Chương 1 : Những lý luận cơ bản về chính sách quản lý rủi ro trong cho vay thương mại tại ngân hàng thương mại. Chương 2 : Thực trạng chính sách quản lý rủi ro trong cho vay thương mại tại ngân hàng TMCP Đại Chúng Việt Nam Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện chính sách quản lý rủi ro trong cho vay thương mại tại Ngân hàng TMCP Đại Chúng Việt Nam. 6 CHƢƠNG 1 NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ RỦI RO TRONG CHO VAY THƢƠNG MẠI TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Tổng quan của chính sách quản lý rủi ro trong cho vay thƣơng mại của ngân hàng thƣơng mại 1.1 Khái niệm chính sách quản lý rủi ro trong cho vay thương mại Trong môi trường kinh doanh cạnh tranh khốc liệt ngày nay cùng với đặc thù của một ngành kinh doanh tiền tệ thì rủi ro tiềm ẩn đối với các Ngân hàng là rất lớn. Nếu công tác quản lý rủi ro trong cho vay của ngân hàng yếu kém để phát sinh nhiều rủi ro thì có thể sẽ gây ra các thiệt hại nặng nề, không kiểm soát được cho Ngân hàng, ảnh hưởng lớn đến sự tồn tại và phát triển của Ngân hàng.
Do đó, Ngân hàng luôn phải chú ý đến quản trị rủi ro trong cho vay nhằm đảm bảo an toàn cho hoạt động kinh doanh cũng như giảm thiểu tổn thất tới mức thấp nhất khi rủi ro xảy ra. Tại các ngân hàng thương mại hiện nay, công tác quản lý rủi ro trong cho vay được thực hiện thông qua các công cụ ngăn ngừa rủi ro, trong đó, chính sách quản lý rủi ro là một công cụ quan trọng, nhằm xác định mục tiêu và cách thức tiến hành quản lý rủi ro phù hợp với chiến lược phát triển và hiện trạng thực tiễn tại từng ngân hàng. Mỗi ngân hàng khác nhau sẽ có những chính sách quản lý rủi ro trong cho vay khác nhau. Tuy nhiên, chính sách quản lý rủi ro trong cho vay ở tất cả các Ngân hàng đều có một đặc điểm chung, đó là phải đảm bảo sự hợp lý, rõ ràng, chính xác nhằm giúp ngân hàng hướng tới và đạt được hai mục tiêu: an toàn trong hoạt động và đạt lợi nhuận trong kinh doanh.
Một chính sách quản lý rủi ro cho vay tốt đồng nghĩa với việc nó phải phù hợp với thực trạng, tình hình thực tế của bản thân ngân hàng cũng như nền kinh tế. Ngoài ra, với mỗi loại hình cho vay khác nhau thì chính sách quản lý rủi ro đưa ra để quản lý cũng khác nhau. Thực tế tại các Ngân hàng thương mại hiện nay 7 có rất nhiều loại hình cho vay: căn cứ theo mục đích sử dụng tiền vay có thể phân loại thành hai hình thức cho vay là vay tiêu dùng và vay kinh doanh. Trong đó, vay tiêu dùng là hình thức Ngân hàng cho Khách hàng vay tiền để sử dụng vào việc tiêu dùng, mua sắm tài sản cố định, phục vụ lợi ích, nhu cầu cá nhân.
Đối tượng Khách hàng vay tiêu dùng là các Khách hàng cá nhân. Ngược lại, vay kinh doanh hướng tới các doanh nghiệp vay tiền để phục vụ hoạt động kinh doanh, mở rộng sản xuất hoặc các nhu cầu về tiền khác của doanh nghiệp. Vay kinh doanh lại được phân chia thành vay sản xuất và vay thương mại dựa theo mục đích kinh doanh của doanh nghiệp là doanh nghiệp sản xuất hay doanh nghiệp thương mại. Từ những nội dung nêu trên, tổng quan lại, ta có thể đưa ra khái niệm về chính sách quản lý rủi ro trong cho vay thương mại như sau: Chính sách quản lý rủi ro trong cho vay thương mại là hệ thống các quan điểm, chủ trương và biện pháp của một Ngân hàng thương mại dùng để nhận biết, đo lường và quản lý rủi ro phát sinh trong hoạt động cho vay thương mại một cách có hiệu quả, nhằm giảm thiểu thiệt hại khi phát sinh rủi ro và nâng cao hiệu quả kinh doanh của ngân hàng.
Hiểu theo cách hẹp hơn thì chính sách quản lý rủi ro trong cho vay thương mại là hệ thống các quy định, công cụ và biện pháp thích hợp của Ngân hàng thương mại dùng để giám sát và quản lý rủi ro trong cho vay thương mại một cách có hệ thống và hiệu quả, giúp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng.2 Vai trò của chính sách quản lý rủi ro trong cho vay thương mại Cho vay là một trong những hoạt động kinh doanh chủ chốt của các Ngân hàng thương mại. Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế hiện nay, sự cạnh tranh giữa các Ngân hàng ngày càng gắt gao, bên cạnh việc trở thành động lực cho sự phát triển thì sự cạnh tranh quá khốc liệt cũng tạo ra một thị trường tín dụng nhiều rủi ro hơn cho tất cả các Ngân hàng. Trong một môi trường hoạt động tiếm ẩn nhiều rủi ro, nếu một ngân hàng yếu kém trong việc xây dựng chính sách quản lý rủi ro trong cho vay, rủi ro trong cho vay có thể xảy ra gây nên những hậu quả, tổn thất ngoài mong đợi, không kiểm 8 soát được. Các hậu quả, tổn thất phát sinh khi rủi ro xảy ra sẽ gây thiệt hại cho cả Ngân hàng, Khách hàng và cho cả nền kinh tế: - Đối với Ngân hàng Rủi ro trong cho vay nếu xảy ra sẽ dẫn đến việc phát sinh các khoản nợ xấu, khó thu hồi, gây ứ đọng vốn dẫn đến làm giảm vòng quay vốn ngân hàng.
Cùng với đó sẽ phát sinh các khoản chi phí quản lý, giám sát của Ngân hàng đối với các khoản nợ xấu, điều này sẽ làm cho những khoản chi phí Ngân hàng phải bỏ ra lớn hơn thu nhập, lợi nhuận đem lại. Mặt khác, do nguồn gốc chính của nguồn vốn kinh doanh của ngân hàng đến từ việc huy động nên ngân hàng vẫn phải trả lãi cho khoản tiền huy động đang bị ứ đọng trong những khoản nợ xấu…Tất cả làm cho lợi nhuận của ngân hàng giảm sút. Các khoản vay không được thanh toán đầy đủ, đúng hạn dẫn đến sự không cân đối giữa hai dòng tiền vào và ra trên bảng cân đối kế toán của ngân hàng. Các khoản tiền gửi của khách hàng vẫn phải thanh toán đúng hạn trong khi các khoản tiền vay của khách hàng lại không được hoàn trả đúng thời hạn.
Nếu như ngân hàng không có biện pháp phù hợp thì khả năng chi trả của ngân hàng sẽ gặp khó khăn trong khâu thanh toán hay gọi cách khác là Ngân hàng có nguy cơ mất thanh khoản. Tình trạng mất thanh khoản của ngân hàng nếu cứ tiếp diễn và bị tiết lộ ra công chúng sẽ dẫn tới uy tín của ngân hàng sẽ bị giảm sút trên thị trường. Khi đã bị mất niềm tin thì ngân hàng khó có thể lấy lại hình ảnh ban đầu của mình. Theo những phân tích ở trên, nếu không xây dựng được một chính sách quản lý rủi ro trong cho vay hiệu quả mà ngân hàng vẫn tiếp tục mở rộng hoạt động cho vay thì nguy cơ phát sinh rủi ro vô cùng lớn, hiệu quả kinh doanh của ngân hàng sẽ ngày càng thua lỗ và có thể dẫn đến kết cục hết sức tồi tệ.
Tuy nhiên, nếu không mở rộng hoạt động cho vay – hoạt động kinh doanh chính của Ngân hàng thì dần dần Ngân hàng sẽ mất dần Khách hàng tốt, bị giảm thị phần, quy mô hoạt động. Do ngân hàng hoạt động dựa trên lợi thế kinh tế về quy mô nên đến một thời điểm nào đó ngân hàng có thể bị thua lỗ và cũng có nguy cơ phá sản. Do vậy, xây dựng chính sách quản lý rủi ro trong cho vay hiệu quả sẽ là tiền đề cho việc tăng lợi nhuận cho ngân hàng. 9 - Đối với khách hàng Về phía các Khách hàng vay, nếu rủi ro trong cho vay phát sinh dẫn tới việc Khách hàng không trả được nợ thì đồng thời với đó, hoạt động kinh doanh, sự tồn tại của các Doanh nghiệp Khách hàng cũng gặp nhiều ảnh hưởng.
Trong hoạt động kế toán tài chính của các Doanh nghiệp, lãi vay ngân hàng được hạch toán vào chi phí sản xuất của doanh nghiệp. khi phát sinh nợ xấu sẽ dẫn tới chi phí của doanh nghiệp tăng lên, kéo theo lợi nhuận giảm sút hoặc thua lỗ. Đồng thời, Doanh nghiệp có nợ xấu còn có khả năng bị Ngân hàng phát mại tài sản bảo đảm để thu hồi nợ, khi đó thì thiệt hại cho Doanh nghiệp là vô cùng to lớn. Cùng với đó, việc phát sinh nợ xấu tại Ngân hàng cũng sẽ khiến cho uy tín của Doanh nghiệp bị giảm sút, Doanh nghiệp về sau sẽ rất khó có thể tiếp cận được nguồn vốn vay Ngân hàng do chính sách phân loại, đánh giá Khách hàng của Ngân hàng.
- Đối với nền kinh tế xã hội Hoạt động ngân hàng là một lĩnh vực hết sức nhạy cảm và có tính xã hội hoá cao, có nhiều mối quan hệ phức tạp với nhiều chủ thể. Khi rủi ro trong cho vay phát sinh dẫn tới một ngân hàng bị thua lỗ thậm chí phá sản sẽ gây tâm lý hoang mang lan rộng khiến nhiều người gửi tiền có thể rút tiền hàng loạt gây ảnh hưởng xấu tới hoạt động của toàn bộ các ngân hàng, trường hợp xấu nhất có thể gây đổ vỡ hệ thống ngân hàng, khiến cho tê liệt toàn bộ nền kinh tế. Qua những phân tích kể trên, không một ngân hàng hay tổ chức tài chính nào có thể tồn tại lâu dài mà không có hệ thống quản lý rủi ro hữu hiệu. Việc xây dựng một hệ thống quản lý rủi ro nói chung và quản lý rủi ro cho vay thương mại nói riêng có vai trò sống còn đối với hoạt động của ngân hàng.
Vì vậy, việc đặt ra vấn đề về xây dựng chính sách quản lý rủi ro cho vay hiệu quả của mỗi Ngân hàng sẽ giúpđịnh hướng và đưa ra những quy định chung về quản lý rủi ro cho vay trên toàn hệ thống để giảm thiểu thiệt hại phát sinh từ rủi ro cho vay và đảm bảo an toàn cho sự tồn tại và phát triển của ngân hàng. Như đã nói ở các phần trên, cho vay phục vụ hoạt động kinh doanh rất đa dạng, mỗi loại hình doanh nghiệp khác nhau lại tiềm ẩn những rủi ro khác nhau. 10 Trong những năm trở lại đây, hội nhập thị trường đã và đang tạo điều kiện cho các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp thương mại phát triển mạnh mẽ. Do đó nhu cầu của về vốn của nhóm doanh nghiệp này cũng được các ngân hàng quan tâm, nắm bắt.
Tuy nhiên đồng hành cùng với nhu cầu vốn lớn là rủi ro cao.