Chương 1: Cơ sở lý luận về thực hiện chính sách nhà ở xã hội Chương 2: Thực trạng thực hiện chính sách nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội. Chương 3:Giải pháp nhằm thực hiện tốt hơn chính sách nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội. 7 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH NHÀ Ở XÃ HỘI 1.Nhà ở xã hội và chính sách nhà ở xã hội 1.Khái niệm nhà ở xã hội Theo từ điển Wikipedia: ―Nhà ở xã hội là một loại hình nhà ở thuộc sở hữu của cơ quan nhà nƣớc (có thể trung ƣơng hoặc địa phƣơng) hoặc các loại hình nhà đƣợc sở hữu và quản lý bởi nhà nƣớc, các tổ chức phi lợi nhuận đƣợc xây dựng với mục đích cung cấp nhà ở giá rẻ cho một số đối tƣợng đƣợc ƣu tiên trong xã hội nhƣ công chức của nhà nƣớc chƣa có nhà ở ổn định, ngƣời có thu nhập thấp. và đƣợc cho thuê hoặc cho ở với giá rẻ so với giá thị trƣờng‖.
Có thể hiểu nhà ở xã hội là nhà ở do Nhà nƣớc hoặc các tổ chức, cá nhân thuộc các thành phần kinh tế tham gia đầu tƣ xây dựng trên cơ sở nhu cầu thuê và thuê mua thực tế trên thị trƣờng của các đối tƣợng có thu nhập thấp và sinh sống trên địa bàn phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của từng địa phƣơng. Theo Điều 3 của Nghị định 71/2010/NĐ- CP, pháp luật nƣớc ta quy định nhƣ sau:"Nhà ở xã hội là nhà ở do Nhà nƣớc hoặc tổ chức, cá nhân thuộc các thành phần kinh tế đầu tƣ xây dựng cho các đối tƣợng quy định tại Điều 53, Điểu 54 của Luật Nhà ở và quy định tại Nghị định này mua, thuê, hoặc thuê mua theo cơ chế do Nhà nƣớc quy định". Vậy theo tác giả luận văn: Nhà ở xã hội là loại hình nhà ở thuộc sở hữu của cơ quan nhà nước, địa phương hoặc một tổ chức được xây dựng với mục đích cung cấp nhà ở giá rẻ cho một số đối tượng được ưu tiên trong xã hội như công chức của nhà nước chưa có nhà ở ổn định, người có thu nhập thấp. Đặc điểm nhà ở xã hội Về quy mô, số lượng: Nhà ở xã hội đƣợc xây dựng tùy thuộc nhu cầu thuê và thuê mua của các đối tƣợng sinh sống trên địa bàn, phù hợp điều kiện kinh tế, xã hội của từng địa phƣơng.
Theo đó, ủy ban nhân dân(UBND) cấp tỉnh có trách nhiệm phê duyệt và công bố kế hoạch xây dựng, quy hoạch phát triển nhà ở xã hội, xác định cụ thể loại nhà ở, nhu cầu về diện tích nhà ở, cơ cấu căn hộ dành để cho thuê, cho thuê mua, cân đối cụ thể với các nguồn vốn đầu tƣ và cơ chế khuyến khích để kêu gọi đầu tƣ phát triển quỹ nhà ở xã hội. Về nguồn vốn phát triển nhà ở xã hội: vốn cấp cho loại hình nhà ở này đƣợc hình thành từ tiền bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở thuộc sở hữu Nhà nƣớc trên địa bàn, trích từ 30% đến 50% tiền sử dụng đất của các dự án phát triển nhà ở thƣơng mại và các dự án khu đô thị mới trên địa bàn (mức cụ thể do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh xem xét, quyết định), ngân sách địa phƣơng hay huy động từ các nguồn vốn hợp pháp khác theo quy định của pháp luật và tiền tự nguyện của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nƣớc. Về thiết kế xây dựng: Theo quy định của pháp luật Việt Nam, nhà ở xã hội tại đô thị phải là nhà chung cƣ đƣợc thiết kế bảo đảm những tiêu chuẩn chung của pháp luật về xây dựng và có số tầng theo quy định sau đây: Thứ nhất, tại đô thị loại đặc biệt không quy định số tầng, hay không giới hạn số tầng. Thứ hai, tại các đô thị loại 1, loại 2, loại 3, loại 4 và loại 5 phải là nhà không quá sáu tầng.
Thứ ba, diện tích mỗi căn hộ không quá 60m2 sàn và đƣợc hoàn thiện theo cấp, hạng nhà ở nhƣng không thấp hơn 30m2 sàn. Thứ tư, nhà ở xã hội phải bảo đảm các tiêu chuẩn hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội. Đối tượng thụ hưởng nhà ở xã hội Đối tƣợng đƣợc ở nhà ở xã hội tùy theo quy định của các nƣớc nhƣng tựu chung lại thƣờng là các viên chức nhà nƣớc, ngƣời nghèo, ngƣời có thu nhập thấp.Ở Việt Nam, tất cả các đối tƣợng đã đƣợc quy định trong Luật nhà ở bao gồm: - Cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan, hạ sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp thuộc lực lƣợng vũ trang nhân dân hƣởng lƣơng từ ngân sách nhà nƣớc. - Công nhân làm việc tại các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao.
- Các đối tƣợng trả lại nhà công vụ mà có khó khăn về nhà ở. Để đƣợc thuê hoặc thuê mua nhà ở xã hội, những ngƣời thuộc diện kể trên phải bao gồm các điều kiện: - Chƣa có sở hữu nhà ở và chƣa thuê hoặc chƣa thuê mua nhà ở thuộc sở hữu Nhà nƣớc. - Đã có nhà ở thuộc sở hữu của mình nhƣng diện tích bình quân đầu ngƣời trong gia dình dƣới 8m2 sàn/ngƣời hoặc nhà ở tạm, hƣ hỏng, dột nát. - Có mức thu nhập bình quân hàng tháng của hộ gia đình không vƣợt quá 5 lần tổng số tiền thuê nhà ở xã hội phải trả hàng tháng (đối với căn hộ có diện tích tối đa 70m2 sàn) và không thấp hơn 4 lần số tiền thuê nhà phải trả hàng tháng (đối với diện tích căn hộ có diện tích tối thiểu là 30m2) tính theo mức giá thuê do UBND cấp tỉnh quy định.
Chính sách nhà ở xã hội 1. Khái niệm Để hiểu khái niệm chính sách nhà ở xã hội cần phải hiểu về các khái niệm chính sách, chính sách công. - Khái niệm chính sách 10 "Chính sách" là thuật ngữ đƣợc sử dụng phổ biến trong các tài liệu,trêncác phƣơng tiện truyền thông và trong đời sống xã hội. Theo từ điển Wikipedia:"Chính sách là tập hợp các chủ trƣơng và hành động về phƣơng diện nào đó của chính phủ nó bao gồm các mục tiêu mà chính phủ muốn đạt đƣợc và cách làm để thực thi các mục tiêu đó.Những mục tiêu này bao gồm sự phát triển toàn diện trên các lĩnh vực kinh tế - văn hóa - xã hội - môi trƣờng".
― Chính sách là đƣờng lối cụ thể của một chính đảng hoặc một chủ thể quyền lực về một lĩnh vực nhất định cùng các biện pháp, kế hoạch thực hiện đƣờng lối ấy‖[20, tr3]. Theo Từ điển bách khoa Việt Nam:―Chính sách là những chuẩn tắc cụ thể để thực hiện đƣờng lối,nhiệm vụ.Chính sách đƣợc thực hiện trong một thời gian nhất định, trên những lĩnh vực cụ thể nào đó. Bản chất, nội dung và phƣơng hƣớng của chính sách tùy thuộc vào tính chất của đƣờng lối, nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa‖[29, tr457]. Tuy có nhiều quan điểm khác nhau về chính sách, nhƣng các quan điểm đều có điểm chung: Chính sách là sự lựa chọn hành động của Nhà nƣớc (hay chủ thể) tác động lên đối tƣợng để đạt mục tiêu nhất định.
- Khái niệm chính sách công "Chính sách công là kết quả ý chí chính trị của Nhà nƣớc đƣợc thể hiện bằng một tập hợp các quyết định có liên quan với nhau, bao hàm trong đó định hƣớng mục tiêuvà cách thức giải quyết các vấn đề công trong xã hội"[16, tr51]. ―Chính sách công là những hành động ứng xử của Nhà nƣớc đối với các vấn đề phát sinh trong cộng đồng, đƣợc thể hiện bằng nhiều hình thức khác nhau nhằm thúc đẩy xã hội phát triển‖[15, tr14]. Hay ―Chính sách công là một tập hợp các quyết định chính trị có liên 11 quan nhằm lựa chọn các mục tiêu cụ thể với các giải pháp và công cụ thực hiện nhằm giải quyết các vấn đề của xã hội theo mục tiêu đã xác định của Đảng chính trị cầm quyền‖ [8, tr37]. Theo tác giả có thể hiểu: Chính sách công là sự lựa chọn hành động của Nhà nƣớc đƣợc thể hiệnbằng một tập hợp các quyết định liên quan với nhau do Nhà nƣớc ban hành tác động lên đối tƣợng để giải quyết một vấn đề công nhằm đạt đƣợc các mục tiêu nhất định.
- Khái niệm chính sách nhà ở xã hội Khái niệm về chính sách nhà ở xã hội có thể hiểu là chính sách nhằm phát triển về số lƣợng, loại hình và hình thức cung cấp nhà ở xã hội. Do đó, chính sách nhà ở xã hội thực chất là việc đầu tƣ xây dựng mới, xây dựng lại, cải tạo nhằm làm tăng diện tích nhà ở cung cấp cho các đối tƣợng xã hội, gia tăng đối tƣợng thụ hƣởng cụ thể theo quy định của địa phƣơng, gia tăng hình thức, chất lƣợng cung ứng dịch vụ với sự tham gia ngày càng nhiều của các nhà đầu tƣ vào thị trƣờng đầu tƣ phát triển nhà ở xã hội. Nhƣ vậy, chính sách nhà ở xã hội có thể hiểu là chủ trƣơng, hành động của chính phủ nhằm làm tăng khả năng cung cấp nhà ở cho các đối tƣợng xã hội theo quy định. Nội dung của chính sách nhà ở xã hội Chính sách nhà ở xã hội là chính sách của Nhà nƣớc để giải quyết vấn đề chính sách.
Nội dung chủ yếu của chính sách nhà ở xã hội bao gồm: - Định hƣớng phát triển nhà ở xã hội: là việc Nhà nƣớc xác định các mục tiêu, yêu cầu cần đạt đƣợc trong nhiệm vụ phát triển nhà ở xã hội và các nguồn lực để thực hiện định hƣớng đó. Định hƣớng phát triển nhà ở xã hội bao gồm chiến lƣợc, quy hoạch, kế hoạch, chƣơng trình, dự án phát triển nhà ở xã hội. - Tạo lập môi trƣờng pháp lý về nhà ở xã hội. Để phát triển nhà ở xã 12 hội một cách hiệu quả, đúng định hƣớng đã xác định, Nhà nƣớc phải tạo lập các yếu tố môi trƣờng chủ yếu sau: + Tạo lập khuôn khổ pháp luật về phát triển nhà ở theo định hƣớng chiến lƣợc đã xác định.
Trên cơ sở quan điểm, mục tiêu và nhiệm vụ của chiến lƣợc phát triển nhà ở xã hội, Nhà nƣớc xây dựng, ban hành và thực thi hệ thống luật pháp liên quan đến nhà ở xã hội. Bằng hệ thống pháp luật, Nhà nƣớc xác định quyền và nghĩa vụ của Nhà nƣớc, quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp, tổ chức, quyền và nghĩa vụ của hộ gia đình và ngƣời dân. + Đảm bảo cơ sở hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội cho phát triển nhà ở xã hội.