Luận văn thạc sĩ quản lý kinh tế phát triển đào tạo nghề cho lao động trên địa bàn huyện tuần giáo tỉnh điện biên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý kinh tế phát triển đào tạo nghề cho lao động trên địa bàn huyện tuần giáo tỉnh điện biên, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Giàng A Dế
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Đình Tuấn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Đào Tạo Nghề Cho Lao Động Trên Địa Bàn Huyện Tuần Giáo, Tỉnh Điện Biên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN ĐÀO TẠO NGHỀ CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG
• 1.1. Cơ sở lý luận về đào tạo nghề và phát triển đào tạo nghề cho người lao động
• 1.1.1. Một số vấn đề chung về lao động
• 1.1.2. Khái niệm về nghề và đào tạo nghề
• 1.1.3. Vai trò và yêu cầu về đào tạo nghề cho lao động
• 1.1.4. Các hình thức đào tạo nghề
• 1.1.5. Hệ thống tổ chức đào tạo nghề
• 1.1.6. Nội dung của phát triển đào tạo nghề
• 1.1.7. Các yếu tố ảnh hưởng tới công tác phát triển đào tạo nghề
• 1.1.8. Kinh nghiệm thực tiễn về phát triển đào tạo nghề cho lao động
• 1.1.9. Kinh nghiệm về đào tạo nghề của một số địa phương trong nước
• 1.1.10. Một số bài học cho huyện Tuần Giáo, tỉnh Điện Biên
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.2.2. Phương pháp xử lý thông tin
• 2.2.3. Phương pháp phân tích thông tin
• 2.2.4. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN ĐÀO TẠO NGHỀ CHO LAO ĐỘNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN TUẦN GIÁO, TỈNH ĐIỆN BIÊN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Tuần Giáo
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 3.2. Tình hình sử dụng lao động huyện Tuần Giáo
• 3.3. Thực trạng phát triển đào tạo nghề cho lao động trên địa bàn huyện Tuần Giáo, tỉnh Điện Biên
• 3.3.1. Phát triển mạng lưới dạy nghề
• 3.3.2. Thực trạng phát triển về quy mô và cơ cấu đào tạo nghề của huyện
• 3.3.3. Thực trạng phát triển và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên
• 3.3.4. Thực trạng phát triển chương trình, giáo trình, học liệu dạy nghề
• 3.3.5. Thực trạng tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy nghề
• 3.3.6. Đa dạng hóa phương thức đào tạo nghề và các biện pháp đảm bảo chất lượng đào tạo nghề
• 3.3.7. Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển đào tạo nghề trên địa bàn huyện Tuần Giáo, tỉnh Điện Biên
• 3.3.8. Đánh giá chung về phát triển đào tạo nghề cho lao động trên địa bàn huyện Tuần Giáo
• 3.3.9. Những kết quả đạt được
• 3.3.10. Những hạn chế
• 3.3.11. Nguyên nhân của hạn chế
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN ĐÀO TẠO NGHỀ CHO LAO ĐỘNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN TUẦN GIÁO, TỈNH ĐIỆN BIÊN
• 4.1. Quan điểm và mục tiêu phát triển đào tạo nghề cho lao động huyện
• 4.2. Đề xuất một số giải pháp chủ yếu thúc đẩy phát triển công tác đào tạo nghề cho lao động huyện Tuần Giáo giai đoạn 2021 – 2025
• 4.2.1. Các giải pháp tăng cường quản lý nhà nước
• 4.2.2. Về cơ chế, chính sách
• 4.2.3. Nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên dạy nghề
• 4.2.4. Chú trọng các biện pháp đảm bảo chất lượng đào tạo nghề
• 4.2.5. Tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức của người học và xã hội về vai trò của đào tạo nghề
• 4.2.6. Tăng cường liên kết giữa cơ sở dạy nghề gắn với doanh nghiệp và cơ sở sản xuất kinh doanh đáp ứng nhu cầu của người sử dụng lao động
• 4.2.7. Đối với Chính phủ
• 4.2.8. Đối với UBND tỉnh Điện Biên
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về đào tạo nghề

Đào tạo nghề là một hoạt động quan trọng nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đặc biệt, trong bối cảnh huyện Tuần Giáo, tỉnh Điện Biên, việc phát triển đào tạo nghề cho lao động huyện Tuần Giáo trở nên cấp thiết. Theo định nghĩa của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), đào tạo nghề cung cấp cho người học những kỹ năng cần thiết để thực hiện công việc được giao. Điều này không chỉ giúp người lao động có việc làm mà còn nâng cao năng suất lao động. Hệ thống chương trình đào tạo cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường lao động, từ đó tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế địa phương.

1.1. Khái niệm về nghề và đào tạo nghề

Nghề được hiểu là lĩnh vực hoạt động lao động mà trong đó, con người được đào tạo để có những kỹ năng và tri thức cần thiết. Đào tạo nghề không chỉ đơn thuần là việc truyền đạt kiến thức mà còn là quá trình hình thành và phát triển kỹ năng thực hành cho người học. Mục tiêu của đào tạo nghề là giúp người lao động có khả năng tìm việc làm hoặc tự tạo việc làm, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống. Việc phát triển đào tạo nghề cho lao động huyện Tuần Giáo cần được chú trọng, nhằm đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động và góp phần vào sự phát triển kinh tế bền vững của địa phương.

II. Thực trạng phát triển đào tạo nghề tại huyện Tuần Giáo

Thực trạng đào tạo nghề tại huyện Tuần Giáo cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng tồn tại không ít khó khăn. Huyện đã có những nỗ lực trong việc phát triển mạng lưới dạy nghề, tuy nhiên, chất lượng đào tạo vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo còn cao, điều này ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của người lao động trên thị trường. Hệ thống cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy nghề còn hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Đặc biệt, nhận thức của người dân về đào tạo nghề còn thấp, dẫn đến việc tham gia các khóa học không đạt yêu cầu. Cần có những giải pháp đồng bộ để khắc phục những hạn chế này.

2.1. Đánh giá thực trạng đào tạo nghề

Đánh giá thực trạng đào tạo nghề cho lao động huyện Tuần Giáo cho thấy rằng mặc dù đã có những tiến bộ nhất định, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Chất lượng đội ngũ giáo viên còn hạn chế, nhiều giáo viên chưa được đào tạo bài bản về phương pháp giảng dạy. Hệ thống chương trình đào tạo cần được cập nhật thường xuyên để phù hợp với nhu cầu của thị trường. Bên cạnh đó, việc kết nối giữa các cơ sở dạy nghề và doanh nghiệp cũng cần được cải thiện, nhằm tạo ra cơ hội việc làm cho người học sau khi tốt nghiệp.

III. Giải pháp phát triển đào tạo nghề cho lao động huyện Tuần Giáo

Để phát triển đào tạo nghề cho lao động huyện Tuần Giáo, cần có những giải pháp cụ thể và khả thi. Trước hết, cần nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của đào tạo nghề. Các chương trình tuyên truyền cần được triển khai rộng rãi để người dân hiểu rõ lợi ích của việc học nghề. Thứ hai, cần đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy nghề, đảm bảo đáp ứng yêu cầu thực hành cho người học. Cuối cùng, việc tăng cường liên kết giữa các cơ sở dạy nghề và doanh nghiệp sẽ giúp tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động, từ đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tại địa phương.

3.1. Đề xuất giải pháp

Đề xuất giải pháp cho việc phát triển đào tạo nghề bao gồm việc xây dựng các chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và doanh nghiệp trong việc xác định nhu cầu lao động. Đồng thời, cần chú trọng đến việc nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, thông qua các khóa đào tạo và bồi dưỡng chuyên môn. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng đào tạo nghề mà còn tạo ra nguồn nhân lực có tay nghề cao, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế của huyện Tuần Giáo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Tuần Giáo, tỉnh Điện Biên, với dân số khoảng 87.883 người và lực lượng lao động chiếm 59% dân số, đang đối mặt với thách thức lớn trong phát triển nguồn nhân lực có kỹ năng nghề cao. Tỷ lệ lao động qua đào tạo chính quy còn thấp, chỉ khoảng 13%, trong khi phần lớn lao động chủ yếu làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp và chưa được đào tạo bài bản. Thực trạng này dẫn đến tình trạng “thừa thầy, thiếu thợ”, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa địa phương. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá thực trạng phát triển đào tạo nghề cho lao động trên địa bàn huyện Tuần Giáo giai đoạn 2017-2019, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển đào tạo nghề giai đoạn 2021-2025 nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng nhu cầu thị trường lao động. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào huyện Tuần Giáo, với dữ liệu thu thập từ các cơ quan chức năng và khảo sát trực tiếp tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý và chính quyền địa phương trong việc hoạch định chính sách đào tạo nghề, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại khu vực nông thôn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về lao động và đào tạo nghề, trong đó:

• Lý thuyết về lao động: Lao động được xem là nhân tố quyết định trong quá trình sản xuất và phát triển kinh tế - xã hội. Theo Bộ Luật Lao động 2012, nguồn lao động là dân số có khả năng lao động về trí lực và thể lực, với độ tuổi lao động từ 15 đến 60 đối với nam và 15 đến 55 đối với nữ.

• Lý thuyết đào tạo nghề: Đào tạo nghề là quá trình giáo dục kỹ thuật nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cho người học để họ có thể tìm kiếm hoặc tự tạo việc làm. Luật Giáo dục nghề nghiệp 2014 định nghĩa đào tạo nghề là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết.

• Mô hình phát triển đào tạo nghề: Bao gồm phát triển mạng lưới dạy nghề, quy mô và cơ cấu đào tạo, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, phát triển chương trình, giáo trình, học liệu, tăng cường cơ sở vật chất và đa dạng hóa phương thức đào tạo nghề.

Các khái niệm chính bao gồm: lao động, đào tạo nghề, phát triển đào tạo nghề, chất lượng đào tạo nghề, thị trường lao động.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo, văn bản pháp luật, thống kê của huyện Tuần Giáo và tỉnh Điện Biên giai đoạn 2017-2019. Số liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát trực tiếp 20 cán bộ, giáo viên tại Trung tâm GDNN-GDTX huyện và 294 học viên thuộc 5 lớp đào tạo nghề kỹ thuật.

• Phương pháp chọn mẫu: Điều tra toàn bộ cán bộ, giáo viên cơ hữu và toàn bộ học viên tại các lớp đào tạo nghề đang học tại Trung tâm.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp mô tả thống kê để phân tích đặc điểm lao động, quy mô đào tạo, chất lượng đào tạo; phương pháp so sánh để đối chiếu kết quả giữa các năm và với các địa phương khác; thang đo Likert 5 mức độ để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo nghề.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích dữ liệu giai đoạn 2017-2019, đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2021-2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô và cơ cấu đào tạo nghề: Giai đoạn 2017-2019, huyện Tuần Giáo đã tổ chức đào tạo nghề cho khoảng 1.500 lao động, trong đó tỷ lệ lao động nông nghiệp chiếm khoảng 70%, phi nông nghiệp chiếm 30%. Số lượng học viên tăng trung bình 10% mỗi năm, tuy nhiên cơ cấu ngành nghề còn hạn chế, chủ yếu tập trung vào các nghề truyền thống như chăn nuôi, trồng trọt, gò hàn.

2. Chất lượng đội ngũ giáo viên: Trung tâm GDNN-GDTX huyện có 20 cán bộ, giáo viên, trong đó 60% có trình độ trung cấp nghề trở lên, nhưng chỉ 30% đạt chuẩn giảng dạy nghề theo quy định. Trình độ tin học và ngoại ngữ của giáo viên còn thấp, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận công nghệ mới.

3. Cơ sở vật chất và trang thiết bị: Cơ sở vật chất còn nghèo nàn, trang thiết bị thực hành chiếm tỷ lệ thấp, chỉ đáp ứng khoảng 50% nhu cầu đào tạo thực hành. Phòng học và thiết bị thực hành chưa đồng bộ, thiếu hiện đại, làm giảm hiệu quả đào tạo.

4. Nhận thức và thái độ của người học: Khoảng 40% học viên cho biết nhận thức về lợi ích của đào tạo nghề còn hạn chế, nhiều người học chỉ tham gia do chính sách hỗ trợ mà chưa có định hướng nghề nghiệp rõ ràng. Tỷ lệ học viên có việc làm sau đào tạo đạt khoảng 65%, thấp hơn so với các địa phương phát triển.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên là do nguồn lực đầu tư cho đào tạo nghề còn hạn chế, chính sách hỗ trợ chưa đồng bộ và nhận thức xã hội về đào tạo nghề chưa cao. So với các địa phương như thị xã Phổ Yên (tỉnh Thái Nguyên) với tỷ lệ học viên có việc làm sau đào tạo trên 90%, huyện Tuần Giáo còn nhiều điểm cần cải thiện. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số lượng học viên, bảng phân tích trình độ giáo viên và biểu đồ tỷ lệ việc làm sau đào tạo để minh họa rõ nét hơn. Việc nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và đầu tư cơ sở vật chất hiện đại là yếu tố then chốt để cải thiện hiệu quả đào tạo nghề. Đồng thời, cần tăng cường công tác tuyên truyền, tư vấn nghề nghiệp để nâng cao nhận thức của người lao động và gia đình về vai trò của đào tạo nghề trong phát triển kinh tế - xã hội.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý nhà nước về đào tạo nghề: Xây dựng và thực hiện các chính sách hỗ trợ đồng bộ, tăng ngân sách đầu tư cho cơ sở vật chất và trang thiết bị đào tạo nghề. Mục tiêu nâng tỷ lệ đầu tư lên ít nhất 20% so với giai đoạn trước, thực hiện trong giai đoạn 2021-2025. Chủ thể thực hiện: UBND huyện phối hợp Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Điện Biên.

2. Nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên: Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng sư phạm và tin học cho giáo viên dạy nghề. Mục tiêu đạt 80% giáo viên đạt chuẩn giảng dạy nghề trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Trung tâm GDNN-GDTX huyện phối hợp các trường cao đẳng nghề.

3. Đa dạng hóa ngành nghề và phương thức đào tạo: Phát triển các ngành nghề phù hợp với nhu cầu thị trường lao động và đặc điểm kinh tế địa phương như công nghiệp chế biến, dịch vụ kỹ thuật, nông nghiệp công nghệ cao. Áp dụng đào tạo nghề ngắn hạn kết hợp với đào tạo dài hạn để thu hút đa dạng đối tượng học viên. Thời gian thực hiện: 2021-2025.

4. Tăng cường công tác tuyên truyền và tư vấn nghề nghiệp: Đẩy mạnh truyền thông về lợi ích của đào tạo nghề, tổ chức các buổi tư vấn hướng nghiệp tại các trường phổ thông và cộng đồng dân cư. Mục tiêu nâng tỷ lệ người lao động có nhận thức đúng về đào tạo nghề lên trên 70% trong 5 năm tới. Chủ thể thực hiện: Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện phối hợp các tổ chức xã hội.

5. Thắt chặt liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp: Xây dựng mô hình hợp tác đào tạo gắn với thực tập, tuyển dụng lao động sau đào tạo, đảm bảo tỷ lệ việc làm sau đào tạo đạt trên 85%. Thời gian thực hiện: 2021-2025. Chủ thể thực hiện: Trung tâm GDNN-GDTX huyện phối hợp doanh nghiệp địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý giáo dục nghề nghiệp: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để hoạch định chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý đào tạo nghề tại địa phương.

2. Cán bộ, giáo viên dạy nghề: Tham khảo các phân tích về chất lượng đào tạo, phương pháp giảng dạy và đề xuất nâng cao năng lực chuyên môn.

3. Doanh nghiệp và nhà tuyển dụng lao động: Hiểu rõ nhu cầu và thực trạng nguồn nhân lực qua đào tạo nghề, từ đó phối hợp hiệu quả với các cơ sở đào tạo.

4. Người lao động và học viên: Nắm bắt thông tin về lợi ích, cơ hội và các ngành nghề đào tạo phù hợp với thị trường lao động địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao đào tạo nghề lại quan trọng đối với huyện Tuần Giáo?
   Đào tạo nghề giúp nâng cao kỹ năng lao động, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân, đặc biệt trong bối cảnh nguồn lao động chưa qua đào tạo chiếm tỷ lệ cao.

2. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Luận văn sử dụng phương pháp điều tra khảo sát trực tiếp, thu thập số liệu thứ cấp từ các báo cáo chính thức, kết hợp phân tích thống kê mô tả và so sánh để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

3. Những khó khăn chính trong phát triển đào tạo nghề tại Tuần Giáo là gì?
   Bao gồm cơ sở vật chất còn nghèo nàn, đội ngũ giáo viên chưa đạt chuẩn, nhận thức của người lao động về đào tạo nghề còn hạn chế, và thiếu sự liên kết chặt chẽ giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp.

4. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao chất lượng đào tạo nghề?
   Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao trình độ giáo viên, đa dạng hóa ngành nghề đào tạo, đẩy mạnh tuyên truyền và liên kết với doanh nghiệp để đảm bảo việc làm sau đào tạo.

5. Làm thế nào để người lao động có thể lựa chọn ngành nghề phù hợp?
   Thông qua công tác tư vấn hướng nghiệp, khảo sát nhu cầu thị trường lao động và đào tạo nghề phù hợp với điều kiện kinh tế, trình độ học vấn và sở thích cá nhân, giúp người lao động có định hướng nghề nghiệp rõ ràng.

Kết luận

• Đào tạo nghề là yếu tố then chốt nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, góp phần phát triển kinh tế - xã hội huyện Tuần Giáo.
• Thực trạng đào tạo nghề còn nhiều hạn chế về quy mô, chất lượng đội ngũ giáo viên và cơ sở vật chất.
• Nhận thức xã hội về đào tạo nghề chưa đầy đủ, ảnh hưởng đến hiệu quả tuyển sinh và việc làm sau đào tạo.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào tăng cường quản lý, nâng cao chất lượng giáo viên, đa dạng hóa ngành nghề và phương thức đào tạo, cùng với đẩy mạnh tuyên truyền và liên kết doanh nghiệp.
• Giai đoạn 2021-2025 là thời kỳ then chốt để triển khai các giải pháp nhằm phát triển đào tạo nghề bền vững, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa địa phương.

Hành động tiếp theo: Các nhà quản lý và cơ sở đào tạo cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường giám sát, đánh giá hiệu quả nhằm điều chỉnh kịp thời. Đề nghị các tổ chức, cá nhân quan tâm nghiên cứu sâu hơn để góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nghề tại huyện Tuần Giáo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN ĐÀO TẠO NGHỀ CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG 1. Cơ sở lý luận về đào tạo nghề và phát triển đào tạo nghề cho người lao động 1. Một số vấn đề chung về lao động 1. Khái niệm về lao động và nguồn lao động Lao động là hoạt động có mục đích của con người trong quá trình sản xuất, con người sử công cụ lao động tác động lên đối tượng lao động nhằm biến đổi các vật chất tự nhiên thành của cải vật chất cần thiết phục vụ cho lợi ích của con người.

Lao động là điều kiện chủ yếu cho tồn tại của xã hội loài người, là cơ sở của sự tiến bộ về kinh tế, văn hoá và xã hội, là nhân tố quyết định của bất cứ quá trình sản xuất nào. Con người với lao động sáng tạo của mình đang là vấn đề trung tâm của phát triển kinh tế - xã hội. Do đó, phải thực sự giải phóng sức sản xuất, khai thác có hiệu quả các tiềm năng thiên nhiên, trước hết giải phóng người lao động, phát triển kiến thức và những khả năng sáng tạo của con người. (Quyết định số 947/QĐ-UBND, ngày 18/12/2014 của UBND tỉnh Điện Biên về việc phê duyệt Quy hoạch phát triển ngành nghề nông thôn tỉnh Điện Biên đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030) Theo Bộ Luật Lao động năm 2012, nguồn lao động là dân số có khả năng lao động về cả trí lực và thể lực.

Hay nói cách khác đó là một phần dân cư đang làm việc hoặc không làm việc nhưng có khả năng lao động. Phần cơ bản của lao động là dân số trong độ tuổi lao động và được xác định bởi luật pháp của mỗi quốc gia. Đa số các nước trên thế giới độ tuổi lao động bắt đầu từ 14 đến 15 tuổi, còn tuổi về hưu trung bình là 60 đối với nữ và 65 đối với nam. Ở Việt Nam độ tuổi lao động được xác định đối với nam từ 15 đến 60, nữ từ 15 đến 55.

Vai trò của lao động Lao động có vai trò hết sức quan trọng, được thể hiện qua các mặt sau: Luan van 6 - Lao động là nguồn lực quan trọng, đảm bảo cho sự hoạt động của tất cả các ngành trong nền kinh tế quốc dân. - Lao động trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn tham gia vào sản xuất lương thực, thực phẩm đảm bảo nuôi sống con người và cho xuất khẩu. - Trong thời kỳ CNH-HĐH thì phát triển công nghiệp chế biến là rất quan trọng để nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp. Lao động là nguồn lực quan trọng tham gia vào quá trình sản xuất nguyên liệu cho công nghiệp chế biến nông - lâm - thuỷ sản và các ngành nghề thủ công mỹ nghệ,.

- Lao động là thị trường tiêu thụ sản phẩm rộng lớn của các ngành trong nền kinh tế quốc dân. Đặc điểm của lao động Việt Nam hiện nay Theo tổng cục thống kê Việt Nam, lao động nước ta hiện nay có một số đặc điểm sau đây: + Việt Nam có nguồn lao động dồi dào, số lượng lao động tăng nhanh. Sơ bộ năm 2018, dân số Việt Nam là 95.435 người, chiếm 1,27% dân số thế giới. Trung bình mỗi năm, dân số Việt Nam tăng gần 1 triệu người và cũng có khoảng 1 triệu người gia nhập lực lượng lao động, điều này tạo ra áp lực khá lớn cho vấn đề tạo việc làm mới cho người lao động.

+ Phần lớn lao động làm việc trong khu vực nông nghiệp. Một trong những đặc điểm nổi bật nhất về lao động ở các nước đang phát triển là đa số lao động làm nông nghiệp. Dân số ở khu vực nông thôn có xu hướng giảm, nhưng dân số vẫn chủ yếu tập chung ở khu vực nông thôn (chiếm trên 60%). Năm 2018, tỷ lệ dân số ở nông thôn là 65,3%.

+ Còn một bộ phận lớn lao động chưa được sử dụng. Việc đánh giá tình trạng chưa sử dụng hết lao động phải được xem xét qua các hình thức biểu hiện của thất nghiệp - thất nghiệp hữu hình và thất nghiệp trá hình. Vấn đề giải quyết việc làm ở nước ta được xem là vấn đề kinh tế - xã hội rất tổng hợp và phức tạp. Trên phạm vi rộng, giải quyết việc Luan van 7 làm bao gồm những vấn đề liên quan đến phát triển nguồn lực và sử dụng có hiệu quả nguồn nhân lực; còn theo phạm vi hẹp, giải quyết việc làm chủ yếu hướng vào đối tượng và mục tiêu giảm tỷ lệ thất nghiệp, khắc phục tình trạng thiếu việc làm, nâng cao hiệu quả việc làm và tăng thu nhập.

+ Người lao động cần cù, chịu khó, sáng tạo và có kinh nghiệm sản xuất khá phong phú, có khả năng tiếp thu nhanh khoa học kỹ thuật; Tuy nhiên, lao động có trình độ kỹ thuật cao còn ít. + Năng suất lao động xã hội nói chung còn thấp; nhiều lao động chưa được qua đào tạo (chiếm khoảng 75%). Quỹ thời gian lao động còn chưa sử dụng hết; thu nhập của lao động chưa cao. Thực tế cho thấy, tình hình thiếu việc làm ở khu vực nông thôn hiện đang rất gay gắt: ngoài thời gian nông nhàn chưa được tận dụng (khoảng 35% thời gian lao động nông nghiệp), còn nhiều thanh niên hằng năm đến tuổi lao động không có việc làm.

Tình trạng lao động nông thôn kéo ra thành phố tìm việc làm ngày càng tăng đang gây ra rất nhiều khó khăn cho thành phố. Rõ ràng là rất cần tạo thêm nhiều việc làm cho lao động, thực hiện việc chuyển đổi cơ cấu lao động: giảm lao động sản xuất nông nghiệp, tăng lao động kinh doanh các ngành nghề ngay tại địa phương. Khái niệm về nghề và đào tạo nghề 1. Khái niệm nghề và chuyên môn Nghề là một lĩnh vực hoạt động lao động mà trong đó, nhờ được đào tạo, con người có được những tri thức, những kỹ năng để làm ra các loại sản phẩm vật chất hay tinh thần nào đó, đáp ứng được những nhu cầu của xã hội.

Còn chuyên môn là một lĩnh vực lao động sản xuất hẹp mà ở đó, con người bằng năng lực thể chất và tinh thần của mình làm ra những sản phẩm theo hướng phục vụ mục đích, yêu cầu và lợi ích của con người như giá trị vật chất (thực phẩm, lương thực, công cụ lao động…) hoặc giá trị tinh thần (sách báo, phim ảnh, âm nhạc, tranh vẽ…) với tư cách là những phương tiện sinh tồn và phát triển của xã hội. Khái niệm đào tạo nghề Hiện nay, có nhiều định nghĩa về đào tạo nghề (còn được gọi là dạy nghề): Tổ chức LĐ quốc tế (ILO - International Labour Organization) có định nghĩa “Đào tạo nghề là cung cấp cho người học những kỹ năng cần thiết để thực hiện tất cả các công việc liên quan đến nghề nghiệp họ được giao”. Theo Luật Đào tạo nghề năm 2006 thì: “Đào tạo nghề là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người học để có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khóa học”. - Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) đưa ra khái niệm: đào tạo nghề là nhằm cung cấp cho người học những kỹ năng cần thiết để thực hiện tất cả các nhiệm vụ liên quan đến công việc, nghề nghiệp được giao.

Đào tạo nghề được hiểu là quá trình giáo dục kỹ thuật sản xuất cho người lao động làm cho lao động trở thành người có năng lực theo những tiêu chuẩn nhất định. Đây là một quá trình hoạt động có mục đích, có tổ chức nhằm hình thành và phát triển có hệ thống các tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, thái độ… để hoàn thiện nhân cách cho mỗi cá nhân, tạo tiền đề cho họ có thể hành nghề một cách có hiệu quả và năng suất. Như vậy, nội dung của đào tạo nghề bao gồm: trang bị các kiến thức lý thuyết cho học viên một cách có hệ thống và rèn luyện các kỹ năng thực hành, tác phong làm việc cho học viên trong phạm vi ngành nghề họ theo học nhằm giúp họ có thể làm một nghề nhất định. Mục tiêu đào tạo nghề là đào tạo nhân lực kỹ thuật trực tiếp trong sản xuất, dịch vụ có năng lực thực hành nghề tương ứng với trình độ đào tạo, có đạo đức, lương tâm nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khoẻ nhằm tạo điều kiện cho người học nghề sau khi tốt nghiệp có khả năng đi tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc học lên trình độ cao hơn, đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Luan van 9 Đào tạo nghề bao gồm hai quá trình có quan hệ hữu cơ với nhau, đó là: - Hoạt động dạy nghề: Là quá trình giảng viên truyền thụ những kiến thức về lý thuyết và thực hành để các học viên có được một trình độ, kỹ năng, kỹ xảo, sự khéo léo, thành thục nhất định về nghề nghiệp. - Hoạt động học nghề: là quá trình tiếp thu những kiến thức về lý thuyết và thực hành của người LĐ để đạt được một trình độ nghề nghiệp nhất định (Ngọc Thị Hoài Thương, 2013). Tại Điều 3 trong Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014, đào tạo nghề nghiệp là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người học để có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khóa học hoặc để nâng cao trình độ nghề nghiệp. Hay nói theo cách khác, đào tạo nghề là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức đến người học nghề để hình thành và phát triển một cách có hệ thống những kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết nhằm đáp ứng nhu cầu của xã hội, trong đó có nhu cầu quốc gia, nhu cầu doanh nghiệp và nhu cầu bản thân người học nghề.

Khái niệm về phát triển đào tạo nghề cho lao động Phát triển đào tạo nghề cho lao động, đặc biệt là lao động nông thôn đã và đang là một hướng đi đúng đắn, góp phần nâng cao năng suất lao động và gia tăng thu nhập cho người lao động ở khu vực nông thôn nói riêng và toàn xã hội nói chung. Đào tạo nghề được xem như là giải pháp gắn với phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói giảm nghèo, giải quyết vấn đề thất nghiệp.