Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH THI ĐUA, KHEN THƯỞNG 1. Thực hiện chính sách thi đua, khen thưởng 1. Khái niệm về chính sách và chính sách thi đua, khen thưởng * Khái niệm về thi đua: C.Ăngghen là những người đầu tiên nghiên cứu một cách khoa học về bản chất, nội dung thi đua. Thi đua là một hiện tượng xã hội tồn tại khách quan, là quy luật phát triển tất yếu của quá trình hợp tác lao động của con người, ở đâu có hợp tác lao động thì ở đó nảy sinh ra thi đua.Mác: “Bản thân sự tiếp xúc xã hội trong quan hệ giữa con người và con người đã làm nảy sinh thi đua, một sự thức tỉnh đặc thù nghị lực sống của con người nhằm nâng cao năng suất lao động” [11].
Ở đây, mọi người tự nguyện tham gia thi đua, không có sự bắt buộc. Từ đó, thi đua có thể quan niệm là “mọi người tự nguyện cùng nhau đem hết tài năng, sức lực nhằm thúc đẩy lẫn nhau đạt thành tích tốt nhất trong các hoạt động hay công việc chung của cộng đồng xã hội”. Trên cơ sở những quan điểm nền tảng của Mác và Ăng ghen về thi đua, Lênin đã nghiên cứu và đưa ra những quan điểm, tư tưởng cơ bản về thi đua xã hội chủ nghĩa, đó là một hình thức hợp tác giữa người với người, góp phần phát triển năng lực của con người, phát triển của tính chủ động sáng tạo của nhân dân lao động và của chế độ dân chủ trong xã hội mới. Thi đua xã hội chủ nghĩa ra đời trên cơ sở lao động tập thể, trên cơ sở những quan hệ tương trợ và hợp tác, đoàn kết theo tinh thần đồng chí nhằm giúp đỡ những người lạc hậu dần dần tiến lên ngang những người tiên tiến, nâng cao trình độ văn hóa và trình độ sinh hoạt tinh thần của mọi người.
12 Vận dụng và phát triển sáng tạo những quan điểm cơ bản của Chủ nghĩa Mác - Lênin về thi đua vào phong trào cách mạng nước ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nâng quan niệm về thi đua lên một tầm tư tưởng, coi thi đua là một phẩm chất đạo đức, thể hiện lòng yêu nước của người Việt Nam. Người nói: “Thi đua là yêu nước, yêu nước thì phải thi đua và những người thi đua là những người yêu nước nhất” [22, tr. Đây chính là quan niệm mới thể hiện sự sáng tạo độc đáo trong tư tưởng của Hồ Chí Minh. Người cũng chỉ rõ: “Khi tinh thần yêu nước được khơi dậy và nhân dân ta vô luận ở địa vị nào làm công việc gì, phải ra sức tham gia cuộc thi đua yêu nước” [21, tr.
Khái niệm thi đua mang ý nghĩa sâu sắc và ý nghĩa đối với nhân loại. Mục đích của nó là truyền cảm hứng và giáo dục các cá nhân, nuôi dưỡng lòng tự hào dân tộc, nâng cao nhận thức về các vấn đề giai cấp xã hội và khuyến khích trách nhiệm công dân và sự tham gia của cộng đồng. Việc thi đua đã phát triển qua các thời kỳ lịch sử khác nhau. Thi đua là một hoạt động xã hội có chủ ý và có cấu trúc, có sự tham gia của các cá nhân và nhóm.
Nó xảy ra ở nhiều lĩnh vực, cấp độ và lĩnh vực tồn tại xã hội khác nhau nhằm mục đích đạt được kết quả tối ưu. Dù trong lĩnh vực sản xuất, giáo dục hay lao động, thi đua là phương tiện nhằm đáp ứng những nhu cầu thiết thực của cả cá nhân và tập thể. Mục tiêu cuối cùng của nó là hỗ trợ xây dựng và bảo tồn đất nước. Dựa trên cách hiểu đã nói ở trên, có thể suy ra rằng thi đua đề cập đến các hành động xã hội có chủ ý và phối hợp được thực hiện bởi các cá nhân và nhóm trên tất cả các khía cạnh của xã hội với mục tiêu đạt được kết quả tối ưu trong nỗ lực sản xuất như công việc, giáo dục và hoàn thành các nghĩa vụ chính đáng, mong muốn và yêu cầu của cá nhân và tổ chức.
Luật Thi đua – Khen thưởng số 15/2003/QH11 ngày 26/11/2003 quy định “Thi đua là hoạt động có tổ chức với sự tham gia tự nguyên của cá nhân, 13 tập thể nhằm phấn đấu đạt được thành tích tổ nhất trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [30]. * Khái niệm về khen thưởng: Lời khen là sự đánh giá khẳng định về thành tích của một người hoặc tổ chức, mang lại cảm giác hài lòng. Ngược lại, phần thưởng là một hình thức bồi thường được đưa ra dưới dạng tiền tệ hoặc hàng hóa. Đó là sự công nhận thành tích và đóng góp của một cá nhân hoặc nhóm bởi cơ quan có thẩm quyền, theo quy định của pháp luật.
Thể loại khoa học xã hội coi phần thưởng là một thành phần phát triển cùng với sự phát triển của con người. Vì vậy, điều quan trọng là phần thưởng phải phản ánh được dư luận và những người xem xét phần thưởng đó phải chịu trách nhiệm cao. Những hình thức ghi nhận này bao gồm cả lời khen ngợi và quà tặng tương xứng với mức độ khen thưởng và thành công đạt được. Luật Thi đua, khen thưởng số 15/2003/QH11 ngày 26/11/2003 quy định rõ: “Khen thưởng là việc nghi nhận, biểu dương, tôn vinh công trạng và khuyến khích bằng lợi ích vật chất đối với cá nhân, tập thể có thành tích trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [30] Căn cứ vào việc xem xét nêu trên, chúng ta có thể hình thành quan điểm cơ quan, tổ chức có thẩm quyền có trách nhiệm ghi nhận, biểu dương những thành tích, công lao xuất sắc của cá nhân và tập thể.
Sự ghi nhận này rất cần thiết trong việc hoàn thành mục tiêu của đơn vị, địa phương và được coi là một hình thức khen thưởng. * Khái niệm về chính sách: Chính sách là những chuẩn tắc cụ thể để thực hiện đường lối, nhiệm vụ. Chính sách được thực hiện trong một khoảng thời gian cụ thể, trên các lĩnh vực cụ thể nào đó. Nội dung, bản chất và phương hướng chính sách phụ thuộc vào tính chất của nhiệm vụ, đường lối kinh tế, chính trị, văn hóa….
Chính sách là những kế hoạch hành động do các nhà lãnh đạo hoặc nhà 14 quản lý đề xuất nhằm giải quyết các vấn đề cụ thể trong phạm vi quan tâm của họ. Khi nhà nước nhằm mục đích hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đã đưa ra các đề xuất giải quyết một vấn đề công, đây được gọi là Chính sách công, bao gồm cả giải pháp và mục tiêu. Chính sách công bao gồm chính sách thi đua, khen thưởng. Các chính sách này được xác định là một bộ văn bản quy định về danh hiệu thi đua, quá trình thi đua, khen thưởng, các quy định liên quan đến thủ tục, thẩm quyền và các hình thức khen thưởng.
Khi Nhà nước ban hành các đề xuất, quyết định liên quan đến khen thưởng, các chính sách này được gọi là chính sách thi đua, khen thưởng và có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Khái niệm các cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh Theo quy định tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015, Điều 9 quy định rõ: “Cơ quan chuyên môn thuộc UBND được tổ chức ở cấp tỉnh, cấp huyện, là cơ quan tham mưu, giúp Ủy ban nhân dân thực hiện chức năng quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực ở địa phương và thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn theo sự phân cấp, ủy quyền của cơ quan nhà nước cấp trên. cơ quan chuyên môn thuộc UBND chịu sự chỉ đạo, quản lý về tổ chức, biên chế, và công tác của UBND, đồng thời chịu sự chỉ đạo, kiểm tra về nghiệp vụ của cơ quan quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực cấp trên.” [33] Được thành lập theo quy định của luật pháp, cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh là cơ quan hành chính nhà nước nhằm thực hiện công việc tham mưu, giúp UBND cấp tỉnh quản lý Nhà nước về các ngành, lĩnh vực ở địa phương. Thực hiện chính sách thi đua khen thưởng Quá trình thực hiện chính sách thi đua, khen thưởng trong các cơ quan chuyên môn thuộc UBND tỉnh Đăk Lăk bao gồm việc ban hành các văn bản 15 chính thức và tổ chức thực hiện chính sách, trong đó chú trọng động viên công chức, viên chức, người lao động.
Để đảm bảo tính công bằng, minh bạch và nhận thức rộng rãi về chính sách, những phẩm chất này phải được ưu tiên trong suốt quá trình thực hiện. Làm như vậy, những người làm việc trong các cơ quan chuyên môn này sẽ có động lực góp phần hoàn thành các mục tiêu, chỉ tiêu hàng năm do UBND tỉnh đề ra. Việc thực hiện chính sách thi đua là kim chỉ nam cho người thực hiện chính sách và người thụ hưởng chính sách hiểu được quá trình thực hiện cũng như thẩm quyền tương ứng của mình. Tổ chức thực hiện chính sách là toàn bộ quá trình hoạt động của các chủ thể theo cách thức khác nhau nhằm hiện thực hóa nội dung chính sách công một cách hiệu quả.
Thực hiện chính sách là quá trình đưa chính sách vào thực tiễn đời sống xã hội thông qua việc ban hành các văn bản, chương trình, dự án thực hiện chính sách và tổ chức thực hiện chúng nhằm hiện thực hóa mục tiêu chính sách. Mỗi chính sách là nhằm giải quyết một vấn đề. Vấn đề có thể có nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó có nguyên nhân cốt lõi và các nguyên nhân phụ. Chính sách phải hướng vào giải quyết các nguyên nhân của vấn đề.
Khi chính sách được triển khai rộng rãi trong đời sống xã hội và được xã hội chấp nhận, điều này phản ánh tính đúng đắn của chính sách và ngược lại. Tổ chức thực hiện chính sách là một khâu hợp thành chu trình chính sách, nếu thiếu vắng công đoạn này thì chu trình chính sách không thể tồn tại. Tổ chức thực hiện chính sách là trung tâm kết nối các bước trong chu trình chính sách thành một hệ thống, nhất là với hoạch định chính sách. So với các khâu khác trong chu trình chính sách, tổ chức thực hiện có vị trí đặc biệt quan trọng, vì đây là bước hiện thực hoá chính sách trong đời sống xã hội [26].
Thực hiện chính sách thi đua, khen thưởng là một trong những khâu 16 quan trọng, thúc đẩy việc thực hiện chính sách công đạt hiệu quả.