Đặt vấn đề Phần II: Nội dung và kết quả nghiên cứu Luận văn gồm 3 Chƣơng: Chƣơng I: Cơ sở lý luận và thực tiễn về đào tạo nghề cho lao đông nông thôn Chƣơng II: Đánh giá thực trạng công tác đào tạo nghề cho lao đông nông thôn ở huyện Vĩnh Linh, Quảng trị Chƣơng III: Định hƣớng và giải pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu qủa công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn ở huyện Vĩnh Linh, Quảng trị Phần III: Kết luận và kiến nghị 5 van PHẦN II: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CHƢƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC ĐÀO TẠO NGHỀ CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN 1. ĐÀO TẠO VÀ ĐÀO TẠO NGHỀ 1. Một số khái niệm cơ bản về đào tạo, đào tạo nghề 1.1 Khái niệm nghề Khái niệm nghề theo quan niệm ở mỗi quốc gia đều có sự khác nhau nhất định. Cho đến nay thuật ngữ “nghề” đƣợc hiểu và định nghĩa theo nhiều cách khác nhau.
Dƣới đây là một số khái niệm về nghề. + Khái niệm nghề ở Nga đƣợc định nghĩa: “Là một loại hoạt động lao động đòi hỏi có sự đào tạo nhất định và thƣờng là nguồn gốc của sự sinh tồn” (5) + Khái niệm nghề ở Anh đƣợc định nghĩa: “Là công việc chuyên môn đòi hỏi một sự đào tạo trong khoa học nghề thuật” (5) + Khái niệm nghề ở Đức đƣợc định nghĩa “ Là hoạt động cần thiết cho xã hội ở một lĩnh vực hoạt động nhất định đòi hỏi phải đƣợc đào tạo ở trình độ nào đó” Nhƣ vậy nghề là một hiện tƣợng xã hội có tính lịch sử rất phổ biến gắn chặt với sự phân công lao động, với tiến bộ khoa học, kỹ thuật, và văn minh nhân loại. Bởi vậy đƣợc nhiều ngành khoa học khác nhau nghiên cứu từ nhiều góc độ khác nhau. + Ở Việt Nam, nhiều định nghĩa nghề đƣợc đƣa ra song chƣa đƣợc thống nhất, chẳng hạn có định nghĩa đƣợc nêu: “Nghề là một tập hợp lao động do sự phân công lao động xã hội quy định mà giá trị của nó trao đổi đƣợc.
Nghề mang tính tƣơng đối, nó phát sinh, phát triển hay mất đi do trình độ của nền sản xuất và nhu cầu xã hội”. (5) Mặc dù khái niệm nghề đƣợc hiểu dƣới nhiều góc độ khác nhau, song chúng tôi thấy đều thống nhất ở một số nét đặc trƣng nhất định nhƣ sau: Đó là hoạt động, là công việc về lao động của con ngƣời đƣợc lặp đi lặp lại. Là sự phân công lao động xã hội, phù hợp với yêu cầu xã hội. Là phƣơng tiện để sinh sống.
Khái niệm đào tạo Đào tạo là đề cập đến việc dạy các kỹ năng thực hành, nghề nghiệp hay kiến thức liên quan đến một lĩnh vực cụ thể, để ngƣời học lĩnh hội và nắm vững những tri 6 van thức, kĩ năng, nghề nghiệp một cách có hệ thống để chuẩn bị cho ngƣời đó thích nghi với cuộc sống và khả năng đảm nhận đƣợc một công việc nhất định.(4) Đào tạo: Có nhiều cách tiếp cận khái niệm đào tạo, xin trích dẫn một số khái niệm sau: Theo từ điển Bách khoa Việt Nam: “Đào tạo là quá trình tác động đến một con ngƣời nhằm làm cho con ngƣời đó lĩnh hội và nắm vững những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách có hệ thống nhằm chuẩn bị cho ngƣời đó thích nghi với cuộc sống và khả năng nhận một sự phân công nhất định góp phần của mình vào việc phát triển xã hội, duy trì và phát triển nền văn minh của loài ngƣời. Về cơ bản đào tạo là giảng dạy và học tập trong nhà trƣờng gắn với giáo dục đạo đức, nhân cách” (4) Theo GS.TSKH Nguyễn Minh Đƣờng - Viện khoa học giáo dục Việt Nam: “Đào tạo là quá trình hoạt động có mục đích, có tổ chức nhằm hình thành và phát triển hệ thống tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, thái độ… để hoàn thiện nhân cách cho mỗi cá nhân để tạo điều kiện cho họ có thể vào đời hành nghề một cách có năng suất và hiệu quả”.3 Khái niệm đào tạo nghề Đào tạo nghề có thể cung cấp một đội ngũ lao động có trình độ cho sự phát triển nền kinh tế đất nứơc.Họ là những ngƣời đƣa lí thuyết đến thực hành ,đƣa khoa học công nghệ tới các vùng chậm phát triển Cac Mac đã viết rằng :“Những ngƣời công nhân tiên tiến hoàn toàn nhận thực đƣợc rằng tƣơng lai của giai cấp mình mà cũng chính là tƣơng lai của loàI ngƣời tuỳ thuộc vào công tác giáo dục thế hệ công nhân trẻ " (C. Tuyển tập xuất bản lần 2, tập 16 trang 1998) Công tác đào tạo nghề cho mọi ngƣời để họ đi vào lao động sản xuất luôn luôn là một yếu tố quan trọng trong việc tái sản xuất sức lao động vì thế mà công tác đó là một điều kiện bắt buộc để phát triển nền sản xuất xã hội .Vì vậy ở nghị quyết hội nghị lần thứ 4 ban chấp hành Trung ƣơng Đảng (khoá VII) đã khẳng định sự nghiệp đổi mới có thành công hay không ,đất nƣớc bƣớc vào thế kỉ XXI có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không, phần lớn tuỳ thuộc vào lực lƣợng thanh niên ,vào việc bồi dƣỡng rèn luyện thế hệ thanh niên ,công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc,là một trong yếu tố quyết định sự thành bại của cách mạng. Nhƣ vậy chúng ta có thể thấy rằng trong xã hội XHCN 7 van ,đặt biệt là trong bối cảnh đang tiến hành xây dựng và hoàn thiện một nền kinh tế thị trƣờng theo định hƣớng XHCN từng bƣớc hội nhập với nền kinh tế khu vực và thế giới .Ở Việt Nam hiện nay thì vấn đề con ngƣời là vấn đề chủ chốt.Một trong những công tác hàng đầu để hình thành con ngƣời mới XHCN đó chính là đào tạo nghề cho ngƣời lao động.
Đào tạo nghề cho LĐNT là một chủ trƣơng đúng đắn nhƣng cần thời gian lâu dài, thực hiện theo phƣơng châm “mƣa dầm thấm lâu” giúp ngƣời dân hiểu đƣợc giá trị của học nghề. Từ đó tích cực tham gia học nghề, phát triển kinh tế gia đình, góp phần xây dựng nông thôn mới tại địa phƣơng. Đào tạo nghề: Là quá trình trang bị kiến thức, kỹ năng chuyên môn nhằm mục đích nâng cao tay nghề hay kỹ năng, kỹ xảo của mỗi cá nhân đối với công việc hiện tại và trong tƣơng lai. Đào tạo nghề bao gồm hai quá trình có quan hệ hữu cơ với nhau.
đó là: + Dạy nghề: Là quá trình giảng viên truyền bá những kiến thức về lý thuyết và thực hành để các học viên có đƣợc một trình độ, kỹ năng, kỹ xảo, sự khéo léo, thành thục nhất định về nghề nghiệp (8). + Học nghề: Là quá trình tiếp thu những kiến thức về lý thuyết và thực hành của ngƣời lao động để đạt đƣợc một trình độ nghề nghiệp nhất định. Đào tạo nghề cho ngƣời lao động là giáo dục kỹ thuật sản xuất để họ nắm vững nghề nghiệp, chuyên môn bao gồm đào tạo mới, đào tạo bổ sung, đào tạo lại nghề (8). Đào tạo nghề mới: Là đào tạo những ngƣời chƣa có nghề, gồm những ngƣời đến tuổi lao động chƣa đƣợc học nghề, hoặc những ngƣời trong độ tuổi lao động nhƣng trƣớc đó chƣa đƣợc học nghề.
Đào tạo mới nhằm đáp ứng tăng thêm lao động đào tạo nghề cho xã hội. Đào tạo lại nghề: Là đào tạo đối với những ngƣời đã có nghề, có chuyên môn nhƣng do yêu cầu mới của sản xuất và tiến bộ kỹ thuật dẫn đến việc thay đổi cơ cấu ngành nghề, trình độ chuyên môn. Một số công nhân đƣợc đào tạo lại cho phù hợp với cơ cấu ngành nghề và trình độ kỹ thuật mới. Đào tạo lại thƣờng đƣợc hiểu là quá trình nhằm tạo cho ngƣời lao động có cơ hội để học tập một lĩnh vực chuyên môn mới để thay đổi nghề (2).
Phân loại và các hình thức đào tạo nghề 1. Phân loại đào tạo nghề Có rất nhiều cách phân loại đào tạo nghề, tuỳ theo mỗi loại tiêu thức ta có thể phân loại đào tạo nghề thành các loại hình khác nhau. Trong phạm vi bài này chỉ xét hai tiêu thức phân loại nhƣ sau: *Căn cứ vào thời gian đào tạo nghề Đào tạo ngắn hạn: Với các khóa học ngắn hạn thì thời gian đào tạo từ 1 tháng – 9 tháng (tùy ngành học) là đủ để ngƣời học có thể thành thạo nghề nhất định. Điều này giúp cho ngƣời học tiết kiệm rất nhiều chi phí từ ăn ở, đi lại.Điển hình nhƣ Khóa học pha chế chỉ với 1,5 tháng ngƣời học hoàn toàn có thể đi làm tại các Resort, Khách sạn, Nhà hàng với mức lƣơng không hề nhỏ.
hoặc khóa học nghề Xây Dựng chỉ với 3 tháng ngƣời học có thể đi làm các công trình xây dựng tại địa phƣơng.(6) Đào tạo dài hạn: Là loại hình đào tạo nghề có thời gian đào tạo từ một năm trở lên, chủ yếu áp dụng đối với đào tạo nghề cho công nhân kỹ thuật và nhân viên nghiệp vụ (6) *Căn cứ vào nghề đào tạo đối với ngƣời học Đào tạo mới: Là loại hình đào tạo nghề áp dụng cho những ngƣời chƣa có nghề. Đào tạo lại: Là loại hình đào tạo nghề áp dụng với những ngƣời đã có nghề song vì lý do nào đó, nghề của họ không còn phù hợp nữa. Đào tạo nâng cao: Là quá trình bồi dƣỡng nâng cao kiến thức và kinh nghiệm làm việc để ngƣời lao động có thể đảm nhận đƣợc những công việc phức tạp hơn. Các hình thức đào tạo nghề Sơ cấp nghề Dạy nghề trình độ sơ cấp đƣợc thực hiện từ ba tháng đến dƣới một năm đối với ngƣời có trình độ học vấn, sức khoẻ phù hợp với nghề cần học (6) Dạy nghề trình độ sơ cấp nhằm trang bị cho ngƣời học nghề năng lực thực hành một nghề đơn giản hoặc năng lực thực hành một số công việc của một nghề; có đạo đức, lƣơng tâm nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khoẻ, tạo điều kiện cho ngƣời học nghề sau khi tốt nghiệp có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc tiếp tục học lên trình độ cao hơn (6) 9 van Trung cấp nghề Thời gian đào tạo: 18 tháng.