Luận Văn Thạc Sĩ Về Chính Sách Kích Cầu Tài Chính Chống Suy Giảm Kinh Tế Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích chính sách tài chính kích cầu nhằm chống suy giảm kinh tế Việt Nam, đề xuất giải pháp hiệu quả cho phát triển.

• Tác giả: Trần Minh Đạo
• Người hướng dẫn: Ts. Bùi Hữu Phước
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Kích Cầu – Chính Sách Tài Chính Chống Suy Giảm Kinh Tế Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KÍCH CẦU, CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH VÀ SUY GIẢM KINH TẾ
• 1.1. Chính sách tài chính
• 1.2. Suy giảm kinh tế
• 1.3. Suy giảm kinh tế là gì ?
• 1.4. Các quan điểm Kinh tế học về chống khủng hoảng kinh tế
• 1.5. Khái niệm về kích cầu
• 1.6. Những nguyên tắc cơ bản để thực hiện chính sách kích cầu
• 1.7. Kích cầu phải kịp thời
• 1.8. Kích cầu phải đúng đối tượng
• 1.9. Kích cầu chỉ được thực hiện trong ngắn hạn. Điều kiện tạo nên tính hiệu quả cho gói kích cầu
• 1.10. Kinh nghiệm chống suy thoái kinh tế ở một số nước trên thế giới
• 1.11. Tổng quan về các gói kích cầu ở một số nước trên thế giới
• 1.12. Bài học kinh nghiệm rút ra từ việc chống suy thoái kinh tế ở một số nước trên thế giới
• 1.13. KẾT LUẬN CHƯƠNG I
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH KÍCH CẦU Ở VIỆT NAM
• 2.1. Bối cảnh kinh tế thế giới và thực trạng nền kinh tế Việt Nam
• 2.2. Bối cảnh kinh tế thế giới tác động đến kinh tế Việt Nam
• 2.3. Thực trạng nền kinh tế Việt Nam 2008 - 2009
• 2.4. Thực trạng nền kinh tế Việt Nam 2008
• 2.5. Thực trạng nền kinh tế Việt Nam những tháng đầu năm 2009
• 2.6. Diễn biến lạm phát, chỉ số giá tiêu dùng
• 2.7. Sự cần thiết tất yếu của một chính sách kích cầu ở Việt Nam
• 2.8. Mô hình tăng trưởng dựa vào chiến lược xuất khẩu của Việt Nam
• 2.9. Tình hình xuất khẩu của Việt Nam
• 2.10. Mô hình tăng trưởng dựa vào chiến lược xuất khẩu của Việt Nam trong thời kỳ suy thoái
• 2.11. Sử dụng lợi thế độ mở của nền kinh tế để tìm kiếm cơ hội kích cầu từ các thị trường xuất khẩu
• 2.12. Thực trạng chính sách kích cầu ở Việt Nam trong thời gian qua
• 2.13. Những thuận lợi và khó khăn đặc thù của Việt Nam
• 2.14. Quy mô gói kích cầu của Chính phủ Việt Nam trong thời gian qua
• 2.15. Thực trạng chính sách kích cầu ở Việt Nam trong thời gian qua
• 2.16. Đối với người dân
• 2.17. Đối với khu vực doanh nghiệp
• 2.18. Đối với các hạng mục chi tiêu của chính phủ trong gói kích cầu
• 2.19. Đánh giá chính sách kích cầu ở Việt Nam trong thời gian qua
• 2.20. Ưu điểm của chính sách kích cầu ở Việt Nam
• 2.21. Một số hạn chế của chính sách kích cầu ở Việt Nam
• 2.22. Nguyên nhân dẫn đến những hạn chế về chính sách kích cầu ở Việt Nam
• 2.23. KẾT LUẬN CHƯƠNG II
• 3. CHƯƠNG 3: NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHÍNH SÁCH KÍCH CẦU – KÍCH THÍCH TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VIỆT NAM
• 3.1. Cơ chế giám sát thực hiện chính sách kích cầu đảm bảo hiệu quả
• 3.2. Đánh giá kết quả gói kích cầu
• 3.3. Tầm quan trọng của tính minh bạch và công khai
• 3.4. Đề xuất hoàn thiện cơ chế giám sát
• 3.5. Đề xuất giải pháp thực hiện gói kích cầu thứ hai
• 3.6. Các giải pháp duy trì hiệu quả tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu và chính sách xuất khẩu trong tình hình mới
• 3.7. Tháo gỡ gút mắc ngoại sinh
• 3.8. Giải quyết các hạn chế nội tại cố hữu
• 3.9. KẾT LUẬN CHƯƠNG III
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Chính Sách Kích Cầu Tài Chính Chống Suy Giảm Kinh Tế Việt Nam

Chính sách kích cầu tài chính là một trong những biện pháp quan trọng mà Chính phủ Việt Nam đã áp dụng để đối phó với tình trạng suy giảm kinh tế. Trong bối cảnh khủng hoảng tài chính toàn cầu, Việt Nam đã phải đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng, từ sự suy giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế đến khó khăn trong sản xuất kinh doanh. Chính sách này không chỉ nhằm mục đích duy trì tăng trưởng mà còn bảo đảm an sinh xã hội cho người dân.

1.1. Khái niệm và vai trò của Chính sách tài chính trong kích cầu

Chính sách tài chính được hiểu là các biện pháp của Chính phủ nhằm điều tiết nền kinh tế thông qua thuế và chi tiêu công. Trong bối cảnh suy giảm kinh tế, chính sách này đóng vai trò quan trọng trong việc kích thích tổng cầu và tạo động lực cho sự phục hồi kinh tế.

1.2. Tác động của COVID 19 đến nền kinh tế Việt Nam

Đại dịch COVID-19 đã gây ra những tác động tiêu cực đến nền kinh tế Việt Nam, làm giảm sút hoạt động sản xuất, xuất khẩu và đầu tư. Chính phủ đã phải nhanh chóng triển khai các chính sách kích cầu để giảm thiểu thiệt hại và hỗ trợ doanh nghiệp.

II. Những Thách Thức Chính trong Chính Sách Kích Cầu Tài Chính

Mặc dù Chính sách kích cầu tài chính đã được triển khai, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như hiệu quả của các gói kích cầu, sự phân bổ nguồn lực và khả năng tiếp cận của doanh nghiệp là những yếu tố quan trọng cần được xem xét.

2.1. Hiệu quả của các gói kích cầu trong thực tiễn

Nhiều gói kích cầu đã được triển khai nhưng không phải tất cả đều đạt được hiệu quả như mong đợi. Việc đánh giá hiệu quả của các gói này là cần thiết để rút ra bài học cho các chính sách trong tương lai.

2.2. Khó khăn trong việc phân bổ nguồn lực

Việc phân bổ nguồn lực cho các gói kích cầu gặp nhiều khó khăn do sự cạnh tranh giữa các lĩnh vực và nhu cầu khác nhau. Điều này có thể dẫn đến tình trạng thiếu hụt nguồn lực cho những lĩnh vực cần thiết.

III. Phương Pháp Kích Cầu Tài Chính Hiệu Quả

Để nâng cao hiệu quả của chính sách kích cầu, cần áp dụng các phương pháp phù hợp. Các biện pháp như giảm thuế, tăng chi tiêu công và hỗ trợ doanh nghiệp là những giải pháp quan trọng.

3.1. Giảm thuế cho doanh nghiệp và cá nhân

Giảm thuế là một trong những biện pháp kích cầu hiệu quả, giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực để đầu tư và mở rộng sản xuất. Điều này cũng giúp tăng cường sức mua của người tiêu dùng.

3.2. Tăng cường đầu tư công

Đầu tư công không chỉ tạo ra việc làm mà còn thúc đẩy phát triển hạ tầng, từ đó tạo điều kiện cho các doanh nghiệp phát triển. Chính phủ cần tập trung vào các dự án có tính khả thi cao và mang lại lợi ích lâu dài.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Việc áp dụng chính sách kích cầu tài chính đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho nền kinh tế Việt Nam. Các nghiên cứu cho thấy rằng, những gói kích cầu đã giúp giảm thiểu tác động tiêu cực của suy giảm kinh tế.

4.1. Kết quả từ các gói kích cầu trước đây

Các gói kích cầu trước đây đã giúp tăng trưởng GDP và tạo ra hàng triệu việc làm mới. Tuy nhiên, cần có sự đánh giá chi tiết để hiểu rõ hơn về tác động của từng gói.

4.2. Bài học từ các quốc gia khác

Nghiên cứu kinh nghiệm từ các quốc gia khác cho thấy rằng, việc áp dụng chính sách kích cầu cần phải linh hoạt và phù hợp với điều kiện thực tế của từng quốc gia.

V. Kết Luận và Tương Lai của Chính Sách Kích Cầu Tài Chính

Chính sách kích cầu tài chính là một công cụ quan trọng trong việc chống suy giảm kinh tế. Tương lai của chính sách này phụ thuộc vào khả năng điều chỉnh và cải tiến để đáp ứng nhu cầu thực tế của nền kinh tế.

5.1. Định hướng phát triển chính sách trong tương lai

Cần có những định hướng rõ ràng cho chính sách kích cầu trong tương lai, nhằm đảm bảo tính hiệu quả và bền vững.

5.2. Tầm quan trọng của sự phối hợp giữa các bộ ngành

Sự phối hợp giữa các bộ ngành là rất quan trọng để đảm bảo rằng các chính sách kích cầu được triển khai một cách đồng bộ và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu bùng nổ từ năm 2008 đã tạo ra những chấn động sâu rộng, khiến kinh tế thế giới suy thoái nghiêm trọng và tác động tiêu cực đến nền kinh tế Việt Nam. Tốc độ tăng trưởng GDP của Việt Nam năm 2008 chỉ đạt 6,23%, suy giảm rõ rệt so với mức 8,48% của năm 2007 và thấp hơn chỉ tiêu kế hoạch 7,0%. Đi kèm với đà suy giảm tăng trưởng là áp lực lạm phát lịch sử với chỉ số giá tiêu dùng CPI tăng 19,98% trong năm 2008, từng chạm mức đỉnh kỷ lục 28,32% vào tháng 8 năm 2008. Thực trạng xuất khẩu thu hẹp, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI giải ngân chậm và nguy cơ thất nghiệp gia tăng đã đặt nền kinh tế vào trạng thái vừa đình trệ vừa đối mặt bất ổn vĩ mô.

Trước bối cảnh cấp bách đó, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 30/2008/NQ-CP ngày 11/12/2008 nhằm ngăn chặn suy giảm kinh tế, duy trì tăng trưởng và bảo đảm an sinh xã hội, mở đường cho việc thực thi gói kích cầu tài chính quy mô 143.000 tỷ đồng (tương đương khoảng 8 tỷ USD). Nghiên cứu này được thực hiện nhằm giải quyết vấn đề cốt lõi: Làm thế nào để thiết kế, thực thi và kiểm soát chính sách kích cầu tài chính một cách tối ưu, vừa giải cứu nền kinh tế khỏi đà suy thoái, vừa ngăn ngừa nguy cơ tái lạm phát và thâm hụt ngân sách trong dài hạn.

Mục tiêu cụ thể của luận văn tập trung vào việc hệ thống hóa cơ sở lý luận về kích cầu tài chính, phân tích thực trạng triển khai các gói giải pháp kích cầu tại Việt Nam giai đoạn 2008 - 2009, đánh giá hiệu quả tác động đến khu vực doanh nghiệp và người dân, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu lực cho các đợt kích cầu tiếp theo. Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu kinh tế vĩ mô toàn quốc trong giai đoạn 2007 - 2009, đối chiếu với kinh nghiệm quốc tế tại Mỹ, Châu Âu, Nhật Bản và Trung Quốc. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp luận cứ khoa học giúp giữ vững mục tiêu tăng trưởng GDP trên 6,5%, ổn định cán cân thương mại có quy mô xuất khẩu chiếm tới 70% GDP, và củng cố hệ thống an sinh xã hội quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết kinh tế học vĩ mô hiện đại về can thiệp nhà nước và chu kỳ kinh doanh. Trọng tâm lý luận kế thừa thuyết Tổng quát về Việc làm, Lãi suất và Tiền tệ của John Maynard Keynes (1936), khẳng định vai trò quyết định của chính sách tài khóa mở rộng thông qua chi tiêu thâm hụt và cắt giảm thuế để kích thích tổng cầu khi nền kinh tế rơi vào bẫy thanh khoản hoặc suy thoái sâu. Bên cạnh đó, nghiên cứu kết hợp quan điểm của Trường phái Trọng tiền (Milton Friedman) về việc kiểm soát cung tiền hợp lý nhằm tránh lạm phát phi mã, và Trường phái Trọng cung (Robert Mundell) về việc cắt giảm thuế để giảm chi phí đầu vào, kích thích đổi mới công nghệ và nâng cao năng suất lao động xã hội.

Khung phân tích vận dụng hệ thống khái niệm cốt lõi:

• Kích cầu tài chính: Biện pháp đẩy mạnh chi tiêu ròng của chính phủ kết hợp miễn, giảm, giãn thuế để dịch chuyển đường tổng cầu sang phải.
• Hiệu ứng số nhân tài khóa: Mức độ khuếch đại của tổng sản lượng quốc gia tạo ra từ một đơn vị tiền tệ kích cầu chi tiêu bổ sung.
• Xu hướng tiêu dùng cận biên: Tỷ lệ phần trăm thu nhập khả dụng tăng thêm được hộ gia đình đưa vào chi dùng thực tế thay vì tiết kiệm.
• Bốn nguyên tắc kích cầu chuẩn tắc: Dựa trên mô hình của Lawrence Summers và các thực nghiệm quốc tế, gói kích thích kinh tế bắt buộc phải thỏa mãn 4 tiêu chí: Kịp thời (triển khai nhanh khi phát sinh suy giảm), Đúng đối tượng (hướng vào nhóm có xu hướng tiêu dùng cao), Ngắn hạn (chấm dứt khi kinh tế phục hồi để tránh thâm hụt tài khóa), và Ít rò rỉ (hạn chế thất thoát vào hàng hóa nhập khẩu).

Theo các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế tiêu biểu từ báo cáo của Zandi năm 2004, hệ số tạo cầu của các chính sách tài khóa có sự phân hóa rõ rệt: trợ cấp thất nghiệp tạo ra 1,73 USD tổng cầu trên 1 USD kích thích; miễn giảm ngân sách địa phương đạt 1,24 USD; trong khi giãn thuế doanh nghiệp chỉ đạt 0,24 USD và cắt giảm thuế bất động sản mang lại hiệu ứng bằng 0 USD.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn hóa từ Tổng cục Thống kê, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng các báo cáo chuyên ngành của Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF và Ngân hàng Thế giới WB. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm chuỗi dữ liệu kinh tế vĩ mô toàn diện giai đoạn 2007 - 2009 với hơn 50 chỉ tiêu then chốt về tăng trưởng GDP, chỉ số CPI, kim ngạch xuất nhập khẩu 19 nhóm ngành hàng chủ lực, cán cân thanh toán, thu chi ngân sách, cùng toàn bộ danh mục 8 cấu phần của gói kích cầu 143.000 tỷ đồng trải rộng trên 63 tỉnh thành.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu có chủ đích dựa trên các chỉ tiêu mục tiêu, tập trung vào những ngành hàng xuất khẩu thâm dụng lao động (dệt may, da giày, thủy sản, gạo) và các kênh phân bổ vốn ngân sách chịu tác động trực tiếp của chính sách kích cầu. Phương pháp phân tích chủ đạo là phân tích mối quan hệ nhân quả và suy luận logic biện chứng, kết hợp kỹ thuật thống kê mô tả, phân tích chuỗi thời gian so sánh đa kỳ. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm bóc tách chính xác độ trễ của chính sách tài khóa trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam có độ mở thương mại vượt 150% GDP, từ đó lượng hóa được tác động thực tế của từng công cụ hỗ trợ tài chính.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nền kinh tế Việt Nam năm 2008 - 2009 phải hứng chịu tác động kép từ suy thoái toàn cầu và hệ lụy của lạm phát nội tại. Tăng trưởng tích lũy tài sản xã hội năm 2008 sụt giảm tới 20,3%, tiêu dùng chính phủ giảm 1,4% và tiêu dùng tư nhân giảm 2,7%. Sự đình đốn trong sản xuất kinh doanh đã đẩy thị trường chứng khoán sụt giảm sâu và làm đóng băng thị trường bất động sản, trực tiếp đe dọa việc làm của hàng trăm nghìn lao động trong khu vực công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp.

Thứ hai, cấu trúc ngoại thương bộc lộ mức độ tổn thương sâu sắc trước biến động giá cả thế giới. Dù tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2008 đạt 62,68 tỷ USD (chiếm tới 70% GDP), nhưng bước sang quý 2 năm 2009, kim ngạch xuất khẩu đã sụt giảm 23,4% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, khối lượng xuất khẩu của 6 trong số 8 mặt hàng chủ lực vẫn duy trì tăng trưởng dương (tiêu biểu là gạo tăng 56,2% về lượng đạt giá trị 1,87 tỷ USD; dầu thô tăng 23% về lượng), nhưng do giá thế giới rơi tự do nên giá trị kim ngạch dầu thô 6 tháng đầu năm 2009 chỉ đạt 3,31 tỷ USD, giảm hơn một nửa so với cùng kỳ năm 2008.

Thứ ba, gói kích cầu quy mô 143.000 tỷ đồng (khoảng 8 tỷ USD) được Chính phủ phê duyệt ngày 12/5/2009 đã tạo ra đòn bẩy kịp thời để ngăn chặn đà suy thoái. Trong đó, chính sách hỗ trợ 4% lãi suất vốn vay lưu động với kinh phí 17.000 tỷ đồng và khoản tạm ứng 37.000 tỷ đồng vốn ngân sách cho các công trình hạ tầng cấp bách đã kích hoạt mạnh mẽ dòng vốn tín dụng, giúp các doanh nghiệp duy trì sản xuất, ổn định việc làm và kéo chỉ số lạm phát CPI từ đỉnh 28,32% (tháng 8/2008) hạ nhiệt an toàn về mức 10,27% vào tháng 6/2009.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu chứng minh tính đúng đắn của việc áp dụng học thuyết Keynes linh hoạt vào điều kiện một quốc gia đang phát triển. Tuy nhiên, việc thực thi chính sách kích cầu tại Việt Nam cũng bộc lộ những đặc thù và thách thức riêng biệt so với các nền kinh tế phát triển như Mỹ hay khối Liên minh Châu Âu:

Trong quá trình đánh giá, các chỉ báo kinh tế vĩ mô có thể được tổng hợp trực quan qua biểu đồ đường thể hiện diễn biến CPI từng tháng giai đoạn 2007 - 2009 để làm rõ tính chu kỳ của lạm phát; bảng ma trận so sánh thị phần xuất khẩu năm 2008 (Mỹ 21%, EU 20%, ASEAN 16%, Nhật Bản 14%) để minh chứng cho áp lực sụt giảm ngoại thương; và bảng phân tích hệ số số nhân tài khóa nhằm giải thích cơ chế lan tỏa thu nhập từ người tiêu dùng sang nhà sản xuất nội địa.

Nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trong đợt kích cầu thứ nhất bắt nguồn từ tính chất bất định cao của thị trường tài chính quốc tế và tình trạng thiếu hụt một cơ chế giám sát dòng tiền tập trung. Nền kinh tế Việt Nam có độ mở lớn với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu chiếm 165% GDP và nhập khẩu chiếm gần 90% GDP, khiến một tỷ lệ không nhỏ của nguồn vốn kích cầu bị rò rỉ ra hàng hóa nhập khẩu thay vì hấp thụ trọn vẹn vào sản xuất nội địa. Đồng thời, nguy cơ thâm hụt ngân sách kéo dài vượt ngưỡng 5% GDP và gánh nặng nợ quốc gia (chiếm 30% GDP năm 2007) đặt ra yêu cầu phải kiểm soát cực kỳ nghiêm ngặt việc cung ứng tiền tệ trong các giai đoạn tiếp theo.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng và bài học kinh nghiệm quốc tế, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa chính sách kích cầu và duy trì tăng trưởng kinh tế bền vững:

1. Tái cấu trúc và triển khai có trọng tâm gói kích cầu thứ hai:

   • Hành động: Chuyển dịch dòng vốn kích thích từ việc hỗ trợ tín dụng dàn trải sang tập trung 100% nguồn lực cho các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm, hạ tầng thủy lợi nông thôn và nhà ở xã hội có khả năng giải ngân dứt điểm.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố.
   • Mục tiêu định lượng: Nâng tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt trên 95% dự toán; tạo thêm khoảng 300.000 việc làm mới tại khu vực nông thôn; giảm tỷ lệ thất nghiệp sản xuất công nghiệp xuống dưới 4,5%.
   • Lộ trình: Thực hiện liên tục trong chu kỳ 18 tháng (quý 3/2009 đến hết năm 2010).

2. Xây dựng cơ chế giám sát tài chính đa tầng ba mũi nhọn:

   • Hành động: Thiết lập quy trình kiểm tra chéo liên ngành nhằm giám sát dòng vốn vay ưu đãi lãi suất 4%, ngăn ngừa tuyệt đối hành vi đảo nợ cũ hoặc đầu cơ vào thị trường chứng khoán, bất động sản; siết chặt quản lý đấu thầu mua sắm công bằng trái phiếu chính phủ.
   • Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Thanh tra Chính phủ và Kiểm toán Nhà nước.
   • Mục tiêu định lượng: Đảm bảo 100% khoản vay hỗ trợ lãi suất được sử dụng đúng mục đích sản xuất kinh doanh; duy trì tỷ lệ nợ xấu toàn hệ thống ngân hàng thương mại dưới ngưỡng an toàn 3,0%.
   • Lộ trình: Ban hành quy chế giám sát ngay trong quý 3/2009 và thanh tra định kỳ hàng quý.

3. Điều hành tỷ giá linh hoạt nhằm thúc đẩy xuất khẩu và hạn chế rò rỉ nhập khẩu:

   • Hành động: Nới rộng biên độ giao dịch tỷ giá VND/USD linh hoạt theo tín hiệu thị trường, tránh định giá cao đồng nội tệ nhằm gia tăng sức cạnh tranh cho hàng hóa xuất khẩu truyền thống tại các thị trường chủ lực như Mỹ (chiếm 21% kim ngạch) và EU (chiếm 20% kim ngạch).
   • Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phối hợp cùng Bộ Công Thương.
   • Mục tiêu định lượng: Kéo giảm mức thâm hụt thương mại từ 17,5 tỷ USD năm 2008 xuống dưới 12 tỷ USD trong năm 2009; duy trì mức tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu tối thiểu từ 6% đến 8%.
   • Lộ trình: Triển khai liên tục từ nửa cuối năm 2009 đến năm 2011.

4. Thiết lập lộ trình rút lui chính sách và củng cố kỷ luật tài khóa dài hạn:

   • Hành động: Xây dựng phương án thoái lui từng bước các ưu đãi thuế và gói tài trợ lãi suất khi các chỉ báo kinh tế vĩ mô phục hồi vững chắc, đồng thời cơ cấu lại nợ công và tăng cường quản lý thu ngân sách để bù đắp thâm hụt.
   • Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Chính phủ và Bộ Tài chính.
   • Mục tiêu định lượng: Đưa mức thâm hụt ngân sách nhà nước quay trở lại quỹ đạo an toàn dưới 5% GDP; đảm bảo tỷ lệ nợ công không vượt quá 50% GDP vào giai đoạn 2012.
   • Lộ trình: Chuẩn bị kịch bản trong năm 2010 và áp dụng xuyên suốt giai đoạn 2011 - 2013.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan quản lý nhà nước và cơ quan hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô (Văn phòng Chính phủ, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Kế hoạch và Đầu tư): Cung cấp khung lý thuyết chuẩn tắc và bằng chứng thực nghiệm để đánh giá số nhân tài khóa, hỗ trợ xây dựng quy chế điều hành gói kích thích kinh tế và cơ chế giám sát dòng vốn hỗ trợ lãi suất 4% minh bạch, hiệu quả.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu về phương pháp luận phân tích tác động chính sách tài khóa trong khủng hoảng, mô hình hóa mối quan hệ giữa lạm phát, tỷ giá và tổng cầu trong nền kinh tế có độ mở trên 150% GDP.
• Ban điều hành các Ngân hàng thương mại và định chế tài chính: Cung cấp bức tranh toàn cảnh về biến động thanh khoản, rủi ro tín dụng và cơ chế hấp thụ vốn vay kích cầu của khu vực doanh nghiệp, giúp các ngân hàng tối ưu hóa quy trình thẩm định tín dụng ưu đãi và kiểm soát nợ xấu.
• Lãnh đạo các hiệp hội ngành nghề và doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu: Giúp doanh nghiệp nhận diện rõ chu kỳ kinh tế, nắm bắt các cơ chế hỗ trợ tài chính, giãn hoãn thuế của nhà nước để chủ động tái cấu trúc nguồn vốn, đổi mới tư bản cố định và mở rộng thị trường tiêu thụ nội địa cũng như quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

Chính sách kích cầu tài chính khác biệt như thế nào so với chính sách tiền tệ mở rộng trong chống suy giảm kinh tế?

Chính sách tài chính kích cầu tác động trực tiếp vào tổng cầu thông qua việc tăng chi tiêu công cộng (37.000 tỷ đồng ứng vốn xây dựng cơ bản) và giảm nghĩa vụ thuế, tạo ra việc làm và thu nhập ngay cho xã hội. Ngược lại, chính sách tiền tệ tác động gián tiếp qua kênh lãi suất và cung tiền; khi kinh tế suy thoái sâu, việc hạ lãi suất có thể mất tác dụng do doanh nghiệp không có đầu ra tiêu thụ, đòi hỏi chính sách tài khóa phải đóng vai trò dẫn dắt.

Tại sao nguyên tắc "đúng đối tượng" lại quyết định trực tiếp đến sự thành công của gói kích cầu?

Hiệu quả kích cầu phụ thuộc vào xu hướng tiêu dùng cận biên của đối tượng thụ hưởng. Dựa trên nghiên cứu của Zandi (2004), việc chi trả trợ cấp thất nghiệp hoặc hỗ trợ các hộ gia đình nghèo mang lại hệ số nhân 1,73 USD tổng cầu trên mỗi 1 USD chi ra do họ có xu hướng tiêu dùng ngay. Nếu cấp vốn cho người có thu nhập cao hoặc lĩnh vực bất động sản (hệ số 0 USD), đồng vốn sẽ bị giữ lại dưới dạng tích lũy, làm triệt tiêu hiệu ứng kích thích kinh tế.

Gói kích cầu 143.000 tỷ đồng của Việt Nam năm 2009 được cấu thành từ những nguồn lực nào?

Theo công bố của Bộ Kế hoạch và Đầu tư ngày 12/5/2009, gói kích cầu quy mô 143.000 tỷ đồng (khoảng 8 tỷ USD) được phân bổ vào 8 cấu phần chính. Trong đó trọng tâm bao gồm 17.000 tỷ đồng hỗ trợ lãi suất tín dụng 4%, 37.000 tỷ đồng ứng trước vốn ngân sách cho các dự án đầu tư hạ tầng cấp bách, khoảng 3.000 tỷ đồng tạm thu hồi vốn đầu tư xây dựng cơ bản cùng các chương trình bảo lãnh tín dụng và miễn, giảm, giãn thuế cho doanh nghiệp.

Làm thế nào để kiểm soát rủi ro tái lạm phát khi bơm một lượng tiền lớn ra nền kinh tế?

Để ngăn lạm phát quay trở lại mức đỉnh 28,32% như năm 2008, nhà nước cần tuân thủ nguyên tắc kích cầu ngắn hạn và thiết lập cơ chế giám sát ba mũi nhọn. Dòng vốn kích cầu phải được gắn chặt với các dự án tạo ra năng lực sản xuất thực tế và hạ tầng thiết yếu thay vì để lọt vào các hoạt động đầu cơ. Khi kinh tế có dấu hiệu phục hồi, chính sách tiền tệ và tài khóa phải nhanh chóng thu hồi thanh khoản và thắt chặt có lộ trình.

Vì sao độ mở kinh tế lớn lại tạo ra nguy cơ "rò rỉ" đối với gói kích cầu tại Việt Nam?

Năm 2008, tỷ trọng xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt 165% GDP, trong đó nhập khẩu chiếm tới gần 90% GDP. Khi chính phủ bơm tiền kích cầu tiêu dùng và đầu tư, nếu người dân và doanh nghiệp sử dụng nguồn tiền này để mua sắm hàng hóa hoặc nguyên liệu ngoại nhập, hiệu ứng số nhân tạo cầu nội địa sẽ bị suy giảm mạnh do giá trị kích thích đã thoát ra thị trường nước ngoài.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh chính sách kích cầu tài chính là công cụ vĩ mô mang tính sống còn giúp Việt Nam vượt qua tác động tiêu cực của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008.
• Việc thực thi gói kích cầu 143.000 tỷ đồng kịp thời đã chặn đứng đà suy thoái, hạ nhiệt lạm phát từ 28,32% về 10,27% và bảo đảm an sinh xã hội cho lực lượng lao động nông thôn.
• Nghiên cứu chỉ rõ bài học đắt giá về việc tuân thủ 4 nguyên tắc: Kịp thời, Đúng đối tượng, Ngắn hạn và Ít rò rỉ để đảm bảo an toàn cán cân ngân sách trong dài hạn.
• Cơ chế giám sát dòng vốn hỗ trợ lãi suất 4% và kỷ luật tài khóa đóng vai trò quyết định trong việc ngăn chặn bong bóng tài sản và nợ xấu hệ thống ngân hàng.
• Nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu và phát triển thị trường nội địa là chìa khóa then chốt để củng cố mô hình tăng trưởng bền vững trước các cú sốc ngoại sinh.

Đóng góp học thuật cốt lõi của công trình là việc hệ thống hóa thành công mô hình can thiệp tài khóa phù hợp với đặc thù kinh tế Việt Nam giai đoạn chuyển đổi. Trong các giai đoạn tiếp theo (2009 - 2010), nhiệm vụ trọng tâm là hoàn thiện thể chế giám sát gói kích cầu thứ hai và từng bước rút lui các gói hỗ trợ tài chính để thiết lập cân bằng vĩ mô bền vững giai đoạn 2011 - 2015. Các cơ quan quản lý và giới nghiên cứu kinh tế hãy tiếp tục khai thác các luận cứ và mô hình định lượng trong luận văn này để xây dựng những kịch bản ứng phó khủng hoảng kinh tế chủ động và hiệu quả nhất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KÍCH CẦU, CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH VÀ SUY GIẢM KINH TẾ 1. Chính sách tài chính Chính sách tài chính (chính sách tài khóa) trong kinh tế học vĩ mô là chính sách thông qua chế độ thuế và đầu tư công cộng (miễm giảm thuế và giãn, hoãn nộp thuế, tăng cường đầu tư của nhà nước, tăng các mục chi tiêu của xã hội, …) để tác động tới nền kinh tế. Chính sách tài chính cùng với chính sách tiền tệ là các chính sách ổn định kinh tế vĩ mô quan trọng. Khi nền kinh tế đang ở pha suy thoái, nhà nước có thể g iảm thuế, tăng chi tiêu (đầu tư công cộng) để chống lại.

Chính sách tài chính như thế gọi là chính sách tài chính ớ ni lỏng. Ngược lại, khi nền kinh tế ở pha bùng nổ và có hiện tượng nóng, thì nhà nước có thể tăng thuế và giảm chi tiêu của mình để ngăn cho nền kinh tế khỏi rơi vào tình trạng quá nóng dẫn tới đổ vỡ. Chính sách tài chính như thế này gọi là chính sách tài chính thắt chặt. Để chống suy giảm kinh tế do tác động của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, Chính phủ nhiều nước trên thế giới đang thực hiện các chính sách tài chính tác động vào nền kinh tế với những cường độ khác nhau, tùy thuộc vào điều kiện cụ thể của quốc gia mình.

Trong số các biện pháp tài chính được đưa ra, hầu hết các nước tập trung vào giảm thuế cho doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân, tăng trợ cấp thất nghiệp và trợ cấp cho người có thu nhập thấp, tăng đầu tư của ngân sách cho an sinh xã hội, … Về chính sách tài chính, theo Nghị quyết và các Quyết định có liên quan của Chính phủ, của Bộ tài chính, trong thời gian qua cũng như hiện nay, ngành thuế đang tập trung hướng dẫn xử lý việc giãn nộp thuế, giảm nộp thuế và hoàn thuế thu nhập cá nhân cho người lao động. Đồng thời, ngành Tài chính, Ngân hàng cũng đã phối hợp các ngành có liên quan, như Bộ lao động thương binh và xã hội … triển khai chương trình cho doanh nghiệp vay ở mức lãi suất 0% để trả lương, trợ cấp và bảo hiểm xã hội LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 cho người lao động; thực h iện bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp; giải ngân các khoản chi khác từ nguồn ngân sách nhà nước. Thực hiện chính sách tài chính linh hoạt để chống suy giảm kinh tế, đó là góp phần làm giảm khó khăn cho doanh nghiệp, tăng thêm năng lực tài chính giảm giá thành, kích thích tiêu dùng và đầu tư, góp phần làm tăng tổng cầu của cả k hu vực nhà nước và khu vực tư nhân, dân cư với kỳ vọng sẽ tác động tích cực đến hoạt động sản xuất kinh doanh, đến tăng trưởng kinh tế, đồng thời tăng cường bảo đảm an sinh xã hội, giảm tỷ lệ thất nghiệp, … 1. Suy giảm kinh tế 1.

Suy giảm kinh tế là gì ? Suy thoái kinh tế là một giai đoạn của Chu kỳ kinh tế, còn gọi là chu kỳ kinh doanh. Đó là sự biến động của GDP thực tế theo trình tự ba pha lần lượt là suy thoái, phục hồi và hưng thịnh (bùng nổ). Vì pha phục hồi là thứ yếu nên chu kỳ kinh doanh cũng có thể chỉ chia thành gồm hai pha chính là suy thoái và hưng thịnh (hay mở rộng). Suy thoái là pha trong đó GDP thực tế giảm đi.

Ở Mỹ và Nhật Bản, người ta quy định rằng, khi tốc độ tăng trưởng GDP thực tế mang giá trị âm suốt hai quý liên tiếp thì mới gọi là suy thoái. Suy thoái kinh tế kéo dài và trầm trọng được gọi là khủng hoảng kinh tế. Cuộc khủng hoảng kinh tế Mỹ, khủng hoảng kinh tế toàn cầu hiện nay là một cuộc suy thoái trầm trọng nhất từ sau Thế chiến thứ II. Suy giảm kinh tế là suy thoái kinh ết ở mức độ chưa nghiêm trọng (GDP suy giảm nhưng vẫn mang giá trị dương).

Biểu hiện của suy thoái kinh tế : Thông thường, người ta chỉ nhận ra hai điểm đáy và đỉnh của chu kỳ kinh tế khi nền kinh tế đã sang pha tiếp sau điểm ngoặt với dấu hiệu là tốc độ tăng trưởng GDP thực tế đổi chiều giữa mức âm và mức dương. Trong thực tế, các nhà kinh tế học cố LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 tìm cách nhận biết dấu hiệu của suy thoái vì nó tác động tiêu cực đến mọi mặt kinh tế, xã hội. Một số đặc điểm thường gặp của suy thoái là : - Tiêu dùng giảm mạnh, hàng tồn kho của các loại hàng hóa trong các doanh nghiệp tăng lên ngoài dự kiến. Việc này dẫn đến nhà sản xuất cắt giảm sản lượng kéo theo đầu tư vào trang thiết bị, nhà xưởng cũng giảm và kết quả là GDP thực tế giảm sút.

- Cầu về lao động giảm, đầu tiên là số ngày làm việc của người lao động giảm xuống tiếp theo là hiện tượng cắt giảm nhân công và tỷ lệ thất nghiệp tăng cao. - Khi sản lượng giảm thì lạm phát sẽ chậm lại do giá đầu vào của sản xuất giảm bởi nguyên nhân cầu sút kém. Giá cả dịch vụ khó giảm nhưng cũng tăng không nhanh trong giai đoạn kinh tế suy thoái. - Lợi nhuận của các doanh nghiệp giảm mạnh và giá chứng khoán thường giảm theo khi các nhà đầu tư cảm nhận được pha đi xuống của chu kỳ kinh doanh.

Cầu về vốn cũng giảm đi làm cho lãi suất giảm xuống trong thời kỳ suy thoái. Khi nền kinh tế hưng thịnh thì các dấu hiệu trên biến thiên theo chiều ngược lại các biểu hiện suy thoái kinh tế. Các quan điểm Kinh tế học về chống khủng hoảng kinh tế - Trước Mác, Jean Charles Léonard Simonde (Pháp), Thomas Malthus (Anh, 1766-1834) đã nghiên cứu về khủng h oảng kinh tế (KHKT) khẳng định KHKT là khủng hoảng thừa hàng hoá so với sức mua eo hẹp của thị trường. - Karl Marx (Các Mác) cũng thống nhất về nguyên nhân trên của KHKT.

Ông là người đầu tiên phát hiện ra tính chu kỳ của KHKT gồm 4 giai đoạn: khủng hoảng, tiêu điều, phục hồi, hưng thịnh. Và khẳng định KHKT là người bạn đồng hành của nền kinh tế TBCN. Giải pháp, theo ông, là các doanh nghiệp phải tự mình thoát ra khỏi khủng hoảng bằng cách giảm tiền công, tăng cường độ lao động và nhất là đổi mới tư bản cố định (máy móc, thiết bị,…). Đổi mới tư bản cố định dẫn đến tăng nhu cầu về tư liệu LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 sản xuất, tăng năng suất lao động, dẫn đến giảm chi phí sản xuất, hạ giá thành, tăng lợi nhuận, tạo ra sự phục hồi của nền kinh tế.

- John Maynard Keynes: Năm 1936, trong tác phẩm “Lý thuyết tổng quát về việc làm, lãi suất và tiền tệ” ông đã đưa ra Lý thuyết về KHKT và biện pháp khắc phục. Theo ông, khi việc làm gia tăng sẽ tăng thêm thu nhập. Người ta sẽ chi thu nhập này thành 2 phần: một để tiêu dùng, 1 phần để tiết kiệm. Có một xu hướng là tỷ lệ tiết kiệm này ngày càng ớ l n hơn tỷ lệ tiêu dùng.

Khuynh hướng này làm cho tăng tổng tiêu dùng ngày càng chậm hơn tăng của tổng thu nhập, làm cho cầu tiêu dùng g iảm tương đối. Việc giảm cầu tiêu dùng dẫn đến giá cả giảm làm giảm thu nhập (lợi nhuận của nhà kinh doanh). Do đó nhà kinh doanh không muốn đầu tư và suy thoái kinh tế xuất hiện. Keynes gợi ý 4 nhóm chính sách chống KHKT như sau : + Đảm bảo đầu tư nhà nước và kích thích đầu tư tư nhân + Sử dụng hệ thống tài chính-tín dụng và lưu thông tiền tệ với tư cách là công cụ vĩ mô để điều tiết kinh tế.

Keynes cho rằng nhà nước có thể tăng cung tiền, thực hiện “ lạm phát có mức độ”, giảm lãi suất để khuyến khích vay tư bản mở rộng đầu tư; sử dụng công trái để nhà nước vay tiền trong dân nhằm thực hiện đầu tư của Nhà nước, giảm thuế để tăng hiệu quả đầu tư của tư bản nhằm khuyến khích đầu tư. + Tạo việc làm để người dân có thêm thu nhập và do đó tăng được sức mua của thị trường. + Kích thích tiêu dùng để tăng khả năng tiêu thụ - Trường phái trọng tiền, đại diện tiêu biểu là Milton Friedman (Nobel prize), coi mức cung về hàng hoá là tương đối ổn định nên mức cầu về tiền có tính chất tương đối ổn định. Trong khi đó, mức cung về tiền không có tính ổn định mà phụ thuộc vào cơ quan quản lý tiền, ở Mỹ là Cục Dự trữ Liên bang FED.

Ở VN là NHNNVN. Nếu cơ quan quản lý tiền phát hành quá nhiều tiền sẽ dẫn đến lạm phát. Nếu phát hành quá ít LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 tiền sẽ dẫn đến suy thoái kinh tế. Như vậy, Trường phái này nhất trí như Keynes : tăng cung tiền ở mức hợp lý.

- Trường phái trọng cung với đại diện tiêu biểu nhất Robert Mundell (Nobel Prize 1999), cho rằng tăng cung hàng hoá sẽ làm tăng cầu hàng hoá. Điều này rất đúng. Ví dụ tăng cường xây dựng cơ sở hạ tầng dẫn đến tăng cầu về xi măng, sắt thép,… Do đó, muốn chống suy thoái kinh tế phải tăng năng suất lao động (giống Mác, phải đổi mới công nghệ), kích thích đầu tư và tiết kiệm. Để tăng tiết kiệm thì phải giảm thuế (tương tự như Keynes), xoá bỏ chướng ngại cho đầu tư tư nhân.

Giảm thuế sẽ giảm được chi phí sản xuất cho doanh nghiệp (kích đầu vào) kích thích doanh nghiệp mở rộng sản xuất, tạo thêm công ăn việc làm, tăng thu ngân sách và tăng trưởng kinh tế. Tóm lại, Nhà nước có thể nhận thức được tính quy luật của chu kỳ kinh tế, có thể sử dụng các công cụ chính sách nhằm rút ngắn thời gian nền kinh tế bị suy thoái, kéo dài thời gian nên kinh tế phục hồi, hưng thịnh. Như vậy, KHKT là một quy luật của kinh tế thị trường, không có gì phải hoảng hốt. Chúng ta phải chủ động nhận thức quy luật và có những đề xuất giúp Nhà nước có các quyết sách đúng trong vận dụng quy luật.

Khái niệm về kích cầu Kích cầu hiểu theo nghĩa hẹp, là biện pháp đẩy mạnh chi tiêu ròng của Chính phủ (hay còn gọi là tiêu dùng công cộng) để làm tăng tổng cầu, kích thích tăng trưởng kinh tế. Biện pháp kích cầu cụ thể có thể là giảm hoặc tăng chi tiêu hoặc cả hai. Kích cầu chỉ được dùng khi nền kinh tế lâm vào trì trệ hay suy thoái, đang cần vực dậy.