Chính Sách Khai Thác và Bảo Vệ Chủ Quyền Biển Đảo Thời Chúa Nguyễn và Vua Nguyễn (Thế Kỷ XVI - XIX)

Khám phá chính sách khai thác và bảo vệ chủ quyền biển đảo thời chúa Nguyễn và vua Nguyễn thế kỷ XVI - XIX trong luận văn thạc sĩ.

• Tác giả: Đàm Ngọc Phương Mai
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Thanh Thanh
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lịch Sử
• Đề tài: Chính Sách Khai Thác Và Bảo Vệ Chủ Quyền Biển Đảo Thời Chúa Nguyễn Và Vua Nguyễn (Thế Kỉ XVI - XIX)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. QUÁ TRÌNH XÁC LẬP CHỦ QUYỀN BIỂN ĐẢO CỦA CHÍNH QUYỀN CHÚA NGUYỄN VÀ VUA NGUYỄN (THẾ KỈ XVI – NỬA ĐẦU THẾ KỈ XIX)
• 1.1.1. Quá trình tiếp nhận vùng đất Nam Bộ của các Chúa Nguyễn và vương triều Nguyễn từ thế kỉ XVI đến nửa đầu thế kỉ XIX
• 1.1.2. Giai đoạn chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong thế kỉ XVII - XVIII
• 1.1.3. Quá trình xác lập chủ quyền biển đảo của các vương triều nhà Nguyễn thế kỉ XIX
• 1.1.4. Tầm quan trọng của biển đảo đối với chính quyền Chúa Nguyễn và vương triều Nguyễn từ thế kỉ XVI đến nửa đầu thế kỉ XIX
• 1.1.5. Vai trò của biển đối với chính quyền chúa Nguyễn (thế kỉ XVII - XVIII)
• 1.1.6. Vai trò của biển đối với triều Nguyễn
• 1.1.7. Tiểu kết chương 1
• 2. CHÍNH SÁCH KHAI THÁC BIỂN ĐẢO CỦA CHÚA NGUYỄN VÀ VUA NGUYỄN (THẾ KỈ XVI – NỬA ĐẦU THẾ KỈ XIX)
• 2.1. Chính sách khai thác kinh tế biển đảo của chúa Nguyễn và vua Nguyễn (thế kỉ XVI - nửa đầu thế kỉ XIX)
• 2.1.1. Chính sách khai thác kinh tế biển của chúa Nguyễn
• 2.1.2. Chính sách khai thác kinh tế biển của vua Nguyễn thế kỉ XIX
• 2.2. Tổ chức và hoạt động của lực lượng thủy quân ở hai quần đảo Trường Sa - Hoàng Sa
• 2.3. Tiểu kết Chương 2
• 3. CHÍNH SÁCH BẢO VỆ CHỦ QUYỀN BIỂN ĐẢO THỜI CHÚA NGUYỄN VÀ VUA NGUYỄN (TỪ THẾ KỈ XVII - NỬA ĐẦU THẾ KỈ XIX)
• 3.1. Hoạt động tuần tra, kiểm soát trên biển
• 3.2. Xây dựng hệ thống phòng thủ ở vùng duyên hải và cảng biển của các chính quyền chúa Nguyễn và vua Nguyễn
• 3.2.1. Xây dựng hệ thống phòng thủ vùng biển thời Chúa Nguyễn
• 3.2.2. Xây dựng hệ thống phòng thủ vùng biển thời vua Nguyễn
• 3.3. Hoạt động chống ngoại xâm vùng biển của các chính quyền phong kiến
• 3.3.1. Hoạt động chống ngoại xâm thời chúa Nguyễn
• 3.3.2. Cuộc đấu tranh chống ngoại xâm trên biển thời Nhà Nguyễn
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC HÌNH ẢNH, BẢN ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng quan về Chính Sách Khai Thác Biển Đảo Thời Chúa Nguyễn

Chính sách khai thác và bảo vệ chủ quyền biển đảo thời Chúa Nguyễn và Vua Nguyễn là một phần quan trọng trong lịch sử Việt Nam. Từ thế kỷ XVI đến XIX, các triều đại này đã có những chính sách cụ thể nhằm khai thác tài nguyên biển và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ. Biển không chỉ là nguồn lợi kinh tế mà còn là yếu tố chiến lược trong việc bảo vệ an ninh quốc gia. Các chính sách này đã góp phần định hình vị thế của Việt Nam trong khu vực và thế giới.

1.1. Lịch sử Khai Thác Biển Đảo Thời Chúa Nguyễn

Thời kỳ Chúa Nguyễn, đặc biệt là dưới sự lãnh đạo của Chúa Nguyễn Phúc Nguyên, đã có những bước đi quan trọng trong việc xác lập chủ quyền biển đảo. Các hoạt động khai thác tài nguyên biển được tổ chức bài bản, tạo nền tảng cho sự phát triển kinh tế và quân sự.

1.2. Vai trò của Biển Đảo trong Chính Sách của Vua Nguyễn

Vua Nguyễn không chỉ kế thừa các chính sách của Chúa Nguyễn mà còn phát triển chúng lên một tầm cao mới. Các vua như Minh Mạng đã chú trọng đến việc xây dựng lực lượng hải quân và bảo vệ chủ quyền biển đảo, thể hiện tầm nhìn chiến lược trong bối cảnh quốc tế.

II. Vấn đề và Thách thức trong Bảo Vệ Chủ Quyền Biển Đảo

Trong quá trình thực hiện chính sách khai thác và bảo vệ chủ quyền biển đảo, chính quyền Chúa Nguyễn và Vua Nguyễn đã phải đối mặt với nhiều thách thức. Các cuộc xung đột với các thế lực bên ngoài, đặc biệt là từ các nước láng giềng, đã đặt ra nhiều khó khăn cho việc duy trì chủ quyền. Hơn nữa, việc quản lý và bảo vệ các vùng biển cũng gặp nhiều trở ngại do thiếu nguồn lực và công nghệ.

2.1. Thách Thức từ Các Thế Lực Ngoại Xâm

Các cuộc xung đột với quân đội phương Tây và các nước láng giềng đã tạo ra áp lực lớn lên chính quyền. Việc bảo vệ chủ quyền biển đảo trở nên khó khăn hơn khi các thế lực này không ngừng mở rộng ảnh hưởng.

2.2. Khó Khăn trong Quản Lý Tài Nguyên Biển

Việc khai thác tài nguyên biển gặp nhiều khó khăn do thiếu hụt công nghệ và nhân lực. Chính quyền cần có những biện pháp hiệu quả để quản lý và bảo vệ tài nguyên biển một cách bền vững.

III. Phương Pháp Khai Thác Tài Nguyên Biển Đảo Thời Chúa Nguyễn

Chính quyền Chúa Nguyễn đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau để khai thác tài nguyên biển. Các chính sách này không chỉ tập trung vào việc thu lợi từ tài nguyên mà còn chú trọng đến việc bảo vệ môi trường biển. Việc tổ chức các đội thủy quân như Hoàng Sa và Bắc Hải là minh chứng cho sự quan tâm này.

3.1. Tổ Chức và Hoạt Động của Đội Thủy Quân

Đội thủy quân Hoàng Sa và Bắc Hải được thành lập nhằm thực hiện nhiệm vụ khai thác và bảo vệ chủ quyền biển đảo. Họ không chỉ tìm kiếm tài nguyên mà còn thực hiện các hoạt động tuần tra, bảo vệ vùng biển.

3.2. Chính Sách Khai Thác Kinh Tế Biển

Chính quyền đã ban hành nhiều chính sách nhằm khuyến khích khai thác kinh tế biển, từ việc phát triển nghề cá đến việc xây dựng các cảng biển. Những chính sách này đã tạo ra nguồn thu lớn cho quốc gia.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Các chính sách khai thác và bảo vệ chủ quyền biển đảo thời Chúa Nguyễn và Vua Nguyễn đã để lại nhiều bài học quý giá cho thế hệ sau. Những kết quả đạt được trong việc xác lập chủ quyền và phát triển kinh tế biển đã góp phần quan trọng vào sự phát triển của đất nước. Việc nghiên cứu các chính sách này giúp hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của biển đảo trong lịch sử Việt Nam.

4.1. Kết Quả Khai Thác Tài Nguyên Biển

Việc khai thác tài nguyên biển đã mang lại nhiều lợi ích kinh tế cho đất nước. Các sản phẩm từ biển không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà còn được xuất khẩu ra nước ngoài.

4.2. Bài Học Lịch Sử về Bảo Vệ Chủ Quyền

Nghiên cứu về các chính sách bảo vệ chủ quyền biển đảo giúp nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của việc duy trì chủ quyền lãnh thổ. Những bài học này vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay.

V. Kết Luận và Tương Lai của Chính Sách Biển Đảo

Chính sách khai thác và bảo vệ chủ quyền biển đảo thời Chúa Nguyễn và Vua Nguyễn đã tạo nền tảng vững chắc cho việc phát triển kinh tế biển và bảo vệ lãnh thổ. Tương lai của chính sách này cần được tiếp tục phát triển, đặc biệt trong bối cảnh hiện đại với nhiều thách thức mới. Việc nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của biển đảo là cần thiết để bảo vệ chủ quyền quốc gia.

5.1. Tầm Quan Trọng của Biển Đảo trong Thế Kỷ XXI

Biển đảo vẫn giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế và bảo vệ an ninh quốc gia. Việc khai thác bền vững tài nguyên biển là cần thiết để đảm bảo sự phát triển lâu dài.

5.2. Định Hướng Chính Sách Biển Đảo Tương Lai

Cần có những chính sách cụ thể và hiệu quả hơn trong việc khai thác và bảo vệ chủ quyền biển đảo. Sự hợp tác quốc tế cũng cần được tăng cường để bảo vệ lợi ích quốc gia.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu dải bờ biển dài hơn 3.260 km cùng hàng nghìn đảo và quần đảo lớn nhỏ, giữ vị trí địa - chiến lược sống còn trong dòng chảy giao thương quốc tế. Trong suốt hơn 300 năm lịch sử từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XIX, các chính quyền Chúa Nguyễn ở Đàng Trong và Vương triều Nguyễn đã liên tục thực hiện chiến lược hướng biển, khai phóng không gian sinh tồn và thực thi chủ quyền quốc gia một cách toàn diện. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của công trình là giải mã hệ thống chính sách khai thác kinh tế gắn liền với hoạt động xác lập, thực thi và bảo vệ chủ quyền biển đảo của dân tộc.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể tập trung vào ba nội dung cốt lõi: phân tích tiến trình mở rộng không gian lãnh thổ về phía Nam gắn với vùng biển đảo Tây Nam; làm sáng tỏ quy chế tổ chức và hoạt động thực địa của các lực lượng chuyên trách như Đội Hoàng Sa, Đội Bắc Hải; và đánh giá hệ thống phòng thủ duyên hải cùng hoạt động đối ngoại hàng hải. Phạm vi không gian nghiên cứu trải dài từ cửa biển Thuận Hóa đến vịnh Thái Lan, trọng tâm là hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Phạm vi thời gian bao quát từ năm 1558 khi Chúa Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Thuận Hóa đến nửa đầu thế kỷ XIX dưới triều vua Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức.

Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc hệ thống hóa hơn 10 nguồn thư tịch cổ kinh điển, phân tích hàng trăm văn bản châu phê và sắc dụ của triều đình. Luận văn cung cấp hệ thống luận cứ lịch sử - pháp lý đanh thép, khẳng định tính liên tục, hòa bình và hợp pháp trong quá trình chiếm hữu thực sự của Việt Nam trên Biển Đông, đáp ứng yêu cầu cấp thiết của công cuộc bảo vệ chủ quyền biển đảo trong bối cảnh hiện nay.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết địa - chiến lược hàng hải và lý thuyết thụ đắc lãnh thổ trong luật pháp quốc tế để làm sáng tỏ bản chất các chính sách biển thời Nguyễn. Trong đó, nguyên tắc chiếm hữu thực sự theo luật pháp quốc tế được xác lập chính thức tại Tuyên bố Lausanne năm 1888 đóng vai trò kim chỉ nam nhằm đánh giá tính pháp lý của quá trình xác lập chủ quyền. Nguyên tắc này đòi hỏi việc chiếm hữu phải do nhà nước tiến hành một cách hòa bình, thực sự, liên tục và rõ ràng trên những vùng lãnh thổ vô chủ.

Hệ thống nghiên cứu xây dựng dựa trên các khái niệm chuyên ngành cốt lõi bao gồm: chủ quyền biển đảo, chiếm hữu thực sự, thủy quân thường trực, kinh tế hải thương và hệ thống phòng thủ duyên hải. Mô hình phân tích liên kết chặt chẽ giữa hai yếu tố: khai thác tài nguyên kinh tế biển phục vụ ngân khố quốc gia và xây dựng lực lượng vũ trang tuần tiễu khẳng định ranh giới lãnh hải.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được khai thác từ khối tư liệu sơ cấp đồ sộ của Quốc Sử Quán triều Nguyễn như Đại Nam thực lục với 10 tập chính biên và tiền biên, Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ, Đại Nam nhất thống chí, Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn năm 1776, và Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức. Bên cạnh đó, tác giả tiến hành đối chiếu với hệ thống bản đồ cổ phương Tây như An Nam Đại Quốc Họa Đồ năm 1838 của Giám mục Taberd, bản đồ Bán đảo Đông Dương năm 1595 của Van Langren, cùng các ghi chép ngoại giao của John Crawfurd năm 1830 và Carl Ritter năm 1834.

Quy trình chọn mẫu tư liệu được thực hiện theo phương pháp chuyên gia và đối chiếu chéo liên ngành. Mẫu khảo sát bao gồm toàn bộ 12 bộ chính sử lớn, hơn 50 văn bản chỉ dụ châu bản trực tiếp đề cập đến Hoàng Sa, Trường Sa và 5 tài liệu hải trình quốc tế tiêu biểu thế kỷ XVII - XIX. Lý do lựa chọn phương pháp lịch sử kết hợp phương pháp logic là nhằm tái hiện bức tranh toàn cảnh một cách khách quan, đặt từng sự kiện đo đạc thủy trình hay thành lập đồn biên phòng vào đúng bối cảnh chính trị - xã hội đương thời. Toàn bộ tiến trình nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt trong giai đoạn 2017 - 2019 với các đợt điền dã, thu thập tư liệu thực địa tại các bảo tàng và thư viện chuyên ngành tại Đà Nẵng, Hội An và Thành phố Hồ Chí Minh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn làm rõ quá trình xác lập chủ quyền độc đáo thông qua mô hình tổ chức Đội Hoàng Sa và Đội Bắc Hải từ đầu thế kỷ XVII dưới thời Chúa Nguyễn Phúc Nguyên. Đội Hoàng Sa duy trì định biên cố định 70 suất lính tuyển chọn từ những cư dân tinh thông hàng hải tại xã An Vĩnh, huyện Bình Sơn, phủ Quảng Ngãi. Lực lượng này hoạt động đều đặn mỗi năm từ tháng 3 âm lịch đến tháng 8 âm lịch, vừa thu lượm hải vật, cứu hộ thương thuyền quốc tế, vừa thực hiện chức năng tuần tra ranh giới biển đảo.

Thứ hai, nghiên cứu khẳng định bước ngoặt thể chế hóa chủ quyền cấp nhà nước diễn ra vào năm 1816 dưới triều vua Gia Long. Hoạt động chiếm hữu được chuyển giao từ lực lượng dân binh sang thủy quân chính quy của triều đình, thực hiện tuần thám, cắm cờ và đo đạc thủy trình tại Hoàng Sa. Đến thời vua Minh Mạng, từ năm 1834 đến năm 1837, tần suất hoạt động khảo sát đạt 100% chỉ tiêu hàng năm. Mỗi chuyến đi được biên chế 4 đến 5 chiến thuyền cùng hàng chục biền binh tinh nhuệ, mang theo 40 đến 50 cột mốc gỗ để cắm mốc định vị.

Thứ ba, công trình chứng minh tính toàn diện của chiến lược kinh tế biển gắn liền với mở mang bờ cõi phương Nam. Các dấu mốc lịch sử tiêu biểu bao gồm việc lập 2 sở thu thuế tại Sài Gòn và Bến Nghé năm 1623, kinh lược Dinh Trấn Biên và Dinh Phiên Trấn năm 1698 thu hút hơn 4 vạn hộ dân, sáp nhập vùng đất Hà Tiên năm 1708 và vùng Tầm Phong Long năm 1757. Quá trình này đã kết nối hoàn chỉnh chuỗi thương cảng quốc tế ven biển từ Hội An, Quy Nhơn đến Hà Tiên, tạo nguồn thu ngân sách dồi dào chiếm tỷ trọng ước tính từ 30% đến 40% tổng thu nhập của chính quyền Đàng Trong.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên sự thành công trong chính sách biển của các Chúa Nguyễn xuất phát từ áp lực sinh tồn trước thế lực Đàng Ngoài, buộc chính quyền họ Nguyễn phải chủ động mở cửa giao thương hàng hải và tận dụng tối đa nguồn lợi đại dương. Nhà Nguyễn đã kế thừa và nâng tầm tư duy này thành một hệ thống quản trị hành chính biển đảo chặt chẽ.

So sánh với các nghiên cứu lịch sử trước đây, luận văn đã phản bác quan điểm cho rằng triều Nguyễn hoàn toàn thực thi chính sách bế quan tỏa cảng. Ngược lại, trên phương diện quản lý lãnh hải, các vua Nguyễn thể hiện tư duy quản trị vượt trội so với nhiều quốc gia phương Đông cùng thời. Điển hình là việc vua Minh Mạng quy định hình phạt 80 trượng đối với các quan viên giám thành vẽ sai họa đồ hoặc thủy quân đi tuần chậm trễ năm 1835, đồng thời ban thưởng 1 đến 2 quan tiền Phi Long cho những thủy thủ dẫn đường xuất sắc.

Dữ liệu khảo sát thủy trình thời Nguyễn có thể được trực quan hóa thông qua bảng thống kê niên đại các chuyến tuần thám Hoàng Sa từ năm 1815 đến năm 1847 và biểu đồ mô hình phân cấp quản lý từ Bộ Công, Vệ Giám Thành đến các Tuần phủ duyên hải. Kết quả này chứng minh sự hiện diện liên tục, minh bạch và có tổ chức tối cao của nhà nước quân chủ Việt Nam trên các vùng biển đảo tiền tiêu.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Bộ Ngoại giao phối hợp cùng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch triển khai đề án số hóa toàn diện 100% hệ thống Châu bản triều Nguyễn, bản đồ cổ và thư tịch Hán Nôm liên quan đến biển đảo trước năm 2028. Hoạt động này nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa đa ngôn ngữ phục vụ công tác đấu tranh pháp lý trên trường quốc tế.

Thứ hai, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần tích hợp chuyên đề lịch sử thực thi chủ quyền biển đảo thời Chúa Nguyễn và vua Nguyễn vào chương trình giảng dạy của 100% các trường trung học phổ thông và đại học khối ngành khoa học xã hội trong giai đoạn 2026 - 2030. Việc giáo dục truyền thống hàng hải sẽ củng cố vững chắc ý thức bảo vệ chủ quyền của thế hệ trẻ.

Thứ ba, Ban Kinh tế Trung ương cùng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn xây dựng chính sách hỗ trợ ngư dân vươn khơi bám biển dài ngày tại ngư trường Hoàng Sa và Trường Sa, phấn đấu đưa tỷ trọng kinh tế biển đóng góp trên 50% GDP cả nước đến năm 2030. Mô hình này kế thừa trực tiếp bài học dân sự kết hợp quân sự của Đội Hoàng Sa năm xưa.

Thứ tư, Bộ Quốc phòng tiếp tục hiện đại hóa lực lượng Cảnh sát biển và Kiểm ngư Việt Nam đạt chuẩn trang bị kỹ thuật tiên tiến 100% vào năm 2028. Lực lượng chấp pháp cần tăng cường tuần tra, kiểm soát và bảo vệ ngư trường truyền thống, thiết lập mạng lưới an ninh biển vững chắc tương tự hệ thống hải trấn, pháo đài ven biển thời Nguyễn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm chuyên gia pháp lý và cán bộ ngoại giao: Cung cấp kho tư liệu chứng cứ lịch sử xác thực về nguyên tắc chiếm hữu thực sự, hỗ trợ trực tiếp cho quá trình soạn thảo hồ sơ đàm phán phân định ranh giới biển và phản bác các luận điệu phi pháp tại các diễn đàn quốc tế.

Nhóm nhà nghiên cứu lịch sử và quan hệ quốc tế: Cung cấp nguồn tư liệu gốc đã được khảo dị kỹ lưỡng từ Châu bản, Đại Nam thực lục và tài liệu phương Tây, đóng vai trò tài liệu tham khảo chuẩn mực để phát triển các công trình nghiên cứu chuyên sâu về lịch sử quân sự và ngoại giao hàng hải.

Nhóm giảng viên, giáo viên bộ môn Lịch sử: Tiếp cận hệ thống cứ liệu sinh động, các mốc thời gian và câu chuyện lịch sử cụ thể về các nhân vật như Phạm Quang Ảnh, Phạm Hữu Nhật, phục vụ trực tiếp cho công tác biên soạn giáo án và đổi mới phương pháp giảng dạy lịch sử dân tộc.

Nhóm sinh viên, học viên cao học và công chúng quan tâm: Nâng cao nhận thức chuẩn xác về chủ quyền lãnh thổ, củng cố lòng tự hào dân tộc và trang bị tri thức khoa học vững chắc để tích cực tham gia công tác thông tin đối ngoại, tuyên truyền bảo vệ biển đảo quê hương.

Câu hỏi thường gặp

Đội Hoàng Sa được thành lập vào thời gian nào và có quy mô tổ chức ra sao? Đội Hoàng Sa được Chúa Nguyễn Phúc Nguyên thành lập vào đầu thế kỷ XVII, lấy nhân lực từ 70 suất đinh thuộc xã An Vĩnh, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Lực lượng này sử dụng thuyền câu nhỏ ra Hoàng Sa từ tháng 3 đến tháng 8 âm lịch hằng năm để thu lượm hải vật và đo đạc thủy trình.

Sự kiện năm 1816 dưới thời vua Gia Long có ý nghĩa pháp lý quốc tế như thế nào? Năm 1816, vua Gia Long chính thức cử thủy quân triều đình phối hợp cùng Đội Hoàng Sa ra cắm cờ và tuyên bố chủ quyền. Sự kiện này chuyển hóa quyền chiếm hữu lịch sử thành sự chiếm hữu thực sự của nhà nước, hoàn toàn phù hợp với nguyên tắc thụ đắc lãnh thổ của luật pháp quốc tế.

Vua Minh Mạng đã triển khai hoạt động cắm mốc chủ quyền tại Hoàng Sa bằng cách nào? Từ năm 1836, vua Minh Mạng chuẩn y cho xuất đội thủy quân Phạm Hữu Nhật mang theo các thẻ bài gỗ dài 5 thước, rộng 5 tấc, dày 1 tấc ra dựng mốc trên các đảo thuộc Hoàng Sa. Trên mỗi bài gỗ đều khắc rõ niên hiệu, chức vụ và họ tên người thi hành công vụ.

Các tài liệu phương Tây thế kỷ XVII - XIX ghi nhận chủ quyền Hoàng Sa của Việt Nam như thế nào? Các học giả và giáo sĩ phương Tây như Tartre năm 1701, Taberd năm 1838 và John Crawfurd năm 1830 đều khẳng định quần đảo Paracel thuộc hải phận của xứ Đàng Trong hay Vương quốc Cochinchine, ghi nhận rõ việc triều đình Huế thực thi quyền quản lý mà không bị bất kỳ quốc gia nào tranh chấp.

Điểm khác biệt căn bản trong chính sách biển giữa thời Chúa Nguyễn và thời vua Nguyễn là gì? Thời Chúa Nguyễn, chính sách biển mang tính chất mở cửa hải thương mạnh mẽ và sử dụng lực lượng dân binh bán quân sự để khai thác. Thời các vua Nguyễn, việc thực thi chủ quyền được chính quy hóa tuyệt đối, do lực lượng thủy quân triều đình đảm nhiệm với quy chế tuần thám, đo vẽ bản đồ và cắm mốc nghiêm ngặt.

Kết luận

Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện tiến trình hơn 300 năm xác lập và thực thi chủ quyền biển đảo của các Chúa Nguyễn và vua Nguyễn.

Nghiên cứu làm sáng tỏ vai trò lịch sử đặc biệt của Đội Hoàng Sa và Đội Bắc Hải như những bằng chứng sống động về sự chiếm hữu hòa bình và liên tục.

Khẳng định giá trị pháp lý quốc tế hoàn hảo của các hoạt động cắm cờ năm 1816 thời Gia Long và cắm mốc bài gỗ thời Minh Mạng theo nguyên tắc chiếm hữu thực sự.

Chứng minh tư duy hướng biển tiến bộ, kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế thương cảng với xây dựng hệ thống phòng thủ duyên hải vững chắc.

Cung cấp kho tư liệu thư tịch Hán Nôm và bản đồ cổ vô giá, đóng góp luận cứ khoa học đanh thép phục vụ công cuộc bảo vệ chủ quyền biển đảo Tổ quốc hiện nay.

Trong giai đoạn tiếp theo, các cơ quan nghiên cứu cần đẩy mạnh liên kết quốc tế để công bố rộng rãi các tư liệu này trên các tạp chí khoa học chuyên ngành toàn cầu. Độc giả, các nhà nghiên cứu và thế hệ trẻ hãy cùng chung tay lan tỏa giá trị lịch sử của luận văn, biến tri thức lịch sử thành sức mạnh bảo vệ vững chắc từng tấc biển thiêng liêng của non sông Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. QUÁ TRÌNH XÁC LẬP CHỦ QUYỀN BIỂN ĐẢO CỦA CHÍNH QUYỀN CHÚA NGUYỄN VÀ VUA NGUYỄN (THẾ KỈ XVI – NỬA ĐẦU THẾ KỈ XIX) 1. Quá trình tiếp nhận vùng đất Nam Bộ của các Chúa Nguyễn và vương triều Nguyễn từ thế kỉ XVI đến nửa đầu thế kỉ XIX 1. Giai đoạn chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong thế kỉ XVII - XVIII Vùng đất Nam Bộ được khẩn hoang và khai thác khi có lưu dân Việt di cư vào thế kỉ XVII gắn liền với sự kiện Nguyễn Hoàng trấn thủ vùng đất Thuận Hóa.

Qúa trình hợp nhất vùng đất Nam Bộ là sự kết hợp nhuần nhuyễn và khéo léo về quân sự, chính trị, ngoại giao của chính quyền chúa Nguyễn với các nước láng giềng. Để tăng cường vị thế của vùng đất Đàng Trong, chúa Nguyễn Hoàng tiến hành mở rộng lãnh thổ về phía Nam thông qua các hoạt động quân sự, đánh bại các cuộc tấn công của Chiêm Thành. Năm 1611, chúa Nguyễn Hoàng phái Lương Văn Chánh đem quân sang đánh, chiếm một vùng đất lập phủ Phú Yên, chia làm hai huyện Đồng Xuân, Tuy Hòa. Đến thời chúa Nguyễn Phúc Nguyên thì xác lập chủ quyền bằng con đường chính trị mềm dẻo và khôn khéo hơn.

Năm 1623, sau khi giúp Chân Lạp đánh bại cuộc tấn công xâm lược của Xiêm và dựa vào quan hệ hôn nhân giữa vua Chiêm Thành là Chay Chetta II với công nương Ngọc Vạn, chúa Nguyễn Phúc Nguyên cử người dâng các tặng phẩm mừng chiến thắng, đề nghị chính quyền Chân Lạp cho lập 2 sở thu thuế ở Prei Nokor (Sài Gòn) và KasKrobei (Bến Nghé) để bảo vệ thành quả khẩn hoang của lưu dân Việt ở vùng này. Việc này đặt cơ sở pháp lí quan trọng khẳng định chủ quyền của chúa Nguyễn tại vùng đất Nam Bộ. Nơi đặt sở thu thuế là vùng thu hút đông đảo thuyền buôn từ các nơi đến, góp phần thúc đẩy nhanh chóng việc xác lập chủ quyền của chúa Nguyễn trên vùng đất này. Năm 1672 diễn ra sự kiện Mô Xoài, chúa Nguyễn Phúc Tần đã phái Nguyễn Phước Yến giúp Chân Lạp giải quyết mối bất hòa trong hoàng gia, đánh bại quân LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 Xiêm, đưa Nặc Thu lên làm vua Chân Lạp.

Sau sự kiện này, lưu dân Việt đến vùng đất Mô Xoài, Đồng Nai ngày càng đông. Năm 1679, hai nhóm người Hoa “phản Thanh phục Minh” xin tá túc và sinh sống ở Đàng Trong. Chúa Nguyễn phái quan lại dẫn đường để họ định cư ở Biên Hòa và Mỹ Tho.Tại đây họ lập nên phố xá và khu vực mua bán, nơi này nhanh chóng trở thành trung tâm mua bán sầm uất nổi tiếng của Đàng Trong như Nông Nại đại phố, Mỹ Tho đại phố. Sự hình thành các trung tâm đô thị lớn đã làm cho số dân của vùng đất này tăng lên nhanh chóng.

Người Việt, người Hoa, người Chăm đến sinh sống và định cư ở đây ngày càng nhiều. Những vùng trước kia hoang vu rậm rạp bấy giờ đã có số dân tới 4 vạn hộ. Họ khai phá đất hoang, hình thành làng mạc thôn xóm. Với số lượng người Việt tăng lên nhanh chóng, chúa Nguyễn tìm cách xác lập quyền cai quản của mình trên vùng đất này.

Năm 1698 Chúa Nguyễn Phúc Chu cử thống suất Nguyễn Hữu Cảnh vào kinh lược vùng đất phía Nam. Theo Đại Nam thực lục:“Nguyễn Hữu Cảnh lấy đất Nông Nại làm dinh đặt phủ Gia Định, lấy Đồng Nai làm huyện Phước Long, dựng dinh Trấn Biên, lấy Sài Gòn làm huyện Tân Bình, dựng dinh Phiên Trấn. Mỗi dinh đặt chức lưu thủ, cai bộ và ký lục để cai trị” (Trịnh Hoài Đức,1998, tr. Sau khi thành lập dinh Trấn Biên chúa Nguyễn Phúc Chu cũng cử tướng Trương Phúc Phan làm trấn thủ tại đây.

Dinh Trấn Biên bao gồm toàn bộ khu vực huyện Phước Long và khu vực phía đông như Đồng Nai, Bình Dương, Bình Phước, Bà Rịa Vũng Tàu và các đảo, quần đảo từ bờ biển đổ ra. Vùng đất mới ngày càng được mở rộng, chúa Nguyễn chiêu mộ dân lưu tán từ Bố Chính vào Nam đến khai hoang lập ấp, cho người Hoa ở Trấn Biên lập xã Thanh Hà, người Hoa ở Phiên Trấn lập xã Minh Hương. Đây được coi là việc xác lập chủ quyền theo hình thức “dân đến mở đất trước nhà nước đến cai trị sau”. Như vậy, sự kiện trên đã chính thức đánh dấu quyền quản lí hành chính của chúa Nguyễn tại vùng đất Nam Bộ.

Cùng với việc làm chủ vùng đất liền thì chúa Nguyễn cũng tiến hành kiểm soát các vùng biển và hải đảo như Côn Lôn, Phú Quốc, Hoàng Sa thông qua hoạt động của đội Bắc Hải: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 Họ Nguyễn lại đặt đội Bắc Hải không biết bao nhiêu suất, người thôn Tứ Chính, Bình Thuận hoặc người xã Cảnh Dương, ai tình nguyện đi thì cấp giấy sai đi, miễn tiến sưu và các thuế tiền đò, cho thuyền câu nhỏ ra các xứ Bắc Hải, Côn Lôn, Hà Tiên tìm lượm sản vật của tàu và các thứ đồi mồi, hải ba (Lê Qúy Đôn, 1977, tr. Việc thành lập đội Bắc Hải đã cho thấy chính quyền chúa Nguyễn đã kiểm soát một khu vực biển rộng lớn kéo dài từ khu vực Bình Thuận cho đến cảng Hà Tiên. Trên các đảo này, chính quyền chúa Nguyễn chú trọng khuyến khích lưu dân đến khẩn hoang, khai thác sản vật. Theo ghi nhận của tác giả Trần Nam Tiến thì trên các đảo Côn Đảo, Phú Quốc từ rất sớm đã có cư dân đến sinh sống: Ở phía đông và phía Bắc vùng biển, người ta thấy một bãi cát rộng khoảng nửa dặm, trên đó có những túp liều của dân nằm rải rác và hỗn độn, khi đó dân trên đảo khoảng 200 người ” (Trần Nam Tiến, 2018, tr.

Đầu thế kỉ XVII các đội Hoàng Sa, Bắc Hải, Thanh Châu được thành lập, có nhiệm vụ khai thác sản vật, hóa vật và bảo vệ chặt chẽ an ninh vùng biển. Vùng biển phía Tây Nam được sáp nhập vào lãnh thổ Đại Việt thông qua sự kiện Mạc Cửu dâng đất Hà Tiên cho chúa Nguyễn vào năm 1708. Mạc Cửu vốn là người Quảng Đông (Trung Quốc), vào năm 1699 đã xin phép vua Chân Lạp đến khai khẩn vùng đất Hà Tiên và sau đó được vua Chân Lạp giao cai quản vùng đất này. Mạc Cửu chiêu mộ dân khai hoang mở đất, lập nhiều phố xá, trung tâm mua bán và sòng bạc.

Vùng đất hoang vu rậm rạp này nhanh chóng trở thành thị tứ đông đúc gọi là Hà Tiên trấn. Chính điều này đã thu hút đông đảo dân cư từ khắp các nơi tìm đến sinh sống và buôn bán. Theo Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức:“ Đường xá giao nhau, phố xá nối liền, người Việt, người Tàu người Cao Miên, người Chà Và đều họp nhau sinh LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 sống, ghe thuyền ở sông biển qua lại như mắc cửi thật là nơi đại đô hộ ở biển vậy” (Trịnh Hoài Đức, 1999, tr. Do có quá trình sinh sống và khai thác lâu dài trên các vùng biển đảo nên người dân lập thành lập nhiều ngôi làng như: Cù Lao Chàm, Đại Côn Lôn, làng An Vĩnh, Cù Lao Ré, làng Hà Trung, xã Cảnh Dương.

Họ tiến hành khai khẩn và trồng trọt, làm nông kết hợp với đánh bắt thủy sản. Thôn Lý Hòa châu Nam Bố Chính đất ấy là dư khí của núi Lệ Đệ rủ xuống thành một bãi cát bằng nổi cao và mở rộng, dân cư ở ngang bãi trông về hướng Nam, đuôi bãi từ bên tả ôm lấy, sông Thuận Cô từ bên hữu chạy lại làm tiền đường, một dải cát thôn Thuận Cô làm án, cho nên nhân đinh thịnh vượng đến hơn nghìn người (Lê Qúy Đôn, 1977, tr. Ngoài những làng dân tự lập thì trong quá trình khai khẩn vùng biển đảo chúa Nguyễn cũng cho lập nên các làng mới và bố trí ở đây các đội tuần tra và giám sát. Họ có nhiệm vụ là giám sát, tuần tra và báo cáo về chính quyền khi có sự xuất hiện của thuyền nước ngoài trên biển.

Các lực lượng này đều là dân ở các vùng ven biển họ là lực lượng bán quân sự vừa có nhiệm vụ khai thác hải vật vừa là tai mắt của triều đình. Đây được coi là lực lượng dân sự đầu tiên của chúa Nguyễn có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ vững chắc vùng biển, đồng thời thể hiện mối quan hệ gắn bó giữa nhân dân với chính quyền phong kiến. Ở các khu vực cửa biển quan trọng đều có bộ trí những trạm gác, giúp cho chính quyền có thể quản lý chặt chẽ, tránh sự tấn công của quân Trịnh từ phía Bắc hay Chân Lạp, Xiêm từ phía Nam. Trong các làng kể trên thì làng Hà Trung thuộc huyện Phú Vang đóng vai trò quan trọng trong việc khai thác giữ gìn và phòng thủ vùng ven biển Thuận Hóa.

Phủ Biên Tạp lục của Lê Qúy Đôn cũng đã ghi nhận về đặc điểm địa hình và dân cư của huyện Phú Vang: Huyện Phú Vang dưới thì núi, giữa thì đầm phá, dưới thì biển. Phá Hà Trung rộng lớn không thấy bờ không biết bao nhiêu mẫu khoảng dân cư ở vòng quanh bốn bề, hải vật nhiều thứ không kể xiết, nhà nước không có thóc thuế thiếu, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 13 dân cư không phải đói ăn, áo cơm đầy đủ kho vựa thường đầy (Lê Qúy Đôn, 1977, tr. Những dân chứng trên đã cho thấy vùng đất Thuận Hóa có những điều kiện thuận lợi tạo điều kiện cho dân cư tới đây sinh sống. Theo ghi chép của T.S Võ Vinh Quang ở phân viện Văn hóa nghệ thuật quốc gia Huế cho rằng dân cư làng Hà Trung đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý vùng biển trước khi đội Hoàng Sa ra đời.

Trong bài viết của mình tác giả đã cho rằng làng Hà Trung được thành lập sau khi Nguyễn Hoàng vào trấn thủ tại vùng đất Thuận Hóa Tháng 10 năm Mậu Ngọ (1558) chúa Nguyễn Hoàng đem quân vào trấn thủ vùng Thuận Quảng tức là Thừa Thiên, Quảng Trị, Quảng Nam lúc đó, 6 ngài Thỉ tổ của 6 họ làng Hà Trung là họ La, họ Mai, họ Bùi, họ Trấn, họ Đặng, họ Văn được theo phò giá, chiếm đóng Thuận Quảng, hành trình bằng đường thủy vào cửa Tư Đông [Tư Dung] là cửa Tư Hiền ngày nay. Đầu tiên tạm đóng ở phường Nhất Hà Trung nay vẫn còn dấu tích (Đỗ Bang, 2017, tr. Đường đi vào vùng này sẽ đi từ cửa biển Tư Hiền đến vùng đầm Hà Trung, từ Thuận Hóa rồi đến kinh đô Phú Xuân. Như vậy vùng đầm Hà Trung là con đường là cửa ngõ quan trọng để tiến xuống kinh đô.