Chương 1 MỘT SỐ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHÍNH SÁCH CÔNG VÀ CHÍNH SÁCH ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ 1. Lý luận chung về chính sách, chính sách công và thực hiện chính sách công 1. Khái niệm về chính sách Có thể hiểu chính sách công như sau: Đó có thể là một quốc gia, một khu vực hành chính, một doanh nghiệp, một nhà trường. Như vậy, phân tích khái niệm “chính sách” thì thấy: - Chính sách được ban hành bao giờ cũng nhắm đến một mục đích nhất định; nhằm thực hiện một mục tiêu ưu tiên nào đó; chính sách được ban hành đều có sự tính toán và chủ đích rõ ràng.
Khái niệm chính sách công Hiện nay có rất nhiều quan điểm khác nhau về chính sách công. Tuy nhiên, Birkland (2005) đã giúp thu thập và tổng hợp những quan điểm phổ biến về chính sách công, theo ông, có 5 cách hiểu cơ bản: - ''Chính sách công nhằm chỉ các hành động của chính phủ và các mục tiêu cân nhắc các hành động này''. Cochran và một số tác giả khác). - Chính sách công là cái mà Chính phủ lựa chọn làm hay không làm”.
Còn ở Việt Nam, nghiên cứu nội hàm của chính sách công. Đó là: + “Nhà nước chính là chủ thể ban hành chính sách công. + “Chính sách công là những quyết định hành động, thể hiện dự định của nhà hoạch định chính sách về một vấn đề nào đó và những hành vi thực hiện các dự định đó.” 9 + “Mục đích của chính sách công là giải quyết một vấn đề đang đặt ra trong đời sống kinh tế - xã hội theo những mục tiêu xác định” [24]. Như vậy, mỗi khái niệm có một cách tiếp cận khác nhau, tuy nhiên, nội hàm của chúng có một số điểm chung, cụ thể: + Chủ thể ban hành chính sách công là Nhà nước; + Chính sách công là tập hợp các quyết định có liên quan đến nhau; + Chính sách công có mục tiêu, giải pháp cụ thể để giải quyết các vấn đề xã hội nhằm hướng tới một mục tiêu chung.
Khái niệm thực hiện chính sách công Theo nguyên lý triết học, xung quanh chúng ta là các dạng vật chất tồn tại khách quan với những chức năng nhất định. Chức năng là tập hợp những hoạt động có mục đích gắn liền với sự tồn tại và phát triển của thực thể theo yêu cầu xã hội, hay nói một cách chung nhất, chức năng là lý do tồn tại của các dạng thức vật chất. Về mặt bản chất, chính sách là kết tinh ý chí của chủ thể về phương thức tác động đến các đối tượng nên cũng được coi như những dạng thức vật chất đặc biệt, vì vậy chính sách cũng cần phải có những chức năng nhất định để tồn tại. Từ những phân tích trên có thể hiểu rõ việc tổ chức thực thi chính sách là toàn bộ quá trình chuyển hoá ý chí của chủ thể trong chính sách thành hiện thực với các đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu định hướng.
Chúng ta đều nhận thấy hoạch định một chính sách tốt là hết sức khó khăn và trải qua rất nhiều công đoạn nhưng cho dù chính sách có tốt đến mấy nhưng không được tổ chức thực thi hay thực thi kém thì nó cũng không mang lại hiệu quả, không đạt được mục tiêu mà uy tín của Nhà nước còn bị ảnh hưởng. 10 Thực hiện chính sách đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị: Trong luận văn, tác giả sử dụng cách hiểu là tập hợp các quyết định mang tính chính trị của chủ thể quản lý từ phương pháp cụ thể nhằm mục tiêu xây dựng, phát triển, hoàn thiện đội ngũ cán bộ, công chức. Đối tượng hướng đến là đội ngũ cán bộ, công chức có đạo đức nghề nghiệp, có năng lực chuyên môn đáp ứng yêu cầu cao trong khu vực công, hướng đến chính phủ điện tử. Ý nghĩa của tổ chức thực hiện chính sách công Trên cơ sở nhận thức về vị trí vai trò của thực hiện chính sách công trên đây cho thấy hoạt động này có những ý nghĩa to lớn sau đây: Thứ nhất, “trong quản lý, điều hành nền kinh tế nhiều thành phần hoạt động theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nhà nước phải đối xử với nhiều đối tượng có quan hệ khác nhau nên việc thực hiện chính sách nhằm biến mục tiêu, mục đích chính sách thành hiện thực là rất quan trọng.
Thứ hai, tính đúng đắn của chính sách sẽ được khẳng định thông qua việc giải quyết các mâu thuẫn bằng chính sách đã hiệu quả hay không của vấn đề chính sách. Trong quá trình quản lý, điều hành nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, nhà nước phải đối xử với nhiều đối tượng, nhiều thành phần, nhiều giai cấp tầng lớp khác nhau. Trong hàng loạt các đối tượng có quan hệ với nhà nước là hoàn toàn không giống nhau: Có những đối tượng quan hệ với nhà nước là đồng sở hữu như các đối tượng thuộc thành phần kinh tế nhà nước; có những đối tượng mà tính chất sở hữu gần với sở hữu nhà nước, được nhà nước kết hợp với thành phần kinh tế nhà nước để xây dựng thành nền tảng của nền kinh tế; có đối tượng mang tính chất kinh tế tư hữu, kinh tế tiểu nông, liên doanh liên kết đan xen tạo nên sự chằng chịt của nền kinh tế quốc gia. Trong hệ thống các 11 thành phần hiện có, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo mang đặc trưng cơ bản của chế độ xã hội.
Thứ tư, chính sách ngày càng hoàn chỉnh thông qua việc thực hiện chính sách, bởi chính sách công được hoạch định bởi một tập thể, nên không thể tránh khỏi sự ảnh hưởng của ý chí chủ quan. Các bước trong thực hiện chính sách công Để tổ chức, điều hành có hiệu quả công tác thực hiện chính sách công, cán bộ, công chức nhà nước cần phải thực hiện nhiều nội dung quản lý khác nhau, nhưng trước tiên cần tuân thủ các bước tổ chức thực hiện cơ bản sau đây [41]. Xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách công Quá trình tổ chức thực hiện chính sách công là quá trình phức tạp, diễn ra trong một thời gian dài, vì thế cần được lập kế hoạch, chương trình để các cơ quan nhà nước triển khai thực hiện chính sách một cách chủ động hoàn toàn. Kế hoạch triển khai thực hiện chính sách công bao gồm những nội dung cơ bản sau: Thứ nhất, lập kế hoạch tổ chức điều hành cần đảm bảo những dự kiến về hệ thống các cơ quan chủ trì và phối hợp triển khai thực hiện chính sách; số lượng và chất lượng nhân sự tham gia tổ chức thực hiện; những dự kiến về cơ chế trách nhiệm của cán bộ quản lý và công chức thực thi; cơ chế tác động giữa các cấp thực hiện chính sách.
Thứ hai, xác định thời gian triển khai thực hiện thông qua dự kiến về thời gian duy trì chính sách; dự kiến các bước tổ chức triển khai thực hiện từ tuyên truyền chính sách đến tổng kết rút kinh nghiệm. Thứ ba, lên kế hoạch kiểm tra thực hiện chính sách là những dự kiến về tiến độ, hình thức, phương pháp kiểm tra, giám sát tổ chức thực thi chính sách. 12 Kế hoạch thực hiện chính sách mang giá trị pháp lý, được mọi người chấp hành thực hiện. Phổ biến, tuyên truyền chính sách công Sau khi bản kế hoạch triển khai thực hiện được thông qua, các cơ quan nhà nước tiến hành triển khai tổ chức thực hiện theo kế hoạch.
Việc trước tiên cần làm trong quá trình này là tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia thực hiện chính sách công. Đây là một hoạt động quan trọng, có ý nghĩa lớn với cơ quan nhà nước và các đối tượng thực thi chính sách công. Vì đây là đòi hỏi của thực tế khách quan. Việc tuyên truyền này cần phải thực hiện thường xuyên liên tục, ngay cả khi chính sách đang được thực thi, và với mọi đối tượng và trong khi tuyên truyền phải sử dụng nhiều hình thức như tiếp xúc trực tiếp, gián tiếp trao đổi.
Phân công, phối hợp thực hiện chính sách công Một chính sách thường được thực thi trên một địa bàn rộng lớn và nhiều tổ chức tham gia do đó phải có sự phối hợp, phân công hợp lý để hoàn thành tốt nhiệm vụ. Nếu hoạt động này diễn ra theo tiến trình thực hiện chính sách một cách chủ động khoa học sáng tạo thì sẽ có hiệu quả cao, và duy trì ổn định. Chính sách có thể tác động đến lợi ích của một bộ phận dân cư, nhưng kết quả tác động lại liên quan đến nhiều yếu tố, quá trình thuộc các bộ phận khác nhau, nên cần phải phối hợp chúng lại để đạt yêu cầu quản lý. Hoạt động phân công, phổi hợp diễn ra theo tiến trình thực hiện chính sách công một cách chủ động, sáng tạo để luôn duy trì chính sách được ổn định, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả chính sách [41].
Đôn đốc thực hiện chính sách công Triển khai thực hiện chính sách, không phải bộ phận nào cũng làm tốt, làm nhanh như nhau, vì thế cần có hoạt động đôn đốc để vừa thúc đẩy các chủ thể nỗ lực nhiều hơn để hoàn thành nhiệm vụ, vừa phòng, chống những hành vi vi phạm quy định trong thực hiện chính sách công [41]. Tổng kết thực hiện chính sách công Tổ chức thực hiện chính sách công được tiến hành liên tục trong thời gian duy trì chính sách. Đánh giá tổng kết trong bước tổ chức thực hiện chính sách được hiểu là quá trình xem xét, kết luận về chỉ đạo - điều hành và chấp hành chính sách của các đối tượng thực hiện chính sách. Cơ sở để đánh giá, tổng kết công tác chỉ đạo, điều hành thực hiện chính sách công trong các cơ quan nhà nước là kế hoạch được giao và những nội quy, quy chế được xây dựng ở bước 1 của phần này.
Đồng thời còn kết hợp sử dụng các văn bản liên tịch giữa cơ quan nhà nước với các tổ chức xã hội và các văn bản quy phạm khác để xem xét tình hình phối hợp chỉ đạo, điều hành thực hiện chính sách công của các tổ chức chính trị và xã hội với Nhà nước Trong quá trình này ta có thể đánh giá từng phần hay toàn bộ chính sách ở việc đánh giá này phải tiến hành đối với cả các cơ quan nhà nước và đối tượng thực hiện chính sách. Hơn nữa tổ chức thực thi là quá trình phức tạp do đó lập kế hoạch là việc làm cần thiết. Cơ sở lý luận và pháp lý về chính sách đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị 1.