lá và vi khuẩn héo xanh; Nguyễn Quang Thạch (2014) về công nghệ khí canh kết hợp nuôi cấy mô sản xuất củ giống khoai tây (dự án KC.DA04/11-15); Đoàn Xuân Cảnh (2016) về ứng dụng tưới nhỏ giọt, giá thể không đất trồng rau trong nhà lưới tại miền Bắc; Nguyễn Quốc Hùng (2017) về mô hình sản xuất rau an toàn tại Thụy Hương (Hà Nội); các nghiên cứu nhân giống hoa lan đai châu, địa lan tại Văn Giang (Hưng Yên); Bạch Tân Sinh và Dương Khánh Dương (2018) về năng lực hấp thụ quốc gia trong lĩnh vực Internet vạn vật (IoT).

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Phần lớn các công trình trong nước chỉ tập trung vào khía cạnh kỹ thuật nông học của từng cây trồng/vật nuôi cụ thể hoặc các đề tài cấp quốc gia về nông nghiệp công nghệ cao nói chung. Chưa có công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống về chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp dành riêng cho vùng đặc thù khó khăn như khu vực Đông Bắc dưới góc độ tiếp cận của khoa học chính sách, cụ thể là vận dụng lý luận khung năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia kết hợp lý thuyết thị trường kéo và tiêu chí đánh giá chính sách của Thomas Kuhn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng các cơ sở lý luận và khung phân tích chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ:

• Khung "Năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia": Kế thừa định nghĩa của Cohen và Levinthal (1990), vận dụng các tiêu chí của Zahra và George (2002) và tài liệu của World Bank (2010), luận án chia năng lực hấp thụ thành 4 thành tố: (1) Năng lực tiếp thu kiến thức; (2) Năng lực đồng hóa kiến thức / năng lực ứng dụng kết quả R&D; (3) Năng lực chuyển đổi kiến thức; (4) Năng lực khai thác kiến thức vào thực tiễn sản xuất.
• Lý thuyết "Thị trường kéo" (Market pull): Xác định thị trường tiêu thụ là mục tiêu định hướng, còn công nghệ cao chỉ đóng vai trò là phương tiện đáp ứng yêu cầu của thị trường đối với sản phẩm hàng hóa nông nghiệp chất lượng cao.
• Khung mẫu đánh giá chính sách công nghệ của Thomas Kuhn: Luận án áp dụng 5 tiêu chí để phân tích mục tiêu, tác động và hiệu quả của chính sách công nghệ, gồm: Tính chính xác, tính phù hợp, khả năng áp dụng trên phạm vi rộng, tính đơn giản và tính hiệu quả.
• Lý thuyết chính sách đổi mới và Hệ thống đổi mới nông nghiệp (AIS) của OECD (2015).

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm sự kết hợp giữa định tính và định lượng:

• Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Phân tích các văn bản quy phạm pháp luật, chỉ thị, nghị quyết, đề án và quyết định về phát triển nông nghiệp công nghệ cao của Trung ương và tỉnh Bắc Kạn trong giai đoạn 2011–2018.
• Phương pháp thu thập và xử lý thông tin định lượng: Sử dụng kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng (Stratified random sampling). Tổng số phiếu phát ra là 200 phiếu, thu về 188 phiếu hợp lệ từ các đơn vị sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn. Dữ liệu khảo sát được mã hóa và xử lý bằng phần mềm chuyên dụng SPSS phiên bản 20.0.
• Phương pháp thu thập thông tin định tính: Sử dụng kỹ thuật chọn mẫu hệ thống phân tầng (Stratified systematic sampling) để tiến hành phỏng vấn sâu các nhóm chủ thể quản lý và thụ hưởng tại 6 đơn vị hành chính cấp huyện của tỉnh Bắc Kạn (Ba Bể, Bạch Thông, Chợ Đồn, Ngân Sơn, Pác Nặm, thành phố Bắc Kạn). Danh sách phỏng vấn gồm: Phó Chủ tịch UBND tỉnh phụ trách kinh tế; Chủ tịch/Phó Chủ tịch UBND huyện phụ trách nông nghiệp; Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; Lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ; các nhà khoa học nông nghiệp; đại diện các doanh nghiệp, HTX và hộ sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao (được giữ khuyết danh).
• Phương pháp phân tích SWOT: Xây dựng ma trận điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức đối với việc ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp tại tỉnh Bắc Kạn dựa trên các yếu tố tự nhiên, kinh tế, xã hội và văn hóa.
• Phương pháp so sánh: Vận dụng kinh nghiệm chuyển giao và hấp thụ công nghệ của Hàn Quốc (giai đoạn từ thập niên 1960–1970 đến nay) để rút ra bài học cho việc xây dựng năng lực công nghệ độc lập với quy mô R&D ban đầu.

Bảng tổng hợp đặc điểm mẫu khảo sát định lượng (N = 188):

Tiêu chí phân loại	Phân nhóm cụ thể	Số lượng (đơn vị)	Tỷ lệ (%)
Loại hình sở hữu	Hộ gia đình	93	48,1%
	Hợp tác xã (HTX)	86	45,7%
	Công ty cổ phần	3	1,5%
	Loại hình khác (TNHH, tư nhân)	6	4,7%
Độ tuổi người trả lời	Dưới 30 tuổi	8	4,3%
	Từ 30 tuổi trở lên	180	95,7%
Trình độ chuyên môn	Trung cấp	28	13,3%
	Trên đại học	3	1,6%
	Trình độ khác (Đại học, Cao đẳng, LĐPT)	157	85,1%

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về các công trình khoa học đã công bố có liên quan đến luận án

Chương này tập trung tổng thuật tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước theo hai nhánh lớn: nghiên cứu về mặt công nghệ và nghiên cứu về mặt chính sách quản lý công nghệ trong nông nghiệp. Tác giả phân tích các mô hình chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, bài học từ các tổ chức quốc tế (FAO, World Bank, OECD) và kinh nghiệm thực tiễn từ Canada, Nhật Bản, Israel, Hàn Quốc. Đánh giá về các công trình trong nước, luận án nhận định các nghiên cứu trước đây đã chứng minh được vai trò của tiến bộ kỹ thuật và đưa ra một số quy trình canh tác đơn lẻ (khí canh khoai tây, nhà màng, tưới nhỏ giọt cho rau quả), nhưng bộc lộ điểm trống về lý luận chính sách dành riêng cho vùng miền núi. Tác giả khẳng định sự cần thiết phải nghiên cứu chính sách ứng dụng công nghệ cao tại khu vực Đông Bắc trên cơ sở khung năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia nhằm tạo cơ sở khoa học cho các giải pháp hoạch định và thực thi.

Chương 2: Cơ sở lý luận của việc xây dựng chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp

Chương 2 làm rõ các khái niệm công cụ và xây dựng khung lý thuyết của luận án:

• Định nghĩa chính sách, phân loại chính sách kinh tế - kỹ thuật; định nghĩa công nghệ cao và nông nghiệp công nghệ cao với các đặc điểm: hàm lượng tri thức cao, tích hợp công nghệ sinh học, tự động hóa, tiết kiệm tài nguyên và thân thiện môi trường.
• Các điều kiện cần để xây dựng khung chính sách gồm: thể chế pháp lý, nguồn nhân lực kỹ thuật, hạ tầng cơ sở và tiềm lực tài chính.
• Khung lý thuyết trọng tâm: Phân tích cơ chế vận hành của lý thuyết “thị trường kéo”; hệ thống hóa 5 tiêu chí đánh giá chính sách công nghệ của Thomas Kuhn (chính xác, phù hợp, diện áp dụng rộng, đơn giản, hiệu quả); làm rõ 4 thành tố của khung “năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia” (tiếp thu, đồng hóa/ứng dụng R&D, chuyển đổi, khai thác) và xác định lộ trình đưa khung lý thuyết này vào sản xuất nông nghiệp công nghệ cao tại địa phương.

Chương 3: Thực trạng xây dựng và thực thi chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp tại khu vực Đông Bắc

Chương 3 trình bày các kết quả điều tra thực tế tại tỉnh Bắc Kạn đại diện cho khu vực Đông Bắc:

• Rà soát các chính sách do Bắc Kạn ban hành như: Kế hoạch hành động tái cơ cấu ngành nông lâm nghiệp giai đoạn 2016–2020; chính sách phát triển nông nghiệp hàng hóa, xây dựng thương hiệu; kế hoạch thực hiện Đề án phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đến năm 2020; chương trình OCOP và xúc tiến thương mại.
• Phân tích số liệu điều tra định lượng từ 188 đơn vị: Thực trạng hình thức lao động chủ yếu là lao động thủ công truyền thống; quy mô doanh thu nông nghiệp còn thấp; xuất xứ máy móc và thiết bị phục vụ sản xuất kinh doanh nông nghiệp chủ yếu là công nghệ giản đơn, nhập khẩu tiểu ngạch hoặc tự chế tạo trong nước; tỷ lệ đăng ký quyền sở hữu trí tuệ của doanh nghiệp và HTX đạt mức rất thấp; thị trường tiêu thụ sản phẩm nông sản phẩm chất lượng cao bị thu hẹp trong phạm vi nội tỉnh và phụ thuộc thương lái.
• Kết quả thực thi theo 4 lĩnh vực chính sách:
  1. Chính sách công nghệ sinh học: Mới dừng ở việc sử dụng một số giống lai, chưa tự chủ được công nghệ nhân giống mô hay chế phẩm vi sinh bản địa.
  2. Chính sách công nghệ thân thiện môi trường: Tỷ lệ sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật vô cơ vẫn chiếm ưu thế so với các chế phẩm hữu cơ, sinh học.
  3. Chính sách công nghệ bảo quản và chế biến: Khâu sau thu hoạch chủ yếu là sơ chế thô, thiếu dây chuyền công nghệ cao dẫn đến tỷ lệ thất thoát lớn và giá trị gia tăng thấp.
  4. Chính sách thị trường: Chưa kết nối được vào chuỗi giá trị và hệ thống phân phối lớn.
• Đánh giá tổng hợp chính sách: Đối chiếu thực trạng với 4 tiêu chí năng lực hấp thụ kiến thức (năng lực tiếp thu còn thụ động; năng lực đồng hóa yếu do thiếu R&D tại chỗ; năng lực chuyển đổi hạn chế do thiếu vốn; năng lực khai thác gặp rào cản về kỹ năng lao động) và 5 tiêu chí đánh giá chính sách của Thomas Kuhn (cho thấy chính sách còn thiếu tính khả thi, thủ tục chưa đơn giản và hiệu quả tác động thực tế chưa cao).

Chương 4: Giải pháp xây dựng khung chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp tại khu vực Đông Bắc

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu lý luận và thực trạng, Chương 4 đưa ra hệ thống giải pháp:

• Phân tích bối cảnh, yêu cầu và ma trận SWOT đối với nông nghiệp công nghệ cao tại Bắc Kạn: Chỉ rõ điểm mạnh về tài nguyên đất rừng và sản phẩm đặc sản; điểm yếu về hạ tầng và nhân lực kỹ thuật; cơ hội từ nhu cầu nông sản sạch của thị trường; thách thức từ biến đổi khí hậu và cạnh tranh thị trường.
• Xác định mục tiêu và nội dung khung chính sách giai đoạn mới dựa trên khung năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia theo 4 nhóm giải pháp chức năng:
  1. Xây dựng năng lực tiếp thu kiến thức: Tăng cường kết nối thông tin, đào tạo chuyển giao tri thức công nghệ cao cho nông dân và chủ trang trại.
  2. Xây dựng năng lực ứng dụng kết quả R&D: Thiết lập cơ chế hợp tác trực tiếp giữa địa phương với các viện, trường đại học (trọng tâm là Đại học Thái Nguyên, Đại học Nông – Lâm).
  3. Xây dựng năng lực chuyển đổi: Hỗ trợ thử nghiệm, hoàn thiện quy trình kỹ thuật thích ứng với điều kiện thổ nhưỡng, tiểu khí hậu của tỉnh.
  4. Xây dựng năng lực khai thác công nghệ cao: Chuẩn hóa quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn chất lượng (VietGAP, hữu cơ), đưa công nghệ cao vào chế biến sâu.
• Bốn biện pháp thực hiện chính sách đồng bộ:
  1. Biện pháp liên kết vùng: Xây dựng mạng lưới liên kết giữa Bắc Kạn với các tỉnh Đông Bắc; tận dụng trung tâm R&D Thái Nguyên để cung cấp giải pháp kỹ thuật và kết nối với thị trường tiêu thụ chất lượng cao tại Quảng Ninh, Hà Nội.
  2. Quy hoạch và tổ chức sản xuất theo nguyên tắc “thị trường kéo”: Định hướng sản xuất bám sát nhu cầu khách hàng, xây dựng vùng chuyên canh hàng hóa tập trung gắn với chuỗi giá trị.
  3. Chính sách nhân lực: Đào tạo kỹ năng vận hành công nghệ mới, đãi ngộ chuyên gia và cán bộ khuyến nông cơ sở.
  4. Chính sách tài chính: Đổi mới cơ chế tín dụng, hình thành quỹ hỗ trợ chuyển giao công nghệ và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp nông thôn.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt học thuật và lý luận, luận án có các đóng góp:

• Vận dụng và phát triển khái niệm năng lực hấp thụ (Absorptive Capacity) của Cohen và Levinthal (1990) cùng mô hình đánh giá của Zahra và George (2002) vào lĩnh vực quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ trong nông nghiệp tại vùng khó khăn; hệ thống hóa các chỉ số thành phần gồm năng lực tiếp thu, đồng hóa, chuyển đổi và khai thác công nghệ thích ứng với cấp độ địa phương.
• Tích hợp cách tiếp cận lý thuyết “thị trường kéo” với hệ thống 5 tiêu chí của Thomas Kuhn (chính xác, phù hợp, diện áp dụng rộng, đơn giản, hiệu quả) nhằm thiết lập khung công cụ phân tích và đánh giá toàn diện chu trình chính sách thúc đẩy công nghệ cao trong nông nghiệp.

Về mặt thực tiễn, luận án cung cấp:

• Bộ dữ liệu thực chứng gồm 188 phiếu khảo sát định lượng và hệ thống phỏng vấn sâu phản ánh thực trạng cơ sở vật chất, sở hữu trí tuệ, thiết bị sản xuất và các rào cản hấp thụ công nghệ nông nghiệp tại tỉnh Bắc Kạn.
• Đề xuất lộ trình thực thi khung chính sách bắt đầu từ việc chọn lọc công nghệ nhập khẩu, chuyển giao công nghệ từ các tổ chức R&D trong nước đến hoàn thiện 4 năng lực thành phần của khung năng lực hấp thụ.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp và biện pháp tổ chức thực hiện cụ thể: thiết lập cơ chế liên kết vùng Đông Bắc (khai thác tam giác liên kết Bắc Kạn – Thái Nguyên – Quảng Ninh); quy hoạch sản xuất theo nguyên tắc thị trường kéo; hoàn thiện chính sách nhân lực khoa học công nghệ và cơ chế tài chính hỗ trợ khu vực kinh tế hợp tác, hộ nông dân.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế:

• Giới hạn về phạm vi thời gian: Khảo sát thực thi chính sách của luận án dừng ở mốc tháng 12/2019 (với dữ liệu phỏng vấn bổ sung đến tháng 01/2021), chưa cập nhật chu kỳ chính sách mới giai đoạn sau năm 2020.
• Giới hạn về phạm vi không gian: Dữ liệu thực nghiệm định lượng tập trung chủ yếu trên địa bàn 6 huyện/thành phố thuộc tỉnh Bắc Kạn; các phân tích về khu vực Đông Bắc mang tính khái quát hóa từ trường hợp điển hình, chưa triển khai điều tra xã hội học diện rộng đồng thời trên toàn bộ các tỉnh còn lại trong vùng Đông Bắc.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi điều tra thực nghiệm định lượng sang các tỉnh có điều kiện tương đồng trong vùng Đông Bắc như Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn để kiểm chứng mô hình so sánh.
• Nghiên cứu bổ sung tác động của các chính sách chuyển đổi số, công nghệ vạn vật kết nối (IoT) và truy xuất nguồn gốc nông sản theo chu kỳ chính sách sau năm 2020 đối với nông nghiệp miền núi.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo trong các lĩnh vực:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ, Chính sách công, Kinh tế nông nghiệp: Cung cấp khung lý thuyết kết hợp giữa lý thuyết năng lực hấp thụ, lý thuyết thị trường kéo và tiêu chí đánh giá chính sách của Thomas Kuhn; đồng thời là tài liệu tham khảo về phương pháp chọn mẫu phân tầng và thiết kế phiếu trưng cầu ý kiến (Phụ lục 1, Phụ lục 2).
• Đối với giảng viên: Cung cấp case study thực chứng về quản lý công nghệ nông nghiệp tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi để phục vụ giảng dạy các học phần Hoạch định và phân tích chính sách KH&CN, Hệ thống đổi mới quốc gia.
• Đối với cơ quan quản lý nhà nước (UBND tỉnh, Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn các tỉnh miền núi phía Bắc): Nội dung Chương 4 cung cấp các luận cứ thực tế để xây dựng chính sách hỗ trợ HTX, chương trình OCOP, quy hoạch liên kết vùng và cơ chế đặt hàng nhiệm vụ khoa học công nghệ với các viện nghiên cứu, trường đại học.

Câu hỏi thường gặp

1. Khung lý thuyết trọng tâm mà luận án vận dụng để phân tích và đề xuất chính sách là gì?
Luận án vận dụng khung “năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia” (Absorptive Capacity) bắt nguồn từ Cohen và Levinthal (1990) và Zahra và George (2002), bao gồm 4 yếu tố: Năng lực tiếp thu kiến thức, năng lực đồng hóa kiến thức/ứng dụng kết quả R&D, năng lực chuyển đổi và năng lực khai thác công nghệ cao vào sản xuất. Khung này được kết hợp cùng lý thuyết “thị trường kéo” và 5 tiêu chí đánh giá chính sách công nghệ của Thomas Kuhn.

2. Quy mô và phương pháp chọn mẫu khảo sát định lượng của luận án được thực hiện như thế nào?
Luận án sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng (Stratified random sampling). Tác giả đã phát ra 200 phiếu khảo sát và thu về 188 phiếu hợp lệ từ các đơn vị sản xuất nông nghiệp tại tỉnh Bắc Kạn (gồm 93 hộ gia đình chiếm 48,1%, 86 hợp tác xã chiếm 45,7%, 3 công ty cổ phần chiếm 1,5% và các loại hình khác chiếm 4,7%). Toàn bộ dữ liệu được phân tích trên phần mềm SPSS 20.0.

3. Tại sao luận án lại chọn tỉnh Bắc Kạn làm trường hợp nghiên cứu điển hình cho khu vực Đông Bắc?
Bắc Kạn là địa phương phản ánh rõ nét những khó khăn đặc thù của các tỉnh miền núi khu vực Đông Bắc: địa hình chia cắt, kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp, năng lực nhân lực khoa học công nghệ thấp, sản xuất nông nghiệp hàng hóa chậm phát triển và chủ yếu sử dụng lao động thủ công. Kết quả nghiên cứu tại Bắc Kạn có tính đại diện cao để khái quát hóa cho các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội tương đồng trong khu vực.

4. Luận án đề xuất biện pháp liên kết vùng giữa Bắc Kạn với các tỉnh nào trong khu vực Đông Bắc?
Luận án đề xuất cơ chế liên kết vùng khai thác thế mạnh đặc thù của các địa phương: kết nối với tỉnh Thái Nguyên (nơi có Đại học Thái Nguyên và Trường Đại học Nông – Lâm) để làm trung tâm R&D chuyển giao công nghệ sinh học và giống; đồng thời liên kết với tỉnh Quảng Ninh (địa phương có thị trường tiêu thụ mạnh và đi đầu về sản phẩm chất lượng cao) cùng các đô thị lớn để mở rộng thị trường đầu ra cho nông sản Bắc Kạn.

5. Luận án tập trung đánh giá thực trạng chính sách trên những lĩnh vực công nghệ cụ thể nào?
Luận án đánh giá việc xây dựng và thực thi chính sách trên 4 lĩnh vực trọng tâm: (1) Chính sách ứng dụng công nghệ sinh học; (2) Chính sách ứng dụng công nghệ thân thiện môi trường; (3) Chính sách ứng dụng công nghệ bảo quản và chế biến nông sản; (4) Chính sách phát triển thị trường nông nghiệp chất lượng cao.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Dương Hữu Bường là công trình nghiên cứu chuyên khảo trong chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ, giải quyết bài toán thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp tại vùng khó khăn Đông Bắc. Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn, tác giả đã làm rõ thực trạng năng lực công nghệ và những bất cập trong việc thực thi các chính sách giai đoạn 2011–2018. Công trình đã vận dụng khung năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia và lý thuyết thị trường kéo để xây dựng hệ thống giải pháp liên kết vùng, phát triển nhân lực và cơ chế tài chính đồng bộ, tạo luận cứ khoa học cho các nhà quản lý trong việc hoạch định và thực thi chính sách phát triển nông nghiệp bền vững tại các tỉnh miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 7 1. Lý do chọn đề tài 7 2. Ý nghĩa của Luận án 10 2. Tính mới của Luận án 10 22.

Ý nghĩa khoa học của Luận an 11 2. Ý nghĩa thực tiễn của Luận án 12 3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của Luận án 12 3. Mục tiêu nghiên cứu 12 3.

Nhiệm vụ nghiên cứu 12 4. Phạm vi nghiên cứu 13 5. Đối tợng nghiên cứu và mẫu khảo sát 14 5. Đối tợng nghiên cứu 14 5.

Câu hỏi nghiên cứu 15 6. Câu hỏi nghiên cứu chu dao 15 6. Câu hỏi nghiên cứu bồ trợ 15 7. Giả thuyết nghiên cứu 15 7.

Giả thuyết nghiên cứu chủ đạo 15 7. Giá thuyết nghiên cứu bồ trợ 15 8. Phơng pháp nghiên cứu 16 6. Phong pháp nghiên cứu tài liệu 16 6.

Phơng pháp thu thập thông tin định lợng 177 6. Phơng pháp thu thập thông tin định tính 19 8. Phong pháp phân tích SWOT 20 6. Phơng pháp nghiên cứu so sánh 21 9.

Kết cấu của Luận án 21 CHUONG 1. TONG QUAN VE CAC CONG TRINH KHOA HOC DA CONG BO CO LIEN QUAN DEN LUAN AN 22 _ 1. Các công trình khoa học đã công bố ở nớc ngoài về chính sách thúc đây ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp 22 1. Nghiên cứu về công nghệ trong sản xuất nông nghiệp ở nớc ngoài 22 1.

Nghiên cứu về chính sách công nghệ cao trong nông nghiệp ở nớc ngoài 29 1. Các công trình khoa học đã công bố ở trong nớc về chính sách thúc đây ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp 43 1. Nhận xét về các công trình khoa học đã công bố về chính sách thúc đây ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp 47 1. Những điểm mà các nghiên cứu công bố đã đề cập 41 1.

Những điển mà các nghiên cứu đã công bố cha để cập 49 1. Những điểm mà Luận án cần nghiên cứu 49 1. Về thực tiễn 51 Tiểu két Chong 1 52 CHUONG 2. CO SO LY LUAN CUA VIEC XAY DUNG CHINH SACH THUC DAY UNG DUNG CONG NGHE CAO TRONG SAN XUAT NONG NGHIEP 53 2.

Khái niệm chính sách 53 2. Định nghĩa chính sách 53 2. Phân loại chính sách 56 2. Các khái niệm có liên quan đến công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp 58 2.

Khái niệm công nghệ cao 58 2. Khái niệm nông nghiệp công nghệ cao 62 2. Đặc điểm của nông nghiệp công nghệ cao 65 2. Các điều kiện để xây dựng khung chính sách thúc đây ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp 67 2.

Điễu kiện cần 67 2. Lý thuyết đợc vận dụng đề nghiên cứu chính sách ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp 69 2. Lý thuyết “thị trờng kéo ” 69 2. Lý thuyết đánh giá chính sách công nghệ của Kuhn T1 2.

Lý thuyết chính sách đổi mới 13 2. Khung “năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia” 74 2. Khái niệm năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia 74 2. Nội dung của khung năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia 16 2.

Lộ trình áp dụng khung năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia T1 Tiểu kết Chơng 2 79 CHƯƠNG 3. THỰC TRẠNG XÂY DỰNG VÀ THỰC THỊ CHÍNH SÁCH THÚC ĐÂY ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ CAO TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TẠI KHU VUC DONG BAC 81 3. Thực trạng chính sách thúc đây ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp 81 3. Tổng quan về chính sách thúc đây ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp 81 3.

Thực trạng chính sách thúc đây ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp 82 3. Kết quả khảo sát định lợng về thực trạng thực thi chính sách thúc đây ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp 90 3. Tổng quan về thực thì chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp 90 3. Kết quả khảo sát về hình thức lao động chủ yếu, doanh thu 92 3.

Kết quả khảo sát về xuất xứ thiết bị dùng sản xuất/kinh doanh 96 3. Kết qua khảo sát về quyên sở hữu trí tuệ của doanh nghiệp 98 3. Kết quả khảo sát về thị tròng tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp 101 3. Kết quả khảo sát về thực thi chính sách thúc đây ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp 104 3.

Thực thi chính sách ứng dụng công nghệ sinh học trong sản xuất nông nghiệp 104 3. Thực thi chính sách ứng dụng công nghệ thân thiện mdi trong trong san xuất nông nghiệp 109 3. Thực thi chính sách ứng dụng công nghệ bảo quản và chế biến nông sản 112 3. Thực thi chính sách phát triển thị trờng nông nghiệp chất lợng cao115 3.

Đánh giá về chính sách thúc đây ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp 121 3. Đánh giá theo tiêu chí năng lực tiếp thu kiến thức 123 3. Đánh giá theo tiêu chí năng lực đồng hóa kiến thức 123 3. Đánh giá theo tiêu chí năng lực chuyển đổi kiến thức 124 3.

Đánh giá theo tiêu chí năng lực khai thác kiến thức 125 3. Đánh giá theo tiêu chí đánh giá chính sách công nghệ của Kuhn 125 Tiểu kết Chơng 3 129 CHƯƠNG 4. GIẢI PHÁP XÂY DỰNG KHUNG CHÍNH SÁCH THÚC ĐÂY ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ CAO TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TẠI KHU VỰC DONG BAC 131 4. Mục tiêu và nội dung chính sách thúc đây ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp 131 4.

Bối cảnh của chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiện 131 4. Yêu cầu của chính sách thúc đấy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp 132 4. Phân tích SWOT để đáp ứng nội dung ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp 133 4. Mục tiêu của chính sách thúc day ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp 135 4.

Nội dung của chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp 136 4. Nội dung khung năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia trong sản xuất nông nghiệp công nghệ cao 136 4. Lộ trình áp dụng nội dung khung năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia trong sản xuất nông nghiệp công nghệ cao 138 4. Xây dựng năng lực tiếp thu kiến thức cho việc ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp 138 4.

Xây dựng năng lực ứng dụng kết quả R&D trong sản xuất nông nghiệp 142 4. Xây dựng năng lực chuyển đổi dé ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệo 145 4. Xây dựng năng lực khai thác công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp 147 4. Biện pháp thực hiện chính sách thúc đây ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp 151 4.

Liên kết vùng để thực hiện chính sách thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp 151 4. Quy hoạch và tổ chức sản xuất theo nguyên tac “thi trong kéo” doi với sản phẩm nông nghiệp chất lợng cao 160 4. Chính sách nhân lực nhằm hỗ trợ thúc đây ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp 162 4. Chính sách tài chính nhằm hỗ trợ thúc đấy ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp 164 Tiểu kết Chơng 4 166 KẾT LUẬN 168 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIA LIEN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 170 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 171 PHU LUC 1.

PHIEU TRUNG CAU Y KIEN DOANH NGHIEP/HO GIA DINH180 PHU LUC 2. PHIEU PHONG VAN 187 PHU LUC 3. ANH MINH HOA: UNG DUNG CONG NGHE CAO TRONG SAN XUAT NONG NGHIEP 188 DANH MUC CAC TU VIET TAT CGCN Chuyén giao cong nghé FAO Food and Agriculture Organization Tổ chức Lơng thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc HTX Hop tac xa HĐND Hội đồng Nhân dân KH&CN Khoa học và Công nghệ KHXH&NV Khoa học Xã hội và Nhân văn OCOP Ø»ne commune, one product Viết tắt của Chơng trình “mỗi xã một sản phẩm” ODA Official Development Assistance Hỗ trợ Phát triển Chính thức R&D Nghiên cứu và Triển khai SHTTT Sở hữu trí tuệ SWOT Diém mạnh (Strengths) Diém yéu (Weaknesses) Co hdi (Opportunities) Thach thitc (Threats) TNHH Trach nhiém hitu han UBND Ủy ban Nhân dân 1. Lý do chọn đề tài Chính sách thúc day img dung công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp có vai trò rất quan trọng trong việc ứng dụng những kết quả nghiên cứu khoa học, những thành tựu khoa học vào thực tiễn, mà cụ thể là ứng dụng trong phát triển nông nghiệp, thúc đây sự phát triển kinh tế, từng bớc giải phóng tối đa sức lao động của con ngời, tạo ra nhiều sản phẩm có chất lợng cao, an toàn, đáp ứng đợc nhu cầu của con ngời và có sức cạnh tranh cao trên thị trờng; hớng đến giảm thiểu sử dụng lãng phí tài nguyên thiên nhiên, giảm thiểu ô nhiễm môi trờng và các tác động xã hội khác.

Tuy nhiên, chính sách về vấn đề này vẫn còn có những bất cập và trên phơng diện lý thuyết và thực tiễn, cha phát huy đợc hiệu quả tối đa những kết quả, thành tựu KH&CN. Đề khắc phục những điểm yếu đã nêu trên, đã có nhiều chính sách về nông nghiệp đợc ban hành, trong đó có chính sách thúc đây ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp, tuy nhiên nội dung của chính sách này còn có điểm cha phù hợp với thực tiễn, khó có thể thực thi trên địa bàn của những vùng khó khăn nh các tỉnh vùng Đông Bắc, có thể có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, trong đó điểm chủ yếu là thiếu các điều kiện cần và đủ để áp dụng khung năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia trong sản xuất nông nghiệp công nghệ cao, nh cha có tổ chức KH&CN đủ năng lực ứng dụng kết quả R&D là công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp, cha có cơ quan quản lý đủ năng lực thẩm định việc áp dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp, cha có đủ nguồn công nghệ cao phục vụ sản xuất nông nghiệp, nhà tổ chức sản xuất cha có đủ năng lực tiếp thu kiến thức công nghệ cao, năng lực ứng dụng kết quả R&D, năng lực chuyển đổi từ kết quả nghiên cứu đến sản phâm mới phục vụ sản xuất nông nghiệp, năng lực khai thác công nghệ cao vào sản xuất nông nghiệp và đặc biệt là cha có đủ nguồn tài chính để đa công nghệ cao vào sản xuất nông nghiệp. Có thể thấy tầm quan trọng của việc hội tụ các điều kiện cần và đủ để áp dụng khung năng lực hấp thụ công nghệ quốc gia trong sản xuất nông nghiệp công nghệ cao trong việc xây dựng chính sách thúc đây ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp các tỉnh khu vực Đông Bắc.