PHẦN MỞ ĐẦU PHẦN NỘI DUNG Chƣơng I: Cơ sở lý luận về nâng cao hiệu quả đào tạo nghề Chƣơng II: Thực trạng về hiệu quả đào tạo nghề May công nghiệp tại Trung tâm dạy nghề huyện Trảng Bom Chƣơng III: Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo nghề May công nghiệp tại Trung tâm dạy nghề huyện Trảng Bom PHẦN KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ 5 Luan van PHẦN NỘI DUNG 6 Luan van Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐÀO TẠO NGHỀ 1. Tổng quan về hiệu quả đào tạo nghề trên Thế giới và Việt nam 1. Trên thế giới Trong giáo dục, đào tạo, việc nâng cao hiệu quả đào tạo vô cùng quan trọng, Trên thế giới có rất nhiều tổ chức, các trƣờng, hiệp hội đã nghiên cứu về nâng cao hiệu quả đào tạo nghề. Một số nƣớc trên thế giới đã có những kinh nghiệm để nâng cao chất lƣợng, hiệu quả đào tạo nghề nhƣ sau: Hoa Kỳ có nhiều chƣơng trình mới nhằm kết hợp giáo dục phổ thông và giáo dục nghề nghiệp.
Nhật Bản cũng xây dựng chƣơng trình liên kết trƣờng trung học kết hợp học nghề và giáo dục phổ thông. Tại Đức có hệ thống học nghề kép đƣợc coi là mô hình thành công về giáo dục nghề nghiệp. Ở Thụy Điển thì đòi hỏi học sinh phổ thông phải dành 15% thời gian để làm việc tại các cơ quan, xí nghiệp 10]. Ở Philiipine, năm 1995 đã thành lập tổng cục giáo dục kỹ thuật và phát triển kỹ năng (TESDA), nƣớc này đào tạo nghề đáp ứng nhu cầu thực tiễn và để xuất khẩu lao động.
Hiệp hội phát triển giáo dục (Development Education Association) Vƣơng quốc Anh là một tổ chức hoạt động vì mục tiêu phát triển giáo dục nghề nghiệp, thúc đẩy việc nâng cao chất lƣợng, hiệu quả của giáo dục và đào tạo nghề. Năm 2001, hiệp hội cho xuất bản tác phẩm: “Measuring Affectiveness in the development education (Đo lƣờng hiệu quả trong giáo dục phát triển) 11], nghiên cứu này đƣa ra các nguyên tắc khi phân tích, đánh giá một hệ thống giáo dục, các mục tiêu đánh giá, đo lƣờng hiệu quả, các cấp độ hiệu quả. 7 Luan van Tổ chức Giáo dục – Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc (UNESCO) là tổ chức quốc tế lớn nhất trên thế giới dành sự quan tâm sâu sắc đến giáo dục, đào tạo, chất lƣợng và hiệu quả đào tạo. Các nghiên cứu, cẩm nang, dự án của UNESCO khá nhiều và phong phú.
Vào năm 2013, UNESCO xuất bản cuốn UNESCO Handbook on Education Policy Analysis and Programming (cẩm nang phân tích chính sách và kế hoạch hóa giáo dục) 12]. Cẩm nang này xây dựng một phƣơng pháp hệ thống và cấu trúc hóa nhằm hỗ trợ việc phân tích các chính sách giáo dục và đào tạo cũng nhƣ kế hoạch hóa lĩnh vực này để tăng cƣờng khả năng tiếp cận và nâng cao chất lƣợng, hiệu quả quản lý đào tạo. Tại Việt Nam Tại Việt Nam hiện nay cũng có rất nhiều tổ chức, trƣờng, cá nhân nghiên cứu về nâng cao hiệu quả đào tạo nghề. Tác giả Nguyễn Đức Trí đã có nghiên cứu về Giáo dục nghề nghiệp – một số vấn đề lý luận và thực tiễn, tác giả đã khái quát về hệ thống giáo dục nghề nghiệp ở Việt Nam, đồng thời làm rõ vấn đề chất lƣợng và các giải pháp nâng cao chất lƣợng giáo dục nghề nghiệp 6].
Hiện đã có rất nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu về nâng cao chất lƣợng, hiệu quả đào tạo nghề nhƣ sau: Đề tài “Nâng cao chất lƣợng ĐTN ngắn hạn cho LĐNT tỉnh Bình Dƣơng”, Phan Thanh Hà, 2013. Đề tài phân tích đƣợc thực trạng chất lƣợng đào tạo nghề ngắn hạn cho LĐNT tỉnh Bình Dƣơng và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng đào tạo nghề ngắn hạn cho LĐNT trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng. Đề tài Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả đào tạo nghề cho LĐNT tỉnh Đồng Nai , Vũ Thị Minh Hòa, 2011. Luận văn đã phân tích đƣợc thực trạng hiệu quả đào tạo nghề trên địa bàn tỉnh Đồng Nai và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo cho LĐNT tỉnh Đồng Nai.
Đề tài “Nâng cao hiệu quả đào tạo nghề cho ngƣời khuyết tật tại Trung tâm Dạy nghề Ngƣời tàn tật tỉnh Bình Dƣơng , Bùi Thái Hiền, 2013. Luận văn đã phân tích đƣợc thực trạng đào tạo nghề và đề xuất các giải pháp phù hợp với tình 8 Luan van hình địa phƣơng của tỉnh Bình Dƣơng nhằm góp phần nâng cao hiệu quả đào tạo nghề cho ngƣời khuyết tật. Các đề tài đã đƣa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả và chất lƣợng đào tạo nghề tại từng địa phƣơng cụ thể, nhƣng còn mang tính chung cho nhiều nghề, hiện nay chƣa có đề tài nào nghiên cứu chuyên sâu về hiệu quả đào tạo nghề May công nghiệp, để từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo nghề May công nghiệp phù hợp với tình hình tại huyện Trảng Bom. Khái niệm cơ bản 1.
Đào tạo Theo Wikipedia, Đào tạo đề cập đến việc dạy các kỹ năng thực hành, nghề nghiệp hay kiến thức liên quan đến một lĩnh vực cụ thể, để ngƣời học lĩnh hội và nắm vững những tri thức, kĩ năng, nghề nghiệp một cách có hệ thống để chuẩn bị cho ngƣời đó thích nghi với cuộc sống và khả năng đảm nhận đƣợc một công việc nhất định. Theo Từ điển tiếng Việt, Đào tạo đó là làm cho trở thành ngƣời có năng lực theo những tiêu chuẩn nhất định 19] 1. Nghề Nghề là một hình thức phân công lao động, nó đƣợc biểu thị bằng những kiến thức lý thuyết tổng hợp và thói quen thực hành để hoàn thành những công việc nhất định [8] 1. Đào tạo nghề Theo luật Giáo dục nghề nghiệp 2014: Đào tạo nghề nghiệp là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho ngƣời học để có thể tìm đƣợc việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khóa học hoặc để nâng cao trình độ nghề nghiệp 14, tr.
Hiệu quả Theo từ điển Tiếng Việt thông dụng: “ Hiệu quả đƣợc định nghĩa là kết quả đích thực của một hoạt động hay giá trị sử dụng, công dụng thực tế của một sản 9 Luan van phẩm, thiết bị nào đó so với những mục đích mong muốn thực tế và giá trị của sản phẩm hoặc thiết bị [19] Theo PGS.TS Đặng Thành Hƣng: “Hiệu quả là đại lƣợng chỉ mức độ tác dụng, gây ra hiệu lực, dẫn đến kết quả nhất định và để lại ảnh hƣởng của kết quả đó sau khi kết thúc chu trình làm việc (hoạt động) [3] 1. Hiệu quả đào tạo nghề “Hiệu quả đào tạo là tỷ số kết quả hữu ích do đào tạo mang lại so với đầu tƣ để đảm bảo cho các lĩnh vực kinh tế - xã hội hoạt động. Hiệu quả đào tạo bao gồm hiệu quả trong quá trình đào tạo và hiệu quả ngoài quá trình đào tạo. Việc phân chia này chỉ mang tính tƣơng đối vì quá trình đào tạo là liên tục và thƣờng xuyên.
Kết quả đào tạo ở cấp này là tiền đề cho quá trình đào tạo và bồi dƣỡng ở các cấp tiếp theo. Hơn thế nữa, kết quả đó không chỉ thu đƣợc trong quá trình đào tạo mà còn ở cuộc sống xã hội [4] Theo từ điển giáo dục học:“ Hiệu quả đào tạo là kết quả do quá trình hoạt động đào tạo nhân lực của các trƣờng đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, và dạy nghề mang lại so với yêu cầu đặt ra trong những điều kiện xác định. Hiệu quả đào tạo của một cơ sở đào tạo cao hay thấp thể hiện bằng những chỉ số đạt đƣợc về chất lƣợng và số lƣợng so với kế hoạch nhƣ tỉ lệ tốt nghiệp, trình độ chuyên môn, và tay nghề của cán bộ, công nhân. Hiệu quả đào tạo cũng đƣợc đánh giá về thái độ sẵn sàng đảm nhận công việc và tinh thần tích cực hăng say hoàn thành nhiệm vụ phù hợp với mục tiêu yêu cầu đào tạo sau khi tốt nghiệp.
Hiệu quả đào tạo không thể coi là cao khi hàng năm tỷ lệ học sinh tốt nghiệp nhiều nhƣng số ngƣời làm đúng chuyên ngành ít, tỉ lệ xin đƣợc việc không cao [18]. Phân loại hiệu quả đào tạo Hiệu quả đào tạo cũng có nhiều mức cao, thấp khác nhau và có thể xem xét ở hai khía cạnh: hiệu quả trong quá trình đào tạo và hiệu quả ngoài quá trình đào tạo. Hiệu quả trong của giáo dục nghề nghiệp Bao gồm đầu vào và đầu ra của quá trình đào tạo. Đầu vào là là quá trình đầu tƣ cho quá trình đào tạo đó.
Đầu ra là số lƣợng và chất lƣợng của những ngƣời tốt 10 Luan van nghiệp giáo dục nghề nghiệp. Vì vậy, khi tính hiệu quả đào tạo ngƣời ta thƣờng so sánh số lƣợng học sinh tốt nghiệp với tổng nguồn lực đầu tƣ bỏ ra để đào tạo họ hay còn gọi là giá thành đào tạo. Hiệu quả trong của giáo dục nghề nghiệp thƣờng đƣợc đánh giá thông qua một số chỉ báo sau: - Quy mô tuyển sinh, quy mô học sinh hàng năm - Tỷ lệ học sinh lên lớp, lƣu ban, bỏ học - Tỷ lệ học sinh/giáo viên - Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp Nhƣ vậy hiệu quả trong của GDNN chỉ tính đến mặt số lƣợng chƣa tính đến mặt chất lƣợng của quá trình đào tạo. - Trong kinh tế giáo dục, hiệu quả trong đƣợc đánh giá qua: tỉ số giữa tổng số học sinh tốt nghiệp với tổng số chi phí của một khóa học.
Số học sinh tốt nghiệp Hiệu quả trong = ------------------------------[6] Tổng chi phí khóa học Biểu thức 1.1: Biểu thức tính hiệu quả trong Các tiêu chí đánh giá hiệu quả đào tạo nghề - Nhóm các tiêu chí liên quan đến đầu vào của quá trình đào tạo - Nhóm các tiêu chí liên quan đến quá trình đào tạo - Nhóm các tiêu chí liên quan đến đầu ra của quá trình đào tạo 1. Hiệu quả ngoài của giáo dục nghề nghiệp Khi xem xét hiệu quả ngoài của GDNN ngƣời ta thƣờng quan tâm đến ảnh hƣởng của GDNN, đến sự tăng trƣởng kinh tế, phát triển văn hóa xã hội thông qua các chỉ tiêu tổng sản phẩm xã hội, thu nhập quốc dân, tăng năng suất lao động của ngƣời lao động đã qua đào tạo. Lợi nhuận Hiệu quả ngoài = ---------------------------[6] Tổng chi phí khóa học 11 Luan van Biểu thức 1.2: Biểu thức tính hiệu quả ngoài Hiệu quả ngoài của GDNN xem xét một số chỉ báo sau: - Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp có việc làm so với tổng số học sinh tốt nghiệp, có chú ý đến thời gian chờ việc sau tốt nghiệp.