Chương 1: Cơ sở khoa học về thực thi chính sách đào tạo nghề cho thanh niên. Chương 2: Thực trạng thực thi chính sách đào tạo nghề cho thanh niên trên địa bàn thành phố Ph c Yên, tỉnh Vĩnh Ph c Chương 3: Phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi chính sách đào tạo nghề cho thanh niên trên địa bàn thành phố Ph c Yên, tỉnh Vĩnh Ph c. 14 CHƢƠNG I CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ THỰC THI CHÍNH SÁCH ĐÀO TẠO NGHỀ CHO THANH NIÊN 1. Đào tạo nghề và chính sách đào tạo nghề cho thanh niên 1.
Đào tạo nghề Khái niệm đào tạo Theo từ điển bách khoa Việt Nam: “ Đào tạo đề cập đến việc dạy kỹ năng thực hành, nghề nghiệp hay kiến thức liên quan đến một lĩnh vực cụ thể, để người học lĩnh hội và nắm vững những tri thức, kỹ năng, nghề nghiệp một cách có hệ thống để chuẩn bị cho người đó thích nghi với cuộc sống và khả năng đảm nhận một công việc nhất định’’[tr658]. Theo từ điển tiếng Việt: “ Đào tạo là việc làm cho trở thành người có năng lực theo tiêu chuẩn nhất định” [tr296]. Tóm lại: Đào tạo là quá trình trang bị kiến thức nhất định về chuyên môn, nghiệp vụ cho người lao động để họ có thể đảm nhận được một công việc nhất định. Nghề theo Đại Từ điển Tiếng Việt và Từ điển Tiếng Việt đã cùng đưa ra định nghĩa như sau: “Nghề là công việc chuyên làm theo sự phân công lao động của xã hội’’.
Nghề có một số đặc trưng cụ thể như sau: + Nghề gắn liền với những kiến thức và kỹ năng. Những kiến thức và kỹ năng này không phải tự nhiên có được mà là do kết quả của đào tạo chuyên môn và tích lũy kinh nghiệm; + Nghề là một công việc chuyên làm; + Là phương tiện sinh sống gắn với cả cuộc đời hoặc phần lớn cuộc đời người lao động; bao gồm cả lao động trí óc và lao động chân tay; 15 + Phù hợp với yêu cầu của xã hội…. Như vậy, Nghề có thể hiểu là tổng hợp kiến thức, sự hiểu biết và kĩ năng trong lao động mà con người tiếp thu được do kết quả đào tạo chuyên môn hoặc tích lũy kinh nghiệm cần có để thực hiện một loạt hoạt động trong một lĩnh vực cụ thể. - Đào tạo nghề Luật Giáo dục nghề nghiệp được Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 27 tháng 11 năm 2014 đưa ra khái niệm như sau: “ Đào tạo nghề nghiệp là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người học để có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khóa học hoặc để nâng cao trình độ nghề nghiệp” [tr1].
Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) định nghĩa: ĐTN là nhằm cung cấp cho người học những kỹ năng cần thiết để thực hiện tất cả các nhiệm vụ liên quan tới công việc, nghề nghiệp được giao. Theo giáo trình Kinh tế lao động của trường Đại học kinh tế quốc dân Hà Nội thì: Đào tạo nghề là đào tạo nguồn nhân lực, là quá trình trang bị kiến thức nhất định về chuyên môn nghiệp vụ cho người lao động, để họ có thể đảm nhận được một số công việc nhất định. Theo tài liệu của Bộ Lao động -Thương binh và Xã hội xuất bản năm 2002, đào tạo nghề là hoạt động nhằm trang bị cho người lao động những kiến thức, kỹ năng và thái độ lao động cần thiết để người lao động sau khi hoàn thành khoá học hành được một nghề trong xã hội. Các khái niệm trên đã không chỉ dừng lại ở trang bị những kiến thức, kỹ năng cơ bản mà còn đề cập đến thái độ lao động cơ bản.
Điều này thể hiện tính nhân văn, tinh thần xã hội chủ nghĩa, đề cao người lao động ngay trong quan niệm về lao động chứ không chỉ coi lao động là một nguồn vốn 16 nhân lực, coi công nhân như cái máy sản xuất với công nghệ và kỹ thuật tiên tiến hiện nay. L luận của chủ nghĩa Mác - Lênin đã khẳng định: sự tồn tại, vận động và phát triển của con người bao giờ cũng gắn với môi trường xã hội nhất định, con người tham gia vào những hoạt động xã hội khác nhau, tức là có ngành nghề nhất định thì mới đóng góp công sức của mình cho sự phát triển của xã hội. Xã hội càng phát triển, thì càng đặt ra yêu cầu cao cho con người có công việc ổn định để đảm bảo nuôi sống bản thân mình, rồi mới cho gia đình và xã hội, không có công việc ổn định, không có ngành nghề nào thì mãi mãi con người chỉ loanh quanh trong một không gian,thời gian nhất định, không định hình được cho tương lai của mình. Do đó, có một công việc, ngành nghề ổn định sẽ gi p cho con người yên tâm trong cuộc sống, tương lai sẽ rộng mở hơn, có những tưởng, sáng kiến, tích cực trong học tập, công tác.
Từ những phân tích trên có thể hiểu: Đào tạo nghề là hoạt động trang bị năng lực (tri thức, kỹ năng và thái độ) hành nghề cho người lao động để người lao động có thể tìm việc làm hoặc tự tạo việc làm. Các loại hình đào tạo nghề Ở nước ta hiện nay có rất nhiều loại hình đào tạo nghề với quy mô, trình độ khác nhau, sự đa dạng của các loại hình đào tạo đó phản ánh bức tranh kinh tế đa sắc màu của nước ta hiện nay, có thể kể đến một số loại hình và hình thức đào tạo nghề ở nước ta như sau: Căn cứ vào trình độ đào tạo nghề: Theo quy định của Luật dạy nghề nghiệp năm 2014, dạy nghề chính quy được thực hiện với các chương trình sơ cấp nghề, trung cấp nghề và cao đẳng nghề tại các cơ sở dạy nghề theo các khoa học tập trung và liên tục. - Đào tạo trình độ sơ cấp: Để người học có năng lực thực hiện được các công việc đơn giản của một nghề. Cơ sở giáo dục nghề nghiệp đào tạo 17 trình độ sơ cấp: trung tâm giáo dục nghề nghiệp, trường trung cấp, trường cao đẳng có đăng k hoạt động đào tạo trình độ sơ cấp và dạy nghề thường xuyên.
Người học nghề học hết chương trình sơ cấp thì được dự kiểm tra, nếu đạt yêu cầu thì được người đứng đầu cơ sở giáo dục nghề nghiệp cấp chứng chỉ sơ cấp nghề theo quy định. - Đào tạo trình độ trung cấp: để người học có năng lực thực hiện được các công việc của trình độ sơ cấp và thực hiện được một số công việc có tính phức tạp của chuyên ngành hoặc nghề; có khả năng ứng dụng kỹ thuật, công nghệ vào công việc, làm việc độc lập, làm việc theo nhóm. - Đào tạo trình độ cao đẳng: để người học có thể thực hiện được các công việc của trình độ trung cấp và giải quyết được các công việc có tính phức tạp của chuyên ngành hoặc nghề; có khả năng sáng tạo, ứng dụng kỹ thuật, công nghệ hiện đại vào công việc, hướng dẫn và giám sát được người khác trong nhóm thực hiện công việc. Đây đều là các hình thức đào tạo chính quy, các học viên được tập trung tại các trung tâm dạy nghề, các trường nghề và quy mô đào tạo tương đối lớn, chủ yếu là đào tạo các công nhân kỹ thuật có trình độ lành nghề cao.
Việc đào tạo theo trình độ tại các cơ sở trên thường được chia ra làm hai giai đoạn: giai đoạn học tập cơ bản và giai đoạn học tập chuyên môn. Giai đoạn học tập cơ bản là giai đoạn đào tạo nghề theo diện rộng, thường chiếm từ 60% đến 80% nội dung giảng dạy và tương đối ổn định. Còn trong giai đoạn học tập chuyên môn, người học được trang bị những kiến thức chuyên sâu và rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo để nắm vững nghề đã chọn. Ưu điểm: Học sinh được học một cách có hệ thống từ đơn giản đến phức tạp, từ l thuyêt đến thực hành, tạo điều kiện cho học sinh tiếp thu kiến thức nhanh chóng và dễ dàng.
Đào tạo tương đối toàn diện cả lý thuyết lẫn thực hành. 18 Với hình thức đào tạo chính quy, sau khi đào tạo, học viên có thể chủ động, độc lập giải quyết công việc, có khả năng đảm nhận các công việc tương đối phức tạp, đòi hỏi trình độ lành nghề cao. Cùng với sự phát triển của sản xuất và tiến bộ của khoa học kỹ thuật, hình thức đào tạo này ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc đào tạo đội ngũ công nhân kỹ thuật. Nhược điểm: Thời gian đào tạo tương đối dài.
Đòi hỏi phải đầu tư lớn để đảm bảo đầy đủ cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên, các cán bộ quản lý …nên kinh phí đào tạo cho một học viên là rất lớn. Căn cứ vào thời gian đào tạo nghề: - Đào tạo ngắn hạn: Là loại hình đào tạo nghề có thời gian đào tạo dưới 1 năm, chủ yếu áp dụng đối với phổ cập nghề. Loại hình này có ưu điểm là có thể tập hợp đông đảo lực lượng lao động ở mọi lứa tuổi, những người không có điều kiện học tập trung vẫn có thể tiếp thu được tri thức ngay tại chỗ, với sự hỗ trợ đắc lực của các cơ quan đoàn thể, địa phương, Nhà nước về mặt giáo trình, giảng viên. - Đào tạo dài hạn: Là loại hình đào tạo nghề có thời gian đào tạo từ 1 năm trở lên, chủ yếu áp dụng đối với đào tạo công nhân kỹ thuật và nhân viên nghiệp vụ.
Đào tạo nghề dài hạn thường có chất lượng cao hơn các lớp đào tạo ngắn hạn. Căn cứ vào đối tượng được đào tạo: - Đào tạo mới: Là loại hình đào tạo nghề áp dụng cho những người chưa có nghề, đào tạo mới để đáp ứng yêu cầu tăng thêm lao động có nghề. - Đào tạo lại: Là quá trình đào tạo những người đã có nghề, song vì lý do nào đó nghề của họ không còn phù hợp nữa. - Đào tạo nâng cao: Nhằm bồi dư ng nâng cao kiến thức và kinh nghiệm làm việc để người lao động có thể đảm bảo công việc phức tạp hơn và có năng suất cao hơn.
- Đào tạo liên thông: Nhằm để chuyển đối giữa lao động kỹ thuật thực hành và lao động chuyên môn mang tính hàn lâm và ngược lại.
