Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH ĐÀO TẠO NGHỀ CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Chính sách và chính sách công - Chính sách Trong các ngành khoa học, khoa học chính sách ra đời muộn hơn các ngành khoa học khác, từ khi ra đời, khoa học chính sách chỉ thực sự phát triển rộng rãi sau những năm 1950 và được hiểu theo nhiều cách khác nhau. Tác giả Vũ Cao Đàm cho rằng, “Chính sách là tập hợp các biện pháp được thể chế hóa của một chủ thể quản lý tác động vào đối tượng quản lý nhằm thúc đẩy đối tượng quản lý thực hiện mục tiêu mà chủ thể quản lý vạch ra trong chiến lược phát triển của một hệ thống xã hội” [14, tr.
Theo Từ điển tiếng Việt: “Chính sách là những chuẩn tắc cụ thể để thực hiện đường lối, nhiệm vụ. Chính sách được thực hiện trong một thời gian nhất định, trên những lĩnh vực cụ thể nào đó. Bản chất, nội dung và phương hướng của chính sách tùy thuộc vào tính chất của đường lối, nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa” [37, tr.19] Sự quan tâm của chủ thể với những vấn đề nảy sinh trong quá trình quản lý được thể hiện ở chính sách. Chính sách có bản chất thuộc về lĩnh vực chính trị, quá trình ra quyết định chính sách là một quá trình mang bản chất chính trị.
Vì vậy, có thể hiểu: Chính sách là chuỗi hành động mang tính quyền lực của nhà nước nhằm mục tiêu giải quyết những vấn đề thực tiễn, thúc đẩy các giá trị ưu tiên. - Chính sách công Từ khi ra đời cho đến nay, thuật ngữ “chính sách công” đã được sử dụng rộng rãi, có nhiều cách hiểu khác nhau. Theo tác giả Nguyễn Hữu Hải: “Chính 11 Luan van sách công là kết quả ý chí chính trị của nhà nước được thể hiện bằng một tập hợp các quyết định có liên quan với nhau, bao hàm trong đó định hướng mục tiêu và cách thức giải quyết những vấn đề công trong xã hội” ” [21, tr. Tác giả Nguyễn Khắc Bình cho rằng: “Chính sách công là hoạt động mà chính phủ chọn thực hiện hoặc không thực hiện để điều hòa các xung đột trong xã hội nhằm thúc đẩy xã hội phát triển theo định hướng nhất định” [8, tr.
Trong nghiên cứu này chúng tôi sử dụng khái niệm chính sách công của tác giả Nguyễn Khắc Bình. Chính sách nói chung và chính sách công nói riêng đều được thể hiện bằng các văn bản quy phạm pháp luật, đòi hỏi sự chấp hành và tuân thủ của mọi người. Sự ra đời của chính sách công đã góp phần củng cố niềm tin của người dân vào Nhà nước và giúp định hướng cho các chủ thể trong xã hội đạt được mục tiêu công bằng, phát triển ổn định và có hiệu quả tích cực. Thực hiện chính sách công William Jenkin cho rằng: "Chính sách công là một tập hợp các quyết định có liên quan lẫn nhau của một nhà chính trị hay một nhóm nhà chính trị gắn liền với việc lựa chọn các mục tiêu và các giải pháp để đạt được các mục tiêu đó" [20, tr.
Như vậy, có thể hiểu thực hiện chính sách công là bằng những việc làm hoặc hành động cụ thể thông qua tập hợp các quyết định để định hướng mục tiêu và cách thức giải quyết những vấn đề công trong xã hội. Nghề và nghề nghiệp - Nghề: Nghề là một hình thức phân công lao động, đòi hỏi kiến thức lý thuyết tổng hợp và thói quen thực hành để hoàn thành những công việc nhất định, như nghề nông, nghề lái xe, nghề xây dựng. - “Nghề nghiệp là một lĩnh vực hoạt động lao động mà trong đó, nhờ được đào tạo, con người có được những tri thức, những kỹ năng để làm ra 12 Luan van các loại sản phẩm vật chất hay tinh thần nào đó, đáp ứng được những nhu cầu của xã hội" [38, tr. Như vậy, nghề là một lĩnh vực hoạt động lao động mà trong lĩnh vực đó, nhờ được đào tạo, con người có được tri thức, kỹ năng để làm ra các loại sản phẩm vật chất hay tinh thần, đáp ứng được những nhu cầu của xã hội.
Còn nghề nghiệp trong xã hội không phải là một cái gì đó cố định và cứng nhắc. Nghề nghiệp giống như một cơ thể sống, có sinh thành, có phát triển và tiêu vong. Đào tạo và đào tạo nghề Khái niệm đào tạo thường đi với giáo dục, thành cặp đôi giáo dục và đào tạo. Theo “Từ điển Tiếng Việt”: Đào tạo là làm cho trở thành người có năng lực, có khả năng làm việc theo những tiêu chuẩn nhất định.
Theo Luật số: 74/2014/QH13 - Luật giáo dục nghề nghiệp: “Đào tạo nghề là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người học để có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khóa học hoặc để nâng cao trình độ nghề nghiệp” [38, tr. Như vậy, đào tạo nghề là quá trình trang bị kiến thức về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ nhất định cho người lao động, từ việc học nghề, biết nghề, họ có thể đảm nhận một công việc nhất định. Hay nói cách khác đó là những hoạt động giúp người học có được những kiến thức về lý thuyết, về kỹ năng thực hành nghề nào đó, sau thời gian nhất định người học có thể đạt được trình độ tự hành nghề và tìm việc làm hoặc tiếp tục học tập, từ đó nâng cao tay nghề theo những chuẩn mực, quy định mới. Nông thôn và lao động nông thôn Có nhiều cách hiểu khác nhau về nông thôn, nó phụ thuộc vào từng thời kì lịch sử và quá trình phát triển của mỗi quốc gia.
Ở những nước đang phát triển, việc phân biệt nông thôn với đô thị chưa thể tách bạch rõ ràng, ở một số khu vực nông thôn phát triển, quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng nhưng vẫn còn sự xen lẫn về đất đai, địa bàn dân cư và các hoạt động về kinh tế, xã hội. 13 Luan van Theo “Từ điển Tiếng Việt”: - Nông thôn: Là danh từ để chỉ những vùng đất mà ở đó, người dân sinh sống chủ yếu bằng nông nghiệp trên lãnh thổ Việt Nam. Như vậy, nông thôn được hiểu là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các tỉnh, thị xã, thị trấn và được cấp hành chính cơ sở là UBND xã quản lý. - Lao động: Là những người trong độ tuổi lao động, đang tham gia các hoạt động trong đời sống xã hội trực tiếp hay gián tiếp làm ra của cải vật chất cho xã hội.
Có thể hiểu, lao động được hiểu là một bộ phận dân số trong độ tuổi quy định (15 tuổi đến 55 tuổi đối với nữ, 15 tuổi đến 60 tuổi đối với nam), trong thực tế có tham gia lao động và những người chưa có việc làm đang tích cực tìm kiếm việc làm. Theo tác giả thì khái niệm “Lao động nông thôn” định nghĩa như sau: Lao động nông thôn là những người trong độ tuổi hoặc những người đã hết tuổi lao động nhưng còn sức khoẻ, tiếp tục làm việc được, sinh sống trong các khu vực nông thôn, nghề chính của họ là làm nông nghiệp. Lao động nông thôn gồm những người trong gia đình có đất nông nghiệp để canh tác hoặc một phần đất nông nghiệp để canh tác và đây là nguồn thu nhập chính của người lao động nông thôn. Đào tạo nghề cho lao động nông thôn Đào tạo nghề cho lao động nông thôn có tầm quan trọng đặc biệt bởi vấn đề này vừa có tính xã hội cao cả, vừa có tính nhân văn.
Đào tạo nghề cho lao động nông thôn là một trong những giải pháp quan trọng, đột phá của chiến lược phát triển kinh tế, xã hội, mục đích đào tạo nguồn nhân lực, phát triển đội ngũ lao động kỹ thuật trực tiếp, phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; góp phần đảm bảo an ninh xã hội. Trong luận văn này, đào tạo nghề cho lao động nông thôn có thể được 14 Luan van hiểu như sau: Đào tạo nghề cho lao động nông thôn là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho những người trong độ tuổi hoặc những người đã hết tuổi lao động nhưng còn sức khoẻ, tiếp tục làm việc được, sinh sống trong các khu vực nông thôn, để có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khóa học hoặc để nâng cao trình độ nghề nghiệp. Chính sách đào tạo nghề Nhà nước có chính sách khuyến khích những người sử dụng lao động có đủ điều kiện đào tạo nghề nghiệp, phát triển kỹ năng nghề cho những người lao động đang làm việc cho mình và những người lao động khác trong xã hội thông qua hoạt động đào tạo nghề. Chính sách đào tạo nghề có thể được hiểu là tập hợp các biện pháp được thể chế hóa của chủ thể quản lý tác động vào đối tượng quản lý, nhằm thúc đẩy đối tượng quản lý thực hiện mục tiêu mà chủ thể quản lý đã vạch ra trong chiến lược phát triển của một hệ thống xã hội thông qua hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng, thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người học để họ có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành xong khóa học hoặc để nâng cao trình độ nghề nghiệp của mình theo những chuẩn mực, quy định mới.
Thực hiện chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn Theo “Từ điển tiếng Việt”: Thực hiện là làm cho trở thành sự thật bằng những việc làm hoặc hành động cụ thể. Thực hiện chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn là bằng những biện pháp được thể chế hóa tác động vào đối tượng quản lý nhằm thực hiện mục tiêu mà chủ thể quản lý đã đặt ra thông qua các hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng, thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người trong độ tuổi hoặc người đã hết tuổi lao động nhưng còn sức khoẻ và tiếp tục làm việc được, sinh sống trong các khu vực nông thôn, từ đó có thể tìm được 15 Luan van việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi đã hoàn thành khóa học hoặc để nâng cao trình độ nghề nghiệp. Chính sách về đào tạo nghề cho lao động nông thôn hiện nay 1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề đào tạo nghề cho lao động nông thôn Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Người luôn coi trọng sự nghiệp giáo dục & đào tạo.